Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00145 005202 13080963 na godz. na dobę w sumie
Innowacyjność regionów w gospodarce opartej na wiedzy - ebook/pdf
Innowacyjność regionów w gospodarce opartej na wiedzy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 267
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-290-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> bankowość i finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Ostatnie kilkanaście lat przyniosło radykalne przewartościowanie czynników rozwoju społeczno-gospodarczego. W centrum uwagi znalazły się zasoby informacji, wiedzy, innowacji, a współczesna gospodarka otrzymała miano gospodarki opartej na wiedzy. Nastąpiło przeskalowanie procesów społeczno-gospodarczych z poziomu narodowego na poziom międzynarodowy (globalny) i regionalny. Kluczową płaszczyzną procesów rozwoju oraz kształtowania polityki gospodarczej stał się region.

Zebrane w publikacji artykuły pogrupowane zostały w dwa kluczowe wątki tematyczne.

Część pierwsza, zatytułowana Wiedza, nauka, innowacje a rozwój regionów, prezentuje rozważania na temat roli i znaczenia potencjału wiedzy i innowacji w rozwoju regionu, w kontekście uwarunkowań gospodarki opartej na wiedzy.

Tematyka drugiej części monografii, zatytułowanej Innowacyjność przedsiębiorstw a rozwój regionów, koncentruje się wokół problematyki innowacyjności przedsiębiorstw w kontekście tworzenia regionalnych systemów innowacji. W centrum uwagi tej części publikacji znajduje się problem szeroko interpretowanej innowacyjności przedsiębiorstw w kontekście tworzenia regionalnych systemów innowacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aleksandra Jewtuchowicz, Wojciech Kosiedowski, Edward Stawasz RECENZENCI REDAKTOR TECHNICZNY Anna Araszkiewicz OPRACOWANIE GRAFICZNE Anna Wosiak OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak Publikacja finansowana ze środków Uniwersytetu Łódzkiego i Urzędu Miasta Łodzi © Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2009 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2009 Wydanie I. Nakład 100 egz. Ark. druk. 17,375. Papier kl. III, 80 g, 70 × 100 Zam. 33/4497/2009 ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-258-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-290-2 SPIS TREŚCI Wstęp ..................................................................................... 1. Wiedza, nauka, innowacje a rozwój regionów .................. Wanda Maria Gaczek Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego regionów europejskich ........................................................................... Mariusz Czupich Innowacyjność regionów państw Europy Środkowo- -Wschodniej ............................................................................ Beata Bal-Domańska Konkurencyjność polskich regionów ze względu na poziom gospodarki opartej na wiedzy .................................................. Tomasz Parteka Jakub Pietruszewski Metropolia wiedzy w regionach innowacyjnych (przykład gdańskiego obszaru metropolitalnego) ..................................... Aleksandra Nowakowska Wiedza i świadomość proinnowacyjna podmiotów regionalnej polityki innowacyjnej .............................................................. Agnieszka Olechnicka Regionalny potencjał nauki polskiej (na podstawie oceny parametrycznej MNiSW oraz wskaźników publikacji i cytowań) ............................................................................... Catherine Peyroux Aleksandra Nowakowska Mariusz E. Sokołowicz Oddziaływanie wyŜszych uczelni na rozwój środowiska przedsiębiorczości. Przykład Łodzi ........................................... Beata Wieteska-Rosiak Innowacje w budowaniu bezpieczeństwa publicznego .............. 5 9 11 27 45 63 79 93 109 127 2. Innowacyjność przedsiębiorstw a rozwój regionów .......... 139 Bogusław Plawgo Magdalena Klimczuk Wpływ inicjatyw klastrowych na innowacyjność regionu .......... Krzysztof B. Matusiak Regionalne uwarunkowania tworzenia i rozwoju parków technologicznych ..................................................................... Joanna Dominiak Rola otoczenia innowacyjnego w kształtowaniu gospodarki opartej na wiedzy .................................................................... Lucyna Lewandowska Innowacyjność firm w regionie w kontekście niekonwencjonalnego finansowania ......................................... Monika Kondratiuk-Nierodzińska Innowacyjność podlaskich przedsiębiorstw w kontekście budowy regionalnego systemu innowacji ................................. Dorota Miłek Przedsiębiorstwa w regionalnym systemie innowacji – wyniki badań ..................................................................................... Paulina Nowak Innowacyjność przedsiębiorstw w aspekcie wdraŜania regionalnej strategii innowacji ...................................................... Gaël Gueguen Estelle Pellegrin-Boucher Wpływ relacji interpersonalnych na racjonalność decyzji ekonomicznych. Gdy nad racjami górują emocje ...................... 141 157 187 203 219 235 249 261 WSTĘP Ostatnie kilkanaście lat przyniosło radykalne przewartościowanie czynników rozwoju społeczno-gospodarczego. W centrum uwagi zna- lazły się zasoby informacji, wiedzy, innowacji, a współczesna gospo- darka otrzymała miano gospodarki opartej na wiedzy. Nastąpiło prze- skalowanie procesów społeczno-gospodarczych z poziomu narodo- wego na poziom międzynarodowy (globalny) i regionalny. Kluczową płaszczyzną procesów rozwoju oraz kształtowania polityki gospodar- czej stał się region. Współcześnie region (terytorium) postrzegany jest jako inkubator wiedzy i innowacji, czynnik niezbędny dla zaistnienia procesów kreo- wania, absorpcji i dyfuzji innowacji. Region staje się fundamentalną płaszczyzną organizacji gospodarki, miejscem tworzenia nie tylko kolektywnej wiedzy i innowacji, ale zarazem zdolności innowacyjnych i technologicznych pojedynczych podmiotów. Zdolności innowacyjne poszczególnych jednostek gospodarczych w duŜej mierze stały się po- chodną sieciowo zorganizowanego systemu, mającego bardziej regio- nalny niŜ branŜowy (sektorowy) charakter. Równocześnie dokonano radykalnej reorientacji polityki wspólno- towej na lata 2007–2013. Nowa filozofia tej polityki akcentuje ko- nieczność przyspieszenia i wzmocnienia budowy gospodarki opartej na wiedzy, ofensywnego dąŜenia do efektywnego wykorzystania zaso- bów wiedzy i innowacji oraz wzmacniania regionalnych systemów innowacji. Tworzenie procesów wiedzy i innowacji na rzecz wzmacnia- nia konkurencyjności europejskiej gospodarki znalazło centralną po- zycję w nowej polityce wspólnotowej. Na tle zachodzących przemian w globalnej gospodarce i w euro- pejskiej polityce społeczno-gospodarczej, wyzwaniem polskiej polityki regionalnej staje się wzmacnianie pozycji konkurencyjnej regionów poprzez dynamiczny i ustawiczny rozwój zdolności innowacyjnych, zarówno poszczególnych podmiotów, jak i całego systemu regionalne- go. Wyzwaniom tym mogą sprostać jedynie regiony zdolne do tworze- 5 Aleksandra Nowakowska nia proinnowacyjnych zasobów i postaw, innowacyjnego środowiska oraz wewnątrz regionalnych mechanizmów adaptacji i uczenia się. Fundamentalną rolę w tym procesie odgrywają władze regionalne, będące koordynatorem i katalizatorem proinnowacyjnych postaw i działań podejmowanych w regionie. Regionalna polityka innowa- cyjna staje się wiodącą płaszczyzną aktywności władz publicznych, wymagającą wzmocnienia i reorganizacji dla wykorzystania szans, jakie niesie integracja europejska. Prezentowana monografia stanowi zbiór 16 opracowań poświęco- nych zarysowanej powyŜej problematyce. Inspiracją do jej przygoto- wania była dyskusja, rozwaŜania i badania zaprezentowane w trakcie konferencji „Innowacyjność regionów w gospodarce globalnej”, trzeciej z cyklu „Wiedza, innowacyjność, przedsiębiorczość a rozwój regio- nalny”. Konferencja ta zorganizowana została w maju 2008 r. przez Katedrę Gospodarki Regionalnej i Środowiska Uniwersytetu Łódzkie- go. Zebrane artykuły pogrupowane zostały w dwa kluczowe wątki tematyczne. Część pierwsza, zatytułowana „Wiedza, nauka, innowacje a rozwój regionów”, prezentuje rozwaŜania na temat roli i znaczenia potencjału wiedzy i innowacji w rozwoju regionu, w kontekście uwarunkowań gospodarki opartej na wiedzy. Autorzy dokonują oceny kapitału wiedzy oraz stanu gospodarki opartej na wiedzy w euro- pejskich regionach (W.M. Gaczek, M. Czupich, B. Bal-Domańska), oceny kondycji i oddziaływania potencjału nauki na rozwój gospo- darczy (A. Olechnicka, C. Peyroux, A. Nowakowska, M.E. Sokołowicz). Autorzy podejmują takŜe problem znaczenia zasobów wiedzy dla roz- woju funkcji metropolitalnych (T. Parteka, J. Pietruszewski), oceny świadomości proinnowacyjnej podmiotów polityki regionalnej (A. Nowa- kowska) oraz szeroko rozumianych innowacji na rzecz wzmacniania bezpieczeństwa publicznego (B. Wieteska-Rosiak). Tematyka drugiej części monografii, zatytułowanej „Innowacyjność przedsiębiorstw a rozwój regionów”, koncentruje się wokół proble- matyki innowacyjności przedsiębiorstw w kontekście tworzenia regio- nalnych systemów innowacji. Artykuły zawarte w tej części dotykają problemów finansowania rozwoju innowacyjności podmiotów gospo- darczych (L. Lewandowska), otoczenia instytucjonalnego (K.B. Matu- siak oraz J. Dominiak) czy znaczenia klastrów w budowaniu in- nowacyjności regionów (B. Plawgo, M. Klimczuk). W centrum uwagi tej części publikacji znajduje się problem szeroko interpretowanej 6 Wstęp innowacyjności przedsiębiorstw w kontekście tworzenia regionalnych systemów innowacji, mający odzwierciedlenie w opracowaniach M. Kondratiuk-Nierodzińskiej, D. Miłek, P. Nowak oraz G. Gueguena i E. Pellegrin-Boucher. Prezentowany zestaw publikacji dotyka bardzo waŜnych i aktual- nych problemów polityki regionalnej. Dostarcza bogatego materiału empirycznego i przemyśleń na temat przeobraŜeń regionów, a zara- zem stanowi interesujący przegląd kierunków badań i poszukiwań róŜnych ośrodków akademickich. 7 Wanda Maria Gaczek Akademia Ekonomiczna w Poznaniu KAPITAŁ WIEDZY A POZIOM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONÓW EUROPEJSKICH 1. Wprowadzenie Liczba czynników rozwoju regionów w ostatnich 20. latach ubie- głego wieku została znacznie rozszerzona. Do tradycyjnych czynników z teorii wzrostu gospodarczego (zasoby naturalne, kapitał i praca) dodano postęp techniczny, rozumiany jako wartość wyposaŜenia w maszyny i urządzenia przedsiębiorstw, a następnie kapitał spo- łeczny i ludzki, kapitał intelektualny czy kapitał wiedzy. Wszystkie z nich moŜna wiązać z konkretnym obszarem i mogą być one źródłem przewagi konkurencyjnej gospodarki, ale siła ich oddziaływania i zna- czenie dla rozwoju społeczno-gospodarczego zmienia się w czasie. Najnowsze koncepcje rozwoju regionów podkreślają pozytywny skutek współwystępowania specyficznych cech terytorium, głównie cech ka- pitału instytucjonalnego i społecznego, który wywołuje efekt synergii powstający na styku elementów sfery społecznej, organizacyjno- -instytucjonalnej i ekonomicznej (Crescenzi 2005, s. 475–490; Cooke i in. 2007, s. 26–75; Rodriguez-Pose, Crescenzi 2008, s. 55–64). Celem artykułu jest próba wyjaśnienia oraz ilościowego opisania, czy i w jakim stopniu kapitał wiedzy generuje wzrost gospodarczy regionu, a tym samym utrzymanie przewagi konkurencyjnej jego go- spodarki. Artykuł przedstawia wstępne wyniki badań1 i koncentruje się na próbie wyjaśnienia zaleŜności cząstkowych między wybranymi atrybutami kapitału wiedzy a wzrostem gospodarczym w makrore- gionach europejskich. 1 Artykuł jest częścią publikacji finansowanej ze środków na naukę w latach 2006–2008 jako projekt badawczy. 11 Wanda Maria Gaczek 2. Kapitał wiedzy regionu Wiedza staje się głównym czynnikiem współczesnej gospodarki, która – w odróŜnieniu od gospodarek z dominacją branŜ wykorzy- stujących surowce i prostą pracę rąk ludzkich – nazywana jest gospodarką opartą na wiedzy (Chojnicki, CzyŜ 2006; Cooke i in. 2007)2. Pomijając wyjaśnienie pojęcia wiedzy, jej funkcje i róŜnorodne kategorie (np. wiedza techniczna, humanistyczna, czy wiedza ukryta i formalna) i abstrahując od waŜności kaŜdej z tych kategorii dla wzrostu gospodarczego, przyjmijmy, Ŝe zasoby wiedzy w społeczeń- stwie są punktem wyjścia dla tworzenia kapitału wiedzy. Dopiero kiedy zasoby te będą wykorzystywane w procesie wzrostu gospodar- czego, czy szerzej rozwoju społeczno-gospodarczego, moŜna je trakto- wać jako kapitał. Warunki przejścia w gospodarce kraju, regionu czy przedsiębiorstwa od zasobów wiedzy do kapitału wiedzy są róŜnoro- dne. Wynikają one z cech sektora nauki (np. typy prowadzonych badań, jakość badań, zdolności i moŜliwości komercjalizacji wyni- ków), specyfiki otoczenia biznesu i zdolności przedsiębiorstw do prze- twarzania wiedzy w wartość produktów, ale takŜe ze struktury gos- podarki, specyfiki ścieŜki dotychczasowego rozwoju i prowadzonej polityki gospodarczej oraz naukowej. Kapitał wiedzy, podobnie jak kapitał społeczny, a częściowo takŜe kapitał ludzki, mimo częstego pojawiania się tych określeń w litera- turze ekonomicznej, stanowią pojęcia trudne do zidentyfikowania, a jeszcze trudniejsze do zmierzenia i operacyjnego zdefiniowania. Trudności te występują juŜ przy próbach ilościowego określenia tych kapitałów w przedsiębiorstwie. Wydaje się jednak, Ŝe w skali mikro zidentyfikowanie i zmierzenie kapitału wiedzy jest prostsze niŜ w skali regionu czy kraju. Na wartość przedsiębiorstwa składa się zawsze kapitał materialny (w tym rzeczowy i finansowy), kapitał ludzki (umiejętności i zdolności pracowników), kapitał organizacyjny (struk- tury organizacyjne i kapitał rozwojowy) oraz kapitał intelektualny (w tym kapitał społeczny, w rozumieniu stosunków międzyludzkich, oraz kapitał poznawczy)3. Zasoby wiedzy gromadzone w przedsię- 2 Liczba publikacji na temat gospodarki opartej na wiedzy jest juŜ bardzo rozległa. Przykładowo w literaturze polskiej moŜna wymienić: Z. Chojnicki, T. CzyŜ (2006), a angielskojęzycznej P. Cooke i in. (2007). 3 Według Przedsiębiorczość i kapitał intelektualny, M. Bratnicki i J. StruŜyna (red.), Wyd. AE, Katowice 2001, s. 70, za: Z. Przygodzki 2004, s. 94–101. 12 Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... biorstwie w długim okresie mogą odzwierciedlać się zarówno w ka- pitale społecznym, ludzkim czy kapitale organizacyjnym. Kapitał intelektualny oraz kapitał rozwojowy – rozumiany jako zdolność do formułowania celów strategicznych i antycypowania trendów wzrostu – w organizacji uczącej się traktuje się jako istotny czynnik utrzy- mania przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa na rynku (Jasha- para 2006, s. 303–350). W regionie kapitał wiedzy obejmuje nie tylko sumę kapitału inte- lektualnego działających na danym terytorium przedsiębiorstw, ale takŜe, a moŜe przede wszystkim, kapitał intelektualny wszystkich innych instytucji, w tym jednostek skupionych w sektorze badawczo- -rozwojowym i administracji oraz efekty sieciowych powiązań między elementami materialnymi i niematerialnymi gospodarki regionu. Określenie warunków transponowania zasobów wiedzy w kapitał, który staje się czynnikiem wzrostu gospodarczego w skali regionu, wymaga identyfikacji wszystkich powiązań między wyróŜnionymi powyŜej elementami. Jako wymierny efekt kapitału wiedzy najczęściej przyjmuje się liczbę zgłaszanych wniosków patentowych z danego obszaru. Staty- styka patentów jest jednak nieścisła i często nieporównywalna między krajami, a tym samym między regionami. Najczęściej wykorzystuje się informacje Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) bądź rejestry Urzędu Patentowego USA (USPTO). Miernik ten obejmuje jednak tylko cząstkowe, formalne skutki wykorzystywania kapitału wiedzy regionu bądź kraju. Często uzupełnia się ten wskaźnik liczbą cytowań w literaturze światowej czy liczbą noblistów. W rzeczywistości jednak powinniśmy umieć wykazać, jaki jest wpływ wykorzystywania kapi- tału wiedzy na procesy wzrostu gospodarczego, a w tym np. przyrosty wartości dodanej brutto czy produktu regionalnego brutto. Kapitał wiedzy regionu moŜe być odzwierciedlony nakładami, jakie ponoszone są na jego wytworzenie na tym terenie. Powiązanie na- kładów na badania i rozwój z konkretnym obszarem w granicach administracyjnych powoduje przyjęcie załoŜenia o umiejscowieniu terytorialnym kapitału wiedzy. Największą część tych nakładów sta- nowią nakłady na badania i rozwój, o których informacje gromadzone są przez urzędy statystyczne (GUS i Eurostat). ZałoŜenie takie jest oczywiście uproszczeniem, ale w ekonomii ponoszone nakłady na wytworzenie danego produktu mogą być traktowane jako warunek wstępny wyceny jego wartości ekonomicznej. W takim rozumieniu 13 Wanda Maria Gaczek przyjmujemy, Ŝe wiedza, a w szczególności kapitał wiedzy wykorzy- stywany w procesie wzrostu gospodarczego, nie jest dobrem wspól- nym, a moŜliwości korzystania z niego wymagają poniesienia na- kładów, czyli dostępność do kapitału wiedzy nie jest powszechna, nieograniczona. W badaniach bardziej szczegółowych, zestaw mierników kapitału wiedzy regionu powinien być rozbudowany i obejmować przykłado- wo: nakłady na badania i rozwój, strukturę ich wydatkowania w se- ktorach wykonawczych i źródła finansowania w przeliczeniu na 1 za- trudnionego, zatrudnienie w sektorze badań i rozwoju w podziale na sektor rządowy, sektor biznesu i sektor uczelni wyŜszych w odsetku ogółu zatrudnionych, liczbę uniwersytetów i jednostek naukowo-badawczych z list światowych rankingów, liczbę lokalnych jednostek badawczo-rozwojo- wych na 1000 firm, zasoby ludzkie dla nauki i techniki z wykształceniem wyŜszym (HRSTcore) w odsetku ludności aktywnej zawodowo, zatrudnienie w usługach nasyconych wiedzą i w przetwórstwie przemysłowym średniej i wysokiej techniki w odsetku ogółu zatru- dnionych. 3. Identyfikacja zaleŜności Zakłada się, Ŝe odzwierciedleniem kapitału wiedzy w regionie mogą być nakłady ponoszone na działalność badawczo-rozwojową w danym roku, a lepiej w dłuŜszym okresie. Drugie rozwiązanie jest lepsze merytorycznie, ale obarczone duŜymi trudnościami i błędami szaco- wania zmian wartości nakładów ze względu na zmienność w czasie i przestrzenne zróŜnicowanie wskaźników inflacji. Badanie przeprowadzono na podstawie danych dla makroregionów (NUTS 1) UE w latach 1999–2004. Analizą objęto 82 jednostki, pominięto, ze względu na braki wiarygodnych danych oraz specyfikę gospodarki, małe kraje: Luksemburg, Cypr i Maltę, terytoria zamor- skie Francji i Portugalii oraz makroregiony Bułgarii i Rumunii. Przyjmuje się, Ŝe wnioskowanie na takim zbiorze jednostek moŜe dotyczyć całego ugrupowania. 14 - - - - - Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... Analiza zostanie przeprowadzona na podstawie regresji jednoczyn- nikowej. Jest próbą opisania, jak zmiany poszczególnych zmiennych wyjaśniających wpływają na zmiany zmiennej zaleŜnej. Interpretacja równań regresji jednoczynnikowej oznacza, Ŝe wpływ wszystkich innych czynników na zmienną zaleŜną jest stały. Zmienną wyjaśnianą /zaleŜną jest wartość osiągniętego produktu krajowego brutto w prze- liczeniu na pracującego wyraŜona w euro, która w przybliŜeniu odzwierciedla wydajność pracy w gospodarce i jej konkurencyjność. Zmienne wyjaśniające, to nakłady na badania i rozwój ogółem oraz w rozbiciu na trzy podstawowe sektory: biznesu, rządowy i uczelni. Rozbicie nakładów ponoszonych na badania i rozwój na sektory wykonawcze pozwoli zidentyfikować, które z nich w większym stopniu oddziałują na wydajność pracy w makroregionie. Uzupełnieniem zmiennych wyjaśniających mogą być: wskaźnik zasobów ludzkich nauki i techniki z wykształceniem wyŜszym (HRSTcore) oraz wskaźnik liczby pracujących w sektorze badawczo- -rozwojowym w przeliczeniu na ekwiwalent pełnego czasu pracy (FTE) w stosunku do liczby pracujących regionu4. Czy ponoszone nakłady na badania i rozwój istotnie wpływają na wydajność pracy w makroregionie, jaki charakter ma ten wpływ oraz kiedy się ujawnia i czy jego siła zmienia się w czasie? Zarówno w roku 1999 (t1), jak i w 2004 (t6) regresja krzywoliniowa lepiej obrazuje zaleŜność PKB/zatrudnionego od nakładów ogółem na badania i rozwój w makroregionach. Współczynnik determinacji dla regresji liniowej wyniósł w 1999 r. zaledwie 54 , w 2004 r. – 49 , a był zdecydowanie wyŜszy dla regresji potęgowej, sięgając w 1999 r. – 80,2 , a w 2004 r. – 75,3 (rys. 1). Potwierdza to brak zaleŜności prostoliniowej i oznacza, Ŝe wzrost nakładów na B+R nie powoduje takiego samego wzrostu wydajności pracy. Wpływ wielkości ponoszonych nakładów B+R na wzrost wydajności pracy w regionach w badanych sześciu latach obniŜył się. MoŜna przyjąć, Ŝe w 1999 r., jeŜeli nakłady na badania i rozwój w regionach rosły o 1 , to wydajność pracy wzrastała w tym samym roku o blisko 0,48 . 4 Zmienne te zostają pominięte ze względu na konieczność ograniczenia tekstu artykułu. Pełne wyniki analizy zostaną opublikowane w przygotowywanej pracy Regiony europejskie w procesie budowy gospodarki opartej na wiedzy. Patrz takŜe W.M. Gaczek (2007). 15 Wanda Maria Gaczek (1999) (2004) 80000 R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 60000 40000 20000 0 3000 Nakłady B+R na pracującego, EUR 1500 2000 2500 1000 500 0 2R = 0,540 liniowa trzeciego stopnia potęgowa = 2R = 0,802 604 , 54482 x y i 1999 r. 2R = 0,801 (1) 479 ,0 i R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 80000 60000 40000 20000 3000 Nakłady B+R na pracującego, EUR 2000 1500 1000 2500 500 0 2R = 0,490 liniowa trzeciego stopnia potęgowa = 2R = 0,753 57690 732 y x , 2R = 0,749 413 ,0 i 2004 r. i (2) Rys. 1. Nakłady ogółem na badania i rozwój a PKB na pracującego w makroregionach Źródło: opracowanie własne Tym samym wartość dodana wydajności pracy w efekcie po- niesionych nakładów na B+R była niŜsza od jedności (1). Do 2004 r. (przy spadku wskaźnika determinacji) współczynnik regresji obniŜył się – wzrost nakładów na badania i rozwój o 1 podnosił wydajność pracy w makroregionach tylko o 0,41 (2). W roku 1999 pozytywne oddziaływanie nakładów B+R na wydajność pracy w gospodarce, a pośrednio na konkurencyjność gospodarki makroregionu ujawniało się nieco wcześniej niŜ w 2004 r., ale realny wpływ był widoczny po przekroczeniu ok. 200 euro na pracującego5. ObniŜenie siły oddziaływania wielkości nakładów B+R (w przeli- czeniu na pracującego) na wydajność pracy gospodarki makrore- gionów europejskich moŜna tłumaczyć koniecznością ponoszenia co- raz większego wysiłku i większych nakładów finansowych na postęp naukowo-techniczny oraz wdraŜanie innowacji po wyczerpaniu moŜli- 5 W 2004 r. najwyŜsze wartości nakładów B+R (GERD total) na pracującego w gospodarce w badanym zbiorze osiągały makroregiony: Ile de France 2687 euro i Szwecja 2418 euro, a najniŜsze Makroregion Wschodni w Polsce – 33 euro i Łotwa 46 euro. Rozrzut tych wartości jest więc bardzo duŜy. 16 (cid:215) (cid:215) Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... wości wykorzystywania prostych rozwiązań i wzroście skomplikowa- nia procesów produkcyjnych oraz nasilenia się konkurencyjności w zglobalizowanej gospodarce (Segerstrom 1998, s. 1292–1300). Czy i w jaki sposób nakłady ponoszone na działalność badawczo- -rozwojową w sektorze biznesu wpływają na podniesienie wydajności pracy w gospodarce makroregionów? Czy ich oddziaływanie zmienia się w ostatnich latach? W literaturze najczęściej pojawiają się twierdzenia, Ŝe największe znaczenie dla innowacyjności i rozwoju gospodarki opartej na wiedzy mają nakłady ponoszone na badania i rozwój właśnie przez przed- siębiorstwa. Wynika to oczywiście z faktu, Ŝe sektor biznesu finansuje głównie badania stosowane i prace rozwojowe6, podczas gdy w pozo- stałych sektorach większe znaczenie ma finansowanie badań podsta- wowych. Nakłady na działalność badawczo-rozwojową w sektorze rządowym i sektorze uczelni mają więc, przynajmniej teoretycznie, mniejszy wpływ na tworzenie przewagi konkurencyjnej gospodarki. Wielkość nakładów sektora biznesu na działalność badawczo-roz- wojową równieŜ nie wpływa wprost proporcjonalnie na wydajność pracy: zaleŜność między zmienną wyjaśnianą a zmienną wyjaśniającą nie ma charakteru prostoliniowego, a stopień wyjaśnienia obniŜa się w kolejnych latach. W 1999 r. dopasowanie regresji potęgowej sięgało 71 , a w 2004 r. spadło do 62 (rys. 2). Podobnie, jak w przypadku nakładów ogółem, stopień wyjaśnienia wzrostu wydajności pracy gospodarki makroregionu przez wielkość nakładów B+R na pracu- jącego w sektorze biznesu zmniejsza się. Przedsiębiorstwa, chcąc utrzymać swoją przewagę konkurencyjną w globalnej gospodarce, muszą ponosić coraz większe wysiłki na badania i rozwój. Wpływ tych wysiłków na wzrost moŜe być oddalony w czasie albo pojawiać się tylko w niektórych jednostkach, poniewaŜ wykorzystywanie „renty lidera”, pierwszego wdraŜającego nowy produkt czy nowy proces, moŜe być problematyczne bądź krótkotrwałe wobec łatwości przesy- łania informacji i upowszechnienia dostępu do zasobów wiedzy. 6 Wielkość nakładów B+R sektora biznesu na pracującego (GERD business) wykazuje bardzo duŜe zróŜnicowanie w makroregionach. W 2004 r. najwyŜsze wartości wskaźnik ten osiągał w makroregionie Eastern (GB) 1848 euro, Ile de France 1835 euro, a najniŜsze w makroregionach Grecji Nisia Aigaiou, Kriti 4,9 euro i Kentriki Ellada 11,4 euro. W Makroregionie Północno-Wschodnim Polski wskaźnik GERD business na pracującego w 2004 r. sięgał zaledwie 12,6 euro. 17 Wanda Maria Gaczek Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę, Ŝe udział nakładów na badania i rozwój w nakładach innowacyjnych ogółem w przedsiębiorstwach jest stosunkowo niewielki, a rośnie udział wydatków na maszyny i urządzenia oraz marketing i szkolenia. Te ostatnie elementy mogą nie być uwzględnione w statystykach GERD business. (1999) (2004) 80000 R U E j , o g e c ą u c a r p a n B K P 60000 40000 20000 0 2000 Nakłady biznesu B+R / pracujący, EUR 1500 1000 500 0 R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 80000 60000 40000 20000 2500 Nakłady biznesu B+R / pracujący, EUR 1500 2000 1000 500 0 2R = 0,426 liniowa logarytmiczna potęgowa 2R = 0,714 2R = 0,708 62661 , 254 340 x ,0 i = 1999 r. y i (3) 2R = 0,378 liniowa logarytmiczna potęgowa = y i 2R = 0,620 65752 x 340, 2R = 0,619 2004 r. 280 ,0 i (4) Rys. 2. Nakłady sektora biznesu na badania i rozwój a PKB na pracującego w makroregionach Źródło: opracowanie własne Interpretacja współczynników regresji pozwala stwierdzić, Ŝe wzrost nakładów sektora biznesu na badania i rozwój o 1 powodował w 1999 r. wzrost wydajności pracy o 0,34 (3), a w 2004 r. o 0,28 (4). MoŜe to oznaczać konieczność poszukiwania innych, uzupełnia- jących czynników, wzrostu wydajności pracy i utrzymania przewagi konkurencyjnej gospodarki. MoŜna takŜe zauwaŜyć, Ŝe realny pozy- tywny wpływ nakładów GERD business na wzrost gospodarczy wy- stępuje równieŜ dopiero po przekroczeniu pewnej sumy na pracują- cego. Taką wartością graniczną było w badanych latach blisko 100 euro na pracującego w makroregionie. Jednocześnie regiony najlepiej rozwinięte osiągają wysoką wydajność gospodarki w efekcie dotych- czasowej ścieŜki rozwoju i wykorzystywania wielorakich czynników 18 (cid:215) (cid:215) Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... przewagi konkurencyjnej, w tym korzyści skali i nowoczesnej struk- tury gospodarki, typowej dla regionów rdzeniowych. Czy nakłady sektora rządowego albo inaczej nakłady publiczne na badania i rozwój mają wpływ na podnoszenie wydajności pracy w gospodarce i utrzymanie przewagi konkurencyjnej makroregionu? Nakłady na badania i rozwój z sektora rządowego mają w wielu regionach europejskich znaczenie uzupełniające7. Zgodnie z załoŜe- niami Strategii Lizbońskiej ich znaczenie powinno zmniejszać się w strukturze nakładów na rzecz sektora biznesu. ZauwaŜa się jednak, Ŝe moŜe to zaleŜeć od etapu rozwoju regionu: regiony słabiej rozwi- nięte wymagają większego wsparcia badań i rozwoju z sektora publi- cznego niŜ regiony wysoko rozwinięte, o wysokim poziomie konku- rencyjności przedsiębiorstw. Interpretacja równań regresji zaleŜności między wydajnością pracy a nakładami na badania i rozwój z sektora rządowego potwierdza te stwierdzenia. Stopień dopasowania linii regresji jest bardzo słaby. Funkcja potę- gowa (wskaźnik determinacji w 1999 r. = 35 , a w 2004 r. = 30 ) pokazała, Ŝe zmienna zaleŜna w niewielkim stopniu powiązana jest ze zmiennością wydajności pracy w makroregionach (rys. 3). Współczynniki regresji potęgowej sugerują, Ŝe wpływ nakładów na badania i rozwój w sektorze rządowym na wzrost wydajności pracy był stosunkowo niewielki. Przy duŜej ostroŜności (bardzo słabe do- pasowanie linii regresji) moŜemy stwierdzić, Ŝe przyrost nakładów rządowych na B+R o 1 w 1999 r. powodował wzrost wydajności pracy o 0,31 (5), a w 2004 r. o 0,25 (6). RównieŜ w tym przypadku znaczenie tych nakładów dla wzrostu wydajności pracy maleje w czasie, ale wykazuje bardzo duŜe zróŜnicowanie przestrzenne. Czy i jak nakłady na badania i rozwój w sektorze szkolnictwa wyŜ- szego wpływają na wzrost wydajności pracy w makroregionach? Czy wpływ ten zmieniał się w badanym okresie? 7 Dostępność danych o nakładach GERD gov w makroregionach jest ograniczona, co utrudnia interpretację współczynników regresji. Przykładowo najwyŜsze nakłady w przeliczeniu na pracującego ponoszono w 2004 r. w makroregionie Berlina 569,8 euro i Bremy 380,1 euro, a najniŜsze w badanym zbiorze North East (2,7 euro) i Makroregionie Wschodnim Polski (6,5 euro). ZróŜnicowanie przestrzenne wskazuje na stosowaną politykę wspierania badań przez państwo. 19 Wanda Maria Gaczek (1999) (2004) R U E , o g e c ą u c a r p j a n B K P 80000 60000 40000 20000 0 R U E , o g e c ą u c a r p j a n B K P 80000 60000 40000 20000 0 100 200 300 400 500 0 100 200 300 400 500 600 Nakłady rządowe B+R / pracujący, EUR Nakłady rządowe B+R / pracujący, EUR 2R = 0,217 liniowa logarytmiczna potęgowa y = 2R = 0,345 2R = 0,351 315 , 89138 465 x ,0 i i 1999 r. (5) 2R = 0,161 liniowa logarytmiczna potęgowa = 2R = 0,266 2R = 0,299 254 88436 942, x y i ,0 i 2004 r. (6) Rys. 3. Nakłady sektora rządowego na badania i rozwój a PKB na pracującego w makroregionach Źródło: opracowanie własne Znaczenie nakładów ponoszonych na badania i rozwój w sektorze szkolnictwa wyŜszego jest najczęściej deprecjonowane8. Równania regresji dla makroregionów europejskich nie potwierdzają małej roli badań prowadzonych w uczelniach wyŜszych dla wzrostu gospodar- czego. Najlepsze dopasowanie pokazują linie regresji krzywoliniowej trzeciego stopnia i regresji potęgowej (wskaźniki determinacji regresji potęgowej w 1999 r. = 75 , a w 2004 r. = 69 ; rys. 4). Interpretacja równań regresji potęgowej pozwala twierdzić, Ŝe wzrost nakładów na badania i rozwój w sektorze szkolnictwa wyŜszego o 1 powodował wzrost wydajności pracy w 1999 r. o 0,52 (7), a w 2004 r. o 0,45 (8). 8 Wskaźniki wartości nakładów B+R szkolnictwa wyŜszego (GERD high education) na pracującego w makroregionach są bardzo zróŜnicowane. NajwyŜsze wskaźniki wystąpiły w makroregionie Londynu (762,5 euro) i Szwecji (555 euro), a najniŜsze w takich regionach, jak: Aland (Finlandia) 5 euro i polski Makroregion Wschodni 14 euro. W makroregionie Aland występowały jednak wyŜsze wskaźniki GERD business, a takŜe GERD gov niŜ w Makroregionie Wschodnim. 20 (cid:215) Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... (1999) (2004) 80000 R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 60000 40000 20000 0 500 Nakłady uczelni B+R / pracujący, EUR 200 400 100 300 0 R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 80000 60000 40000 20000 600 Nakłady uczelni B+R / pracujący, EUR 200 500 100 400 300 0 2R = 0,637 liniowa trzeciego stopnia potęgowa = 2R = 0,754 ,0 516 112348 i 44, y x i 2R = 0,777 1999 r. (7) 2004 r. 2R = 0,618 liniowa trzeciego stopnia potęgowa = 2R = 0,687 106335 x 08, y i 2R = 0,739 454 (8) ,0 i Rys. 4. Nakłady B+R w sektorze uczelni a PKB na pracującego w makroregionach Źródło: opracowanie własne MoŜna zauwaŜyć, Ŝe przyrost nakładów B+R na pracującego w sektorze uczelni wpływał na wydajność pracy w regionie nieco później i nieco wolniej niŜ przyrost nakładów w sektorze biznesu i w sektorze rządowym. Linia regresji potęgowej w początkowej fazie wykresu była w tym przypadku (rys. 4) bardziej pochyła niŜ dla nakładów GERD gov i GERD business (rys. 2–3). Podejmuje się takŜe próbę oceny oddziaływania wartości skumu- lowanych nakładów na B+R na poziom wydajności pracy w makro- regionach w 2004 r. Skumulowanie tych nakładów pozwala do pew- nego stopnia wyeliminować ewentualne wahania wielkości nakładów w poszczególnych latach, a tym samym pośrednio uwzględnić w mo- delu wpływ długotrwały. Porównywano oddziaływanie kumulacji na- kładów ogółem (GERD total) oraz nakładów w sektorze biznesu i uczelni w 6 (1999–2004) i 4 latach (2001–2004). Czy skumulowanie nakładów ponoszonych na badania i rozwój w makroregionie podnosi stopień ich oddziaływania na wydajność pracy w makroregionach? Wpływ zmiennej wielkości nakładów skumulowanych GERD total 21 (cid:215) (cid:215) Wanda Maria Gaczek w ciągu 6 i 4 lat na wydajność pracy makroregionów w 2004 r. ma oczywiście równieŜ charakter krzywoliniowy, ale wydłuŜenie okresu ich kumulacji tylko nieznacznie poprawia stopień dopasowania krzy- wych regresji. Wskaźniki determinacji (rys. 5A i B) pokazują niewiele lepsze dopasowanie dla kumulacji nakładów GERD total w ciągu 6 lat. Charakterystyczne jest takŜe, Ŝe jedynie współczynnik regresji zaleŜ- ności zmiennych uwzględniających 4 lata kumulacji (2001–2004) po- kazuje minimalnie wyŜszy przyrost zmiennej zaleŜnej w 2004 r. niŜ wzięcie pod uwagę zaleŜności zmiennych z tego samego roku (rys. 1 i 5; równanie 2 i 10). Nadal jednak oddziaływanie ponoszonych na- kładów na wydajność pracy w makroregionie wydaje się mniejsze od oczekiwanych. A B R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 80000 60000 40000 20000 R U E , j o g e c ą u c a r p a n B K P 80000 60000 40000 20000 0 5000 10000 15000 Skumulowane nakłady B+R / pracujący, EUR 12000 Skumulowane nakłady B+R / pracujący, EUR 10000 4000 8000 6000 2000 0 liniowa 2R = 0,498 trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,775 2R = 0,766 liniowa 2R = 0,494 trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,769 2R = 0,763 A – kumulacja 6 lat 28577 1999 r. = y 396, i 413 x ,0 i (9) B – kumulacja 4 lat 33029 2004 r. = y 518, i 415 x ,0 i (10) Rys. 5. Skumulowane nakłady ogółem na badania i rozwój a PKB na pracującego w 2004 r. w makroregionach Źródło: opracowanie własne Czy kumulacja nakładów B+R w sektorze biznesu zwiększa ich wpływ na wydajność pracy w makroregionach? Skumulowanie nakładów na B+R w sektorze biznesu moŜe być tra- ktowane jako próba identyfikacji ich stałości w czasie. Trzeba pamię- 22 (cid:215) (cid:215) Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... tać, Ŝe właśnie nakłady przedsiębiorstw charakteryzują się bardzo duŜymi wahaniami. Dobrym przykładem mogą być bardzo duŜe wa- hania nakładów GERD business w województwie świętokrzyskim czy w lubelskim, ale nie jest to tylko specyfika regionów polskich, chociaŜ wahania te w europejskich regionach wysoko rozwiniętych są mniej- sze niŜ w Polsce. A B R U E , o g e c ą u c a r p j a n B K P 80000 60000 40000 20000 0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 Skumulowane nakłady biznesu B+R / pracujący, EUR R U E , o g e c ą u c a r p j a n B K P 80000 60000 40000 20000 0 2000 4000 6000 8000 Skumulowane nakłady biznesu B+R / pracujący, EUR 2R = 0,390 liniowa trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,678 2R = 0,675 2R = 0,387 liniowa trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,663 2R = 0,667 A – kumulacja 6 lat 40244 1999 r. = y i 953, 298 x ,0 i (11) B – kumulacja 4 lat 44802 2004 r. = y i 371, 293 x ,0 i (12) Rys. 6. Skumulowane nakłady na badania i rozwój sektora biznesu a PKB na pracującego w 2004 r. w makroregionach Źródło: opracowanie własne Kumulacja nakładów GERD business nie podniosła stopnia dopa- sowania regresji (por. rys. 2 i 6A), minimalnie natomiast podwyŜszyło się oddziaływanie nakładów skumulowanych za 4 lata (rys. 2 i 6B). Charakterystyczne jest takŜe, Ŝe wskaźnik determinacji i osiągnięty w 1999 r. współczynnik regresji był wyŜszy niŜ uzyskany nawet po skumulowaniu nakładów w 2004 r. (por. równania 3, 11 i 12). Zale- Ŝności mają nadal charakter krzywoliniowy i moŜna stwierdzić, Ŝe wzrost nakładów GERD business w ciągu 4 lat na pracującego o 1 powodował w 2004 r. wzrost wydajności pracy o 0,29 (równanie 12). 23 (cid:215) (cid:215) Wanda Maria Gaczek Oznacza to zaledwie wzrost o 0,013 w stosunku do wpływu nakła- dów GERD business w tym samym czasie (por. równanie 4). Czy kumulacja nakładów B+R w sektorze uczelni zwiększa ich wpływ na wydajność pracy w makroregionach? A B R U E 80000 R U E 80000 , j o g e c ą u c a r p a n B K P 60000 40000 20000 , j o g e c ą u c a r p a n B K P 60000 40000 20000 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 Skumulowane nakłady uczelni B+R / 0 500 1000 1500 2000 2500 Skumulowane nakłady uczelni B+R / pracujący, EUR pracujący, EUR liniowa 2R = 0,638 trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,699 2R = 0,741 2R = 0,635 liniowa trzeciego stopnia potęgowa 2R = 0,694 2R = 0,743 A – kumulacja 6 lat 49444 , 1999 r. = y i 285 446 x ,0 i (13) B – kumulacja 4 lat , 2004 r. 57767 = y 725 i 451 x ,0 i (14) Rys. 7. Skumulowane nakłady sektora uczelni wyŜszych na badania i rozwój a PKB na pracującego w 2004 r. w makroregionach Źródło: opracowanie własne MoŜemy oczekiwać, Ŝe długotrwałe utrzymywanie wysokich nakła- dów na badania i rozwój w sektorze uczelni powinno wykazywać większy wpływ na gospodarkę niŜ nakłady ponoszone w jednym roku. Analiza regresji nie potwierdza jednak tej tezy. Nadal dopasowanie linii regresji między wydajnością pracy a nakładami B+R sektora uczelni w makroregionach jest nieco lepsze w układzie krzywo- liniowym przy kumulacji nakładów zarówno w 6 latach, jak i w 4, wskaźnik determinacji sięgał w obu przypadkach ok. 70 (regresja potęgowa, rys. 7). Współczynniki regresji potęgowej pokazują jednak, Ŝe kumulacja zarówno dla 4, jak i dla 6 nie podniosła siły oddzia- ływania nakładów ponoszonych w tym sektorze na wzrost wydajności pracy makroregionu w 2004 r. (por. równanie 7 i 8 oraz 13 i 14). 24 (cid:215) (cid:215) Kapitał wiedzy a poziom rozwoju gospodarczego... 4. Zamiast podsumowania Analiza wpływu wielkości nakładów na badania i rozwój w makro- regionach europejskich na wydajność pracy, przy załoŜeniu stałości wszystkich innych czynników, pokazuje, Ŝe zaleŜność ta jest mniej niŜ proporcjonalna i wykazuje obniŜenie siły związku w czasie. W 1999 r. oddziaływanie wysokości nakładów badawczo-rozwojowych na pra- cującego na wydajność pracy było silniejsze niŜ w 2004 r. Rozbicie nakładów ogółem na nakłady w poszczególnych sektorach wykonaw- czych (biznesu, rządowym i uczelni wyŜszych) pozwala stwierdzić, Ŝe dla wzrostu wydajności pracy największe znaczenie w makroregio- nach europejskich w latach 1999–2004 miały nakłady w sektorze uczelni oraz w sektorze biznesu. Wnioski z przeprowadzonej analizy pokazują teŜ róŜnorodność polityki naukowo-badawczej realizowanej w państwach europejskich. Wnioskowanie o całym zbiorze makroregionów moŜe nie potwierdzać, identyfikowanego przez wielu naukowców, największego znaczenia dla zapewnienia przewagi konkurencyjnej gospodarki regionu nakła- dów na badania i rozwój w sektorze biznesu. Wydaje się, Ŝe szczegól- nie w grupie regionów słabiej rozwiniętych, polityka naukowo- -badawcza i polityka regionalna powinna zapewnić zrównowaŜenie nakładów między sektorami wykonawczymi. Być moŜe uzasadnione będzie w tych regionach utrzymanie właśnie wyŜszych nakładów w sektorze uczelni i sektorze rządowym. Literatura Crescenzi R., 2005, Innovation and regional growth in the enlarged Europe: The role of local innovative capabilities, peripherality, and education, „Growth and Change”, 36 (4), s. 471–507. Chojnicki Z., CzyŜ T., 2006, Aspekty regionalne gospodarki opartej na wiedzy w Polsce, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań. Cooke P., De Laurentis C., Tödtling F., Trippl M., 2007, Regional knowledge economies, EE Publishing, Cheltenham. Gaczek W.M., 2007, Kapitał ludzki i kapitał społeczny a innowacyjność gospodarki regionu, [w:] Jewtuchowicz A. (red.), Region w gospodarce opartej na wiedzy, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 43–57. Jashapara A., 2006, Zarządzanie wiedzą, Polskie Wydawnictwo Ekonomi- czne, Warszawa. 25 Wanda Maria Gaczek Przygodzki Z., 2004, Znaczenie kapitału społecznego w rozwoju, [w:] Jewtuchowicz A. (red.), Wiedza, innowacyjność, przedsiębiorczość a roz- wój regionów, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 93–107. Rodriguez-Pose A., Crescenzi R., 2008, Research and development, spillovers, innovation systems, and the genesis of regional growth in Europe, „Regional Studies”, 42.1, s. 51–67. Segerstrom P.S., 1998, Endogenous growth without scale effects, „The American Economic Review”, 88 (5), s. 1290–1310. KNOWLEDGE CAPITAL VS THE LEVEL OF ECONOMIC DEVELOPMENT OF THE EUROPEAN REGIONS Summary The aim of the article is an attempt to explain and describe quantitatively whether and to what degree knowledge capital generates economic growth of a region and enhances competitive advantage of its economy. The article concentrates on the analysis of partial dependencies between the chosen attributes of knowledge capital and economic growth in the European macroregions. It is assumed that the region’s knowledge capital is reflected in total expenditures on R D and internal outlays for the main sectors of perfor- mance: business enterprise, government and higher education. Each time those outlays are calculated per one person employed in the macroregion’s economy and their values are treated as the explaining variables. In the regression equations the explained variable is labour productivity deter- mined by the value of the region’s gross product per one employee. The analysis was based on the data for 82 units (NUTS 1) in the years 1999– 2004. Due to the lack of reliable data and specific character of economies the analysis did not include small countries such as Luxembourg, Cyprus and Malta, French and Portuguese overseas territories as well as the macroregions of Bulgaria and Romania. It is assumed that conclusions formulated for such a set of units may apply to the whole group. The main conclusions from the analysis confirm curvilinearity of the dependence between GERD total, GERD business, GERD gov and GERD high education and labour productivity in the macroregions. The impact exerted by those expenditures on the regional indicators of labour productivity decreases in the course of time. The article identifies and confirms statistically a significant influence of R D expenditures in the university sector on the growth of macroregions’ labour productivity. This conclusion may be useful for the scientific-research policy of the countries. 26 Mariusz Czupich Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu INNOWACYJNOŚĆ REGIONÓW PAŃSTW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ 1. Wprowadzenie Globalna gospodarka moŜe być rozpatrywana jako mozaika regio- nalnych systemów produkcyjnych, z których kaŜdy posiada swój rynek, specyficzne działalności i powiązania z innymi regionami. Pojawia się tu paradoks, który mówi o tym, Ŝe chociaŜ rewolucja technologiczna dostarczyła infrastruktury dla rozprzestrzeniania się globalizacji gospodarki, to wciąŜ wzrasta rola miast i regionów jako kluczowych struktur dla rozwoju ekonomicznego (Huggins 1997, s. 102). Dzieje się tak dlatego, Ŝe regiony stają się silnymi ekonomicz- nie jednostkami poprzez mobilizacje swoich zasobów, zwłaszcza lokal- nych przedsiębiorstw, które współpracują z zewnętrznym środowis- kiem, zdobywając, głównie przez zastosowanie innowacji, przewagę konkurencyjną. Współcześnie region odgrywa rolę platformy dla tworzenia, absor- pcji i dyfuzji innowacji. Innowacje nabierają cech procesu sieciowego i zintegrowanego, dlatego moŜliwości wykreowania innowacji nie zaleŜą juŜ tylko od przedsiębiorstwa, lecz sieciowo zorganizowanej kooperacji, która nabiera cech regionalnych (Parteka 2007, s. 84). Relacje, jakie panują między zjawiskiem kumulowania i transferu wiedzy a płaszczyzną regionalną, mają charakter współzaleŜności. Region jest formą organizacji redukującą niepewność i ryzyko. Sta- nowi on źródło informacji, nabywania wiedzy i umiejętności oraz innowacyjności, w konsekwencji czego większego znaczenia nabierają dynamiczne efekty zewnętrzne związane z bliską lokalizacją (obecność uniwersytetów, ośrodków badawczych, usług dla przedsiębiorców) (Pietrzyk 2001, s. 58). Bliska lokalizacja sprzyja powiązaniom między sektorem badawczo-rozwojowym (B+R), innowacyjnymi przedsiębior- 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Innowacyjność regionów w gospodarce opartej na wiedzy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: