Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00307 004848 14985274 na godz. na dobę w sumie
Inkluzyjno - katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych - ebook/pdf
Inkluzyjno - katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 299
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7850-184-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

 

Ze względu na niezbadane obszary przystosowania się skazanych w środowisku lokalnym, a także roli rodziny i środowiska, konieczne staje się poznanie w szerszym wymiarze zależności między czasem pobytu na wolności, a czynnikami warunkującymi pozytywny przebieg procesu reintegracji skazanych w środowisku otwartym.

Opisywani tu skazani to osoby, które po opuszczeniu zakładu karnego w ramach warunkowego przedterminowego zwolnienia powróciły do środowiska lokalnego i podlegają procesom ponownej integracji społecznej. (…)

Zmiana społecznej przynależności wiąże się z przebudową roli byłego skazanego, ze zmianą motywacji, z nauką postrzegania rzeczywistości przez pryzmat współuczestnictwa i współodpowiedzialności społecznej, ze wzmacnianiem samooceny, podniesieniem własnej wartości, poczuciem kontroli życia, z osobistym zaangażowaniem w poprawę własnej sytuacji. (…) Wieloletnie badania pozwoliły uchwycić dynamikę zachodzących zmian w okresie wolności dozorowanej i wolności rzeczywistej oraz miejsca skazanych w środowisku lokalnym, ich dyspozycje osobowe w zakresie celów oraz sensu życia, samooceny, stylu radzenia sobie, rozwiązywania problemów, planów życiowych, roli wsparcia i znaczenia pracy zawodowej oraz kontaktów z otoczeniem. (…)

Książka ta jest rozprawą badawczą o charakterze ilościowym, w której przy użyciu odpowiednich narzędzi poszukiwano i przedstawiono wyznaczniki procesu reintegracji społecznej skazanych w środowisku otwartym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Anna Kieszkowska inkluzyjno-katalaktyczny model konteksty resocjalizacyjne © Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2012 Recenzje: prof. zw. dr hab. Bronisław Urban dr hab. Sylwia Badora, prof. UJK Opracowanie edytorskie książki: kaziki.pl Projekt okładki: Irena Czusz ISBN 978-83-7850-184-8 ISBN 978-83-7850-125-1 Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl Wydanie pierwsze, Kraków 2012 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 1. Wymiary stawania się człowieka w przestrzeni społecznej . . . . . . . . . . . . 1.1. Człowiek jako istota społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Wolność i odpowiedzialność człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Interakcje zachodzące w systemie społecznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Integracja, reintegracja społeczna i inkluzja w ujęciu holistycznym . . . 1.4.1. Reintegracja szansą na odpowiedzialne partnerstwo . . . . . . . . . . . 1.4.2. Idea inkluzji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.3. Założenia readaptacji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Dehumanizacja kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Źródła współczesnej teorii i praktyki resocjalizacyjnej podejmującej problematykę reintegracji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Koncepcje społeczno-poznawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. Teoria konstruktów osobistych Kelly’ego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2. Teoria społecznego uczenia się Bandury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Teorie i koncepcje socjologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1. Integracyjna teoria zachowania przestępczego Leblanca . . . . . . . 2.2.2. Teoria naznaczenia społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2.1. Koncepcja destygmatyzacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Interakcyjne koncepcje psychologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Teoria równowagi interpersonalnej Zaborowskiego . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Koncepcja salutogenetyczna stresu Antonovsky’ego . . . . . . . . . . . . 2.3.3. Koncepcja zachowania zasobów Hobfolla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 19 19 23 25 31 36 38 40 43 50 51 51 53 54 54 55 56 57 57 60 61 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 6 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE 2.4. Współczesne teorie wymiany społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1. Behawioralna teoria wymiany społecznej Homansa . . . . . . . . . . . . 2.4.2. Teoria wymiany Blumera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3. Teoria katalaksji Hayeka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. Współczesne koncepcje resocjalizacyjne w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1. Wielopasmowa koncepcja resocjalizacji z udziałem społeczeństwa Bałandynowicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.2. Koncepcja uspołecznienia systemu profilaktyki i resocjalizacji Ambrozika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.3. Koncepcja twórczej resocjalizacji Konopczyńskiego . . . . . . . . . . . 2.5.4. Założenia edukacji inkluzyjnej Zacharuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Zachowania przystosowawcze skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Indywidualna i społeczna readaptacja skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Wskaźniki badań longitudinalnych jako podstawa diagnozowania sytuacji skazanych i planowania działań pomocowych z udziałem społeczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Możliwości i ograniczenia przystosowania skazanych . . . . . . . . . . 3.3. Wartość grup samopomocowych w wychodzeniu z uzależnienia i trwaniu w trzeźwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Zdarzenia krytyczne i realizacja zadań życiowych na bazie zasobów jednostki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1. Możliwość wpływania na własną sytuację życiową . . . . . . . . . . . . 3.4.2. Nastawienie do życia i wychodzenie z trudnych sytuacji . . . . . . . 3.5. Wsparcie jako realna interakcja społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Projektowany model inkluzyjno-katalaktyczny reintegracji społecznej skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Model osobowości dojrzałej Allporta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Model osobowości samorealizującej się Maslowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Model ludzkiego życia i zaburzeń w rozwoju człowieka Zaborowskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4. Wieloosiowy model radzenia sobie Hobfolla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5. Systemowe modele pracy w środowisku otwartym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.1. Model systemowy Pincusa i Minahana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.2. Model systemowy Goldsteina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 64 65 67 70 71 73 74 76 78 78 80 85 92 96 98 99 103 108 110 110 111 113 115 117 118 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 SPIS TREŚCI 7 4.6. Teoretyczne podstawy projektowanego modelu inkluzyjno- -katalaktycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.1. Zasady projektowania modelu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.2. Postulowane rozwiązania inkluzyjno-katalaktyczne . . . . . . . . . . . . 4.6.3. Analizowane obszary działań w obrębie modelu inkluzyjno- 119 122 127 -katalaktycznego z udziałem jednostki, grupy i społeczeństwa . . . 129 4.6.4. Zastosowanie wskaźników społecznych w procesie reintegracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5. Efektywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 136 Rozdział 5. Orientacja metodologiczna badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Założenia teoretyczne badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Problematyka badawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3. Procedura i technika badawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4. Charakterystyka badanej próby oraz organizacja badań . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Empiryczna analiza przebiegu procesu reintegracji społecznej . . . . . . . 6.1. Relacje byłych więźniów w środowisku lokalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Zaangażowanie społeczne i zawodowe skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1. Problemy z podjęciem i kontynuacją pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.2. Inicjatywy społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Możliwości pozyskiwania wsparcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4. Poczucie sensu życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4.1. Cele życiowe skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.5. Style radzenia sobie w trudnych sytuacjach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.6. Wymiary samooceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.7. Wyznaczniki reintegracji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.7.1. Wskaźniki reintegracji społecznej w grupie skazanych . . . . . . . . . 6.7.2. Wskaźniki reintegracji społecznej w grupie AA . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Etapy przystosowania się jednostki do życia w społeczeństwie . . . . . . . 7.1. Dynamika zmian zachodzących w procesie reintegracji społecznej skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Dynamika zmian w czasie trwania w trzeźwości grupy AA . . . . . . . . . . . 141 141 143 146 149 154 154 155 157 159 161 169 169 173 174 175 176 178 184 184 193 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 8 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE 7.3. Porównania wewnątrzgrupowe w zakresie wskaźników reintegracji społecznej skazanych z uwzględnieniem dozorów kuratorskich . . . . . . 7.4. Porównania wewnątrzgrupowe w zakresie wskaźników reintegracji społecznej trzeźwiejących alkoholików z uwzględnieniem wpływu terapii na proces zdrowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Model strukturalny przystosowania skazanych w środowisku lokalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.6. Ocena przystosowania się anonimowych alkoholików . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 8. Szanse i ograniczenia konstruktywnych relacji byłych skazanych z otoczeniem społecznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1. Konkluzje z przeprowadzonych badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.1. Czynniki wpływające na proces reintegracji społecznej skazanych w środowisku otwartym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.2. Umiejętności adaptacyjne skazanych w okresie wolności rzeczywistej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.3. Czas dozoru kuratorskiego i uczestnictwo w życiu społecznym skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.4. Zapotrzebowanie na wsparcie ze strony bliskich i otoczenia społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.5. Zaangażowanie skazanych w środowisku lokalnym . . . . . . . . . . . . 8.1.6. Umiejętności i kompetencje zawodowe zwiększające możliwości reintegracji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.7. Realizacja zatrudnienia w warunkach środowiska otwartego . . 8.1.8. Konkluzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Aktualne potrzeby byłych skazanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.3. Wnioski i wskazania pedagogiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.4. Wnioski dla modelu inkluzyjno-katalaktycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis tabel i wykresów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 204 208 209 212 213 215 217 218 219 220 221 222 222 225 229 232 239 269 292 295 298 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Table of contents Introduction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chapter 1. Dimension of becoming of a person in social space . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. A man as a social being . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Freedom and responsibility of individual . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. The interactions in the social system . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Integration, social reintegration and inclusion in holistic context . . . . . 1.4.1. Reintegration as a chance for responsible partnership . . . . . . . . . 1.4.2. An idea of social inclusion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.3. Assumptions of social reintegration . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Dehumanization of prison sentence . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chapter 2. Sources of contemporary theory of resocialization practice, that accept problem of social reintegration . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Social cognitive theory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. G. Kelly’s personal construct theory (PCT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2. Badura’s social learning theory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Sociological theories and concepts . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1. Leblanc’s integrative theory of criminal behaviour . . . . . . . . . . . . . 2.2.2. Theory of stigmatization . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2.1. Destigmatisation concept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Interactive psychological concepts . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Social balance theory of Zaborowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Antonovsky’s concept of salutogenesis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.3. Conservation of resources theory of Hobfoll . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Contemporary theories of social exchange . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1. Homans’s social exchange theory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2. Exchange theory of Blumer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3. Catallactics theory of Heyek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 19 19 23 25 31 36 38 40 43 50 51 51 53 54 54 55 56 57 57 60 61 64 64 65 67 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 10 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE 2.5. Modern concepts of reosocialization in Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1. Balandynowicz’s multiband concept of reintegration with society participation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.2. Ambrozik’s reintegration concept of prevention and reosocialization system . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.3. Konopczyński’s concept of creative reosocialization . . . . . . . . . . . 2.5.4. Assumptions of inclusive education of Zacharuk . . . . . . . . . . . . . . Chapter 3. Adaptive behavior of convicts . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Individual and social inclusion of sentenced people . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Indicators of longitudinal studies as a basis for diagnosis of situation of prisoners and planning of social help . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Prisoners’ possibilities and limitations of adaptation . . . . . . . . . . . 3.3. The value of self-help groups in addiction recovery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Critical occurrence and making plans for the future based on potential of individual . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1. The opportunity to have an influence on own life situation . . . . 3.4.2. Attitude in life and leaving difficult situations . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5. Support as real social interaction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chapter 4. Projected inclusive – catallactics model (mik) of social reintegration of prisoners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Model of personal maturity of Allport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Model of personal fulfilment of Maslow . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Zaborowski’s model of human life and disturbances in human development . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4. Hobfoll’s multi-axis model of coping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5. System models of work in an open environment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.1. System model of Pincus and Minchan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.2. System model of Goldstein . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6. The theoretical basis of the proposed inclusive-catallactics model . . . . 4.6.1. Principles of model design . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.2. The proposed inclusive-catallactics solutions . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3. The analysed areas of action within inclusive-catallactics model with participation of individuals, groups and society . . . 4.6.4. The use of social indicators in process of social reintegration . . 4.6.5. The effectiveness of interactions in an open environment . . . . . 70 71 73 74 76 78 78 80 85 92 96 98 99 103 108 110 110 111 113 115 117 118 119 122 127 129 135 136 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 TABLE OF CONTENTS 11 Chapter 5. Orientation of metodological research . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. The theoretical assumptions of research . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Research issues . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3. Procedure and technology research . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4. Characteristics of the test sample and research organization . . . . . . . . . Chapter 6. Empirical analysis of the process of social reintegraion of prisoners . 6.1. Report of questioned people in the local environment . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Social and professional engagement of prisoners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1. Problems with finding and continuation of work . . . . . . . . . . . . . . 6.2.2. Social initiatives . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Possibilities of support . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4. Meaning of life . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4.1. Life purpose of prisoners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.5. Styles of coping in difficult situations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.6. Dimensions of self-evaluation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.7. Indicators of social reintegration . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.7.1. Indicators of social inclusion in the group of prisoners . . . . . . . . 6.7.2. Indicators of social inclusion in the AA group . . . . . . . . . . . . . . . . . Chapter 7. Steps of individual adaptation to life in the society . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. Dynamic of changes in the process of social reintegration of prisoners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Dynamics of changes during the sobriety of the AA group . . . . . . . . . . . 7.3. Evaluation of prisoners adaptation – structural models . . . . . . . . . . . . . . . 7.4. Model of anonymous alcoholics adaptation . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Structural model of adaptation of convicted people in the local environment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.6. Evaluation of adaptation of anonymous alcoholics . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chapter 8. Opportunities and constrains to achieve a successful relationship with convincted people with social environment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1. The conclusions of the study . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.1. Factors affecting the process of social reintegration of prisoners in an open environment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.2. Adaptability of convicts during their freedom . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 141 143 146 149 154 154 155 157 159 161 169 169 173 174 175 176 178 184 184 193 199 204 208 209 212 213 215 217 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 12 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE 8.1.3. Supervised probation and participation in social life convicted people . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1.4. Need to be supported by family and social environment . . . . . . . 8.1.5. The involvement of prisoners in the local community . . . . . . . . . 8.1.6. Skills and competences that increase social inclusion . . . . . . . . . . 8.1.7. Implementation of employment in open environments . . . . . . . . 8.1.8. Conclusions . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Current needs of prisoners in society . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.3. Conclusions and pedagogical advices resulting from the presented inclusive-catallactics model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.4. Conclusions for the inclusive-catallactics model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Annex Social Reintegration Questionnaire of A. Kieszkowska . . . . . . . . . . . Index . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . List of tables and graphs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 219 220 221 222 222 225 229 232 239 269 292 298 A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Wpro wa dze nie Opi su jąc prze bieg pro ce su re in te gra cji spo łecz nej w śro do wi sku lo kal nym ska za - nych, ba dacz sta je przed po waż nym wy zwa niem, ja kie sta no wi ma ło zna ny ob szar ba daw czy i spe cy fi ka funk cjo no wa nia by łych więź niów w sys te mie spo łecz nym. Gru pa ba daw cza w wy pad ku ba dań pro wa dzo nych przez dłuż szy czas ule ga po- mniej sze niu. Na war stwia ją ce się trud no ści ada pta cyj ne wy mu sza ją czę ste zmia ny miej sca po by tu ba da nych oraz moż li wość po wro tu do prze stęp stwa. Trud no za tem w wa run kach śro do wi ska otwar te go prze wi dzieć, z jak licz ną gru pą ba da nych bę- dzie się mia ło do czy nie nia na ko lej nych eta pach pro wa dzo nych ba dań i czy ska- za ni w ob li czu trud no ści nie zre zy gnu ją z udzia łu w ba da niach. Ze wzglę du na nie zba da ne ob sza ry przy sto so wa nia się ska za nych w śro do wi sku lo kal nym, a tak - że ro li ro dzi ny i śro do wi ska, ko niecz ne sta je się po zna nie w szer szym wy mia rze za- leż no ści mię dzy cza sem po by tu na wol no ści a czyn ni ka mi wa run ku ją cy mi po zy - tyw ny prze bieg pro ce su re in te gra cji ska za nych w śro do wi sku otwar tym. Opi sy wa ni tu ska za ni to oso by, któ re po opusz cze niu za kła du kar ne go w ra - mach wa run ko we go przed ter mi no we go zwol nie nia po wró ci ły do śro do wi ska lo kal ne go i pod le ga ją pro ce som po now nej in te gra cji spo łecz nej. Wpro wa dze nie do sys te mu środ ków kar nych kar po śred nich po wo du je pozy- tywne przy mu so we od dzia ły wa nia spo łecz ne w wa run kach wol no ścio wych. Jest to bar dzo ko rzyst ne za rów no dla ka ra nych, któ rzy dzię ki te mu uni ka ją ne ga tyw nych skut ków izo la cji w za kła dzie kar nym lub czę ści ka ry na rzecz pro ce su re in te gra cji w śro do wi sku lo kal nym, jak i dla spo łe czeń stwa, tak ze wzglę dów eko no micz nych, jak i mo ral nych. Jed no cze śnie na spo łe czeń stwie spo czy wa od po wie dzial ność za lo sy tych osób, za da nie bu do wa nia wła ści wych re la cji spo łecz nych i roz wią zań sys- te mo wych sprzy ja ją cych współ dzia ła niu i wy mia nie spo łecz nej. Pod sta wo wą mo ty wa cją każ de go czło wie ka jest dą że nie do od na le zie nia sen - su ży cia po przez wypełnianie okre ślo nych za dań. Dzię ki urze czy wist nie niu wy bra- nych war to ści po przez re ali za cję dą żeń i osią gnię cie ce lów, jed nost ka do świad cza po czu cia sen su ży cia. Dą że nie do zna le zie nia sen su ży cia uwa ża ne jest za swo istą ludz ką po trze bę – me ta po trze bę. Czło wiek, od gry wa jąc okre ślo ne ro le spo łecz ne, A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 14 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE sta je przed ko niecz no ścią zmie rze nia się z trud ny mi sy tu acja mi, któ re zmu sza ją do pod ję cia okre ślo nej ro li, bę dą cej wy ni kiem umie jęt no ści ada pta cyj nych i po - czu cia wła snej toż sa mo ści (Po spi szyl, 2003). Do brze przy sto so wa na jed nost ka po win na umie jęt nie re ago wać na za cho dzą ce w jej ży ciu zmia ny i do sto so wy wać się do no wych sy tu acji bez ubocz nych skut ków tej zmia ny. Przy ję cie ne ga tyw nej ro li de wian ta sta no wi dla niej za gro że nie, pro wa dzi do utra ty au to no mii i de gra - da cji spo łecz nej, ale tak że do za chwia nia po czu cia wła snej war to ści (sa mo oce ny) i bra ku umie jęt no ści kon struk tyw ne go roz wią zy wa nia pro ble mów. Jed nost ka styg ma ty zo wa na po szu ku je do stęp nych środ ków, któ re pro wa dzą do roz wią za - nia i wy eli mi no wa nia za gro że nia (Po spi szyl, 2003). Je że li jed nak za gro że nie prze - ra sta moż li wo ści, do cho dzi do wy ko rzy sta nia me cha ni zmów obron nych. Nie któ - rzy, po prze pra co wa niu po staw wo bec sie bie i rze czy wi sto ści, mi ni ma li zu ją wła sną ak tyw ność. Isto tą te go ty pu za cho wań jest ode rwa nie od gry wa nych przez sie bie ról spo łecz nych od sa mo oce ny i unie za leż nie nie ich od norm rze czy wi - sto ści. Mo że to po wo do wać, że jed nost ka przyj mu je sze reg róż nych, cza sa mi sprzecz nych, ról spo łecz nych (Erik son, 1980). Ce chą cha rak te ry stycz ną ta kiej dy fu zji toż sa mo ści (Ko zie lec ki, 1987) jest brak za an ga żo wa nia w two rze nie no - wych ce lów ży cio wych a tak że umie jęt no ści po dej mo wa nia de cy zji i ży cie ak tu - al ną chwi lą (Po spi szyl, 2003). Zmia na spo łecz nej przy na leż no ści wią że się z prze bu do wą ro li by łe go ska - za ne go, ze zmia ną mo ty wa cji, z na uką po strze ga nia rze czy wi sto ści przez pry z- mat współ uczest nic twa i współ od po wie dzial no ści spo łecz nej, ze wzmac nia niem sa mo oce ny, pod nie sie niem wła snej war to ści, po czu ciem kon tro li ży cia, z oso bi - stym za an ga żo wa niem w po pra wę wła snej sy tu acji. Dzię ki te mu moż li we jest okre śle nie toż sa mo ści po przez przy ję cie na no wo ról spo łecz nych. Pro blem toż - sa mo ści sta no wi wa ru nek eg zy sten cji jed nost ki wśród uczest ni ków ży cia spo - łecz ne go, sil nie in ge ru je w dzia ła nia i mo ty wa cje spo łecz ne, co wy ni ka w du żej mie rze z prze mian spo łecz nych w kra ju i zmia ny po zy cji ro li spo łecz nej jed nost - ki w gru pie, a tak że z okre ślo nych wię zi spo łecz nych. W pro ce sie tej prze mia ny istot ną ro lę przy pi su je się emo cjom, któ re to wa rzy szą jed no st ce bez rad nej i skon - flik to wa nej, sprzy ja jąc ła ma niu norm spo łecz nych. Zmia na win na pro wa dzić do wy zwa la nia sta nów po zy tyw nych, za cho wań pro spo łecz nych i po strze ga nia świa - ta w wy mia rze zro zu mie nia, ak cep ta cji i zrów no wa żo ne go roz wo ju jed nost ki oraz spo łe czeń stwa. Ak tyw ność czło wie ka sta no wi szan sę urze czy wist nia nia hu ma ni stycz nych war to ści, ta kich jak god ność, au ten tycz ność, od wa ga, spra wie dli wość czy al tru - izm. Uwraż li wie nie na po trze by in nych wy ma ga prze ko na nia spo łe czeń stwa, au- ten tycz ne go za an ga żo wa nia i przy ję cia od po wie dzial no ści za los wspól no ty, do któ rej na le ży ska za ny. Cho dzi o stwa rza nie wa run ków do sa mo dziel ne go wyj - ścia z mar gi ne su spo łecz ne go po przez wy ko rzy sta nie pro gra mów edu ka cyj nych A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 WPROWADZENIE 15 i in for ma cyj nych oraz wska zy wa nie po trze bu ją cym form po praw no ści za cho - wań (Krau ze, 2009). Uwzględ niać na le ży tak że dzia ła nia zmie rza ją ce do zmia ny po staw spo łecz nych po przez roz sze rza nie za kre su nor my i spo łecz nej to le ran cji wo bec osób „nie szko dli wych” lub mar gi na li zo wa nych na sku tek czyn ni ków, na któ re nie mie li wpły wu (np. nie peł no spraw ni, ho mo sek su ali ści) (Krau ze, 2009). Ocze ki wa na zmia na po staw sta no wi dziś dla de cy den tów i prak ty ków wy - zwa nie w po dej mo wa niu wspól nych przed się wzięć zmie rza ją cych do wy pra co - wa nia zro zu mie nia, włą cze nia ska za nych do udzia łu w pro gra mach ko rek cyj nych, edu ka cyj nych, te ra peu tycz nych, a tym sa mym we wska za niu na obo wią zek przy- na leż no ści do spo łe czeń stwa i re ali za cji zo bo wią zań w tym spo łe czeń stwie i z je - go udzia łem. Wy bra ny przed miot ba dań, mi mo ob szer nej li te ra tu ry, ma wciąż wie le waż - nych i nie zba da nych wąt ków. Na ro do wa Stra te gia In te gra cji Spo łecz nej za kła da eli - mi no wa nie wy klu cze nia, za po bie ga nie de mo ra li za cji i in te gra cję róż nych grup (w tym ska za nych) ze spo łe czeń stwem. Aby pod jąć sto sow ne dzia ła nia w za kre sie in te gra cji i re in te gra cji spo łecz nej, za sad ne jest po zna nie pro ble mów, po trzeb, ce lów i dą żeń tych osób oraz ich dys po zy cji psy chicz nych ze wzglę du na do świad cze nia trau ma tycz ne i po byt w za kła dzie kar nym. Nie wie le jesz cze wie my o ży ciu osób ska za nych po wra ca ją cych do śro do wi ska lo kal ne go, o ich przy sto so wa niu i pre dys - po zy cjach psy chicz nych. Ze wzglę du na uwa run ko wa nia śro do wi sko wo -ku lt ur owe na sze go spo łe czeń stwa, sys tem norm i war to ści, tra dy cje i prze ko na nia, wzor ce oso bo we i ro le spo łecz ne, wska za ne jest po zna wa nie pro ce sów ada pta cyj nych by - łych więź niów w śro do wi sku lo kal nym w opar ciu o kra jo we do świad cze nia i ba da - nia na uko we na tym te re nie. Po dej mo wa ne roz wią za nia te ra peu tycz ne, edu ka cyj ne i ko rek cyj ne win ny bo wiem uwzględ niać in fra struk tu rę śro do wi ska lo kal ne go i za - so by ska za nych oraz przy go to wa nie spe cja li stów do re ali za cji pro gra mów. Wie lo let nie ba da nia po zwo li ły uchwy cić dy na mi kę za cho dzą cych zmian w okre sie wol no ści do zo ro wa nej i wol no ści rze czy wi stej oraz miej sca ska za nych w śro do wi sku lo kal nym, ich dys po zy cje oso bo we w za kre sie ce lów oraz sen su ży cia, sa mo oce ny, sty lu ra dze nia so bie, roz wią zy wa nia pro ble mów, pla nów ży cio - wych, ro li wspar cia i zna cze nia pra cy za wo do wej oraz kon tak tów z oto cze niem. Po zwo li ły też spoj rzeć na eta py ada pta cji oraz na po ty ka ne trud no ści, co po win - no w przy szło ści przy czy nić się do pro jek to wa nia okre ślo nych form po mo cy z uwzględ nie niem okre sów przy sto so wa nia ska za nych. Wy ni ki ba dań wy raź nie wska zu ją na ni ską efek tyw ność pro ce su re in te gra cji spo łecz nej, ze wzglę du na brak umie jęt no ści przy sto so waw czych ska za nych, nie wy ko rzy sta nie ich za so - bów i po ten cja łów oraz styg ma ty za cję w śro do wi sku ba da nych. Oso by te nie mo - gą się przy sto so wać, gdyż przez ca ły czas po by tu na wol no ści znaj du ją się po za sys te mem spo łecz nym. W śro do wi skach lo kal nych nie ma wy star cza ją cych roz - wią zań po zwa la ją cych im wejść w okre ślo ne ro le spo łecz ne. A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 16 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE Prak ty ka po twier dza, że wi dze nie świa ta ocza mi ska za ne go, a po strze ga nie ska za ne go przez spo łe czeń stwo, to cał kiem róż ne pro ble my, ro zu mia ne od mien - nie lub wy rzu ca ne ze świa do mo ści spo łecz nej. Związ ki i za leż no ści nie są poj - mo wa ne ja ko wspól ne do bro, a an ta go ni zmy i wy klu cze nie w wie lu śro do wi skach są bar dzo na si lo ne. Kie ru jąc się prze ko na niem, że obec na sy tu acja wy ma ga pod- ję cia od po wied nich dzia łań, za pro jek to wa no mo del, w któ rym oso ba ska za na mia - ła by szan sę sta wa nia się -st ania się pod mio tem funk cjo nu ją cym au to no micz nie, uczest ni czą cym w pro gra mie re in te gra cji, gdzie bez po śred nia pra ca te ra peu tycz - na z ty mi jed nost ka mi zmie ni spo sób po strze ga nia świa ta, od bu du je lub wy pra - cu je umie jęt no ści in ter per so nal ne, pro spo łecz ne i za wo do we, któ re są nie zbęd ne do funk cjo no wa nia w ro dzi nie, gru pie spo łecz nej i za wo do wej. Nie wąt pli wie w wy pad ku wie lu grup wy klu czo nych prze pro wa dza się dzia - ła nia sprzy ja ją ce in te gra cji spo łecz nej, a na wet in klu zji. Jed nak dla ska za nych opusz cza ją cych za kła dy kar ne, mi mo za ło żeń usta wo wych, ta kich roz wią zań nie ma. Przy ję cie pro jek to wa ne go mo de lu in klu zyj no -k at ala ktyc zn ego mo że się przy czy nić do zmia ny to ku my śle nia spo łe czeń stwa i de cy den tów oraz okre śle - nia wła ści wych ce lów re in te gra cji ska za nych, w ra mach cze go prze wi du je się ich uczest nic two w ży ciu spo łecz nym i wy mia nę dóbr. W ten spo sób za an ga żo wa - nie i współ dzia ła nie ska za ne go oraz spo łe czeń stwa po win ny stać się naj waż niej - szym za gad nie niem współ cze snych stu diów nad pro ce sem prze mia ny we wnętrz nej ska za nych. Za pre zen to wa ne ba da nia do ty czą osób do ro słych. Za sad ność ich prze pro wa - dze nia wy ni ka z fak tu, że jest to ob szar ma ło ana li zo wa ny. Nie ma wy czer pu ją - cych in for ma cji o za kre sie funk cjo no wa nia ska za nych w śro do wi sku otwar tym, ich dys po zy cjach oso bo wo ścio wych i po zy tyw nych aspek tów re in te gra cji. Do tej po ry w ra mach ba dań na uko wych ana li zo wa no sy tu ację ska za nych pod ką tem dzia łań pe ni ten cjar nych, do sto so wa nia się do wy mo gów re gu la mi no we go od - by wa nia ka ry po zba wie nia wol no ści i pro gra mów re adap ta cji w za kła dach kar - nych. Ist nie je dziś pil na po trze ba ba dań w tym za kre sie, aby za stą pić roz pro szo ne po je dyn cze dzia ła nia spój nym sys te mem skie ro wa nym na dzia ła nia in klu zyj no - -k at ala ktyc zne pod no szą ce ja kość ży cia ska za nych w wa run kach śro do wi ska otwar te go. Przed się wzię cia nor ma li zu ją ce ja kość ży cia przy nio są im rze czy wi ste za spo ko je nie po trzeb, moż li wo ści sa mo roz wo ju oraz au ten tycz ne miej sce w spo - łe czeń stwie. Pre zen to wa ne wy ni ki ba dań i pro jek to wa ny mo del mo że przy czy - nić się do zmia ny my śle nia i dzia ła nia de cy den tów oraz spe cja li stów zaj mu ją cych się re so cja li za cją w śro do wi sku otwar tym i spo łe czeń stwa. Za gad nie niem kon tro wer syj nym jest kwe stia na zew nic twa. Jed nak po słu gi - wa nie się po ję ciem re in te gra cja spo łecz na wy raź nie okre śla po now ną in te gra cję osób, któ re przez pe wien czas by ły po za sys te mem, a obec nie po wró ci ły i pod - le ga ją okre ślo nym dzia ła niom w śro do wi sku (np. in klu zyj no -k at ala ktyc znym). A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 WPROWADZENIE 17 Książ ka ta jest roz pra wą ba daw czą o cha rak te rze ilo ścio wym, w któ rej przy uży ciu od po wied nich na rzę dzi po szu ki wa no i przed sta wio no wy znacz ni ki pro ce - su re in te gra cji spo łecz nej ska za nych w śro do wi sku otwar tym. Przy ję to pa ra dyg mat nor ma tyw ny, po wią za ny z wy ja śnie nia mi no mo te tycz ny mi, któ ry sta no wią teo rie skon cen tro wa ne na ba da niu spo łe czeń stwa, or ga ni za cji i ogól nych za ło żeń od no - szą cych się do funk cjo no wa nia lu dzi w sys te mie. Część teo re tycz na skła da się z czte rech roz dzia łów, któ re uka zu ją pro ble ma ty kę re in te gra cji spo łecz nej na tle do tych cza so wych osią gnięć na uko wych i ist nie ją cych teo rii. Roz dział czwar ty au tor ski, przed sta wia struk tu rę mo de lu in klu zyj no -k at ala - ktyc zn ego za wie ra ją cą ob sza ry dzia łań w ob rę bie pro po no wa ne go po stę po wa nia ba daw cze go, opis pro ce du ry je go sto so wa nia w pro ce sie re in te gra cji spo łecz nej oraz wskaź ni ki wska zu ją ce na efek tyw ność dzia łań w wy ni ku za sto so wa nia pro- jek to wa ne go mo de lu. Część me to do lo gicz ną sta no wi roz dział pią ty, w któ rym przed sta wio no za- sto so wa ne roz wią za nia ba daw cze. W trze ciej czę ści roz pra wy, któ ra obej mu je trzy ostat nie roz dzia ły, za war to ana li zę i in ter pre ta cję wy ni ków ba dań w za kre sie dy na mi ki za cho dzą cych zmian w pro ce sie re in te gra cji spo łecz nej ska za nych i ano ni mo wych al ko ho li ków. Uogól nie nia wy ni ków ca ło ści ba dań, we ry fi ka cja pro jek to wa ne go mo de lu oraz wnio ski pod ad re sem osób i in sty tu cji od po wie dzial nych za wspar cie osób opusz cza ją cych za kła dy kar ne wska zu ją na słusz ność za sto so wa nia w pro ce sie re in te gra cji spo łecz nej mo de lu in klu zyj no -k at ala ktyc zn ego (MIK). W trak cie re ali za cji wie lo let nie go pro jek tu ba daw cze go au tor ka spo tka ła wie - lu życz li wych lu dzi, któ rzy ro zu mie li in ten cję ba dań i ko niecz ność udzia łu spo - łe czeń stwa w prze mia nie dru gie go czło wie ka. Sprzy mie rzeń ca mi ta kiej idei sta wa li się też stu den ci re so cja li za cji i pro fi lak ty ki spo łecz nej, kie dy bli żej po zna ne pro ble my przy sto so wa nia się ska za nych w wa run kach wol no ścio wych zmie nia- ły ich spo sób my śle nia, po strze ga nia ota cza ją ce go świa ta i po dej ścia do osób styg ma ty zo wa nych przez spo łe czeń stwo. Świa do mość spo łecz na mło de go po - ko le nia sta no wi dziś waż ny fi lar we wdra ża niu wszel kich re form, a tym sa mym re or ga ni za cji po li ty ki ka ra nia i pe ni ten cjar nej. To przede wszyst kim od pe da go - gów i lu dzi do brej wo li za le ży, w ja kim stop niu ze chce my przy jąć re ali za cję dzia - łań re in te gra cyj nych w śro do wi sku na rzecz in nych, ale też nas sa mych. Na pi sa nie tej książ ki by ło moż li we dzię ki wy sił ko wi wie lu ba da czy, któ rych do tych cza so wy do ro bek na uko wy stał się punk tem wyj ścia do wła snych roz wa - żań au tor ki, pra gnącej wy ra zić wdzięcz ność za to, że wska zy wa li na nie zba da - ne ob sza ry, któ re pod czas wni kli wej ana li zy moż na uwzględ niać w no wych pro jek tach ba daw czych (pro ble ma ty ka za cho wań de wia cyj nych, pe da go gi ka re- so cja li za cyj na, pe ni ten cjar na, re so cja li za cja w wa run kach śro do wi ska otwar te go A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 18 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE – pro ba cja, re or ga ni za cja spo łe czeń stwa w śro do wi sku lo kal nym, kre acja no - wych toż sa mo ści, in te gra cja, ro la edu ka cji in klu zyj nej i te le olo gia wy cho wa nia re so cja li za cyj ne go). Szcze gól nie po dzię ko wa nia na le żą się tym, któ rzy kształ to wa li na uko wy świa - to po gląd au tor ki w ra mach spo tkań na uko wych w Ze spo le Pe da go gi ki Re so cja - li za cyj nej Ko mi te tu Na uk Pe da go gicz nych Pol skiej Aka de mii Na uk, Na uko we go Fo rum Pe da go gów, se mi na riów na uko wych, oraz tym, któ rzy w róż nych oko licz - no ściach dzie li li się wie dzą, do świad cze nia mi, spo strze że nia mi oraz udzie la li wspar cia i cen nych wska zó wek czy wresz cie do ko ny wa li rze czo wej ana li zy i oce - ny tej pu bli ka cji. A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Roz dział 1. Wy mia ry sta wa nia się czło wie ka w prze strze ni spo łecz nej 1.1. Czło wiek ja ko isto ta spo łecz na Ka te go ria czło wie czeń stwa ja ko war to ści sa mo ist nej prze ja wia się w dzia ła niach i czy nach w bli żej nie okre ślo nej sy tu acji ma ją cej swo je przed mio to we od nie sie nie te le olo gicz ne do czło wie ka i ota cza ją ce go świa ta. Przez czło wie czeń stwo ro zu mie się od wa gę, ho nor, si łę, mę stwo, od po wie dzial ność za dru gie go czło wie ka, w sy tu - acjach trud nych bo ha ter stwo i po świę ce nie (Frąc ko wiak, 2009). By cie czło wie - kiem jest uwa run ko wa ne kul tu ro wo i spo łecz nie, no bi li tu je, stwa rza jąc szan sę na prze by wa nie z in nym czło wie kiem przy za cho wa niu je go praw (Barth, 1991). We współ cze snym świe cie co raz czę ściej wska zu je się na brak moż li wo ści po go dze nia do bra wspól ne go z do brem in dy wi du al nym ze wzglę dów etycz nych, spo łecz nych i kul tu ro wych, mi mo że kul tu ro wo ma my wpi sa ną tro skę o do bro dru gie go czło wie ka i przed kła da nie in te re sów zbio ro wych nad oso bi ste (Ra rot, 2005). Na ra sta ją ca ano mia po wo du je dez or ga ni za cję ży cia pu blicz ne go, a za męt ak sjo lo gicz ny wpły wa bez po śred nio na na stro je spo łecz ne nie tyl ko mło de go po ko le nia, ale i bez rad ność do ro słych prze ko na nych o ko niecz no ści chro nie nia do tych cza so wych norm etycz nych i mo ral nych. Pro ces zmia ny spo łecz nej po - strze ga ny by wa w ka te go riach przy jem no ści, za do wo le nia, rza dziej – tro ski i od - po wie dzial no ści za dru gie go czło wie ka. Przy kła dem ta kie go po dej ścia jest bo ga ta ofer ta zin sty tu cjo na li zo wa nych roz wią zań to wa rzy szą cych zmia nie spo łecz nej i me cha nicz ne mu funk cjo no wa niu czło wie ka. W wie lu wy pad kach wy god ne się sta ją se gre ga cja i eks klu zja, gdyż po zwa la ją unik nąć po czu cia za an ga żo wa nia, po świę ce nia czy po mo cy z oba wy przed wy klu cze niem sa me go sie bie. Z ko lei ogól ni ko wość pro pa go wa nych ha seł, ma ła wia ry god ność in spi ra to rów dzia łań spo łecz nych, a tym sa mym brak prze ko na nia spo łecz ne go, spra wia ją, że wpro - wa dza nie no wych pro gra mów do ży cia pu blicz ne go nie znaj du je zro zu mie nia A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 20 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE i ak cep ta cji (Ra dzie wi cz-Wi nni cki, 2005, 2008). Czę sto prze sta je być waż ny dru - gi czło wiek, któ ry zwy kle jest gdzieś obok. Przed spo łe czeń stwem ry su je się waż ne za da nie kształ to wa nia od po wie dzial - no ści i wraż li wo ści na dru gie go czło wie ka. Funk cjo no wa nia w struk tu rach de mo - kra tycz nych na le ży się uczyć od opa no wa nia pro stych od ru chów prak tycz nych do peł ne go po zio mu doj rza ło ści spo łecz nej i ży cia w de mo kra cji, czy li ujaw nia nia war - to ści, uza sad nia nia ich i osa dze nia w kul tu rze, co win no skut ko wać po dej mo wa - niem od po wie dzial nych mo ty wu ją cych za dań, a przede wszyst kim spon ta nicz nych za cho wań pro spo łecz nych na rzecz dru gie go czło wie ka (Li piec, 2008). Zło żo ny i zmien ny cha rak ter no wo cze sne go spo łe czeń stwa sta no wi za gro - że nie dla jed no stek izo lo wa nych, nie uła twia zna le zie nia po ro zu mie nia na płasz - czyź nie war to ści i norm, ra czej utrud nia po czu cie przy na leż no ści do spo łecz no ści. Oso bi ste ne ga tyw ne od czu cia jed nost ki rzu tu ją na oce nę ca łe go spo łe czeń stwa. Lu dzie po zo sta ją cy bez po czu cia in dy wi du al ne go i zbio ro we go sen su nie mo gą stać się peł no praw ny mi człon ka mi spo łe czeń stwa, w któ re go ży ciu po win ni uczest ni czyć. Zło żo ność i zmien ność ży cia spo łecz ne go, za ni ka nie ogól nie uzna wa nych tra dy cji i – zda wa ło by się – uni wer sal nych norm po wo du ją kon ku ren cję róż nych względ nych sys te mów war to ści, spra wia jąc, że współ cze sny czło wiek z tru dem od naj du je sens ży cia. Ła twiej mu jest, gdy przy na le ży do okre ślo nej wspól no ty. Spo łe czeń stwo pro du ku je i kon su mu je nie po to, by eg zy sto wać w swo iście ludz - ki spo sób, ale ist nie je po to, by pro du ko wać i kon su mo wać (Jan Pa weł II, 1991, punkt 39). Spo łe czeń stwo ma ją ce do dys po zy cji ta kie na rzę dzia, jak go spo dar - ka wol no ryn ko wa, nie mo że po zwo lić, aby oso by nie za rad ne ży cio wo (wy klu - czo ne) po zo sta wa ły na mar gi ne sie ży cia wspól no to we go. Je że li tak się dzie je, to zna czy, że do szło do fak tycz ne go od wró ce nia re la cji środ ków i ce lów dzia ła nia. Wia do mo, że spo łe czeń stwo prze my sło we, z uwa gi na wy mo gi rze czy wi sto sci go spo dar czej, nie mo że po zwo lić so bie na re zy gna cję z kon ku ren cyj no ści. Nie tyl ko sil ni ma ją coś do za ofe ro wa nia „sła bym’’, gdy przyj mu ją za nich od po wie - dzial ność ma te rial ną lub pró bu ją włą czać ich w rytm or ga ni za cji ży cia spo łecz - no -g osp oda rcz ego (No uwen, 1993). Mia rą hu ma ni stycz ne go spo łe czeń stwa i je go cy wi li za cji jest rze czy wi sty sza cu nek dla sła bych, in nych, wy klu czo nych oraz umie jęt ność ta kie go kształ to wa nia struk tur spo łecz nych i go spo dar czych, aby umoż li wia ły wspól ną wy mia nę. Pro ce sy alie na cji i fru stra cji, ja kie do ko nu ją się w ostat nim cza sie, są zja wi - skiem po nad sys te mo wym, bo wiem nie łą czą się z kon kret ny mi roz wią za nia mi ustro ju eko no micz ne go, a je dy nie wy ni ka ją z nie wła ści we go miej sca czło wie ka w świe cie. Alie na cja do ko nu je się w śro do wi sku pra cy; w ży ciu wspól no to wym, kon sump cji i utra cie oso bo we go cha rak te ru pra cy. Obec ny ustrój wol no ryn ko - wy, roz po zna ją cy na tu rę czło wie ka, nie za bez pie cza przed alie na cją. Przy czy ną A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 WY MIA RY STA WA NIA SIĘ CZŁO WIE KA W PRZE STRZE NI SPO ŁECZ NEJ 21 sta ją się nie ty le uwa run ko wa nia struk tu ral ne, ile sa ma po sta wa pra co daw ców i pra cow ni ków, za tra ce nie świa do mo ści sen su i ce lu pra cy oraz wzglę dy eko no - micz ne zwią za ne z wy daj no ścią pra cow ni ka. Po stu lat współ dzia ła nia go spo dar cze go i spo łecz ne go sil nych i sła by ch- -i nnych da je się wy pro wa dzić z kon kret ne go ra chun ku eko no micz ne go. Lu dzie mniej uta len to wa ni i nie kon ku ren cyj ni ob ni ża ją tem po i wy daj ność pra cy. Ale ci sa mi lu dzie, kie dy zaj mu ją po moc ni cze sta no wi ska w pro ce sie pro duk cyj nym, nie wąt pli wie zwięk sza ją efek tyw ność ca łe go ze spo łu. Ich part ne rzy mo gą sku - pić się na za da niach trud nych, wy ma ga ją cych lep sze go przy go to wa nia, więk sze - go wy sił ku. Ta ki po dział ról wy ma ga spo łecz nej ak cep ta cji obu za in te re so wa nych stron. Dla sła by ch-i nnych ich sy tu acja nie mo że być kom plek sem unie moż li - wia ją cym na wią za nie ja kie go kol wiek kon tak tu, nie mo że pro wa dzić do wy ob - co wa nia, a w kon se kwen cji do wy klu cze nia (Bo ros, 1964). Trud no ści w roz po zna niu wła snych po ten cja łów i ogra ni czeń pro wa dzą do za gu bie nia, nie pew no ści i uni ka nia trud nych sy tu acji. Po trze bu ją cy po mo cy nie umie jej przy jąć, czę sto z po wo du bra ku ak cep ta cji wła snej ro li po trze bu ją ce go po mo cy. Part ner stwo spo łecz ne sta je się wów czas nie moż li we. Moż na tu do - strzec pew ną rów no wa gę mię dzy ty mi, któ rzy mo gą in nym po móc i ty mi, któ - rzy mo gą otrzy mać i na mia rę moż li wo ści re ali zo wać sa mo dziel nie za da nia. Czło wiek ja ko isto ta spo łecz na na sta wio ny jest na dru gie go czło wie ka; re a - li zu je się po przez by cie z in ny mi ludź mi. Każ de mu czło wie ko wi po trzeb ne jest prze ży cie zwią za ne z tym, że dla ko goś jest waż ny, zna czą cy, bra ny przez dru - gie go pod uwa gę i że owo prze ży wa nie jest rów nież do świad cze niem tej dru giej oso by (ma ce chę zwrot no ści). Pro ces wza jem nej wy mia ny re ali zo wa ny jest na każ dym z eta pów roz wo jo wych i prze bie ga za wsze w okre ślo nym kon tek ście spo - łecz nym. Za sad ni cze zna cze nie dla roz wo ju Ja i prze ży wa nia wła snej pod mio - to wo ści ma do świad cza nie wię zi z in ny mi ludź mi. Dro gą do te go jest wcho dze nie w ta kie in te rak cje, któ re okre śla ne są mia nem po praw nej, doj rza łej ko mu ni ka - cji. Wza jem ne ko mu ni ko wa nie się do star cza lu dziom wie dzy na te mat za cho - wań, a uzna nie i sza cu nek in nych przy czy nia ją się do umac nia nia war to ści. Dzię ki kon tak tom in ter per so nal nym czło wiek zy sku je nie tyl ko umie jęt no ści i zdro wie psy chicz ne, ale tak że zro zu mie nie in nych. Każ da wza jem na wy mia na mię dzy oso bo wa ma war tość mo ral no -etyc zną, mo że sprzy jać bądź sta wać na prze szko dzie roz wo ju jed nost ki, zaś to, co czy ni nas ludź mi, to spo sób, w ja ki się za cho wu je my wo bec in nych. Zdol ność roz wi ja nia ta kich re la cji oso bo wych, w któ rych wy ra ża się na sza oso bo wość i oso bo wość dru giej oso by jest istot nym ele men tem pro ce su sa mo re - ali za cji i roz wo ju jed nost ki. W ra mach wy mia ny in ter per so nal nej czło wiek roz - wi ja się nie tyl ko wte dy, kie dy czer pie od in nych, ale tak że w ta kich sy tu acjach, kie dy coś od sie bie da je z za an ga żo wa niem i prze ko na niem, że je go dzia ła nie A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 22 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE wpły wa na okre ślo ną ideę. Doj rza ła ko mu ni ka cja na le ży do ta kich umie jęt no ści in ter per so nal nych, dzię ki któ rym moż li we jest bu do wa nie wza jem nych i zna czą - cych związ ków mię dzy ludź mi. Kon struk tyw ne związ ki sta no wią za sad ni czą pod- sta wę po zna wa nia sie bie, umie jęt no ści bu do wa nia ade kwat nej oce ny oraz po czu cia sa tys fak cji. Są nie zbęd ne dla za spo ka ja nia po trzeb bez pie czeń stwa, przy na leż no - ści czy sa mo re ali za cji. Czę sto czło wiek bier nie ad op tu je się do śro do wi ska, ży je zgod nie z nor ma - mi na rzu ca ny mi przez tryb co dzien ne go po stę po wa nia. He ideg ger okre ślił tę for mę eg zy sten cji ja ko nie au ten tycz ną. Jest ona uciecz ką jed nost ki od praw dy o so bie i utra tą re flek sji nad sen sem ist nie nia. Do pie ro eg zy sten cjal ny lęk wy - zwa la czło wie ka spod pa no wa nia „się”, uświa da mia jąc mu je go wol ność i od po - wie dzial ność oraz zmu sza jąc do au ten tycz no ści (Ko ła kow ski i Po mian, 1965). W to ku prze my śleń i do świad czeń wła snych Frankl pro po nu je przy ję cie oso bo wej kon cep cji czło wie ka, ja ko by tu ukie run ko wa ne go na war to ści, sa mo - re ali zu ją ce go się po przez ich speł nie nie. Wska zu je na wie lo wy mia ro wość ludz kiej eg zy sten cji i zło żo ność ludz kiej mo ty wa cji (Frankl, 1984; Po piel ski, 1994). Pod- kre śla, że czło wie ka cha rak te ry zu je świa do mość sie bie, wol ność wy bo ru po sta wy wo bec ze wnętrz nych oko licz no ści oraz od po wie dzial ność za wła sną eg zy sten cję. Współ cze śnie pro ble my ży cio we czło wie ka są roz wa ża ne w kon tek ście kry - zy su kul tu ry i ogól nych orien ta cji war to ściu ją cych (za nik lub upa dek war to ści), za bu rzeń i kry zy sów toż sa mo ści. W spo łe czeń stwie otwar tym, w któ rym pa nu je plu ra lizm war to ści (osła bio na zo sta ła kon tro la spo łecz na, swo bo da norm mo ral - nych i oby cza jo wych), sens ży cia tra ci swo je wy mia ry spo łecz ne – wspól no to we – i sta je się przede wszyst kim spra wą oso bi stą jed nost ki (Ble iste in, 1986). Sens ży cia po ja wia się ze szcze gól nym na si le niem w sy tu acjach gra nicz nych, dy le ma - tach trud nych sy tu acji, któ rych nie moż na unik nąć i kie dy czło wiek nie wie jak da lej po stą pić i ja kie po nie sie kon se kwen cje, na przykład nie od wra cal ne zmia ny w przy pad ku nie ulecza l nej cho ro by opar tej na cier pie niu, odej ściu bli skiej oso by czy sy tu acji zwią za nych z izo la cją czło wie ka w sys te mie pe ni ten cjar nym. Przy czym spo łe czeń stwo nie ty le ofe ru je jed no st ce spo so by roz wią za nia pro ble mu po - czu cia bez sen su, ale z re gu ły usi łu je je wy eli mi no wać z ży cia czło wie ka po przez do stęp do róż nych form po mo cy in sty tu cjo nal nej. Zmien ny cha rak ter no wo cze - sne go spo łe czeń stwa stwa rza tak że za gro że nie dla jed no stek izo lo wa nych i nie sto - wa rzy szo nych, nie uła twia zna le zie nia po ro zu mie nia na płasz czyź nie wspól nie po dzie la nych war to ści i norm. No wo cze sność ra czej utrud nia po czu cie za ko rze - nie nia spo łecz ne go i zna le zie nia pod staw wła snej toż sa mo ści. Nie moż na tu mó - wić do koń ca o cał ko wi tej bier no ści i apa tii, ale zja wi sko mar gi nal ne go funk cjo - no wa nia ska za nych na wol no ści mie ści się w gru pie tych za cho wań. Two rzą ce się en kla wy stwa rza ją w pew nym wzglę dzie po czu cie bez pie czeń stwa. Wy so ka zło - żo ność i zmien ność ży cia spo łecz ne go, za ni ka nie ogól nie uzna wa nych tra dy cji A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 WY MIA RY STA WA NIA SIĘ CZŁO WIE KA W PRZE STRZE NI SPO ŁECZ NEJ 23 i norm, kon ku ren cja róż nych względ nych sys te mów war to ści czy ce lów spra wia ją, że czło wiek współ cze sny z tru dem od naj du je sens ży cia. Sprzy ja te mu przy na leż ność do gru py, któ ra chro ni przed ano ni mo wo ścią i ma so wo ścią ży cia w spo łe czeń stwie. 1.2. Wol ność i od po wie dzial ność czło wie ka W uję ciu fi lo zo ficz no -a ntr op ol ogic znym czło wiek jest jed nost ką wol ną i świa do - mą swo je go dzia ła nia, któ re go efek tem jest okre ślo ny czyn. Wie lo wy mia ro wość by cia i wie lo kie run ko wość sta wa nia się oraz sze reg dzia łań pod mio to wych ukie- run ko wa nych na jed nost kę sta no wią o jej wiel kiej in dy wi du al no ści i po strze ga niu czło wie ka ja ko pod mio tu oso bo we go. Świa do mość ist nie nia jest rów no znacz na z po no sze niem od po wie dzial no ści za wła sne de cy zje. Każ de go dnia mo że my sta- wać się na no wo so bą i wy kra czać po za do ko na ne wy bo ry (He ideg ger, 1979; Dem - biń ski, 1990). Czło wiek ja ko byt ukie run ko wa ny na war to ści, w pro ce sie opar tym na ak ty- w nym dzia ła niu i wła ści wej mo ty wa cji, ma moż li wość speł nia nia się w po dej mo - wa nych ro lach i dzię ki te mu sta je się pod mio tem sa mo re ali zu ją cym. Frankl (1971, 1972; Po piel ski, 1987, 1994) pod kre śla, że czło wie ka cha rak te ry zu je świa do mość sie bie, wol ność wy bo ru okre ślo nej po sta wy w da nej sy tu acji i od po wie dzial ność za wła sne ist nie nie. Czło wie ka ja ko jed ność po strze ga w trzech wy mia rach: so ma - tycz nym, psy cho lo gicz no -s ocj ol ogic znym, neo tycz nym (du cho wym) (Frankl, 1884). Wy miar so ma tycz ny okre śla ca łość struk tu ral no -fun kcj ona lną or ga ni zmu, waż ne miej sce zaj mu je tu dy na mi ka po pę do wa. Wy miar psy cho lo gicz no -s ocj o- l ogic zny wska zu je na emo cjo nal ne i spo łecz ne ob sza ry funk cjo no wa nia czło - wie ka, obej mu ją ce do zna nia emo cjo nal ne, re la cje i ro le spo łecz ne, su biek tyw ne od czu cia. Z ko lei wy miar neo tycz ny ma dla czło wie ka zna cze nie in te gru ją ce czło - wie ka wol ne go i od po wie dzial ne go, jest istot nym atry bu tem, prze ja wia ją cym się w sa mo świa do mo ści, ale mo ty wo wa nym przez nie świa do mość (Frankl, 1979). Z wy mia rem neo tycz nym zwią za ne są ta kie wła ści wo ści eg zy sten cji, jak do świad- cza nie sen su i war to ści, roz wój du cho wy, mi łość i su mie nie. W pro ce sie re so cja - li za cji i re in te gra cji spo łecz nej za sad ne wy da je się ba zo wa nie na su mie niu, szcze gól nie w sy tu acji po pra wy mo ral nej jed nost ki i kształ to wa nia no wej toż sa - mo ści. Istot ne sta je się w tym wy mia rze po szu ki wa nie sen su po przez re ali za cję okre ślo nych war to ści oraz dą że nie do sa mo re ali za cji ja ko ide ału oso bo we go. Każ - da sy tu acja ży cio wa na da je sens je go ży ciu i ist nie niu, a jed no cze śnie stwa rza oka - zję urze czy wist nie nia sie bie w tym pro ce sie prze mia ny za rów no w zdro wiu, jak i cho ro bie (Frankl, 1972; Dą brow ski, 1984). Sens ży cia po le ga tu na re ali zo wa niu przez czło wie ka swo jej isto ty w wie lu for mach eg zy sten cji, któ re okre śla się ja ko po szu ki wa nie sen su. Do ko nu je się ono przez war to ści zwią za ne z pra cą, eks pre sją sie bie, z od czu cia mi es te tycz ny mi, A. Kieszkowska, Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-184-8, © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 24 INKLUZYJNO-KATALAKTYCZNY MODEL REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ SKAZANYCH. KONTEKSTY RESOCJALIZACYJNE na sta wio ne na przyj mo wa nie świa ta, zwią za ne ze sto sun kiem czło wie ka do zda - rzeń lo so wych i cier pie nia. Po czu cie sen su ży cia za le ży od oso bi ste go i oso bo wego za an ga żo wa nia się jed nost ki w świat war to ści, z od kry wa niem ich zna cze nia dla eg zy sten cji, ich in te rio ry zo wa niem i fak tem ży cia war to ścia mi. Aspekt ro zu - mie nia sen su ży cia wią że się z po sia da niem lub bra kiem za dań, ce lów i war to ści. W eg zy sten cji zna czą ce miej sce zaj mu ją nie tyl ko po je dyn cze war to ści, ale zna - cze nia na bie ra fakt uhie rar chi zo wa nia i zhar mo ni zo wa nia ich w pro ce sie re ali - za cji ludz kie go spo so bu by cia. Okre śla to kie ru nek in dy wi du al ne go sta wa nia się (Po piel ski, 1994). Sens ży cia ja wi się tu ja ko stan pod mio to wej sa tys fak cji jed nos- t ki zwią za ny z dzia ła niem ce lo wym i ukie run ko wa nym na war to ści. Nie speł nie - nie po trze by sen su ży cia ro dzi fru stra cję eg zy sten cjal ną, cze mu to wa rzy szy po czu cie ogra ni czo nej per spek ty wy ży cio wej, we wnętrz nej pust ki i nu dy, co pro - wa dzi do dez in te gra cji oso bo wo ści lub jej za bu rzeń ner wi co wych. Za tem po mi nię cie lub re duk cja któ re goś z wy mia rów zło żo no ści czło wie ka da je nie praw dzi wy ob raz ludz kiej eg zy sten cji i spo so bów sta wa nia się czło wie - ka. W uję ciu tym zwra ca się uwa gę na po znaw cze uję cie an tro po lo gicz ne Woj - ty ły (1969). W przy ję tej płasz czyź nie epi ste mo lo gicz nej ana li za czy nu od sła nia pod miot dzia ła nia, czy li czyn czło wie ka ujaw nia to, kim on jest, i od sła nia ele - men ty kon sty tu ują ce struk tu r
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Inkluzyjno - katalaktyczny model reintegracji społecznej skazanych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: