Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00054 005901 12597675 na godz. na dobę w sumie
Inna miłość? - ebook/pdf
Inna miłość? - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: E-bookowo Język publikacji: polski
ISBN: 9788362480388 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> seksualność
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Głównym tematem tej pracy jest kwestia seksualności ukazywana w polskiej prozie po 1989 roku. W składających się na tę pracę trzech rozdziałach zostały zanalizowane wybrane dzieła literatury współczesnej pod względem sposobów ukazywania seksualności. Najistotniejszym tematem książki stała się inna miłość, przez którą należy rozumieć obecne w najnowszej prozie obrazy odmienności seksualnych homoseksualizm i biseksualizm.Pierwszy rozdział został poświęcony tematyce homoerotycznej w polskiej literaturze XX wieku, począwszy od pierwszych utworów o tej tematyce 622 upadki Bunga (Stanisława Ignacego Witkiewicza 1919), a skończywszy na tekstach najnowszych, m.in. takich twórców, jak Michał Witkowski, Bartosz Żurawiecki, Ewa Schilling czy Marcin Szczygielski. Istotnym uzupełnieniem przedstawionych rozważań stała się prezentacja funkcjonujących w badaniach teorii poświęconych kwestiom homoseksualizmu i feminizmu gender i queer theroy.    Kolejny rozdział przedstawia typologię postaci przedstawianych w powieściach i opowiadaniach o tematyce traktującej o odmiennościach seksualnych. Istotnym nośnikiem treści aksjologicznych, pozwalających na ocenę i postaci, i całego świata przedstawionego, są wyszczególnione przeze mnie kategorie zauważalne w utworach o tejże problematyce, tj. zdrada, grzech i upadek oraz kara za odmienność. Ostatni problem, jaki został poruszony w tej rozprawie w rozdziale trzecim, dotyczy próby określenia przyczyn i celów działań bohaterów oddających się 'innej  miłości'. W tym kontekście istotna dla rozważań okazała się kwestia stereotypu homoseksualności, jaki odnajdujemy i w kulturze, i w literaturze homoerotycznej.Książka, mimo iż o charakterze naukowym, zawiera ciekawe spojrzenie na współczesną literaturę popularną. Napisana z odwagą, wbrew obowiązującym konwenansom. Geje, lesbijki, 'transy' czy to faktycznie 'inna miłość'?Wstęp    5Rozdział I    8Kwestia seksualności w literaturze polskiej po 1989 roku    81. Tematyka homoerotyczna w literaturze polskiej XX wieku    82. Od gender po queer theory    123. Seksualność tradycyjna i homoseksualna w literaturze polskiej po 1989 roku    154. Literacki obraz postaci a problem seksualności    205. Obraz świata heteroseksualistów w prozie o tematyce homoseksualnej    23Rozdział II    27Różne modele życia seksualnego w literaturze polskiej po 1989 roku    271. Podział literatury traktującej o odmiennej seksualności    272. Typy postaw bohaterów w prozie o tematyce homoerotycznej    322.1 'Romantycy'    322.2 'Cwele i cioty'    382.3 'Wyzwoleni seksualnie'    412.3.1 'Wyzwoleni realnie'    412.3.2 'Wyzwoleni rzekomo'    432.4 Utrzymankowie    432.5 Bohaterowie patologiczni    442.6 Postaci maskujące swoją odmienną seksualność    453. Kategoria zdrady literaturze o tematyce seksualnej    474. Kategoria kary za odmienność    495. Kwestia grzechu i upadku    516. Kategoria przestrzeni    547. Sposoby pisania o odmienności    56Rozdział III    57Inna miłość? O ambiwalentnym traktowaniu seksualności w literaturze polskiej po 1989 roku    571. W poszukiwaniu normalności    572. W poszukiwaniu zaspokojenia seksualnego    623. Dwoistość pragnień    664. Różne drogi, jeden cel    675. Stereotyp a ukazywanie homoseksualizmu w literaturze    68Zakończenie    73Bibliografia    75
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kajetan Kiping INNA MIŁOŚĆ? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 3 © Copyright by Kajetan Kiping e-bookowo Projekt okładki: e-bookowo ISBN 978-83-62480-38-8 Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo www.e-bookowo.pl Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione Wydanie I 2011 www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 4 Spis treści Wstęp .......................................................................................................................................................... 5 Rozdział I................................................................................................................................................... 8 Kwestia seksualności w literaturze polskiej po 1989 roku 8 1. Tematyka homoerotyczna w literaturze polskiej XX wieku .................................................. 8 2. Od gender po queer theory ................................................................................................................ 12 3. Seksualność tradycyjna i homoseksualna w literaturze polskiej po 1989 roku ........ 15 4. Literacki obraz postaci a problem seksualności ...................................................................... 20 5. Obraz świata heteroseksualistów w prozie o tematyce homoseksualnej..................... 23 Rozdział II .............................................................................................................................................. 27 Różne modele życia seksualnego w literaturze polskiej po 1989 roku 27 1. Podział literatury traktującej o odmiennej seksualności ..................................................... 27 2. Typy postaw bohaterów w prozie o tematyce homoerotycznej ....................................... 32 2.1 „Romantycy” ..................................................................................................................................... 32 2.2 „Cwele i cioty” .................................................................................................................................. 38 2.3 „Wyzwoleni seksualnie” .............................................................................................................. 41 2.3.1 „Wyzwoleni realnie” .................................................................................................................. 41 2.3.2 „Wyzwoleni rzekomo” .............................................................................................................. 43 2.4 Utrzymankowie ............................................................................................................................... 43 2.5 Bohaterowie patologiczni........................................................................................................... 44 2.6 Postaci maskujące swoją odmienną seksualność ............................................................ 45 3. Kategoria zdrady literaturze o tematyce seksualnej .............................................................. 47 4. Kategoria kary za odmienność ......................................................................................................... 49 5. Kwestia grzechu i upadku .................................................................................................................. 51 6. Kategoria przestrzeni ........................................................................................................................... 54 7. Sposoby pisania o odmienności ....................................................................................................... 56 Rozdział III ............................................................................................................................................ 57 Inna miłość? O ambiwalentnym traktowaniu seksualności w literaturze polskiej po 1989 roku 57 1. W poszukiwaniu normalności .......................................................................................................... 57 2. W poszukiwaniu zaspokojenia seksualnego .............................................................................. 62 3. Dwoistość pragnień ............................................................................................................................... 66 4. Różne drogi, jeden cel .......................................................................................................................... 67 5. Stereotyp a ukazywanie homoseksualizmu w literaturze ................................................... 68 Zakończenie .......................................................................................................................................... 73 Bibliografia 75 www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 5 Wstęp Tematem pracy jest: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności. „Inna miłość” w tym wypadku to nie tylko sfera emocjonalna czy uczuciowa, ale także miłość pojmowana w sensie fizycznym. Za „inną miłość” w tej pracy traktuje się homoseksualność, biseksualność, jak również patolo- gie seksualne, z którymi niejednokrotnie w literaturze współczesnej można się spotkać. Obszar badawczy w tej rozprawie będzie obejmować prozę polską po 1989 roku, zwłaszcza twórczość dwóch krótkich okresów, najsilniej związanych z innością seksualną. Pierwszy z nich to lata 1989 – 1990, drugi natomiast to 2003 – 2008. Nie bez powodu właśnie te lata zostały wyszczególnione, ponie- waż lata 1989 – 1990 to czas pewnego przełomu społecznego, odwilży zauwa- żanej również w literaturze. Warto zwrócić uwagę, iż jeden z pierwszych nur- tów prozy o odmiennościach seksualnych – Gorące uczynki Witolda Jabłoń- skiego to utwór już z 1988 roku, w którym zauważamy zapowiedź swoistej rewolucji seksualnej, ale jest to tekst odosobniony, więc cezurę przesuwamy na rok kolejny, uznawany przez badaczy za moment przemian1. Lata 2004 – 2008 to z kolei czas, w którym literatura homoseksualna wyemancypowała się znacznie, poczynając od pamiętnika Magdaleny Okoniewskiej, kończąc cho- ciażby na Głupcu Ewy Schilling. Emancypacja ta trwa nadal, o czym świadczy fakt, że na rynku wydawniczym pojawiło się już kilka nowych pozycji książ- kowych traktujących o odmiennej seksualności, zazwyczaj pod względem so- cjologicznym, ale nie tylko, są to chociażby: Dzianina z mięsa Katarzyny Bielas, Teatr płci Jacka Kochanowskiego, Gejdar Dominiki Łuczak i Mike Urbaniaka czy też wydane dopiero teraz Dzienniki 1927-1969 Anny Kowalskiej – bliskiej przyjaciółki Marii Dąbrowskiej. Utwory, o jakich traktuje ta praca, to w większości pozycje dość nowe, a co się z tym wiąże – słabo opracowane w literaturze przedmiotu. O tzw. tożsamo- 1 P. Czapliński, Ślady przełomu. O prozie polskiej 1976-1996, Kraków 1997, s. 109-110. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 6 ści homoseksualnej traktuje rozprawa dra Błażeja Warkockiego, Homo nie- wiadomo, również Ingi Iwasiów, (ale tu mamy bardziej do czynienia z tematy- ką gender) – Gender dla średnio zaawansowanych. Wykłady szczecińskie. Po- wstało również kilkanaście artykułów o takiej tematyce, które bywają jedynie zarysami tematyki literatury homoseksualnej (tu np. Wojciech Śmieja). Tym bardziej więc problematyka „inności” wydaje się ciekawa i godna zbadania. Utwory opisywane w pracy były kompletowane ze względu na swoją róż- norodność. Podstawowym założeniem bowiem było skupienie się na wielu możliwych sposobach ukazywania kwestii „innej miłości”, stąd też pozycje dobierane były w takich sposób, by znacznie ze sobą kontrastowały. Co ważne, dobór przykładów odbywał się ze względu na różnorodność ga- tunków i konwencji literackich. Nie mamy tu jedynie do czynienia z powie- ściami, jest także pamiętnik i wyznania. Wiele tekstów nosi również znamiona autobiografizmu. Za ciekawą można także uznać grę konwencjami. Mamy tu kryminał – Edward Pasewicz i jego Śmierć w darkroomie, romans – Trzech Pa- nów w łóżku, nie licząc kota Bartosza Żurawieckiego, jak również powieść z licznymi elementami groteski, czego dowodzi Lubiewo Michała Witkowskie- go. Taki zestaw zaprezentowanych utworów miał pokazać już nie tylko wie- lowymiarowość, lecz także możliwości, jakie daje literatura do ukazywania zastanej rzeczywistości. Cel pracy to oprócz prezentacji nurtu literatury homoerotycznej, przede wszystkim próba opisu innej miłości, modeli życia seksualnego, typologii po- staci ukazywanych w literaturze o takiej tematyce. Zastanowienie się, na jakie sposoby twórcy przedstawiają odmienność, jakich środków do tego potrzebu- ją, jakich używają. Za ważne uznaje się także kategorie wprowadzone w tej pracy, np. zdrada, kara, grzech i upadek, stanowiące kryterium wartościowa- nia moralnego. Istotnym bodźcem do napisania tej pracy, był również cel „wyższy” – chęć ukazania samego tworzenia jako sposobu na emancypację homoseksualizmu, oswajanie i zapoznawanie z problemem społeczeństwa, a także wprowadzanie idei równości, jakby godnie ze słowami prof. Leszka Kołakowskiego: Mówiąc, że ludzie są równi, mamy na myśli, że są równi w ludzkiej godności, która każ- demu przysługuje i której nikt nie ma prawa gwałcić2. Istotna w tej pracy jest również próba udowodnienia, że polska literatura homoseksualna faktycznie istnieje, a co więcej – rozwija się w niezwykle szybkim tempie. 2L. Kołakowski, O równości [w:] Tenże, Mini-wykłady o maxi-sprawach, Kraków 2003, s. 22. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 7 Praca składa się ze wstępu, trzech rozdziałów i zakończenia. W pierwszym z rozdziałów poruszono: kwestię seksualności w literaturze polskiej po 1989, nie zapominając oczywiście o historycznoliterackim aspekcie ukazywania ho- moseksualizmu. W drugim przedstawiono: różne modele życia seksualnego w literaturze polskiej po 1989 roku, tworząc typologię postaci, jak i sposoby ukazywania różnych kategorii życia w tejże literaturze. Ostatni rozdział po- święcony został natomiast ambiwalencji tkwiącej w traktowaniu seksualności w polskiej literaturze po interesującym nas roku.. Tu również rozpatrywano problem stereotypu, jaki wykształcił się w świadomości społecznej na temat odmienności seksualnej, a także pokazano próbę jego przełamywania przez literaturę o „innej miłości”. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 8 Rozdział I Kwestia seksualności w literaturze polskiej po 1989 roku 1. Tematyka homoerotyczna w literaturze polskiej XX wieku Nie można mówić o współczesnej literaturze o tematyce związanej z mniejszościami seksualnymi, bez uprzedniego zagłębienia się w to, co litera- tura kreowała i przedstawiała na ten temat wcześniej. Nie chciałbym jednak zajmować się tu rekonstruowaniem drogi w literaturze do swobodnego pisa- nia o homoseksualizmie czy jakiejkolwiek innej formie miłości. Zamierzam tylko zwrócić uwagę na te utwory, które w jakiś sposób łamały tabu, opowia- dały o tym, o czym inni bali się pomyśleć. Tych utworów w literaturze polskiej XX wieku jest, co może się wydawać dziwnym, całkiem sporo. Poczynając od prozy Stanisława Ignacego Witkacego, kończąc na tekstach Witolda Jabłoń- skiego. Niektórzy twierdzą, że nawet przyjaźń w Nocach i dniach Marii Dą- browskiej między Agnieszką Niechcicówną i jej guwernantką nosi także zna- miona miłości3. Z kolei już w wydanym w 1927 roku dziele Witkacego – Poże- gnanie jesieni – jest opisany kontakt cielesny między dwoma mężczyznami – Atanazym Bazakbalem i panem Łohojskim. Jednak to nie jedyny obraz o cha- rakterze homoseksualnym znajdujący się w twórczości Witkacego, bowiem jego 662 upadki Bunga również przedstawiają akt homoerotyczny. Co więcej, utwór ten został napisany na długo przed Pożegnaniem jesieni, bo w 1919 ro- 3 D. Nosowska, Słownik motywów literackich, Bielsko-Biała 2004, s. 138-134. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 9 ku. W powieści tej mamy już do czynienia z przełamywaniem obyczajowego tabu, o czym świadczy chociażby ten fragment: – O czym myślałeś, że jesteś tak podniecony? – spytał ze śmiechem Bungo, za- uważywszy pewną zasadniczą zmianę u księcia. Ten nie odpowiedział, tylko nagle przekręcił guzik od lampy, która oświetlała nyżę, i spojrzał na Bunga. Bungowi śmiech zamarł na ustach4. I choć może się wydawać ten fragment bardzo aluzyjnym i wskazującym na pewne konotacje, Witkacy zaskakuje czytelnika jeszcze bardziej, przedstawia- jąc pozbawioną jakichkolwiek emocji czy uczuć dyskusję na temat homoero- tycznego aktu: – Chcesz? – spytał głosem, którego prawie nie poznał. Książę skinął głową. – Masz te? – spytał znowu Bungo. – Bez tego nie – dodał z cieniem obrzydzenia w głosie. – Poszukam – odpowiedział książę […] – Nie ma – rzekł bezradnie z ponurą, beznadziejną żądzą w głowie. Ale teraz Bungo kombinował dalej. – A więc perwersja i żądam rewanżu – rzekł zimno, jakby się targował w sklepie. – Dobrze. / – Słowo? / – Słowo. – Zgaś lampę – szepnął Bungo. Książę skręcił światło i wślizgnął się pod balda- chim5. Przywołane fragmenty mają być dowodem na to, że w literaturze polskiej już na początku wieku XX pojawiały się elementy erotyki homoseksualnej, dość odważnej – sądząc po utworze Witkacego. Przykładem na bardziej zawoalowane emocje, skłonności i ukazywanie odmienności, może być również opowiadanie Jarosława Iwaszkiewicza Na- uczyciel. Utwór, napisany w styczniu 1936 roku, opowiada historię młodzień- ców z pewnego dobrego domu. Akcja opowieści rozgrywa się podczas I wojny światowej, kiedy to nauczyciel – Pan Kazimierz, przybywa do majątku Okta- wiana. To historia zauroczenia się w kimś nieosiągalnym, kimś, kto pozostaje tylko marzeniem i „zakazanym owocem”. Oto szesnastoletni Felek dostrzega 4 S.I. Witkacy, 662 upaki Bunga, [w:] Dyskretne namiętności. Antologia polskiej prozy homoe- rotycznej, wybór: W. Johling, Poznań 2002, s. 31 5 Tamże, s.32. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 10 w swoim nauczycielu kogoś, kto wzbudza w nim emocje seksualne. Dominanta tych fascynacji ujawnia się w momencie, gdy to pan Oktawian, po powrocie z Odessy zwalnia, w związku z sugestią pani Julii, nauczyciela. Iwaszkiewicz doskonale opisuje emocje Felka i moment jego (z resztą zakazanego) poże- gnania z panem Kazimierzem: – Felek – powtarzał przez zaciśnięte zęby. – Felek, Felek, musisz zrozumieć, musisz mnie i siebie zrozumieć. – Co zrozumieć, co zrozumieć – krzyczał z gniewem chłopiec. – Zrozumieć, że wszystko, wszystko… takie szczęście… że cała nasza przyjaźń, to tylko… to tylko… – Milcz, milcz – błagalnie, zmieniając nagle ton, zawołał Kazimierz powolnym ruchem scałowywał łzy, spływające po jego policzkach, całował oczy, brwi, czoło6. W opowiadaniu Nauczyciel Iwaszkiewicz połączył, tak naprawdę, dwie istotne kwestie. Zestawił problem miłości, możliwe, że tej pierwszej (w przy- padku Felka), zawsze bardzo fascynującej i niezwykle silnej, z miłością zaka- zaną – tu homoseksualną. Co więcej, ujęcie tematu przez Iwaszkiewicza sta- nowi przeciwieństwo dla propozycji Witkacego. On to w odróżnieniu od twór- cy Nienasycenia skupia się nie na żądzach (tak jak w Witkacy w 662 upadkach Bunga), tylko na sferze umysłu, fascynacji drugim człowiekiem, jego intelek- tem. Piszę tak, bo Iwaszkiewicz, przedstawiając przyjaźń pana Kazimierza z Felkiem, często ukazywał ich jako żywo sobą zainteresowanych, ale właśnie poprzez dyskusje na ważne tematy, rozmowy. Stąd też czytelnik może sądzić, że Felkowi nie chodziło o doznania seksualne, a wręcz przeciwnie – o spełnie- nie swojego zauroczenia mentalnego. Warto tu wymienić także innych polski twórców z nurtu homoerotycznego i przypomnieć ich dzieła, np. Karol Szymanowski i jego Sympozjon, Witold Gombrowicz – Trans-Atlantyk, Jerzy Waldorff i Firek. Od lat 20-tych po lata 80- te XX wieku powstawały zresztą liczne utwory traktujące o kwestiach związa- nych z seksualnością odmienną. Ich twórcy to przede wszystkim Roman Brat- ny, Stanisław Grochowiak, Marian Pankowski, Janusz Głowacki, Jerzy Andrze- jewski czy Kazimierz Henczel7. Jak każdy wie, Polska przed długi czas nie była rajem dla pisarzy i poetów. Ich twórczość, często cenzurowana, nie trafiała do odbiorców, dlatego tym bardziej chciałbym wspomnieć o dwóch utworach: o Rudolfie Mariana Pan- 6 J. Iwaszkiewicz, Nauczyciel, [w:] Dyskretne namiętności, s. 89. 7 Dyskretne namiętności, s.250. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 11 kowskiego i Zatoce ostów Tadeusza Olszewskiego. Pierwsze wydanie Rudolfa to rok 1980 – Londyn, w Polsce – rok 1984, czyli czas, kiedy o homoseksuali- zmie mówiło się mało albo w ogóle. Utwór ten wywołał niewielkie zaintere- sowanie i przeszedł tak naprawdę bez echa. „Ciekawszą” historią może się po- chwalić Olszewski. Jego Zatoka ostów, choć napisana już w roku 1988, wydana została dopiero w roku 2008. Wcześniej utwór ten był publikowany we frag- mentach m. in. na łamach „Nurtu”8. Trzeba jednak stwierdzić, że w literaturze polskiej XX wieku homoerotyzm nie jest miejscem „pustym kulturowo”. Mamy tu do czynienia ze swoistym paradok- sem – z jednej strony społeczna nieakceptacja i potępienie, z drugiej zaś dążenie najświatlejszych umysłów narodu ku zmianie tego stanu rzeczy9. Trudno nie zgodzić się z cytowanym Johlingiem. Pisarze przecież poprzez swoje dzieła potrafią wpływać na masy, tworzyć zrywy, narzucać modę. Wydaje się jednak, że odmienność seksualna jest czymś, co nadal pozostaje w cieniu literatury. Chęć liberalizacji i wzbudzania większych pokładów tolerancji wobec homo- seksualizmu mogła być powodem tworzenia takich właśnie utworów. Może wynikało to także z pobudek uświadamiania społeczeństwa – żeby ludzie w ogóle zdawali sobie sprawę z istnienia tej inności. Warto w tym kontekście zastanowić się, jaki obraz homoseksualistów jest wykreowany w literaturze polskiej XX wieku i z czego ten obraz może wyni- kać. I tutaj, na zakończenie rozważań historycznoliterackich, najtrafniejszy zdaje się cytat: Obraz homoerotyzmu w literaturze polskiej jest więc najczęściej przesycony tragizmem lub groteską. Świadczy to o zapóźnieniu w emancypacji i kulturze erotycznej społeczeństwa10. Myślę, że Johling ma dużo racji, jednak cytat ten odnosi się właściwie przede wszystkim do literatury polskiej do oko- ło 1990 roku, gdyż mniej więcej wtedy twórcy zaczęli, momentami niezwykle zaciętą, emancypację. Zaczęli nazywać rzeczy, tak jak one rzeczywiście wyglą- dają. Przykładem na to mogą być chociażby Gorące uczynki Witolda Jabłoń- skiego pochodzące już z 1988 roku, a także Seks, zbrodnia i kara – więzienie Jerzego Nasierowskiego z roku 1990, o czym będzie jeszcze mowa. 8 T. Kaliściak, Posłowie, [w:]T. Olszewski, Zatoka ostów, [b.m.] 2007, s.191. 9 Dyskretne namiętności, s. 5. 10 Dyskretne namiętności,s.6. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 27 Rozdział II Różne modele życia seksualnego w literaturze pol- skiej po 1989 roku 1. Podział literatury traktującej o odmiennej seksualności Na wstępie kolejnego rozdziału tej pracy chciałbym zaproponować podział literatury traktującej o odmiennej seksualności. Podział ten będzie stanowił podstawę do wyszczególnienia typów postaw bohaterów, jakie można wyróż- nić w prozie o tematyce homoerotycznej. Najpierw warto zastanowić się, czym jest ów model życia seksualnego? Za model życia seksualnego będę w tej pracy traktował sposób podejścia bohate- ra do sfery erotycznej, mentalnej, seksualnej, ale także tej emocjonalnej. Takie szerokie podejście spowodowane jest tym, że nie można odmienności utożsa- miać jedynie z seksem, gdyż w ten sposób dokonywałoby się zawężania pro- blemu. Na początku chciałbym przywołać bohaterów, dla których seks stał się sen- sem życia, przysłaniając tym samym pozostałe kwestie związane z funkcjono- waniem w świecie. Postawy takie odnajdujemy chociażby w Lubiewie Michała Witkowskiego, o którym już wspominałem w poprzednim rozdziale. Tu Patry- cja i Lukrecja bohaterowie „pedalskiego eposu” jako „dojrzałe cioty” opowia- dają o swoich przygodach, praktykach, a także doświadczeniach. Warto przy- wołać czynności, jakie odbywały się przy publicznej szalecie, jak i w niej: Jeśli przychodziłeś tu tylko po to, aby się wyszczać, wychodziłeś od razu. W przeciwnym wypadku długo krążyłeś wokół blaszaka czekając, aż ktoś wejdzie do środka. Wtedy należało odczekać parę chwil, wejść, stanąć obok i zacząć się www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 28 onanizować, spoglądając kątem oka na mężczyznę, który najczęściej wcale nie si- kał, tylko delikatnie, powoli poruszał skórą. Wówczas lody pękały i można było przestać udawać.50 Fragment ten ukazuje w naturalistyczny sposób próby, techniki, jak rów- nież pewne zasady, jakie panowały w świecie homoseksualistów, gotowych na zaspokojenie swoich potrzeb, w PRL-u. Patrycja i Lukrecja ujawniają także swoje fascynacje prawdziwymi mężczyznami, a co za tym idzie, tworzą pewien kanon „atrakcyjności mężczyzn”: Bo jednak mówcie, co chcecie, ale jak na mój gust, to prawdziwy chłop, to za- mknięty chłop. Jak na wolności, to znaczy, że był grzeczny, że to jakiś lizus. Chłop ma rozrabiać, być niepokorny! Nie mówię już o maturze, tylko normalnie: w wię- zieniu, w wojsku, no, chociaż w poprawczaku żeby był. Od biedy w straży pożar- nej…51 Dalszy fragment utworu Michała Witkowskiego traktuje o tym, jak to Patry- cja i Lukrecja czują się docenione, będąc obrażane: Wy, kurwy, pedały, kurwa, pedały, ja pierdolę!52. W końcu są w centrum zainteresowania, stojąc pod wię- zieniem pełnym „prawdziwych mężczyzn”. Te obelgi łechcą ego bohaterów, cieszy ich fakt, że – jak sami twierdzą – bardzo podniecają więźniów. Uważają, że to wydarzenie, ten widok zapadnie głęboko w pamięć uwięzionych i z pewnością w nocy często będą wracać do tych chwil53. Takie podejście bo- haterów do rzeczywistości precyzuje nam ich charakter, cele, jak i sens życia, o którym wspominałem. Znamiennym potwierdzeniem moich przypuszczeń są kolejne dwa fragmenty powieści Lubiewo: Nie chodziliśmy ze sobą, bo i on i ja szukaliśmy męskich facetów, najchętniej heretyków. I tak jakoś posucha była na dworcu, a myśmy musieli coś zarwać. Tak jak narkoman musi dostać swoją działkę54. Dość drastyczne porównanie, aczkolwiek bardzo obrazowe. W tym fragmencie otrzymujemy potwierdzenie wcześniejszych przypuszczeń. Seks jest swego rodzaju uzależnieniem. Dochodzi tutaj do polowań na ofiarę, która zaspokoi najważniejszą z potrzeb bohaterów. Do szczytu absurdu dochodzi, 50 M. Witkowski, Lubiewo, Kraków 2005, s.27-28. 51Tamże, s.61-62. 52 Tamże, s.62. 53 Tamże. 54 Tamże, s.67. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 29 gdy sacrum zestawiane jest z profanum. Mamy nawet do czynienia ze swego rodzaju patosem, który w tym wypadku może jedynie oburzać albo śmieszyć: Więc było tak: pewnego dnia obie mamy chcicę, ciężkie niedospanie, a tu ani na lekarstwo, nic. Park pusty, zimno, dworzec – sami żebracy. I my jak takie dwie że- braczki, żebrzemy o tą lachę świętą, chuja św., dupę św. Bo już sobie świętość z nich zrobiliśmy.55 Przykłady można by mnożyć. Istotniejszy jest jednak sposób, w jaki bohate- rowie, około czterdziestoletni mężczyźni, opowiadają o swoich seksualnych ekscesach – właśnie jak o zwyczajnych czynnościach, przyzwyczajeniach, pewnej rutynie. Rzeczywistość rozentuzjazmowanych gejów pokazuje również powieść Marcina Szczygielskiego Berek. Za charakterystyczny można tu uznać opis kontaktu seksualnego z nowo poznanym, a w sumie jeszcze nie – poznanym mężczyzną, bowiem samo poznanie dokonuje się właśnie w trakcie kontaktu cielesnego: W słabym świetle czerwonej żarówki wypatruję mojego objawienia.[…] Uśmie- cham się i klękam przed nim. Lekko całuję nagi fragment skóry pod pępkiem, dło- nią leciutko zaczynam masować jego krocze. Wolno rozpinam suwak rozporka i odchylam gumkę slipek.[…] Lewą ręką trzymam odciągnięte slipki, prawą leciut- ko ściskam jego jajka i obciągam na całego. Aż do końca.[…] Czuję go daleko za migdałkami.[…] Chłopak wypina biodra do przodu, potem je cofa i tryska przy wtórze głośnego jęku.[…] Kręci mi się w głowie, fala szczęścia zalewa mnie jak przypływ. Połykam go i setki tysięcy potencjalnych ludzkich istnień. Wysysam ostatnią kroplę. Euforia. Dla takich chwil jak ta warto żyć.56 Jak widać, nie tylko homoseksualiści czasów PRL-u poszukują seksualnych doznań, które stają się dla nich sensem życia. W przytoczonym fragmencie najlepiej obrazują to dwa ostatnie zdania, stają się pewnym podsumowaniem i streszczeniem tego, co chciałem ukazać – wpływ seksu (uzależnienia od nie- go) na życie bohaterów. Takie zachowania są widoczne także w innych utwo- rach, którymi będę się zajmował w szczegółowej specyfikacji postaw bohate- 55 Tamże, s.75. 56 M. Szczygielski, Berek, Michałów-Grabina 2007, s.16-17. www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 30 rów, tj. Rdza Ewy Berent, Gorące uczynki Witolda Jabłońskiego, Seks, zbrodnia i kara Jerzego Nasierowskiego, Mury Hebronu Andrzeja Stasiuka i inne. Jednak należy pamiętać, że ukazywanie homoseksualności w kategoriach fi- zjologicznego uzależnienia to postrzeganie literatury traktującej o odmienno- ści seksualnej z jednej tylko perspektywy. Teraz chciałbym ukazać tę drugą stronę, która jawi się czytelnikowi jako poszukiwanie normalności i zwyczaj- ności. Jako pierwszy przykład przywołam fragment powieści Pozytywni Macie- ja Millera, który to, kreując postać Strepsilsa, nadaje jego zachowaniom ambi- walencji: Oficjalnie, największym pragnieniem Strepsilsa było znalezienie kogoś „na sta- łe”. Gadał o tym do znudzenia, spędzał godziny na czatach internetowych, odpo- wiadał na dziesiątki ogłoszeń. Przez cały tydzień obmyślał kreację i pieczołowicie dobierał dodatki.[…] W sobotę wieczorem nakładał na twarz połowę drogerii (ej, chłopcy malowani) i z drżeniem serca podjeżdżał wcześniej zamówioną Gold Taxi pod czerwony daszek. […] I znowu nic z tego.57 Oficjalne pragnienie staje się tylko mrzonką, drugoplanowy bohater opisy- wany przez narratora bezpośredniego, sam nie wie, czego oczekuje od życia. Deklaruje swoją chęć odnalezienia miłości, zakochania się, jednak jego działa- nia są sprzeczne z wypowiadanymi słowami. Strepsils staje się tym samym rzekomo „porządnym” mężczyzną, który poprzez swoją nieudolność i brak silnej woli zatraca się w swoich postanowieniach. Celowo przywołałem ten cytat na początku, ponieważ można go traktować jako przykład „przejściowy”. Mam tu na myśli pewne niezdecydowanie, chęci, które w rezultacie stają się tylko niezrealizowanymi celami. A może są to po prostu faktycznie cele, któ- rych bohater nie jest w stanie zrealizować, dlatego pozostają one tylko jego marzeniami. Problem poszukiwania pojawia się także w innych utworach o tematyce seksualnej. Magdalena Okoniewska w swoim pamiętniku Mój świat jest kobie- tą. Dziennik lesbijki w znakomity sposób ukazuje codzienność, a co najważniej- sze zwyczajność tejże codzienności w życiu lesbijki poszukującej szczęścia. Ciekawe jest to, że jakikolwiek kontakt seksualny w tym utworze nie jest wul- garny, a staje się dopełnieniem jakiegoś istotnego uczucia: 57 M. Miller, Pozytywni, Kraków 2005, s. 12 www.e-bookowo.pl Kajetan Kiping: Inna miłość? Proza polska po 1989 roku wobec kwestii seksualności | 31 Gdy kąpiemy się razem, to zwykle ja myję Małgorzatę żelem do peelingu, nacie- ram jej ciało, a potem przytulam się do jej pleców. Jest taka jędrna, gładka i miękka jednocześnie. Badam opuszkami palców jej ciało, centymetr po centymetrze. Budzi mój zachwyt, nawet niewielkie rozstępy na jej skórze tu i tam, lekki cellulitis, który zaczyna się pojawiać na granicy ud i pośladków, wywołują moją czułość. Czy to mi- łość?58 Jak widać, główna bohaterka, która jednocześnie jest autorką tego pamięt- nika, sama zadaje sobie pytanie, czym ta czułość, ofiarowana swojej partnerce, może być spowodowana. Wszelkie mankamenty ciała, jak rozstępy czy celluli- tis, nie mają większego znaczenia, ponieważ nie tylko to jest źródłem namięt- ności i oddania. Odchodzimy tym samym od widocznego w poprzednich cyta- tach kultu ciała czy też od kultu „prawdziwych mężczyzn”, skupiając się na wnętrzu, na codzienności, która choć nie do końca zwyczajna, takową się staje dzięki obopólnym wysiłkom i próbom. Zanim przejdę do zacytowania fragmentu kolejnego utworu, chciałbym wy- jaśnić, co rozumiem pod pojęciem „normalności”, aby to stwierdzenie nie po- zostawało bez pokrycia. W moim mniemaniu jest to dążność do funkcjonowa- nia w świecie heteroseksualnym jako osoba homoseksualna na chociażby po- dobnych, współmiernych prawach i zasadach. Rozumiem przez to także po- równywalne szanse realizowania się zarówno w sferze zawodowej, jak i tej (a może przede wszystkim) uczuciowej. W Głupcu Ewy Schilling dość dosadnie zostało przedstawione to „poszuki- wanie normalności”. Tu dwie kobiety rozmawiają o tym, co mogłoby ich łą- czyć, rozmawiają o tym zwyczajnie, jak zwykła, nie mająca świadomości od- mienności, para: ja sobie nie wyobrażam. ja wiem że mi się podobasz. ale zawsze trzymałaś mnie na taki dystans że nie bardzo wiedziałam z której strony do ciebie podejść. czasem myślałam że zauważysz co się ze mną dzieje. ale powiem ci szczerze że nie mogę obiecać zbyt wiele. bardzo mnie pociągasz ale nie wiem czy nam się uda coś więcej. jeżeli to się ucieszę. a jak nie? Bardzo cię lubię… jestem dużą dziewczynką. przeżyję. Raz i drugi okazja przeszła mi koło nosa. teraz chcę spróbować.59 58 M .Okoniewska, Mój świat jest kobietą. Dziennik lesbijki, Warszawa 2004, s.111 59 E. Schelling, Głupiec, Olsztyn 2008, s.18. www.e-bookowo.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Inna miłość?
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: