Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00355 010256 11215525 na godz. na dobę w sumie
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych - ebook/pdf
Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-01-18549-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inżynieria i technika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Instalacje elektryczne niskiego napięcia stanowią końcowy odcinek całego ciągu różnego rodzaju elementów systemu elektroenergetycznego służącego do dostawy energii elektrycznej.
Bardzo ważnym etapem poprzedzającym projektowanie, a następnie budowę oraz eksploatację instalacji niezbędnych w niezliczonych i różnorodnych obiektach budowlanych jest zapoznanie się z zagadnieniami omówionymi w niniejszej książce.
Książka polecana uczniom szkół ponadgimnazjalnych o profilu elektrycznym, studentom wydziałów elektrycznych oraz inżynierom i technikom zajmującym się projektowaniem, wykonaniem i eksploatacją instalacji elektrycznych.
Plik pdf ma postać skanów co uniemożliwia przeszukiwanie tekstu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Lejdy Instalacje grzb 22 3/1/16 9:38 AM Page 1 Instalacje elektryczne niskiego napięcia stanowią koń cowy odcinek całego ciągu różnego rodzaju ele men tów systemu elektroenergetycznego służącego do dostawy energii elektrycznej. Bardzo ważnym eta pem poprze dzającym projektowanie, a następnie budowę oraz eksplo - atację instalacji niezbędnych w niezli czo nych i różnorodnych obiektach budo wla nych jest za po zna nie się z następującymi zagadnie niami omówionymi w niniejszej książce: • europejskimi i polskimi normami dotyczącymi insta lacji elektrycznych, • budową i charakterystyką poszczególnych elementów instalacji, • zasadami oznaczania przewodów elektrycznych kolorami, • przepisami bezpieczeństwa w ochronie przeciwporażeniowej, • sposobami zabezpieczenia urządzeń przed skutkami zakłóceń, • zasadami doboru i montażu urządzeń elektrycznych, • wymaganiami, które muszą spełniać instalacje specjalne. Pomocne będzie również zapoznanie się z an giel skimi terminami związanymi z instalacjami ele ktrycz nymi, które zgromadzono w dwóch słowniczkach na końcu publikacji. Wydawnictwo poleca tę książkę uczniom szkół ponadgimnazjalnych o profilu elektrycznym, studen tom wydziałów elektrycznych oraz inżynierom i te chnikom zajmującym się projektowaniem, wykonaniem i eks plo atacją instalacji elektrycznych. B r u n o n L e j d y I n s t a l a c j e e l e k t r y c z n e w o b i e k t a c h b u d o w l a n y c h ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Brunon Lejdy INSTALACJE ELEKTRYCZNE w obiektach budowlanych Wydawnictwo WNT Lejdy Instalacje grzb 22 3/1/16 9:38 AM Page 2 Prof. dr hab. inż. Brunon Lejdy jest absolwentem Wy działu Elektrycznego Politechniki Wrocławskiej. W latach 1970 –1978 pracował w Instytucie Energoelektryki tej uczelni. Obecnie jest zatrudniony na stanowisku profesora w Zakładzie Elektro ener - getyki na Wydziale Elektrycznym Politechniki Białostockiej. Od początku działalności naukowej zajmuje się zagadnieniami do - tyczącymi urządzeń elektrycznych, ochrony przeciwpora żenio wej i uziemień. Jest autorem kilku książek oraz wielu artykułów opublikowanych w czasopismach naukowo-technicznych i materiałach konferen cyj - nych. Ponad 20 lat pracował w Polskim Komitecie Normali zacyj nym, gdzie był członkiem Komitetu Technicznego nr 55 ds. Instalacji Elektrycznych i Ochrony Odgromowej. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== INSTALACJE ELEKTRYCZNE w obiektach budowlanych ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Brunon Lejdy INSTALACJE ELEKTRYCZNE w obiektach budowlanych Wydanie czwarte zmienione Wydawnictwo WNT ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Opiniodawcy: prof. dr hab. inż. Bogdan Miedziński dr hab. inż. Mirosław Parol Redaktor: Lech Oleksiak Redaktor III i IV wydania: Maria Kasperska Redaktor techniczny: Anna Szeląg Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Zdjęcie na okładce: © Gethin Lane/iStockphoto.com Wydawca: Adam Filutowski Współpraca reklamowa: reklama@pwn.pl Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście zna nym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki Copyright © by Wydawnictwo WNT Warszawa 2009, 2013 Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA Warszawa 2016 ISBN 978-83-01-18549-7 Wydanie IV zmien. – 1 dodruk (PWN) Warszawa 2016 Wydawnictwo Naukowe PWN SA 02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2 tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288 infolinia 801 33 33 88 e-mail: pwn@pwn.com.pl www.pwn.pl Druk i oprawa: OSDW Azymut Sp. z o.o. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Spis treści 5 SPIS TREŚCI Przedmowa do wydania czwartego ............................. 11 1. Wyjaśnienia ogólne ............................................... 13 Spis treści 2. Charakterystyka normy PN-HD 60364 (IEC 60364) ....................... 15 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 15 Układ normy PN-HD 60364 Instalacje elektryczne niskiego napięcia . . . . . . . . . . HD Publication 60364: Low-voltage Electrical Installations (IEC 60364) . . 17 Sposób numerowania przyjęty w HD 60364 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Opis poszczególnych części normy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Działalność normalizacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych .. 22 4. Sieci elektroenergetyczne niskiego napięcia ....... 31 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 31 Podział podstawowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Układy sieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sieci TN, TT oraz IT w układach prądu stałego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Cechy źródła zasilania sieci i podział instalacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 5. Zakresy napięciowe instalacji elektrycznych ........ 46 6. Oznaczenia przewodów elektrycznych barwami .... 50 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis treści 7. Klasyfikacja urządzeń elektrycznych i elektronicznych w zakresie ochrony przeciwporażeniowej ............................................ 55 8. Klasyfikacja i kodyfikacja wpływów zewnętrznych ....................................................... 58 9. Ochrona urządzeń przed szkodliwym oddziaływaniem środowiska ................................. 62 10. Dobór urządzeń elektrycznych ............................. 68 11. Człowiek w obwodzie prądu elektrycznego .......... 71 11.1. 11.2. Działanie prądu elektrycznego na organizmy żywe ......................... Obliczanie obwodów obciążonych prądem rażeniowym .................... 71 77 12. Ochrona przeciwporażeniowa .............................. 79 12.1. 12.2. Postanowienia ogólne ......................................................... Równoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i przy dotyku pośrednim ...................................................................... 79 82 12.2.1. Ochrona polegająca na zastosowaniu bardzo niskiego 82 napięcia SELV i PELV ........................................................ 85 12.2.2. Bardzo niskie napięcie funkcjonalne FELV .................................. 86 12.3. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim ..................................... 87 12.3.1. Ochrona polegająca na izolowaniu części czynnych ........................ 87 12.3.2. Ochrona przy użyciu ogrodzeń lub obudów ................................. 88 12.3.3. Ochrona przy użyciu barier ................................................... 88 12.3.4. Ochrona polegająca na umieszczeniu części czynnych poza zasięgiem ręki . 89 12.3.5. Ochrona uzupełniająca za pomocą wyłączników różnicowoprądowych ... 91 12.3.6. Wybór środków ochrony przed dotykiem bezpośrednim .................... 94 12.4. Ochrona przy dotyku pośrednim .............................................. 94 12.4.1. Wyjaśnienia ogólne ............................................................ 95 12.4.2. Ochrona za pomocą samoczynnego wyłączenia zasilania ................. 95 12.4.2.1. Wymagania ogólne ............................................................ 96 12.4.2.2. Wyłączenie zasilania .......................................................... 97 12.4.2.3. Uziemienie ..................................................................... 97 12.4.2.4. Połączenia wyrównawcze ..................................................... 12.4.2.5. Połączenia wyrównawcze dodatkowe ........................................ 99 12.4.2.6. Samoczynne wyłączenie zasilania w sieci TN ............................... 102 12.4.2.7. Zwarcie przewodu fazowego sieci TN z ziemią ............................. 109 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 7 12.4.2.8. Samoczynne wyłączenie zasilania w sieci TT ............................... 113 12.4.2.9. Samoczynne wyłączenie zasilania w sieci IT ................................ 116 12.5. Urządzenia ochronne różnicowoprądowe w sieciach TN, TT i IT .......... 120 12.5.1. Budowa urządzenia różnicowoprądowego ................................... 120 12.5.2. Typy wyłączników różnicowoprądowych ..................................... 121 12.5.3. Parametry wyłączników różnicowoprądowych ............................... 124 12.5.4. Wyłącznik różnicowoprądowy w sieci TN-C ................................. 125 12.5.5. Wyłącznik różnicowoprądowy w sieci TN-C jako środek uzupełniającej ochrony przeciwporażeniowej ............................... 127 12.5.6. Modernizacja instalacji TN-C ................................................. 128 12.5.7. Wyłącznik różnicowoprądowy w sieciach TN-S i TN-C-S ................... 130 12.5.8. Wyłącznik różnicowoprądowy w sieci TT .................................... 131 12.5.9. Wyłącznik różnicowoprądowy w sieci IT ..................................... 133 12.6. Ochrona polegająca na zastosowaniu urządzenia II klasy ochronności lub o izolacji równoważnej .................................................... 134 Ochrona polegająca na zastosowaniu izolowania stanowiska ............. 137 Ochrona za pomocą nieuziemionych połączeń wyrównawczych miejscowych ................................................................... 138 12.9. Ochrona za pomocą separacji elektrycznej .................................. 140 12.10. Wybór środków ochrony przed dotykiem pośrednim ........................ 142 12.7. 12.8. 13. Ochrona przed skutkami oddziaływania cieplnego urządzeń elektrycznych ....................... 145 14. Zabezpieczenie przewodów przed skutkami prądu przetężeniowego ........................................ 147 14.1. Wyjaśnienia ogólne ............................................................ 147 Zabezpieczenie przed skutkami prądu przeciążeniowego .................. 148 14.2. Zabezpieczenie przed skutkami prądu zwarciowego ....................... 154 14.3. 14.4. Zabezpieczenie od skutków zwarć przewodów połączonych równolegle ... 161 Zabezpieczenie przewodów fazowych ....................................... 163 14.5. Zabezpieczenie przewodu neutralnego ...................................... 164 14.6. 14.7. Koordynacja ochrony przed przeciążeniem i zwarciem ..................... 165 15. Ochrona instalacji niskiego napięcia przed skutkami doziemień w sieciach wysokiego napięcia ........... 166 Obwód prądu ziemnozwarciowego ........................................... 166 15.1. Uziemienia w stacjach transformatorowych ................................. 168 15.2. 15.3. Układy uziemiające wysokiego i niskiego napięcia ......................... 170 15.3.1. Sieci TN ........................................................................ 170 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Spis treści 15.3.2. Sieć TT ......................................................................... 172 15.3.3. Sieć IT .......................................................................... 173 16. Ochrona przed przepięciami atmosferycznymi lub łączeniowymi .................................................. 178 16.1. 16.2. 16.3. Źródła przepięć w instalacji elektrycznej ..................................... 178 Klasyfikacja kategorii przepięć ................................................ 180 Ograniczanie przepięć ........................................................ 182 17. Ochrona przed zakłóceniami elektromagnetycznymi w instalacjach elektrycznych ................................ 188 17.1. 17.2. 17.3. Środki zapobiegawcze ........................................................ 188 Uziemienia i połączenia wyrównawcze instalacji informatycznych ......... 193 Uzyskanie kompatybilności elektromagnetycznej ........................... 196 18. Dobór i montaż oprzewodowania ......................... 199 18.1. 18.2. 18.3. 18.4. 18.5. 18.6. Przewody i kable elektroenergetyczne ....................................... 199 Rodzaje oprzewodowania ..................................................... 201 Przykłady oprzewodowania ................................................... 203 Obciążalność prądowa długotrwała przewodów izolowanych i kabli ....... 205 Spadek napięcia w instalacjach odbiorczych ................................ 218 Połączenia elektryczne ........................................................ 221 19. Dobór i montaż aparatury łączeniowej i sterowniczej ........................................................ 223 19.1. Wymagania ogólne ............................................................ 223 19.2. Zabezpieczenie przeciążeniowe i zwarciowe ................................ 224 19.3. Wyłączniki nadprądowe do instalacji ......................................... 232 Bezpieczniki niskiego napięcia ............................................... 235 19.4. 19.5. Urządzenia ochronne różnicowoprądowe ................................... 239 20. Układy uziemiające .............................................. 245 20.1. 20.2. 20.3. 20.4. 20.5. 20.6. Zasady podstawowe ........................................................... 245 Rezystywność gruntu i betonu ................................................ 249 Statyczna rezystancja uziemienia ............................................ 253 Udarowa rezystancja uziemienia ............................................. 261 Budowa uziomów .............................................................. 263 Trwałość uziomów ............................................................. 281 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 9 21. Przewody ochrony przeciwporażeniowej ............. 284 21.1. 21.2. 21.3. Przewody ochronne PE ....................................................... 284 Przewody ochronno-neutralne PEN .......................................... 288 Przewody połączeń wyrównawczych FB ..................................... 290 22. Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji ........................................................ 291 22.1. 22.2. 22.3. 22.4. 22.5. 22.6. 22.7. 22.8. 22.9. 22.10. 22.11. 22.12. 22.13. 22.14. 22.15. Pomieszczenia wyposażone w wannę lub basen natryskowy .............. 291 Baseny pływackie, baseny fontann i brodzików ............................. 295 Pomieszczenia wyposażone w elektryczne ogrzewacze do sauny ........ 300 Instalacje na terenie budowy i rozbiórki obiektów budowlanych ........... 301 Instalacje w zabudowaniach rolniczych i ogrodniczych ..................... 306 Instalacje w przestrzeniach ograniczonych powierzchniami przewodzącymi ................................................................ 308 Instalacje kempingów i pojazdów wypoczynkowych ........................ 309 Instalacje basenów jachtowych i statków wycieczkowych .................. 313 Instalacje tymczasowe wystaw, scen i stoisk ................................ 317 Instalacje elektryczne w meblach ............................................. 319 Instalacje oświetlenia zewnętrznego ......................................... 319 Instalacje w pomieszczeniach medycznych ................................. 321 Instalacje oświetleniowe o bardzo niskim napięciu .......................... 327 Instalacje w zespołach ruchomych lub przewoźnych ....................... 329 Instalacje elektryczne obiektów na terenie targów, wesołych miasteczek i cyrków ........................................................... 335 23. Sprawdzanie odbiorcze ........................................ 337 23.1. Wyjaśnienia ogólne ............................................................ 337 23.2. Oględziny ....................................................................... 338 23.3. Wymagania metrologiczne dotyczące przyrządów pomiarowych .......... 339 23.4. Dokładność, częstość i zakres wykonywania badań ........................ 339 23.5. Pomiary ......................................................................... 340 23.5.1. Pomiar ciągłości przewodów ochronnych .................................... 340 23.5.2. Pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej ............................ 341 23.5.3. Sprawdzenie ochrony za pomocą separacji obwodów ...................... 342 23.5.4. Pomiar rezystancji podłóg i ścian ............................................. 343 23.5.5. Sprawdzenie samoczynnego wyłączenia zasilania ......................... 344 24. Obliczanie prądów zwarciowych w instalacjach elektrycznych ....................................................... 352 24.1. 24.2. Podstawowe definicje i pojęcia dotyczące zwarć ............................ 352 Obliczanie prądów zwarciowych .............................................. 356 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Spis treści Literatura .................................................................... 360 Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna ........... 369 Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki ... 373 Akronimy .................................................................... 375 Witryny sieci www ...................................................... 384 Słownik angielsko-polski ............................................ 385 Słownik polsko-angielski ............................................ 413 Skorowidz .................................................................. 441 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 11 Przedmowa do wydania trzeciego PRZEDMOWA DO WYDANIA CZWARTEGO Inwestuj w siebie – zawsze, bo każdy dzień jest tylko jeden. Drobinki czasu stopniowo pokrywają płaszczyznę życia. Instalacje elektryczne, inaczej zwane instalacjami elektrycznymi niskiego napię- cia, stanowią końcowy odcinek całego ciągu różnego rodzaju elementów syste- mu elektroenergetycznego służącego do dostawy energii elektrycznej. Instalacje te mają jedną charakterystyczną cechę, której nie mają inne elementy systemu elektroenergetycznego: muszą spełniać specjalne wymagania, gdyż są użytko- wane na ogół przez osoby niemające żadnych kwalifikacji w zakresie eksplo- atacji urządzeń elektrycznych. Tych kwalifikacji nie muszą mieć. To właśnie elektrycy muszą tak przygotować instalację elektryczną, aby była ona łatwa w wykorzystaniu i bezpieczna. Jest w tym zakresie dużo do zrobienia, gdyż w bardzo wielu obiektach budowlanych są eksploatowane instalacje, których stan zdecydowanie odbiega od wymagań zawartych w aktach prawnych stoso- wanych dawniej i obecnie. Poznanie zagadnień z dziedziny instalacji elektrycznych niezbędnych w nie- zliczonych i różnorodnych obiektach budowlanych jest koniecznym i bardzo ważnym etapem poprzedzającym projektowanie, a następnie budowę i eksplo- atację instalacji. Każdy z tych procesów wymaga podjęcia bardzo wielu decyzji w zakresie bezpieczeństwa przy eksploatacji instalacji elektrycznych, ich funk- cjonalności i ekonomiczności. Istotna jest również ciągłość dostawy energii elektrycznej i bezpieczeństwo użytkowania odbiorników zasilanych z tej instalacji. Moim zamierzeniem było napisanie książki, która ułatwiłaby poszerze- nie bogatej i rozległej wiedzy o instalacjach elektrycznych niskiego napięcia i wymaganiach, jakie one muszą spełniać. Kieruję ją do techników i inżynierów elektryków specjalizujących się w zagadnieniach z dziedziny elektroenergety- ki. Aby była ona zgodna z najnowszymi rozwiązaniami z dziedziny instalacji elektrycznych, korzystałem w szerokim zakresie z opracowań Międzynarodo- wej Komisji Elektrotechnicznej, Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego Elektrotechniki oraz Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Opracowania te ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Przedmowa do wydania czwartego są podstawą procesu normalizacji, którego celem jest uporządkowanie okreś- lonych działań w technice. Moim miłym obowiązkiem jest podziękować za trud i życzliwość Panom Recenzentom: prof. dr. hab. inż. Bogdanowi Miedzińskiemu i dr. hab. inż. Miro- sławowi Parolowi. Swoimi licznymi, cennymi uwagami i propozycjami przy- czynili się do znacznego ulepszenia treści pierwszego wydania książki, wyko- rzystanymi również w jej kolejnych wydaniach. Za pomoc techniczną w czasie pracy nad tekstem dziękuję Pani mgr Magda- lenie Czaplejewicz i Pani Annie Parafjan oraz Panu mgr. inż. Piotrowi Karda- szowi i Panu inż. Andrzejowi Kulaszewiczowi. Brunon Lejdy Białystok, marzec 2013 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1 WYJAŚNIENIA OGÓLNE 1. Wyjaśnienia ogólne Bezpieczeństwo użytkowania energii elektrycznej wymaga, aby instalacje elek- tryczne i odbiorniki energii elektrycznej były w sposób właściwy zbudowane i eksploatowane. Słowa „w sposób właściwy” należy rozumieć również jako przestrzeganie obowiązujących w tym zakresie aktów prawnych. Jeżeli chodzi o instalacje elektryczne, to najobszerniejszym aktem prawnym jest norma PN-HD 60364 „Instalacje elektryczne niskiego napięcia”. Ścisłe przestrzeganie treści zawartej w tej normie pozwala użytkownikom korzystać w sposób bezpieczny, w szerokim zakresie, z „elektrycznej części wyposażenia obiektu budowlanego”. Przyjęty układ książki pomoże Czytelnikowi w lepszym zrozumieniu pol- skich i zagranicznych norm z zakresu instalacji elektrycznych. W tym celu nie- które określenia są podane również w języku angielskim, a na końcu książki jest zamieszczony słownik angielsko-polski i polsko-angielski obejmujący terminy związane z instalacjami elektrycznymi. Przedmiotowa norma PN-HD 60364 jest normą wieloarkuszową i jest wy- nikiem prac prowadzonych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym, który bli- sko 35 lat współpracuje z Międzynarodową Komisją Elektrotechniczną (ang. International Electrotechnical Commission – IEC), w tym z jej 64. Komitetem Technicznym – Instalacje elektryczne i ochrona przeciwporażeniowa, który przygotowuje normy IEC 60364. Współpraca taka jest uzasadniona; zgodność bowiem polskich norm technicznych z normami międzynarodowymi jest ko- nieczna i była jednym z warunków wejścia Polski do Unii Europejskiej. Nor- ma PN-HD 60364 określa wymagania w zakresie instalacji elektrycznych, zgodnie z ustaleniami IEC oraz CENELEC – Europejskiego Komitetu Norma- lizacyjnego Elektrotechniki, który przygotowuje odpowiednie dokumenty har- monizacyjne (HD). Krótka charakterystyka tych organizacji jest również za- warta w niniejszej książce. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 1. Wyjaśnienia ogólne W pierwszej części (rozdz. 2 3) scharakteryzowano normę PN-HD 60364 oraz dla jasności sprawy jej odpowiednik w języku angielskim, HD 60364. Podano również definicje pojęć dotyczących instalacji elektrycznych. ÷ W dalszej części, obejmującej rozdz. 4 11, omówiono sieci elektroenerge- tyczne niskiego napięcia i podano ogólne wymagania dotyczące urządzeń elek- trycznych niskiego napięcia. ÷ ÷ W obszernym rozdz. 12 przedstawiono zagadnienia dotyczące ochrony przeciwporażeniowej w urządzeniach o napięciu do 1 kV prądu przemiennego. 17) dotyczą ochrony urządzeń elektrycznych przed skut- Kolejne rozdziały (13 kami zakłóceń, jakie mogą wystąpić w instalacjach elektrycznych. Rozdzia- 21 poświęcono doborowi i montażowi oprzewodowania i aparatury, ukła- ły 18 dów uziemiających i przewodów ochrony przeciwporażeniowej, a rozdz. 22 specyfice instalacji pracujących w warunkach szczególnego zagrożenia (instala- cje specjalne). ÷ W rozdziale 23, merytorycznie związanym z wymaganiami PN-HD 60364, omówiono zasady dokonywania oględzin i prowadzenia pomiarów w instala- cjach elektrycznych, zarówno przed oddaniem ich do eksploatacji, jak i w czasie eksploatacji. Książka jest wprowadzeniem w szeroki zakres zagadnień dotyczących urzą- dzeń elektrycznych niskiego napięcia, uwzględnionych w różnych normach pol- skich i zagranicznych, funkcjonujących w europejskim (i nie tylko) obszarze przemysłu i handlu w dziedzinie elektrotechniki. Przedstawienie jej treści w formie komentarza do przedmiotowej normy ułatwi uporanie się z problema- mi, jakie mogą wystąpić przy bezpośrednim korzystaniu z aktów prawnych. Książka stanowi bardzo dobrą podstawę w zakresie niezbędnych wiadomo- ści dla inżynierów i techników zajmujących się projektowaniem, budową i eks- ploatacją instalacji elektrycznych. Uwaga: Czy można stosować stare, wycofane Polskie Normy? W normalizacji, u której podstaw leży dobrowolne stosowanie normy, faktu dezaktualizacji nor- my nie należy wiązać z prawnym zakazem stosowania normy wycofanej [...]. Zbiór norm nie jest bowiem zbiorem norm, których stosowanie jest zakazane [...]. Normy wycofane tym różnią się od norm aktualnych, że prezentują mniej nowo- czesne rozwiązania – z punktu widzenia postępu naukowo-technicznego – jednak rozwiązania te nie są błędne. (U. Teper, Normalizacja 6/2001, Warszawa). Zamieszczone na stronie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego www.pkn.pl (10.04.2005) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.1. Układ ormy PN-IEC 60364 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych 15 2 CHARAKTERYSTYKA NORMY PN-HD 60364 (IEC 60364) 2. Charakterystyka normy PN-HD 60364 (IEC 60364) 2.1. Układ normy PN-HD 60364 Instalacje elektryczne niskiego napięcia 2.1. Układ ormy PN-IEC 60364 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych Część 1 – W y m a g a n i a p o d s t a w o w e , u s t a l a n i e o g ó l n y c h c h a r a k t e r y s t y k , d e f i n i c j e Część 4 – O c h r o n a d l a z a p e w n i e n i a b e z p i e c z e ń s t w a Arkusz 41 Ochrona przed porażeniem elektrycznym Arkusz 42 Ochrona przed skutkami oddziaływania cieplnego Arkusz 43 Ochrona przed prądem przetężeniowym Arkusz 44 Ochrona przed zakłóceniami napięciowymi i zaburzeniami elek- tromagnetycznymi Część 5 – D o b ó r i m o n t a ż w y p o s a ż e n i a e l e k t r y c z n e g o Arkusz 51 Postanowienia ogólne Arkusz 52 Oprzewodowanie Arkusz 53 Odłączanie izolacyjne, łączenie i sterowanie Arkusz 54 Układy uziemiające i przewody ochronne Arkusz 55 Inne wyposażenie Arkusz 56 Instalacje bezpieczeństwa Część 6 – S p r a w d z a n i e Arkusz 61 Sprawdzanie odbiorcze Pozostałe arkusze są nieustanowione ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 2. Charakterystyka normy PN-HD 60364 (IEC 60364) Część 7 – W y m a g a n i a d o t y c z ą c e s p e c j a l n y c h i n s t a l a c j i l u b l o k a l i z a c j i Sekcja 701 Pomieszczenia wyposażone w wannę lub prysznic Sekcja 702 Baseny pływackie i fontanny Sekcja 703 Pomieszczenia i kabiny zawierające ogrzewacze sauny Sekcja 704 Instalacje na terenie budowy i rozbiórki Sekcja 705 Gospodarstwa rolnicze i ogrodnicze Sekcja 706 Pomieszczenia przewodzące i ograniczające swobodę ruchu Sekcja 707 Wymagania dotyczące uziemień instalacji urządzeń przetwarza- nia danych Sekcja 708 Kempingi dla przyczep, kempingi oraz podobne lokalizacje Sekcja 709 Porty jachtowe oraz podobne lokalizacje Sekcja 710 Pomieszczenia medyczne Sekcja 712 Fotowoltaiczne (PV) układy zasilania Sekcja 714 Instalacje oświetlenia zewnętrznego (oryg.) Sekcja 715 Instalacje oświetleniowe o bardzo niskim napięciu (oryg.) Sekcja 717 Zespoły ruchome lub przewoźne (oryg.) Sekcja 721 Instalacje elektryczne w przyczepach kempingowych i pojaz- dach z przestrzenią mieszkalną (oryg.) Sekcja 722 Zasilanie pojazdów elektrycznych (oryg.) Sekcja 729 Korytarze obsługi lub nadzoru (oryg.) Sekcja 740 Tymczasowe instalacje elektryczne montowane na konstruk- cjach, urządzeniach rozrywkowych i w kioskach na targowi- skach, w parkach rozrywki i cyrkach (oryg.) Pozostałe sekcje będą ustanawiane w dalszej kolejności. Z dniem 1.01.1997 r. zmieniono numerację norm IEC. Wszystkie nor- my otrzymały pięciocyfrowe bloki numerów, które rozpoczynają się cyfrą 6. W przypadku norm IEC wydanych przed rokiem 1997 numery zmieniono w następujący sposób: czterocyfrowe bloki numerów poprzedzono cyfrą 6, a trzycyfrowe i dwucyfrowe bloki numerów odpowiednio 60 i 600. Numer normy IEC 364 został zmieniony na IEC 60364. Nowe numery są podawane w katalogach oraz w treści norm IEC wydanych po 1997 r., mimo że w po- wszechnym obiegu znajdują się normy IEC o numerach odpowiadających sta- rej i nowej numeracji. Wprowadzając normę IEC do zbioru PN, przyjęto zasadę, że numer PN-IEC odzwierciedla nową numerację normy IEC, natomiast w tekście normy PN-IEC zachowuje się numerację norm zgodną z oryginałem normy IEC. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.2. IEC Publication 60364: Electrical Installations of Buildings 17 2.2. HD Publication 60364: Low-voltage Electrical Installations (IEC 60364) 2.2. IEC Publication 60364: Electrical Installations of Buildings Part 1 – F u n d a m e n t a l p r i n c i p l e s , a s s e s s m e n t o f g e n e r a l c h a r a c t e r i s t i c s , d e f i n i t i o n s Part 4 – P r o t e c t i o n f o r s a f e t y Chapter 41 Protection against electric shock Chapter 42 Protection against thermal effects Chapter 43 Protection against overcurrent Chapter 44 Protection against voltage disturbances and electromagnetic distrubances Part 5 – S e l e c t i o n a n d e r e c t i o n o f e l e c t r i c a l e q u i p m e n t Chapter 51 Common rules Chapter 52 Wiring systems Chapter 53 Switchgear and controlgear Chapter 54 Earthing arrangements and protective conductors Chapter 55 Other equipment Chapter 56 Safety services Part 6 – V e r i f i c a t i o n Part 7 – R e q u i r e m e n t s f o r s p e c i a l i n s t a l l a t i o n s o r l o c a t i o n s Section 701 Locations containing a bath tub or shower basin Section 702 Swimming pools and fountains Section 703 Rooms and cabins containing sauna heaters Section 704 Construction and demolition site installations Section 705 Electrical installations of agricultural and horticultural premises Section 706 Conducting locations with restricted movement Section 707 Earthing requirements for the installations of data processing equipment Section 708 Caravan parks, camping parks and similar locations Section 709 Marinas and similar locations Section 710 Medical locations Section 712 Photovoltaic power supply systems (PV Systems) Section 714 External lighting installations Section 715 Extra-low-voltage lighting installations Section 717 Mobile or transportable units Section 721 Electrical installations in caravans and motor caravans Section 722 Supply of electric vehicle Section 729 Operating or maintenance gangways Section 740 Temporary electrical installations for structures, amusement devices and booths at fairgrounds, amusement parks and circuses ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 2. Charakterystyka normy PN-HD 60364 (IEC 60364) 2.3. Sposób numerowania przyjęty w HD 60364 2.3. Sposób numerowania przyjęty w IEC 60364 W celu logicznego uporządkowania treści zawartej w wieloarkuszowej nor- mie PN-HD 60364 (PN-IEC 60364) wprowadzono w niej określony sposób numerowania (tabl. 2.1). Do numeracji użyto wyłącznie cyfr arabskich, z wy- jątkiem tablic i rysunków, gdzie wprowadzono również litery alfabetu łaciń- skiego. Tablica 2.1. Sposób numerowania normy PN-HD 60364 Podział normy Norma (Standard) Sposób zapisu pięć cyfr Część (Part) numeracja kolejnymi cyframi Przykład1) 60364 60364-5 Arkusz (Chapter) numer części uzupełnia się kolejno cyfrą nie oddzie- loną kropką 60364-5-52 Sekcja (Section) numer arkusza uzupełnia się kolejną cyfrą nie od- dzieloną kropką uwaga: gdy arkusz nie dzieli się na sekcje, numer sekcji zastępuje się cyfrą zero 60364-5-523 60364-5-520 Rozdział (Clause) numer części, arkusza i sekcji uzupełnia się kolejną cyfrą oddzieloną kropką 60364-5-523.1 uwaga: 1) jeżeli jest to konieczne, to liczba dotycząca 1) rozdziału może być większa niż dziewięć; 60364-5-523.12 2) gdy rozdziały wstępny i główny pojawiają się 2) przed podziałem części arkusza na działy, wów- 2) czas należy przyjąć cyfry zero na pozycjach nor- 2) malnie przeznaczonych dla arkusza i/lub numeru 2) sekcji 60364-5-500 Podrozdział (Subclause) numer rozdziału uzupełnia się kolejną cyfrą oddzie- loną kropką 60364-5-523.1.1 Tablice i rysunki do numeru części i arkusza dodaje się duże litery tablica 52A 1) Podana w przykładzie numeracja nie musi odpowiadać stanowi faktycznemu przedmiotowej normy; 1) obrazuje ona tylko sposób zapisu. W części 1 normy, w przedmowie krajowej podano, że tekst Normy Mię- dzynarodowej jest opracowywany przez Komitet Techniczny nr 55 ds. Instalacji Elektrycznych i Ochrony Odgromowej Obiektów budowlanych, a następnie zatwierdzony przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Norma jest tłumaczeniem – bez jakichkolwiek zmian – angielskiej wersji Do- kumentu Harmonizacyjnego HD 60364, stanowiącego wprowadzenie – z modyfi- kacjami – Normy Międzynarodowej IEC 60364. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.4. Opis poszczególnych części normy 19 2.4. Opis poszczególnych części normy 2.4. Opis poszczególnych części normy Przyjęta kolejność merytorycznej treści podanych części normy odpowiada pro- cedurze projektowania i montażu instalacji elektrycznych w celu zapewnienia bezpieczeństwa i właściwego ich działania zgodnie z przeznaczeniem. Część 1, Wymagania podstawowe, ustalanie ogólnych charakterystyk, defi- nicje, zawiera zakres normy i jakich instalacji norma dotyczy. Podano, w jakich obszarach norma nie ma zastosowania. Scharakteryzowano ochronę dla zapew- nienia bezpieczeństwa (ochronę przed porażeniem elektrycznym, przed skutka- mi cieplnymi, przed skutkami przetężeń, przed skutkami prądów zwarciowych, przed zakłóceniami napięciowymi i przed przerwaniem zasilania). Podano czyn- niki, które należy wziąć pod uwagę przy projektowaniu instalacji elektrycznej. Podano wymagania i zakres analizy dotyczącej doboru wyposażenia elektrycz- nego oraz montażu i sprawdzeń odbiorczych instalacji elektrycznych. Przedsta- wiono również układy sieci prądu przemiennego i prądu stałego. Wymieniono również wymagania dotyczące cech zasilania z dowolnego źródła oraz kryteria podziału instalacji. Podano cechy dotyczące kompatybilno- ści, zasady konserwacji, ciągłości obsługi. Bardzo cenny jest załącznik B (in- formacyjny) zawierający definicje określeń stosowanych w normie. Załącznik ten jest traktowany jako przewodnik aplikacyjny z objaśnieniami wybranych terminów z IEC 60050-821 (IEV-Instalacje Elektryczne). Przewodnik ma zasto- sowanie do instalacji elektrycznych budynków. Część 4, Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa, określa wymagania w zakresie ochrony przeciwporażeniowej osób i zwierząt, środki chroniące przed niebezpiecznymi prądami przepływającymi przez organizm człowieka (napięcie dotykowe, ochrona podstawowa, ochrona przy uszkodzeniu). Część ta zawiera również wymagania dotyczące ochrony przed skutkami oddziaływania cieplnego, ochrony przed prądem przetężeniowym, przepięciami dorywczymi na skutek zwarć doziemnych oraz przepięciami atmosferycznymi lub łączeniowymi. Podano rów- nież zasady ochrony przed zaburzeniami napięciowymi i elektromagnetycznymi. Część 5, Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego, podaje warunki pracy i wpływy środowiskowe dla urządzeń elektrycznych; warunki dostępności i identyfikacji urządzeń oraz warunki, które zapobiegałyby wzajemnym szkod- liwym oddziaływaniom. Część ta zawiera również wymagania w zakresie oprzewodowania, obciążalności prądowej długotrwałej przewodów oraz warunki dotyczące doboru i montażu wyposażenia elektrycznego w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się ognia oraz zbliżenia do innych instalacji. Arkusz 53 doty- czy doboru wyposażenia i montażu aparatury łączeniowej i sterowniczej (urzą- dzeń zabezpieczających przed dotykiem pośrednim, przed prądem przetężenio- wym, przed przepięciem i przed obniżeniem napięcia oraz urządzenia do odłączania izolacyjnego i łączenia). W arkuszu 54 podano wymagania dotyczące uziemienia i przewodów ochronnych oraz połączeń wyrównawczych. Arkusz 56 zawiera wymagania dotyczące instalacji bezpieczeństwa (źródła zasilania obwo- dów, użytkowanie urządzeń). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 2. Charakterystyka normy PN-HD 60364 (IEC 60364) Część 6, Sprawdzanie, zawiera zakres oględzin i prób, jakie powinny być wykonywane podczas montażu i/lub po wybudowaniu instalacji, a przed jej od- daniem do eksploatacji, oraz zakres sprawdzania okresowego. Część 7, Wymagania dotyczące specjalnych instalacji lub lokalizacji, obej- muje instalacje budowane i eksploatowane, np. w łazienkach, basenach pływac- kich, saunach, na placach budowy, obiektach rolniczych, kempingach, pomiesz- czeniach medycznych, terenach wystawowych, portach jachtowych. Materiał ten jest zawarty w różnych sekcjach (z numeracją rozpoczynającą się od 701). Nu- meracja różnych sekcji ma na celu ustalenie zależności między wymagania- mi podstawowymi a wymaganiami, jakie muszą spełniać specjalne instalacje (m.in. w warunkach szczególnego zagrożenia). ÷ Wymagania w części 7 czynią zatem zadość ustaleniom podanym w czę- 6 z jednoczesnym rozszerzeniem zagadnień obejmujących szczególne ściach 1 warunki. Przyjęto numerację 7AA-BBB.B.B, w której AA oznacza rodzaj insta- lacji lub miejsce (pomieszczenie), natomiast BBB.B.B odpowiada arkuszowi, sekcji, rozdziałowi i podrozdziałowi w częściach od 1 do 6, który jest uzupeł- niony lub rozszerzony o dodatkowe zagadnienia. Oznacza to, że część 7 może być publikowana w postaci oddzielnych zeszytów opracowanych na podstawie 6. Na przykład punkt 704.5.52 wyposażenia elektrycznego i oprzewo- części 1 dowania dotyczy instalacji placów budowy i robót rozbiórkowych, a zwłaszcza aparatury łączeniowej i sterowniczej w tych instalacjach (Część 5 – Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego, 52 – Oprzewodowanie). ÷ W wymienionych częściach normy brakuje części 2. Terminologia. Część ta została zastąpiona normą PN-IEC 60050-826:2000 Międzynarodowy słownik terminologiczny elektryki – Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Nie ma również części 3. Jej treści, z pewnymi zmianami, podano w części 1. Uwaga: Z analizy procesu normalizacji wynika, że liczba i zakres po- szczególnych części ulega ciągłym zmianom na skutek ciągłego (cennego) postępu technicznego w szerokim obszarze instalacji elektrycznych niskiego napięcia. 2.5. Działalność normalizacyjna 2.5. Działalność normalizacyjna Działalność normalizacyjna jest działalnością konieczną i musi być prowa- dzona wraz z postępem techniki. Działalność taka pozwala na wprowadzenie w normach i przepisach najnowszych osiągnięć, z możliwością ich powszech- nego stosowania. Działalność normalizacyjna widoczna jest również w zakresie wymagań do- tyczących instalacji elektrycznych (instalacji elektrycznych niskiego napięcia). Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, w wyniku przystosowania pol- skich norm do norm międzynarodowych, wprowadzono w Polsce w tym zakre- sie normę Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej. Wprowadzanie kolej- nych norm IEC, a następnie CENELEC jest kontynuacją tego procesu. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.5. Działalność normalizacyjna 21 Kolejno pojawiały się następujące normy (przykładowo, w zakresie ochrony przeciwporażeniowej, arkusz 41): — PN-92/E-05009/41, jako tłumaczenie angielskiej wersji normy międzynaro- dowej IEC 364-4-41:1992; — PN-IEC 60364-4-41, jako tłumaczenie angielskiej wersji normy międzyna- rodowej IEC 60364-4-41:1992 wraz ze zmianami A1:1996 i A2:1999; — PN-HD 60364-4-41:2007(U), która wprowadza HD 60364-4-41:2007 i za- stępuje PN-IEC 60364-4-41:2000, PN-IEC 60364-4-46:1999, PN-IEC 60364-4-47:2001 oraz PN-IEC 60364-4-481:1994. — PN-HD 60364-4-41:2009, która wprowadza HD 60364-4-41:2007/AC:2007 [IDT], HD 60364-4-41 [IDT] i zastepuje PN-HD 60364-41:2007. Normy PN-IEC 60364 mają tytuł „Instalacje elektryczne w obiektach budowla- nych”. Norma PN-HD 60364 ma tytuł „Instalacje elektryczne niskiego napięcia”. W praktyce korzysta się z wszystkich wymienionych norm, niezależnie od roku ich wydania. W pracach projektowych wykorzystuje się najnowsze wyda- nie normy, natomiast w okresie eksploatacji obiektów korzysta się z wcześniej- szych wydań normy, z reguły związanych z rokiem budowy obiektu (instalacji). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 3 DEFINICJE POJĘĆ Z ZAKRESU INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych Podane poniżej określenia zaczerpnięto z norm: PN-91/E-05009/2 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Terminologia, PN-IEC 60050-826:2000 Międzynarodowy słownik terminologiczny elektryki. Arkusz 826: Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych oraz z przepisów – Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać urządzenia elektroenergetyczne niskiego napięcia w zakresie ochrony przeciwporażeniowej [51]. W nawiasach podano określenia w języku angielskim. Bardzo niskie napięcie (extra-low voltage) – zobacz SELV, PELV, FELV. Bariera, inaczej przeszkoda (obstacle) – element chroniący przed niezamie- rzonym dotykiem bezpośrednim, lecz nie chroniący przed dotykiem bezpo- średnim spowodowanym działaniem rozmyślnym (rys. 3.1). Bezpieczeństwo (safety) – brak nieakceptowanego ryzyka szkód. Część czynna (live part) – żyła przewodu lub część przewodząca urządzenia lub instalacji elektrycznej, która może się znaleźć pod napięciem w warunkach normalnej pracy instalacji elektrycznej, łącznie z przewodem neutralnym N, lecz z wyłączeniem przewodu ochronnego PE i przewodu ochronno-neutral- nego PEN. Rys. 3.1. Bariera jako ochrona przed niezamierzonym dotykiem ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 23 Rys. 3.2. Części przewodzące dostępne Część przewodząca dostępna (exposed conductive part) – część przewodząca instalacji elektrycznej dostępna dla dotyku (palcem probierczym wg PN/E- -08507), która może być dotknięta i która w warunkach normalnej pracy in- stalacji nie znajduje się pod napięciem, lecz może się znaleźć pod napięciem w wyniku uszkodzenia (rys. 3.2). Część przewodząca obca (extraneous conductive part) – część niebędąca czę- ścią instalacji elektrycznej, która może się znaleźć pod określonym po- tencjałem elektrycznym, zwykle pod potencjałem ziemi (rys. 3.3). Rys. 3.3. Części przewodzące obce: a) stalowa konstrukcja, b) rurociąg metalowy, c) ogrodzenie stalowe Części jednocześnie dostępne (simultaneously accessible parts) – przewody lub części przewodzące, które mogą być dotknięte jednocześnie przez człowieka lub zwierzę. Częściami jednocześnie dostępnymi mogą być części czynne, części przewodzące dostępne lub obce, przewody ochronne, uziomy. Dotyk bezpośredni (direct contact) – dotknięcie przez człowieka lub zwierzę części czynnych. Dotyk pośredni (indirect contact) – dotknięcie przez człowieka lub zwierzę części przewodzących dostępnych, które znalazły się pod napięciem w wy- niku uszkodzenia izolacji części czynnych (rys. 3.4). Ekran ochronny (protective screen) – ekran przewodzący użyty do oddzielenia obwodu elektrycznego i/lub przewodów od niebezpiecznych części czynnych. Ekwipotencjalność (equipotentiality) – stan, w którym części przewodzące mają praktycznie ten sam potencjał elektryczny. FELV ( functional extra-low voltage) – bardzo niskie napięcie funkcjonalne. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych Rys. 3.4. Dotknięcie do części przewodzącej do- stępnej – dotyk pośredni Główna szyna uziemiająca (main earthing terminal, main earthing bar, ground- bus (USA)) – szyna przeznaczona do przyłączenia do uziomu przewodów ochronnych, w tym przewodów połączeń wyrównawczych oraz uziemień roboczych (rys. 3.5). Rys. 3.5. Połączenie głównej szyny uziemia- jącej z uziomem 1 – główna szyna uziemiająca, 2 – uziom Impedancja uziemienia (impedance to earth) – impedancja (przy danej często- tliwości) między określonym punktem sieci, instalacji lub urządzenia a zie- mią odniesienia. Instalacja elektryczna (electrical installation) – zespół współpracujących ze sobą urządzeń elektrycznych o skoordynowanych parametrach technicz- nych, przeznaczony do doprowadzenia energii elektrycznej z sieci rozdziel- czej do odbiorników. Instalacja uziemiająca (earthing arrangement, grounding arrangement (USA)) – zespół wszystkich połączeń elektrycznych i elementów służących do uziemienia sieci, instalacji lub urządzenia. Izolacja dodatkowa (suplementary insulation) – odrębna izolacja zastosowana oprócz izolacji podstawowej (rys. 3.6). Rys. 3.6. Rodzaje izolacji części czynnej 1 – część czynna, 2 – izolacja podstawowa, 3 – izolacja dodatkowa ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 25 Izolacja podstawowa (basic insulation) – izolacja części czynnych zastoso- wana w celu ochrony przed dotykiem bezpośrednim (rys. 3.6). Izolacja podwójna (double insulation) – izolacja składająca się z izolacji pod- stawowej i izolacji dodatkowej. Izolacja wzmocniona (reinforced insulation) – izolacja zapewniająca ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym w stopniu równoważnym izolacji podwójnej. Napięcie dotykowe (touch voltage) – napięcie występujące między częściami jednocześnie dostępnymi w przypadku uszkodzenia izolacji. Napięcie dotykowe dopuszczalne UL (conventional touch voltage limit UL) – najwyższa dopuszczalna wartość napięcia dotykowego, które może się dłu- gotrwale utrzymywać w określonych warunkach otoczenia. Napięcie względem ziemi (line-to-earth voltage, line-to-ground voltage (USA)) – napięcie między przewodem fazowym a ziemią odniesienia w danym punkcie obwodu elektrycznego. Napięcie znamionowe instalacji (nominal voltage of an installation) – napię- cie, na które instalacja elektryczna lub jej część została zaprojektowana. Rzeczywista wartość napięcia może różnić się od wartości znamionowej o wartość określoną przez tolerancję napięcia. Obciążalność prądowa długotrwała przewodu (current – carrying capacity of a conductor) – maksymalna wartość prądu, który może płynąć długotrwale w określonych warunkach bez przekroczenia dopuszczalnej temperatury przewodu. Obudowa (enclosure) – element konstrukcyjny zapewniający ochronę urządze- nia przed niektórymi wpływami otoczenia i ochronę przed dotykiem bezpo- średnim z dowolnej strony. Obwód instalacji elektrycznej (electrical circuit of an installation) – zespół elementów instalacji elektrycznej wspólnie zasilanych i chronionych przed przetężeniami za pomocą wspólnego zabezpieczenia. Obwód odbiorczy obiektu budowlanego ( final circuit buildings, branch cir- cuit (USA)) – obwód, do którego są przyłączone bezpośrednio odbiorniki energii elektrycznej lub gniazda wtyczkowe. Obwód rozdzielczy obiektu budowlanego (distribution circuit of buildings) – obwód zasilający tablicę rozdzielczą. Ochrona dodatkowa, ochrona przy dotyku pośrednim, ochrona przy uszko- dzeniu ( fault protection) – ochrona przed porażeniem prądem elek- trycznym przy pojedynczym zakłóceniu. Ochrona podstawowa, ochrona przed dotykiem bezpośrednim (basic pro- tection) – ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym podczas braku zakłóceń. Ochrona przeciwporażeniowa (protection against electric shock) – zespół środków ograniczających ryzyko porażenia prądem elektrycznym. Odbiorniki energii elektrycznej (current – using equipment) – urządzenie przeznaczone do przetwarzania energii elektrycznej w inną formę energii. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych Ogrodzenie (barrier) – element zapewniający ochronę przed dotykiem bezpo- średnim ze wszystkich ogólnie dostępnych stron. Oprzewodowanie (wiring system) – przewód, przewody i elementy zapewnia- jące ich zamocowanie i ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi. Osłona (enclosure) – element, o stopniu ochrony co najmniej IP2X lub IPXXB, chroniący przed umyślnym zetknięciem się z częściami czynnymi. Osoba poinstruowana ((electrically) instructed person) – osoba wystarczająco pouczona lub nadzorowana przez osoby wykwalifikowane, co pozwala jej na stwierdzenie zagrożenia i uniknięcie niebezpieczeństwa, jakie może stwa- rzać elektryczność. Osoba postronna (ordinary person) – osoba niebędąca ani osobą wykwalifi- kowaną, ani osobą poinstruowaną. Osoba wykwalifikowana ((electrically) skilled person) – osoba mająca odpo- wiednie przeszkolenie i doświadczenie, pozwalające jej na ocenę zagrożenia i uniknięcie niebezpieczeństwa, jakie może stwarzać elektryczność. PELV (protective extra-low voltage) – bardzo niskie napięcie ochronne. Połączenie wyrównawcze (equipotential bonding) – elektryczne połączenie części przewodzących dostępnych lub/i części przewodzących obcych w ce- lu uzyskania wyrównania potencjałów. Porażenie prądem elektrycznym (electric shock) – skutki patofizjologiczne wywołane przepływem prądu elektrycznego przez organizm człowieka lub zwierzęcia. Porażenie śmiertelne (electrocution) – porażenie elektryczne ze skutkiem śmiertelnym. Prąd dotykowy (touch current) – prąd, który przepływa przez ciało człowieka lub zwierzęcia, gdy dotyk następuje do jednej lub wielu dostępnych części urządzenia lub instalacji elektrycznej w warunkach normalnych lub podczas uszkodzenia. Prąd nietętniący (ripple – free current) – prąd zawierający sinusoidalną skła- dową prądu przemiennego o wartości skutecznej nie przekraczającej 10 wartości prądu stałego; dla napięcia znamionowego 120 V nietętniącego prądu stałego maksymalna wartość napięcia nie może przekroczyć 140 V. Prąd obliczeniowy obwodu (desing current of a circuit) – prąd przewidywany w obwodzie elektrycznym. Prąd przeciążeniowy w obwodzie (overload current of a circuit) – prąd prze- tężeniowy powstały w nieuszkodzonym obwodzie elektrycznym. Prąd przetężeniowy (overcurrent) – dowolna wartość prądu większa od warto- ści znamionowej; dla przewodów wartością znamionową jest obciążalność prądowa długotrwała. Prąd rażeniowy (shock current) – prąd przepływający przez ciało człowieka lub zwierzęcia, który może powodować skutki patofizjologiczne. Prąd różnicowy (residual current) – prąd o wartości chwilowej równej sumie algebraicznej wartości chwilowych prądów płynących we wszystkich prze- wodach czynnych w określonym miejscu sieci lub instalacji elektrycznej; ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 27 w urządzeniach napięcia przemiennego wartość skuteczna prądu różnico- wego jest sumą geometryczną (wektorową) wartości skutecznych prądów płynących we wszystkich przewodach czynnych. Prąd umowny zadziałania urządzenia zabezpieczającego (conventional oper- ating current of a protective device) – określona wartość prądu powodują- cego zadziałanie urządzenia zabezpieczającego w określonym czasie, zwa- nym czasem umownym zadziałania. Prąd upływowy (leakage current) – prąd, który w urządzeniu niedotkniętym zwarciem płynie od części czynnych do ziemi; w wielofazowym urządzeniu napięcia przemiennego wypadkowy prąd upływowy jest geometryczną sumą prądów upływowych poszczególnych faz; zawiera on składową czynną wyni- kającą z rezystancji izolacji oraz składową pojemnościową wynikającą z po- jemności izolacji oraz pojemności przyłączonych kondensatorów. Prąd uziomowy (earthing current) – część prądu jednofazowego zwarcia do- ziemnego przepływającego przez rozpatrywany uziom do ziemi. Prąd wyłączający (cut-off current) – najmniejsza wartość prądu wywołującego zadziałanie, w wymaganym czasie, urządzenia ochronnego przetężeniowego lub różnicowoprądowego powodującego samoczynne wyłączenie zasilania. Prąd zwarciowy przy zwarciu metalicznym (solid short – circuit current) – prąd przetężeniowy powstały w wyniku połączenia ze sobą – poprzez impe- dancję o pomijalnej wartości – przewodów, które w normalnych warunkach pracy instalacji elektrycznej mają różne potencjały. Przewód neutralny N (neutral conductor N) – przewód połączony bezpośrednio z punktem neutralnym układu sieci i mogący służyć do przesyłania energii. Przewód ochronno-neutralny PEN (PEN conductor) – uziemiony przewód speł- niający jednocześnie funkcję przewodu ochronnego i przewodu neutralnego. Przewód ochronny PE (protective conductor PE) – uziemiony przewód będą- cy elementem zastosowanego środka ochrony przed dotykiem pośrednim (ochrony dodatkowej), niepodlegający obciążeniu prądami roboczymi, do którego przyłącza się części przewodzące dostępne. Przewód uziemiający (earthing conductor, grounding electrode conductor (USA)) – przewód łączący główną szynę uziemiającą (zacisk uziemiający, część uziemianą) z uziomem. Przewód wyrównawczy (equipotential bonding conductor) – przewód zapew- niający wyrównanie potencjałów części przewodzących łączonych tym przewodem. Rezystancja stanowiska (resistance of work-place) – rezystancja między elek- trodą odwzorowującą styczność ze stanowiskiem bosych stóp człowieka a ziemią odniesienia. Rezystancja uziemienia (resistance to earth, resistance to ground (USA)) – rezystancja między zaciskiem uziemiającym a ziemią odniesienia (część rzeczywista impedancji uziemienia). Rezystywność gruntu (electric resistivity of soil) – rezystywność charaktery- stycznej próbki gruntu. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 28 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych Samoczynne wyłączenie zasilania (automatic disconnetion of supply) – prze- rwanie ciągłości jednego lub wielu przewodów linii spowodowane przez auto- matyczne zadziałanie urządzenia zabezpieczającego w przypadku zakłócenia. SELV (safety extra-low voltage) – bardzo niskie napięcie bezpieczne. Temperatura otoczenia (ambient temperature) – temperatura powietrza lub innego czynnika otaczającego urządzenie elektryczne. Urządzenie elektryczne (electrical equipment) – wszystkie urządzenia i ele- menty instalacji elektrycznej przeznaczone do wytwarzania, przekształcenia, przesyłania, rozdziału lub wykorzystania energii elektrycznej (np. maszyny elektryczne, transformatory, aparaty, przyrządy pomiarowe, urządzenia za- bezpieczające, oprzewodowanie, odbiorniki). Urządzenie przenośne (przemieszczalne) (portable equipment) – urządzenie, które podczas użytkowania jest przemieszczane lub może być z łatwością przyłączone do innego źródła zasilania w innym miejscu użytkowania. Urządzenie ręczne (hand-held equipment) – urządzenie przenośne przezna- czone do trzymania w ręce podczas jego użytkowania, przy czym silnik (je- żeli jest) stanowi integralną część tego urządzenia. Urządzenie stacjonarne (stationary equipment) – urządzenie nieruchome ma- jące taką masę, że nie może być łatwo przemieszczane. Urządzenie stałe ( fixed equipment) – urządzenie przytwierdzone do podłoża w określonym miejscu. Uziemienie (earthing) – połączenie elektryczne z ziemią. Uziemienie ochronne (protective earthing, protective grounding (USA)) – uziemienie jednego lub wielu punktów sieci, instalacji lub urządzenia w ce- lu ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym. Uziom (earth electrode, ground electrode (USA)) – przedmiot lub zespół przedmiotów metalowych umieszczonych w gruncie, tworzący elektryczne połączenie przewodzące z tym gruntem. Uziom fundamentowy (earth electrode embedded in foundation) – uziom w postaci taśmy lub pręta stalowego w otulinie betonowej (uziom funda- mentowy sztuczny), lub uziom w postaci stalowego zbrojenia fundamentu z betonu zbrojonego (uziom fundamentowy naturalny). Uziom naturalny (natural earth electrode) – uziom wykonany i wykorzystany do innych celów niż uziemienie oraz do celów uziemienia. Uziom sztuczny (artificial earth electrode) – uziom wykonany i wykorzystany tylko do celów uziemienia. Uziomy niezależne (electrically independent earth electrodes, ground elec- trodes (USA)) – uziomy umieszczone w takiej odległości od siebie, że naj- większa wartość prądu mogącego spływać z jednego uziomu nie wpływa na zmianę potencjału w innym uziomie. Wewnętrzna linia zasilająca (wlz) obiektu budowlanego (distribution circuit of buildings) – obwód elektryczny zasilający tablicę rozdzielczą. Zacisk uziemiający (earthing terminal, grounding terminal (USA)) – zacisk, w który jest wyposażone urządzenie lub przyrząd, przeznaczony do połą- czenia elektrycznego z instalacją uziemiającą. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych 29 Rys. 3.7. Definicja zasięgu ręki S – powierzchnia stanowiska, na którym może przebywać człowiek Rys. 3.8. Wykorzystanie różnego rodzaju przewodów w instalacji elektrycznej 1 – antena, 2 – część przewodząca obca, 3 – rury metalowe, 4 – przewód uziemiający, 5 – odbiorniki energii elektrycznej, 6 – przewód neutralny, 7 – przewody ochronne, 8 – PEN, 9 – przewody wyrównawcze, 10 – główna szyna uziemiająca, 11 – główny przewód uziemia- jący, 12 – uziom fundamentowy ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 30 3. Definicje pojęć z zakresu instalacji elektrycznych Zasięg ręki (arm’s reach) – przestrzeń (obszar) zawarta między dowolnym punktem powierzchni stanowiska, na którym człowiek stoi lub się porusza, a powierzchnią, którą może dosięgnąć ręką w dowolnym kierunku bez uży- cia środków pomocniczych (rys. 3.7). Ziemia (earth, ground (USA)) – przewodząca masa ziemi, której potencjał elek- tryczny w każdym jej punkcie przyjmuje się umownie równy zeru. Ziemia odniesienia (reference earth, reference ground (USA)) – dowolny punkt na powierzchni lub w głębi ziemi, którego potencjał nie zmienia się pod wpływem prądu spływającego z rozpatrywanego uziomu lub uziomów. Złącze instalacji elektrycznej (origin of an electrical installation, service en- trance (USA)) – urządzenie elektryczne, w którym następuje połączenie in- stalacji elektrycznej odbiorcy z siecią elektryczną rozdzielczą. Zastosowanie różnego rodzaju przewodów, zgodnie z ich definicjami, poda- no na rys. 3.8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 SIECI ELEKTROENERGETYCZNE NISKIEGO NAPIĘCIA 4. Sieci elektroenergetyczne niskiego napięcia Podział podstawowy 4.1. 4.1. Podział podstawowy Właściwe projektowanie, budowa i eksploatacja sieci powinny być poprzedzone w każdym przypadku ustaleniem następujących czynników: — przeznaczenie instalacji elektrycznej, — zasilanie i jej struktura, — ocena wpływów środowiskowych, — szkodliwość wzajemnego oddziaływania wyposażenia instalacji, — częstość i zakres konserwacji, aby umożliwić osiągnięcie założonego okresu użytkowania instalacji. Projektant instalacji elektrycznej powinien dysponować wartością mocy za- potrzebowanej lub moc taką obliczyć, wykorzystując niezbędne do tego celu dane i metody obliczeń. Jest to najistotniejszy parametr, który ma wpływ na koszty instalacji, jej dopuszczalną obciążalność prądową (graniczne temperatury dopuszczalne długotrwałe i w warunkach zakłóceniowych) oraz dopuszczalne spadki napięcia. Ta ostatnia wielkość jest ściśle związana z jakością dostarczanej do odbiorcy energii elektrycznej. Aby scharakteryzować sieć, należy podać: — rodzaj układu przewodów czynnych sieci (liczba przewodów), — rodzaj uziemienia układu sieci. Sieci prądu przemiennego, ze względu na liczbę przewodów, dzielą się na: — jednofazowe dwuprzewodowe (L+N), — jednofazowe dwuprzewodowe (L+PEN), — jednofazowe trójprzewodowe (L+N+PE), — trójfazowe trójprzewodowe (3×L), — tró
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: