Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00853 010940 7461401 na godz. na dobę w sumie
Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych - ebook/pdf
Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 536
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1869-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Prezentowana monografia dotyczy problematyki rozwiązywania tzw. trudnych przypadków stosowania prawa za pośrednictwem instytucji pytań prawnych. Praca zawiera kompleksową analizę porównawczą regulacji w przedmiocie pytań prawnych przedstawianych zarówno powiększonym składom Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Trybunałowi Konstytucyjnemu oraz Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości. Autorka wskazuje na wysoki stopień podobieństwa pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych, a w konsekwencji udowadnia, iż stanowią one jednolitą instytucję prawną. W książce, obok dystynkcji terminologicznych związanych z pojęciem pytania prawnego, zagadnienia wstępnego, pytania prejudycjalnego, a także sprawy sądowoadministracyjnej i pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych, scharakteryzowano zakres podmiotowy i przedmiotowy pytań prawnych, reguły postępowania oraz rodzaje podejmowanych rozstrzygnięć w tym przedmiocie i ich skutki prawne. Przedstawiono również wzajemne uwarunkowania pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych i wyznaczono katalog cech istotnych tej instytucji prawnej. Odniesiono się ponadto do funkcji pytań prawnych, a także problemu kolizji pytań do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Adresaci:Książka adresowana jest do sędziów, radców prawnych, pracowników naukowych, studentów i doktorantów.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych Martyna B. Wilbrandt-Gotowicz Warszawa 2010 Stan prawny na 30 listopada 2009 r. Wydawca: Izabella Małecka Redaktor prowadzący: Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne: Dagmara Wachna Sk³ad, ³amanie: Dorota Sieniarska © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0083-4 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. 13 Wprowadzenie ................................................................................................... 19 Rozdział I Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych 1. Pojęcie pytań prawnych ............................................................................... 23 1.1. Uwagi wstępne ........................................................................................23 1.2. Doktrynalne ujęcie pojęcia „pytanie prawne” ...................................27 1.3. Definicja pojęcia „pytanie prawne” .....................................................30 1.4. Pytanie prawne a zagadnienie wstępne .............................................38 1.5. Pytanie prawne a pytanie prejudycjalne ............................................43 2. Różnorodność form pytań prawnych ....................................................... 45 2.1. Uwagi wstępne ........................................................................................45 2.2. Kryterium podmiotu występującego z pytaniem prawnym .......... 46 2.3. Kryterium rodzaju spraw, w których ma zastosowanie instytucja pytań prawnych ...................................................................49 2.4. Kryterium podmiotu rozpoznającego pytanie prawne ....................50 2.5. Kryterium rodzaju kompetencji w zakresie przedstawiania pytań prawnych ......................................................................................51 2.6. Kryterium przedmiotu pytania prawnego .........................................52 2.7. Kryterium wzorca oceny przedmiotu pytania prawnego ...............55 2.8. Kryterium skutku prawnego rozstrzygnięć w przedmiocie pytań prawnych ......................................................................................56 3. Pojęcie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ........57 3.1. Pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej ............................................57 3.2. Definicja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ...65 3.3. Przesłanki wyróżnienia pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ....................................................................66 5 Spis treści 4. Kształtowanie się instytucji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ........................................................................... 71 Rozdział II Zakres podmiotowy pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych .............................................................................. 78 1. Podmioty rozpoznające pytania prawne w sprawach sądowoadministracyjnych ........................................................................... 78 1.1. Uwagi wstępne .......................................................................................78 1.2. Naczelny Sąd Administracyjny ............................................................80 1.3. Trybunał Konstytucyjny ........................................................................88 1.4. Europejski Trybunał Sprawiedliwości ................................................96 2. Przesłanki podmiotowe procedury pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 104 2.1. Podmioty inicjujące postępowanie uchwałodawcze przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ..................................104 2.1.1. Podmioty uprawnione do przedstawiania abstrakcyjnych pytań prawnych .............................................104 2.1.1.1. Uwagi wstępne ..............................................................104 2.1.1.2. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego ...........107 2.1.1.3. Prokurator Generalny ..................................................109 2.1.1.4. Rzecznik Praw Obywatelskich ...................................110 2.1.2. Podmioty uprawnione do przedstawiania konkretnych pytań prawnych .........................................................................112 2.1.2.1. Składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego ........................................................112 2.1.2.2. Składy orzekające wojewódzkich sądów administracyjnych ........................................................118 2.2. Podmioty uprawnione do przedstawiania pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawach sądowoadministracyjnych ..................................................................119 2.3. Podmioty inicjujące procedurę pytań prawnych przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości w związku z rozpoznawaniem sprawy sądowoadministracyjnej ....................126 2.3.1. Pojęcie sądu w prawie wspólnotowym .................................126 2.3.2. Rodzaj kompetencji w zakresie występowania z pytaniem prawnym do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości .....136 3. Podsumowanie ............................................................................................ 142 6 Spis treści Rozdział III Zakres przedmiotowy pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ............................................................................ 146 1. Uwagi wstępne ............................................................................................ 146 2. Przesłanki przedmiotowe abstrakcyjnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ................................................ 148 2.1. Ogólna charakterystyka ......................................................................148 2.2. Przesłanka materialna abstrakcyjnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ..........................................151 2.3. Przesłanka proceduralna abstrakcyjnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ..........................................154 2.4. Przesłanka funkcjonalna abstrakcyjnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ..........................................161 3. Przesłanki przedmiotowe konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ................................................ 163 3.1. Ogólna charakterystyka ......................................................................163 3.2. Przesłanki przedmiotowe pytań prawnych przedstawianych w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a. .................................................................167 3.2.1. Przesłanka materialna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................167 3.2.2. Przesłanka proceduralna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................175 3.2.3. Przesłanka funkcjonalna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................177 3.3. Przesłanki przedmiotowe pytań prawnych przedstawianych w trybie art. 269 p.p.s.a. .......................................................................182 3.3.1. Przesłanka materialna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................182 3.3.2. Przesłanka proceduralna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................184 3.3.3. Przesłanka funkcjonalna konkretnych pytań prawnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................186 4. Przesłanki przedmiotowe pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego w sprawach sądowoadministracyjnych .................. 188 4.1. Ogólna charakterystyka ......................................................................188 4.2. Przesłanka materialna pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...................................................................................192 7 Spis treści 4.3. Przesłanka proceduralna pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...................................................................................200 4.4. Przesłanka funkcjonalna pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...................................................................................203 4.5. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji w kontekście zakresu przedmiotowego pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...................................................................................207 5. Przesłanki przedmiotowe pytań prawnych sądów administracyj- nych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ............................. 217 5.1. Ogólna charakterystyka ......................................................................217 5.2. Przesłanka materialna pytań prawnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości .................................................................222 5.2.1. Zagadnienie wykładni aktów prawa wspólnotowego .........222 5.2.2. Zagadnienie obowiązywania aktów prawa wspólnotowego ..........................................................................229 5.3. Przesłanka proceduralna pytań prawnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości .................................................................233 5.4. Przesłanka funkcjonalna pytań prawnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości .................................................................234 6. Podsumowanie ............................................................................................ 241 Rozdział IV Postępowanie w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ............................................................................ 246 1. Uwagi wstępne ............................................................................................ 246 2. Forma pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ..... 249 2.1. Forma pytań prawnych do powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................................249 2.1.1. Forma abstrakcyjnych pytań prawnych do powiększo- nego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego .............249 2.1.2. Forma konkretnych pytań prawnych do powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego ........................255 2.2. Forma pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...............259 2.3. Forma pytań prawnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ....................................................................................265 3. Tryb inicjowania procedury pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 271 8 Spis treści 3.1. Tryb inicjowania procedury pytań prawnych do powiększo- nego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego .........................271 3.1.1. Tryb przedstawiania abstrakcyjnych pytań prawnych do powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego .....................................................................271 3.1.2. Tryb przedstawiania konkretnych pytań prawnych do powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego .....................................................................272 3.2. Tryb inicjowania procedury pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego ...................................................................................278 3.3. Tryb inicjowania procedury pytań prawnych do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości .................................................................283 4. Skutki przedstawienia pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 290 4.1. Skutki przedstawienia pytań prawnych powiększonym składom Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................290 4.2. Skutki przedstawienia pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu ..................................................................................296 4.3. Skutki przedstawienia pytań prawnych Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości ............................................................298 5. Tryb rozpoznania pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 302 5.1. Tryb rozpoznania pytań prawnych przez powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego ...............................................302 5.2. Tryb rozpoznania pytań prawnych przez Trybunał Konstytucyjny .......................................................................................306 5.3. Tryb rozpoznania pytań prawnych przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości ....................................................................................313 6. Podsumowanie ............................................................................................. 318 Rozdział V Rozstrzygnięcia w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ............................................................................ 325 1. Uwagi wstępne ............................................................................................ 325 2. Rodzaje rozstrzygnięć w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ................................................. 331 2.1. Rodzaje rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie abstrakcyjnych pytań prawnych ............................331 9 Spis treści 2.1.1. Uchwała wyjaśniająca przepisy prawne, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie ...........331 2.1.2. Postanowienie o odmowie podjęcia uchwały .......................336 2.1.3. Postanowienie o umorzeniu postępowania ..........................341 2.2. Rodzaje rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie konkretnych pytań prawnych ................................343 2.2.1. Rodzaje rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyj- nego w przedmiocie pytań prawnych przedstawianych w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a. ......................................................343 2.2.1.1. Uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości ...................................343 2.2.1.2. Postanowienie o odmowie podjęcia uchwały ..........347 2.2.1.3. Postanowienie o przejęciu sprawy do roz- poznania przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego .......................350 2.2.1.4. Postanowienie o umorzeniu postępowania .............353 2.2.2. Rodzaje rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyj- nego w przedmiocie pytań prawnych przedstawianych w trybie art. 269 p.p.s.a. ..............................354 2.2.2.1. Uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne związane z niepodzielaniem stanowiska zajętego w uprzedniej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego .......................................................354 2.2.2.2. Uchwała o pozostawieniu przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego bez rozpoznania ............................................................356 2.2.2.3. Postanowienie o umorzeniu postępowania .............357 2.3. Rodzaje rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego w przedmio- cie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych .......358 2.3.1. Wyrok w sprawie zgodności aktu normatywnego (lub jego części) z Konstytucją, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową ........................................................358 2.3.2. Postanowienie o umorzeniu postępowania ..........................368 2.4. Rodzaje rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedli- wości w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowo- administracyjnych ................................................................................373 2.4.1. Wyrok w sprawie wykładni lub ważności prawa wspólnotowego ..........................................................................373 10 Spis treści 2.4.2. Postanowienie podejmowane na podstawie art. 104 § 3 Regulaminu ETS .........................................................................378 2.4.3. Postanowienie podejmowane na podstawie art. 92 § 1 Regulaminu ETS .........................................................................381 3. Skutki prawne rozstrzygnięć w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ................................................. 384 3.1. Skutki prawne rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administra- cyjnego w przedmiocie abstrakcyjnych pytań prawnych .............384 3.1.1. Zakres przedmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie abstrakcyjnych pytań prawnych .............................................384 3.1.2. Zakres podmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie abstrakcyjnych pytań prawnych .............................................388 3.1.3. Zakres temporalny mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie abstrakcyjnych pytań prawnych .............................................390 3.2. Skutki prawne rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administra- cyjnego w przedmiocie konkretnych pytań prawnych .................391 3.2.1. Zakres przedmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie konkretnych pytań prawnych .................................................391 3.2.2. Zakres podmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie konkretnych pytań prawnych .................................................393 3.2.3. Zakres temporalny mocy wiążącej rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie konkretnych pytań prawnych .................................................397 3.3. Skutki prawne rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ..................................................................401 3.3.1. Zakres przedmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie pytań prawnych .........................................................................401 3.3.2. Zakres podmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie pytań prawnych .........................................................................407 11 Spis treści 3.3.3. Zakres temporalny mocy wiążącej rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie pytań prawnych .........................................................................410 3.4. Skutki prawne rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ............................................419 3.4.1. Zakres przedmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie pytań prawnych .............................................419 3.4.2. Zakres podmiotowy mocy wiążącej rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie pytań prawnych .............................................423 3.4.3. Zakres temporalny mocy wiążącej rozstrzygnięć Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie pytań prawnych .............................................427 4. Podsumowanie ............................................................................................. 434 Rozdział VI Wzajemne uwarunkowania pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ............................................................................ 439 1. Uwagi wstępne ............................................................................................ 439 2. Podobieństwa i rozbieżności prawnej regulacji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ................................................. 442 2.1. Podobieństwa prawnej regulacji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ..................................................................442 2.2. Rozbieżności prawnej regulacji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ..................................................................449 3. Cechy charakterystyczne instytucji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 455 4. Funkcje pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ...... 460 5. Problem kolizji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych ......................................................................... 468 Zakończenie ..................................................................................................... 479 Bibliografia ....................................................................................................... 485 Wykaz aktów prawnych i orzeczeń ............................................................. 511 Wykaz stron internetowych .......................................................................... 531 Skorowidz rzeczowy ...................................................................................... 533 12 Wykaz skrótów Źródła prawa – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa- Konstytucja k.p.a. k.p.c. k.p.k. o.p. p.p.s.a. p.u.s.a. p.u.s.p. nia karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatko- wa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowa- niu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) Regulamin ETS – Regulamin Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Eu- ropejskich (Unii Europejskiej) z dnia 19 czerwca 1991 r. (Dz. Urz. UE L 176 z 04.07.1991, s. 7–32 ze sprost. i zm.; polska wersja językowa – Dz. Urz. UE Wydanie Spe- cjalne – rozdz. 1, t. 6, s. 3–32) Regulamin NSA – uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA z dnia 9 lutego 2004 r. w sprawie Regulaminu wewnętrzne- 13 Wykaz skrótów Regulamin TK go urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 11, poz. 176) – uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. w spra- wie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 72, poz. 720) Regulamin WSA – rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania wo- jewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646) Statut ETS – Protokół w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich załączony do Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Eu- ropejską i Traktatu ustanawiającego Europejską Wspól- notę Energii Atomowej (Dz. Urz. UE C 80 z 10.03.2001, s. 1–87 z późn. zm.; Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) traktat akcesyjny – Traktat między Królestwem Belgii, Królestwem Da- nii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Królestwem Hiszpanii, Republiką Francuską, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksembur- ga, Królestwem Niderlandów, Republiką Austrii, Re- publiką Portugalską, Republiką Finlandii, Królestwem Szwecji, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej) a Republiką Czeską, Republiką Estońską, Republiką Cypryjską, Republiką Łotewską, Republi- ką Litewską, Republiką Węgierską, Republiką Malty, Rzeczpospolitą Polską, Republiką Słowenii, Republiką Słowacką dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Repub- liki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Wę- gierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej do Unii Eu- ropejskiej, podpisany w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz. Urz. UE L 236 z 23.09.2003; Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) 14 traktat lizboński – Traktat zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Trak- tat ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisany w Lizbonie w dniu 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007; Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) Wykaz skrótów TUE TWE ustawa o NSA ustawa o RPO ustawa o sko ustawa o SN ustawa o TK ETS NSA RPO SKO SN SPI TK WSA – Traktat o Unii Europejskiej podpisany w Maastricht w dniu 7 lutego 1992 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisa- ny w Rzymie w dniu 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.), nazywany zgodnie z traktatem lizbońskim Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) – ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Ad- ministracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Oby- watelskich (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 z późn. zm.) – ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.) – ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) Organy – Europejski Trybunał Sprawiedliwości (Trybunał Spra- wiedliwości Wspólnot Europejskich, Trybunał Spra- wiedliwości Unii Europejskiej) – Naczelny Sąd Administracyjny – Rzecznik Praw Obywatelskich – samorządowe kolegium odwoławcze – Sąd Najwyższy – Sąd Pierwszej Instancji (także jako Sąd) – Trybunał Konstytucyjny – wojewódzki sąd administracyjny 15 Wykaz skrótów Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne – Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts (zbiór orze- czeń niemieckiego Federalnego Sądu Konstytucyjnego) – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Europejski Przegląd Sądowy – Monitor Podatkowy – Monitor Prawniczy – Monitor Polski – Nowe Prawo – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Izba dowy – Palestra – Prawo Gospodarcze – Państwo i Prawo – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Radca Prawny – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Samorząd Terytorialny – Wojskowy Przegląd Prawniczy Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzę- BverfGE CBOSA Dz. U. Dz. Urz. UE EPS M. Pod. M. Praw. M.P. NP ONSA ONSAiWSA OSNAPiUS OSNC OSNCP OSNKW OSNP OSP OTK Pal. PG PiP Prok. i Pr. PS RPr RPEiS ST WPP 16 Zb. Orz. ZNSA – Zbiór Orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości i Sądu Pierwszej Instancji (Recueil de la jurisprudence de la Cour de justice et du Tribunal de première instance) – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Wykaz skrótów Pozostałe skróty UE WE – Unia Europejska – Wspólnota Europejska Wprowadzenie Rzeczywistość, w której procesy integracyjne oddziałują wprost na pra- wo wewnętrzne, nie może pozostawać bez wpływu również na procesy badawcze, służące analizie poszczególnych instytucji prawnych. Współ- czesna doktryna prawnicza winna otwierać się na wynikającą z multicen- tryczności systemów prawnych potrzebę kompleksowej analizy uwzględ- niającej badania porównawcze. Poszukiwanie wspólnego mianownika dla konstrukcji normatywnych występujących zarówno w prawie administra- cyjnym, konstytucyjnym, jak i wspólnotowym (prawie Unii Europejskiej) jest przejawem takiego wieloaspektowego podejścia. W niniejszej pracy pragnę połączyć w spójną całość problematykę py- tań prawnych. Jest ona ściśle związana z rozstrzyganiem przez podmioty stosujące prawo tzw. trudnych przypadków. Przez formalizm stosunków społecznych i rozległość ich prawnej regulacji zagadnienie to nie odnosi się jedynie do teoretycznoprawnych rozważań, lecz stanowi element przyna- leżny rozstrzyganiu spraw o skomplikowanym stanie faktycznym i praw- nym. Obowiązek czuwania nad zgodnością z Konstytucją stosowanych norm prawnych, a od niedawna także nad brakiem sprzeczności z prawem wspólnotowym, rozszerza potencjalny zakres występowania takich spraw. Wielość sądów i składów sędziowskich kierujących się zasadą niezawisłości orzekania, i – co warto podkreślić – niskiej jakości prawo, potęgują zjawi- sko rozbieżności orzeczeń w sprawach o relewantnym stanie faktycznym i prawnym. Szczególnego znaczenia z punktu widzenia interesów stron i innych uczestników postępowania nabiera tymczasem jednolitość stoso- wania prawa jako czynnik służący zapewnieniu pewności prawa, równości wobec prawa czy wreszcie bezpieczeństwa prawnego obywateli. Utrwalona praktyka orzecznicza sprzyja zatem realizacji zasady sprawiedliwości spo- łecznej, nie jest jednak ani dobrem absolutnym, ani łatwo osiągalnym. 19 Wprowadzenie Pytania prawne stanowią na tym tle jeden z instrumentów służących prawidłowemu i jednolitemu stosowaniu prawa. Ich istota opiera się na przedstawianiu przez uprawniony podmiot kwestii budzącej określone wątpliwości do rozstrzygnięcia innemu wskazanemu prawem podmioto- wi. Niejednolitość nazewnictwa, brak definicji legalnej i niedostatek analiz doktrynalnych sprawiają jednak, iż nieodzowne wydaje się określenie se- mantycznych granic tego pojęcia oraz wskazanie ustanowionych w prze- pisach prawnych mechanizmów odznaczających się cechami odpowiada- jącymi zakresowi znaczeniowemu terminu „pytanie prawne”, powyższa materia nie była bowiem dotychczas przedmiotem szerszego opracowa- nia. Opublikowane prace dotyczyły przede wszystkim konkretnego ro- dzaju pytań prawnych, np. do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, lub szeroko pojętej działalności uchwałodawczej Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego oraz orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego i Europejskie- go Trybunału Sprawiedliwości. W żadnej z monografii nie przedstawiono natomiast w sposób porównawczy różnych trybów występowania z pyta- niami prawnymi. Celowe wydaje się więc szczegółowe zaprezentowanie tej problematyki. Wpływ instytucji pytań prawnych i rozstrzygnięć podejmo- wanych w ich następstwie jest bowiem niezwykle istotny dla ujednolicania orzecznictwa sądów administracyjnych, a pośrednio także dla zapewnienia pewności stosowania prawa. Ma to tym większe znaczenie w obliczu ko- nieczności wydawania przez polskie sądy orzeczeń uwzględniających nie tylko normy prawne pochodzące od krajowych organów prawodawczych, lecz także normy pochodzenia wspólnotowego. Przedmiotem rozważań niniejszej pracy uczyniono zatem wszystkie formy pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych, a więc py- tania prawne przedstawiane powiększonemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunałowi Konstytucyjnemu oraz Trybunałowi Spra- wiedliwości Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) w sprawach z za- kresu kontroli działalności administracji publicznej. Mimo występowania tego typu procedur także w sprawach cywilnych i karnych, obszerność problematyki wyklucza możliwość jej przedstawienia w tak szerokim uję- ciu. Za przedmiotowym zawężeniem do spraw sądowoadministracyjnych przemawia postulat przyjęcia spójnej i jednolitej płaszczyzny dla badań porównawczych, jak również istotny wpływ rozstrzygnięć sądów admini- stracyjnych na pozycję prawną jednostki względem organu administracji publicznej oraz na praktykę stosowania prawa w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym. 20 Wprowadzenie Wyselekcjonowane do analizy procedury pytań prawnych dotyczą od- powiednio rozstrzygania zagadnień prawnych budzących poważne wątpli- wości w konkretnej sprawie lub zagadnień związanych z niepodzielaniem przez sąd stanowiska zajętego w uprzedniej uchwale NSA, wyjaśniania przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecz- nictwie sądów administracyjnych, kontroli zgodności z Konstytucją aktów normatywnych oraz kontroli obowiązywania i wykładni prawa wspólno- towego. Wbrew wielopoziomowości przedmiotowych regulacji prawnych postawiono tezę o jednolitości prawnych konstrukcji dotyczących współ- pracy uprawnionych podmiotów (przede wszystkim sądów i trybunałów) na rzecz rozstrzygania trudnych przypadków oraz o istnieniu (mimo pew- nych różnic systemowych i funkcjonalnych) uniwersalnej koncepcji insty- tucji pytania prawnego. W celu udowodnienia powyższej tezy dokonano porównania zakresu podmiotowego i przedmiotowego różnych typów pytań prawnych, reguł postępowania oraz rodzajów rozstrzygnięć w tym przedmiocie i ich skut- ków prawnych. Na podstawie przeprowadzonej analizy określono podo- bieństwa i różnice prawnej regulacji pytań w sprawach sądowoadmini- stracyjnych. Posłużyło to do wyznaczenia katalogu cech konstrukcyjnych (atrybutów) instytucji pytania prawnego oraz przyjęcia definicji opisowej tego pojęcia. Odniesiono się ponadto do funkcji realizowanych przez pyta- nia prawne, jak również do systemowych uwarunkowań istniejących róż- nic regulacji prawnych oraz problemu kolizji pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych. Podstawową metodą badawczą, którą posłużono się w pracy, jest me- toda dogmatyczna. Dokonano analizy tekstów prawnych, treści rozstrzyg- nięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej), a także opracowań doktrynalnych obejmujących te- matykę pytań prawnych. Poszczególne rodzaje pytań prawnych sądów administracyjnych omówiono, stosując metodę porównawczą w ramach prowadzonego toku wywodu. W rozdziale I pracy odniesiono się do dystynkcji terminologicznych do- tyczących pojęcia pytania prawnego, zagadnienia wstępnego, pytania pre- judycjalnego, a także sprawy sądowoadministracyjnej i pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych. Przedstawiono ponadto różno- rodność form pytań prawnych, opierając się na kilku kryteriach podziału. Omówiono przesłanki wyróżnienia pytań prawnych w sprawach sądowo- 21 Wprowadzenie administracyjnych oraz pokrótce scharakteryzowano proces kształtowania się procedur związanych z przedstawianiem pytań z zakresu kontroli dzia- łalności administracji publicznej. Kolejne części rozprawy dotyczą poszczególnych elementów prawnej regulacji abstrakcyjnych i konkretnych pytań do powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Euro- pejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Scharakteryzowano zatem zakres podmiotowy (rozdział II) i przedmiotowy pytań prawnych (rozdział III), postępowanie w przedmiocie pytań prawnych (rozdział IV) oraz rodzaje rozstrzygnięć podjętych w ich następstwie wraz z wywoływanymi przez nie skutkami prawnymi (rozdział V). Przedmiotem rozważań w ramach od- powiednich części stały się: status prawny organów rozpoznających pyta- nia i legitymacja do zainicjowania omawianych procedur przez określone podmioty, materialne, proceduralne i funkcjonalne przesłanki przedmio- towe do wystąpienia z pytaniem, forma pytań prawnych, tryb inicjowania procedur pytań prawnych, skutki ich przedstawienia oraz tryb rozpozna- nia pytań, a także rodzaje afirmatywnych i negatoryjnych rozstrzygnięć w przedmiocie pytań prawnych oraz przedmiotowy, podmiotowy i tem- poralny zakres ich mocy wiążącej. Przeprowadzona analiza porównawcza stała się podstawą rozdziału VI, dotyczącego wzajemnych uwarunkowań pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych. Dla potwierdzenia założeń o dopuszczalności posługiwania się względem pytań prawnych pojęciem instytucji prawnej wskazano podobieństwa i rozbieżności prawnej regulacji różnych form pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych, a następnie skon- struowano katalog cech charakterystycznych tej instytucji oraz jej definicję opisową. Pokrótce odniesiono się również do funkcji pytań prawnych oraz problemu kolizji pytań do NSA, TK i ETS. Dokonane ustalenia mogą mieć znaczenie dla praktyki tworzenia, a prze- de wszystkim stosowania prawa, w tym dla wypracowania pewnych stan- dardów oceny spraw rozpoznawanych w sądach administracyjnych pod kątem konieczności odwołania się do odpowiedniej procedury pytań praw- nych, z uwzględnieniem istniejących relacji pomiędzy regulacjami prawa krajowego (w ramach procedury sądowoadministracyjnej i postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym) oraz prawa wspólnotowego. 22 Rozdział I Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych 1. Pojęcie pytań prawnych 1.1. Uwagi wstępne Na wyrażenie „pytania prawne w sprawach sądowoadministracyjnych” składa się określony katalog procedur związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Mimo ograniczenia pod względem przedmioto- wym podejmowanych w pracy zagadnień, punktem wyjścia należy uczynić pojęcie pytań prawnych (quaestiones iuris) w ujęciu ogólnym. Jego zdefinio- wanie, jak też wskazanie różnorodności występujących w praktyce form, będzie implikować wyodrębnienie kategorii stanowiącej główny przed- miot rozważań. Intuicyjne i semantyczne znaczenie terminu „pytanie” wskazuje, że jego celem jest uzyskanie odpowiedzi na zgłaszane wątpliwości. Jeśli jest to pytanie prawne, to dotyczy ono wątpliwości prawnych1, określonego zagadnienia prawnego (kwestii prawnej z dziedziny prawa ustrojowego, materialnego lub procesowego), nie zaś kwestii faktycznej2. Pojęcie pyta- nia prawnego kojarzy się zatem z brakiem pewności dotyczącym jakiegoś zagadnienia prawnego, powstałym na gruncie konkretnej, rozpatrywanej 1 K. Kolasiński, Zaskarżalność ustaw w drodze pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2001, z. 9, s. 24. 2 S. Włodyka, Przesłanki dopuszczalności pytań prawnych do Sądu Najwyższego, NP 1971, nr 2, s. 173; idem, Funkcje Sądu Najwyższego, Kraków 1965, s. 119; J. Jodłowski, Nowy etap przebudowy polskiego pro- cesu cywilnego, Warszawa 1953, s. 64. 23 Rozdział I. Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych sprawy lub większej ilości spraw danego rodzaju. Owa wątpliwość praw- na może dotyczyć zagadnienia obowiązywania, stosowania lub wykładni określonej normy prawnej. W związku z powyższym pytania prawne po- jawiają się w sprawach, w których rozstrzygnięcia są trudne do przewidze- nia (w tzw. trudnych przypadkach – hard cases3). Takie przypadki, zdaniem J. Wróblewskiego, mogą charakteryzować się następującymi cechami: 1) istnieją wątpliwości co do kompetencji sądu w sprawie oraz reguł pro- 2) tekst przepisów, których zastosowanie się rozważa, budzi wątpliwości interpretacyjne, od których usunięcia zależy ich stosowalność w spra- wie i treść decyzji, jaka ma być wydana; 3) stan faktyczny jest trudny do ustalenia w świetle przedstawionych do- ceduralnych; wodów; 4) istnieją trudności w ustaleniu konsekwencji prawnych stanu faktycz- nego sprawy związane z brakiem dostatecznie ostrych dyrektyw ich wyboru4. Warto jednocześnie poczynić uwagę, że usunięcie wszystkich spraw trudnych nie jest w praktyce możliwe, nawet przy najwyższym poziomie techniki prawodawczej i najlepszym przygotowaniu sędziów. „Istnienie tych przypadków wiąże się z właściwościami przepisów sformułowanych w języku prawnym, ze stopniem dostosowania prawa do kontekstu funk- cjonalnego jego działania oraz z luzami decyzyjnymi celowo pozostawio- nymi przez prawodawcę do indywidualizujących decyzji dostosowanych do konkretnych sytuacji”5. Trudne przypadki odznaczają się zatem tym, iż luzy ujawniające się w procesie stosowania prawa (luzy walidacyjne, dowo- dowe, interpretacyjne oraz wyboru konsekwencji prawnych) pozwalają na wyodrębnienie co najmniej dwóch wariantów rozstrzygnięć, dających się uzasadnić przez odwołanie do faktów sprawy i treści obowiązujących prze- 3 Koncepcje trudnych przypadków przedstawili w doktrynie m.in.: H.L.A. Hart, The Concept of Law, Oxford 1961, s. 125–141; R. Dworkin, Taking Rights Seriously, London 1977, s. 44 i n.; N. McCor- mick, Legal Right and Social Democracy. Essays in Legal and Political Philosophy, Oxford 1982, s. 126–153; J. Wróblewski, Stosowanie prawa przez Sąd Najwyższy, NP 1985, nr 5, s. 24–29 za: M. Król, Koncepcje trudnych przypadków a prawomocność (w:) Teoria prawa. Filozofia prawa. Współczesne prawo i prawoznaw- stwo, Toruń 1998, s. 97–109. 4 J. Wróblewski, Stosowanie…, s. 24–25. 5 Ibidem, s. 27–28. Szerzej na ten temat: M. Król, Pojęcie luzu normatywnego stosowania prawa, PiP 1979, z. 6, s. 62–72. 24 1. Pojęcie pytań prawnych pisów prawa6. Trudne przypadki będą dotyczyły m.in. tych spraw sądowo- administracyjnych, przy rozstrzygnięciu których rozważa się zastosowanie tekstów przepisów prawnych budzących wątpliwości interpretacyjne, jak i w sytuacji, gdy istnieją wątpliwości co do zgodności prawa materialnego z aktami hierarchicznie wyższymi, co do właściwości sądu czy właściwych reguł proceduralnych. Co prawda obowiązujące przepisy prawa właściwie zawsze pozostawiają podmiotowi stosującemu prawo określony zakres luzu decyzyjnego, jednak jego zakres i charakter może świadczyć o sytua- cji odbiegającej od pewnego „standardu decyzyjnego”, wykazując tym sa- mym znamiona trudnego przypadku stosowania prawa7. W takich okolicznościach zasadne może być skorzystanie z formuły py- tania prawnego. Wątpliwość co do zastosowania przepisów prawnych jest podmiotowo ograniczona do organów rozpoznających konkretną sprawę lub sprawy danego rodzaju, a więc mających kompetencję do ich załatwie- nia, względnie do organów uprawnionych z tytułu pełnionych funkcji w zakresie ochrony prawnej. Nie ma ona zatem odniesienia do stron po- stępowania lub innych podmiotów niezwiązanych ze stosowaniem prawa, które w związku ze swoim statusem nie są zobligowane do dokonywa- nia wykładni przepisów prawnych. Osoby bezpośrednio zaangażowane w sprawę, co oczywiste, przedstawiają w argumentacji zawartej w przysłu- gujących im środkach prawnych określony punkt widzenia, poparty intere- sem faktycznym bądź prawnym, niemniej wszelkie wątpliwości dotyczące prawa (i tylko prawa) w ramach konstrukcji pytania prawnego w ścisłym ujęciu wyrażane są przez organ mający związek ze stosowaniem prawa. Do podmiotów, które mogą być uprawnione do formułowania pytań praw- nych, należą organy administracji publicznej, a także organy wymiaru spra- wiedliwości i ochrony prawnej. Można byłoby co prawda wyodrębnić także pytania prawne sensu largo, rozumiane jako każda wątpliwość dotycząca prawa wyrażana przez dowolny podmiot, taka definicja obejmowałaby jed- nak swoim zakresem wprost nieograniczoną podmiotowo i przedmioto- wo problematykę, związaną z mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanymi formami wyrażania opinii o prawie. Takie ujęcie nie byłoby celowe. Zasad- ne byłoby natomiast przyjęcie bardziej ograniczonego pod względem pod- miotowym i przedmiotowym rozumienia pytania prawnego. 6 Z. Kmieciak, Czy mamy do czynienia z tzw. trudnym przypadkiem stosowania prawa?, ST 1994, nr 9, 7 Por. idem, O tzw. trudnych przypadkach stosowania prawa oraz problemach legislacji administracyjnej s. 35. raz jeszcze, ST 1994, nr 12, s. 23. 25 Rozdział I. Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych Omawianym terminem obejmuje się zazwyczaj jedynie te zagadnie- nia, które przybierają zinstytucjonalizowaną, przewidzianą prawem formę w postaci właściwego wniosku, uchwały bądź postanowienia. Wątpliwo- ści stanowiące przesłankę sformułowania pytania prawnego pojawiają się w procesie posługiwania się przez uprawniony organ administracji publicz- nej lub sąd przepisami prawa. Jednak nie każda wątpliwość rozstrzygana w następstwie przyjęcia sylogistycznego modelu stosowania prawa zyskuje swoją emanację w postaci pytania prawnego. Dzieje się tak w przypadku dokonania pozytywnej oceny potrzeby jego skierowania na gruncie prze- pisów prawa procesowego wskazujących na taką fakultatywną lub obliga- toryjną aktywność właściwego organu lub sądu. Istotą omawianej instytucji jest przekazanie określonego zagadnienia prawnego do wyjaśnienia innemu przepisanemu prawem organowi, prze- de wszystkim o charakterze sądu lub trybunału. Ta dewolucja kompetencji nie dotyczy jednak oceny stanu faktycznego czy dokonania rozstrzygnięcia danej sprawy zawisłej przed podmiotem przedstawiającym pytanie, lecz jedynie zbadania wątpliwej kwestii prawnej pod względem określonego wzorca oceny lub dokonania wykładni przepisów prawa. Powstanie wąt- pliwości uzasadniającej wystąpienie z pytaniem prawnym może zatem wiązać się z takimi etapami stosowania prawa, jak ustalenie obowiązywa- nia normy prawnej oraz jej wykładnia8. Uzyskane w ten sposób stanowisko uprawnia organ występujący z py- taniem prawnym do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu otrzymanej opinii. Przedstawienie pytania prawnego może uruchomić nowe postępo- wanie prowadzone przez podmiot niezwiązany organizacyjnie z wniosko- dawcą, a skutki podjętego następnie rozstrzygnięcia będą wywierać wpływ na przyjęcie przez ten podmiot w rozpoznawanej sprawie określonej oce- ny zagadnienia będącego przedmiotem pytania. Udzielona odpowiedź oddziałuje bowiem na etap wyboru normy prawnej, subsumpcji, wyboru konsekwencji prawnych oraz sformułowanie i uzasadnienie decyzji pod- miotu – inicjatora pytania. Poza wskazanym powyżej trybem w procedurach sądowych spotyka się także regulacje występowania z pytaniami prawnymi dotyczącymi za- gadnień niezwiązanych z konkretną zawisłą sprawą, lecz mającymi na celu wyjaśnienie pewnych przepisów bądź zagadnień prawnych in abstracto. 8 Etapy stosowania prawa wyróżnia m.in. L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2008, s. 127 i n. 26 1. Pojęcie pytań prawnych Z tego względu część przedstawicieli doktryny wyróżnia pytania prawne przyjmujące postać: – pytań konkretnych, tzn. zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie (quaestiones in concreto) oraz – pytań abstrakcyjnych, zmierzających do wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowa- nie wywołało rozbieżności w orzecznictwie (quaestiones in abstracto)9. 1.2. Doktrynalne ujęcie pojęcia „pytanie prawne” Podjęcie wstępnych rozważań jest istotne dla określenia charakteru py- tań prawnych przede wszystkim z powodu braku normatywnej definicji tego pojęcia. Mimo posługiwania się tą konstrukcją prawną w postępowa- niu sądowym w sprawach administracyjnych, karnych i cywilnych, a tak- że przed Trybunałem Konstytucyjnym, w przepisach prawnych nie ujęto definicji pojęcia „pytanie prawne”. Co więcej, teksty prawne często nie powołują się bezpośrednio na omawiany termin, lecz wskazują na wywo- łujące wątpliwości zagadnienie prawne przedstawiane przez uprawnione podmioty, precyzując formę czy to wniosku, czy postanowienia, w jakiej owo zagadnienie winno być ujęte. Określenie znaczenia terminu „pytanie prawne” nie jest również jednolite w literaturze przedmiotu, a podział na pytania konkretne i abstrakcyjne nie zawsze jest uwzględniany. Część przedstawicieli doktryny omawiane pojęcie zdaje się odnosić przede wszystkim do instrumentów prawnych określonych explicite w prze- pisach prawnych, np. pytań prawnych sądów do Trybunału Konstytu- cyjnego, przedstawianych na podstawie art. 193 ustawy z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.)10. Inni rozszerzają zakres tej instytucji o postanowienia przeka- zujące do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące wątpliwości w kon- kretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd powszechny lub sąd administra- cyjny11. Pozostali badacze przedmiotu skłonni są pytaniem prawnym nazy- 9 R.A. Stefański, Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 19. Por. idem, Rodzaje rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w przedmiocie pytań prawnych, WPP 2000, nr 3–4, s. 53. 10 Por. R. Hauser, A. Kabat, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (zagadnienia wybrane), PiP 1999, z. 1, s. 11–15. 11 Por. J. Borkowski, Ustawy o dwuinstancyjnym sądownictwie administracyjnym – cz. II, M. Praw. 2003, nr 8, s. 352. W odniesieniu do działalności uchwałodawczej SN: W. Sanetra, Rola i obowiązki 27 Rozdział I. Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych wać również wnioski inicjujące postępowanie uchwałodawcze w sprawach abstrakcyjnych12, a także tzw. pytania prejudycjalne13 do Trybunału Spra- wiedliwości Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) w Luksemburgu. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że mimo braku w procedurach sądo- wych (nie licząc postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym) nada- nia cech normatywnych terminowi „pytanie prawne”, jest on od dawna używany w literaturze i orzecznictwie14. Jego jednolite rozumienie nastrę- cza już jednak sporych trudności. Wynika to częściowo z wyjątkowo rzad- kiego w doktrynie kompleksowego i porównawczego podejścia do wska- zanej problematyki. W literaturze przedmiotu najczęściej wskazuje się na pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego jako na jedną z metod kontroli konstytu- cyjności prawa15. Podstawowym przymiotem tej procedury jest związek z postępowaniem toczącym się w indywidualnej sprawie16. Jednocześnie podnosi się jednak, iż pytania do TK inicjują postępowanie w innej sprawie niż rozstrzygana przez sąd, a pozostająca z tą sprawą jedynie w związku. Z tego względu charakter tego typu pytań jest specyficzny, a ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) nadaje omawianemu terminowi znaczenie wykraczające poza tradycyjne jego rozumienie17. Zdaniem A. Kabata istnieją pewne różnice polskiego Sądu Najwyższego w regulowaniu i administrowaniu władzą sądowniczą, PS 2004, nr 3, s. 8–9; J. Wróblewski, Stosowanie…, s. 25. 12 Por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 11; R.A. Stefański, Instytucja…, s. 19 i n. 13 Por. A. Wróbel, Podstawowe problemy przedstawiania przez Naczelny Sąd Administracyjny pytań prawnych Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości, ZNSA 2005, nr 1, s. 32 i n.; A. Wróbel, Pytania prawne sądów państw członkowskich do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (Sądu Pierwszej Instancji) (w:) A. Wróbel (red.), Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, Kraków 2005, s. 770 i n.; S. Biernat, Współpraca sądów państw członkowskich z ETS w ramach procedury pytań prawnych (w:) J. Barcz (red.), Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, Warszawa 2004, s. 361. 14 A. Skoczylas, Działalność…, s. 10. 15 Szerzej na ten temat m.in.: R. Hauser, Instytucja pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego (w:) M. Zubik (red.), Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006, s. 39–51; R. Hauser, A. Kabat, Pytania prawne jako procedura kontroli konstytucyjności prawa, PS 2001, nr 1, s. 25–44; A. Kabat, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Białystok 1995, passim; A. Kabat, Pytania prawne w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego (w:) J. Trzciński, A. Jankiewicz (red.), Konstytucja i gwa- rancje jej przestrzegania. Księga pamiątkowa ku czci prof. Janiny Zakrzewskiej, Warszawa 1996, s. 105–115; K. Kolasiński, Abstrakcyjna i konkretna kontrola aktów normatywnych w orzeczeniach Trybunału Konstytu- cyjnego rozstrzygających pytania prawne (w:) J. Trzciński, A. Jankiewicz (red.), Konstytucja i gwarancje…, s. 117–128; A. Wasilewski, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego. Problemy interpretacyjne na tle art. 193 Konstytucji RP, PS 2000, nr 5, s. 3–11. 16 Por. R. Hauser, A. Kabat, Pytania…, s. 25. 17 Por. K. Kolasiński, Zaskarżalność…, s. 24–27. 28 1. Pojęcie pytań prawnych pomiędzy pytaniami do TK a tzw. pytaniami prawnymi, znanymi proce- durze cywilnej i karnej. Wskazuje on na fakt posługiwania się tym poję- ciem w stosunku do postanowień składów orzekających o przekazaniu SN do rozstrzygnięcia zagadnienia wymagającego zasadniczej wykładni ustaw w konkretnej sprawie18. Mimo braku aktualnego odesłania ustawo- wego, w doktrynie przyjęło się zatem stosowanie omawianego określenia w stosunku do instytucji przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Naj- wyższemu19. Według powołanego autora porównywane procedury różnią się między sobą przede wszystkim katalogiem podmiotów je inicjujących oraz skutkami prawnymi rozstrzygnięć podjętych w następstwie pytania prawnego. W wypadku procedury cywilnej i karnej chodzi o szeroko ro- zumianą wykładnię przepisów prawa, natomiast w wypadku pytań do TK – wyłącznie o wyjaśnienie legalności lub konstytucyjności aktu normatyw- nego. „W istocie więc w ramach tych instytucji chodzi o wykładnię prawa dokonywaną z różnych punktów widzenia”20. Poza zagadnieniem podejmowania przez Sąd Najwyższy uchwał zwią- zanych z rozpoznawaniem konkretnej sprawy, część badaczy przedmiotu odwołuje się również do wniosków uprawnionych podmiotów o dokona- nie abstrakcyjnej wykładni prawa. Jednym z przedstawicieli doktryny po- sługujących się szerokim rozumieniem pytania prawnego był S. Włodyka. W swoich pracach szczegółowo scharakteryzował on przesłanki dopusz- czalności pytań prawnych do Sądu Najwyższego na gruncie obowiązują- cych w latach 60. XX w. rozwiązań prawnych21. Współcześnie problematyką powyższą zajmują się m.in. R.A. Stefański w zakresie pytań prawnych do SN w sprawach karnych22, a także A. Skoczylas w ramach analizy działal- ności uchwałodawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego23. Wskazują oni na związek instytucji pytań prawnych z trudnymi problemami interpre- tacyjnymi występującymi w sądownictwie. Rezultatem takiego stanu fak- tycznego jest właśnie stworzenie instytucjonalnych możliwości uzyskania 18 A. Kabat, Pytania prawne do Trybunału…, s. 31. 19 Pojęcie pytania prawnego występowało explicite w art. 24 lit. d („Sąd Najwyższy wykonywa swe funkcje: przez podejmowanie uchwał zawierających odpowiedzi na pytania prawne”) i w art. 29 ust. 1 („Uchwały Sądu Najwyższego zawierające odpowiedzi na pytania prawne mają na celu wy- jaśnienie przepisów prawnych, które budzą wątpliwości albo których stosowanie wywołało roz- bieżność w orzecznictwie”) ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.). 20 A. Kabat, Pytania prawne do Trybunału…, s. 32. 21 Por. prace S. Włodyki: Przesłanki…, s. 172–185; Funkcje…, s. 114–127. 22 Por. R.A. Stefański, Instytucja…, passim; idem, Rodzaje…, s. 53–69. 23 Por. A. Skoczylas, Działalność…, passim. 29 Rozdział I. Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych pomocy w rozwikłaniu powstających w procesie stosowania prawa trud- ności24. Przedmiotowe konstrukcje normatywne nie mają jednak jednolite- go charakteru, obejmują one podejmowanie przez Sąd Najwyższy lub Na- czelny Sąd Administracyjny uchwał rozstrzygających zagadnienia praw- ne wywołujące wątpliwości w konkretnej sprawie, jak i dokonywanie tzw. abstrakcyjnej wykładni prawa w uchwałach wyjaśniających rozbieżności w interpretacji przepisów powstałe w praktyce orzeczniczej25. Wskazać należy, iż dla obiektywnego ujęcia problematyki przedstawia- nia pytań prawnych nie można pominąć odznaczającej się wysokim stop- niem konstrukcyjnego podobieństwa procedury występowania przez sądy krajowe do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orze- czenia wstępnego. Takie stanowisko podzielają m.in. A. Wróbel i S. Bier- nat, którzy posługują się kategorią pytań prawnych także na określenie instrumentu uregulowanego w art. 234 Traktatu ustanawiającego Wspól- notę Europejską z dnia 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.)26, tj. w art. 267 TFUE. Mimo podejmowania w doktrynie omawianej problematyki, zauważal- ny jest niedostatek rozważań nad istotą konstrukcji pytań prawnych, a tak- że zależnościami pomiędzy nimi. Szerszego komentarza wymaga również kwestia zdefiniowania oraz typologicznego podziału pytań prawnych. 1.3. Definicja pojęcia „pytanie prawne” W Encyklopedii prawa pod hasłem „pytanie prawne” pojawia się nastę- pujący opis: „żądanie uprawnionego podmiotu zbadania konstytucyjności lub legalności aktu normatywnego w związku ze stosowaniem go w kon- kretnym przypadku, tzn. w związku z toczącym się postępowaniem sądo- wym, administracyjnym lub innym”27. Przytoczona definicja wyznacza bardzo wąski zakres znaczeniowy oma- wianego pojęcia, ograniczając je jedynie do żądania zbadania aktu norma- tywnego pod względem dwóch kryteriów: konstytucyjności bądź legalno- ści i tylko w związku z toczącym się postępowaniem w konkretnej sprawie. Poza zakreślonymi wyżej ramami pozostawiono zatem konstrukcje norma- 24 R.A. Stefański, Instytucja…, s. 25. 25 Por. A. Skoczylas, Działalność…, s. 11. 26 Por. A. Wróbel, Podstawowe…, s. 34–35; S. Biernat, Współpraca…, s. 361. 27 W. Gromski (w:) U. Kalina-Prysznic (red.), Encyklopedia prawa, Warszawa 2007, s. 675. 30 1. Pojęcie pytań prawnych tywne mające na celu wyjaśnianie zagadnień prawnych in abstracto oraz odesłania dotyczące nie tylko kontroli zgodności aktu z Konstytucją bądź ich legalności, lecz także dokonywania wykładni przepisów prawnych na wniosek uprawnionego podmiotu. Przyjęcie takiego rozumienia pytania prawnego potwierdza zawarte we wskazanym źródle wyliczenie trybów ich przedstawiania: „W Polsce każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub usta- wą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Również – samorządowe kolegium odwoławcze w pełnym składzie może, na zasadach określonych ustawami, wystąpić do Naczelnego Sądu Administracyjnego lub Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie roz- poznawanej sprawy”28. Wydaje się, iż przytoczony opis, wskazujący definicję i przykładowe formy pytań prawnych, nie w pełni odzwierciedla charakter prawny tej instytucji, powołując się jednocześnie na nieaktualny w dacie wydania publikacji stan prawny29. Tak wąskie rozumienie pozostawia poza klasyfi- kacją inne, zbliżone i mające podobne cele, formy współpracy między or- ganami stosującymi prawo. Przedstawione ujęcie problemu jest również nieuzasadnione w kontekście zależności pomiędzy aktami normatywnymi różnego pochodzenia w realiach członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Zdarza się bowiem, iż instytucje procesowe, spełniające podobne funk- cje i oparte na tym samym, co pytania prawne mechanizmie współpracy między dwoma podmiotami stosującymi prawo, nie są w akcie prawnym jako takie określone. Brak spójnego nazewnictwa nie oznacza jednak, że nie są to instytucje tożsame na gruncie różnych procedur sądowych, a tak- że, czego postaram się dowieść, nie tylko w wymiarze postępowania są- 28 Ibidem, s. 675. 29 Na marginesie należy zauważyć, iż samorządowe kolegia odwoławcze utraciły kompetencję do przedstawiania pytań prawnych do NSA wraz z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2004 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), która nie przewiduje właściwości sądów w sprawie odpowiedzi na pytania prawne organów administracji publicznej w związku z prowadzonym przez nie postępowaniem jurysdykcyjnym. Dyspozycją art. 34 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) skreślono ponadto art. 22 usta- wy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), stanowiący dotychczasową podstawę prawną do przedsta- wiania pytań tego typu. 31 Rozdział I. Pojęcie oraz charakter pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych dowoadministracyjnego czy kontroli konstytucyjności prawa, lecz także w płaszczyźnie prawa wspólnotowego30. Należy jednocześnie zauważyć, że przedstawiciele doktryny, charak- teryzujący określone procedury przedstawiania pytań prawnych, często pomijali relacje między nimi, a wskazany termin de facto uznawali za nie- wymagający definicji. Wobec rozbieżności w ujęciu koncepcji pytań praw- nych nie sposób się jednak zgodzić z takim punktem widzenia. O ile brak definicji normatywnej, wobec istnienia odpowiednich regulacji proceso- wych, nie stoi na drodze do korzystania z tego uprawnienia lub obowiąz- ku organu, o tyle niewielkie zainteresowanie doktryny w tym przedmiocie jest nieuzasadnione. Regulacja pytań prawnych stanowi zagadnienie tym bardziej interesujące, że wyeliminowanie trudnych przypadków powodu- jących rozbieżności w orzecznictwie nie jest w pełni możliwe. Nie dziwi zatem fakt, iż w większości państw europejskich wyróżnia się instrumenty prawne służące abstrakcyjnej i konkretnej kontroli norm prawnych, np. pod względem ich zgodności z ustawą zasadniczą. Sposób uregulowania tej in- stytucji bywa co prawda odmienny, np. w odniesieniu do kręgu uprawnio- nych podmiotów oraz typów postępowań, z którymi ustawodawca połączył 30 Termin „prawo wspólnotowe” odnoszę przede wszystkim do aktów prawnych przyjętych w ramach I filara Unii Europejskiej, gdyż tylko ten filar stanowił (do wejścia w życie w dniu 1 grud- nia 2009 r. traktatu lizbońskiego) autonomiczny system prawny (poza zakresem niniejszego opra- cowania pozostają zagadnienia wspólnej polityki zagranicz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: