Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00447 006373 14083274 na godz. na dobę w sumie
Instytucja zapisu windykacyjnego w prawie polskim. Wybrane zagadnienia. Wydanie 1 - ebook/pdf
Instytucja zapisu windykacyjnego w prawie polskim. Wybrane zagadnienia. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 266
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0505-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Zapis windykacyjny to stosunkowo nowa instytucja w polskim prawie, której stosowanie w praktyce budzi kontrowersje. Autor w niniejszej publikacji dokonał analizy przepisów dotyczących zapisu windykacyjnego w prawie polskim. W opracowaniu rozpatrzone zostały wybrane istotne rozbieżności w poglądach doktryny, które ujawniły się po wprowadzeniu tej instytucji do prawa polskiego.

Omówione zagadnienia dotyczą m.in.: rozumienia sukcesji uniwersalnej i syngularnej, zdolności do bycia zapisobiercą windykacyjnym, ustanowienia zapisu windykacyjnego pod warunkiem i z zastrzeżeniem terminu, możliwości obciążenia zapisobiercy windykacyjnego zapisem zwykłym i poleceniem, odpowiedniego stosowania przepisów o przyroście, problemu wielości zapisów windykacyjnych, zapisu windykacyjnego na rzecz cudzoziemca, instytucji zapisu windykacyjnego w odniesieniu do prawa upadłościowego, ustalenia relacji między zapisem windykacyjnym a spadkiem, przedmiotu zapisu windykacyjnego (rzeczy oznaczonej co do tożsamości, zbywalnego prawa majątkowego, przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolnego, ustanowienia na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności), posiadania jako przedmiotu zapisu windykacyjnego, nabycia zapisu windykacyjnego oraz jego przyjęcia lub odrzucenia.

Publikacja skierowana jest przede wszystkim do osób, które zajmują się prawem spadkowym. Z pewnością zainteresuje ona radców prawnych, adwokatów, sędziów, notariuszy, a także pracowników naukowych.

Dr Jarosław Turłukowski – adiunkt w Instytucie Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się głównie problematyką prawa cywilnego i handlowego oraz prawem porównawczym. Jest autorem wielu publikacji poświęconych tematyce prawa prywatnego w języku polskim oraz językach obcych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Instytucja zapisu windykacyjnego w prawie polskim Wybrane zagadnienia Jarosław Turłukowski / monografie / prawo cywilne Wydanie 1 Warszawa 2014 Opracowanie redakcyjne: Joanna Ołówek Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0505-8 Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.Lexis Nexis.pl, e-mail: biuro@Lexis Nexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.Lexis Nexis.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Zapis windykacyjny w ujęciu historycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Pojęcie sukcesji uniwersalnej i syngularnej. Istota prawna zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ II. Ustanowienie zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . 2.1. Ustanowienie zapisu windykacyjnego w testamencie. Zdolność bycia zapisobiercą windykacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. Ustanowienie zapisu windykacyjnego w testamencie notarialnym: próba oceny regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2. Konstrukcyjne miejsce zapisu windykacyjnego jako instytucji prawa spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3. Rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących ustanowienia „zapisu” w testamencie notarialnym . . . . . . . . 2.1.4. Skutki ustanowienia zapisu windykacyjnego w testamencie nienotarialnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.5. Zdolność bycia zapisobiercą windykacyjnym . . . . . . . . . . . . . 7 9 13 13 37 53 53 53 61 66 71 82 2.2. Ustanowienie zapisu windykacyjnego pod warunkiem i z zastrzeżeniem terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 2.3. Podstawienie (zwykłe i powiernicze) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.4. Obciążenie zapisobiercy windykacyjnego zapisem zwykłym . . . . . 122 2.5. Obciążenie zapisobiercy windykacyjnego poleceniem . . . . . . . . . . . 131 2.6. Przyrost . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 2.7. Zapis windykacyjny na rzecz cudzoziemca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 2.8. Zapis windykacyjny a ograniczenia prawa upadłościowego . . . . . . 144 ROZDZIAŁ III. Przedmiot zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 160 3.1. Zapis windykacyjny i spadek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 3.2. Rzecz oznaczona co do tożsamości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 5 Spis treści 3.3. Zbywalne prawo majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 3.4. Spadek albo udział w spadku jako przedmiot zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 3.5. Przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 3.6. Ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności 200 3.7. Posiadanie jako przedmiot zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . 218 3.8. Zapis windykacyjny a następstwo w spółkach osobowych i kapitałowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 3.9. Skutki dokonania zapisu windykacyjnego obiektów niewymienionych w ustawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 ROZDZIAŁ IV. Sytuacja prawna zapisobiercy windykacyjnego . . . . 244 4.1. Nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego – wzmianka . . . . . . . . 244 4.2. Przyjęcie i odrzucenie zapisu windykacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 4.3. Kwestia stosowania art. 961 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 6 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów k.c. k.N. k.p. k.s.h. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – Kodeks Napoleona (Code Civil) (Dz.U. z 1804 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) ONSAiWSA – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódz- OSNC OSNCP ord.pod. PiP p.u.n. pr. bank. u.n.n.c. kich Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – „Państwo i Prawo” – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 ze zm.) – ustawa z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm.) ustawa zabużańska – ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi grani- cami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) 7 Wprowadzenie Wprowadzenie Wprowadzenie Zagadnienia szeroko rozumianego prawa spadkowego budziły zaintere- sowanie jeszcze przed formowaniem się prawa rzymskiego, do dziś uwa- żanego, jeśli nie za fi lar, to za pewną inspirację dla zachodniej tradycji prawa. Można by twierdzić, że problematyką tą społeczeństwo interesuje się od początku istnienia i uzyskania świadomości, przy czym stosunki okreś lane dzisiaj jako „prawnospadkowe” istniały już przed wyodrębnie- niem się grupy ludzi zawodowo parających się jurysprudencją. Truizmem jest stwierdzenie, że każda istota ludzka w tym lub innym stopniu intere- suje się spuścizną po sobie – czy to w znaczeniu materialnym, czy psycho- logicznym. Mimo stwierdzenia „prochem jesteś i w proch się obrócisz”1, ludzkość w każdym pokoleniu usiłuje przekazać coś po sobie następcom, co wymaga odpowiednich mechanizmów społecznych, a w konsekwencji – prawnych. Niemniej zmiana świadomości, warunków społeczno-gospodar- czych, celów, które zdaniem konkretnego społeczeństwa powinny być re- alizowane przez prawo spadkowe, niejednokrotnie wymaga przemyślenia na nowo całego mechanizmu spadkobrania. Materialne prawo spadkowe zawsze jest pochodną tych zmian, a to z kolei rzutuje na treść poszczegól- nych instytucji. Niniejsza praca ma na celu scharakteryzowanie nowej instytucji prawnej w polskim prawie spadkowym – zapisu windykacyjnego. Naprzód wysuwa się potrzeba pokazania tej instytucji w szerszym kontekście, ponieważ zapis windykacyjny dotyka tak fundamentalnych dla prawa spadkowego kwestii, jak sukcesja uniwersalna (pod tytułem ogólnym) czy sukcesja syngularna (pod tytułem szczególnym). Realizacja tak postawionego za- 1 Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, Poznań 2003, 3.19, s. 27. 9 Wprowadzenie dania wymaga najpierw analizy konstrukcyjnej samej instytucji w świetle podstawowych założeń i mechanizmów prawa spadkowego, zaczynając od motywów jej wprowadzenia. Instytucja zapisu windykacyjnego we współczesnym prawie poszczególnych porządków europejskich, którego częścią jest prawo polskie, nie należy do tzw. instytucji oczywistych. Są to instytucje obecne w każdym europejskim porządku prawnym, których fakt istnienia nie wywołuje najmniejszych wątpliwości, chociaż można dysku- tować o poszczególnych rozwiązaniach. Przykładowo można wskazać na możliwość sporządzenia testamentu, aczkolwiek co do formy testamentu mogą być istotne rozbieżności pomiędzy różnymi krajami. Z kolei w przy- padku zapisu windykacyjnego na pierwszy plan wysuwa się pytanie o po- trzebę istnienia takiego rozwiązania i o jego funkcje. Nie każdy porządek prawny w Europie czy innych krajach świata pozaeuropejskiego w ogóle zna podobną instytucję2. Siłą rzeczy powstaje pytanie o motywy wpro- wadzeniach tego rozwiązania w prawie polskim, skoro w chwili wejścia w życie Kodeksu cywilnego akt ten nie zezwalał na umieszczenie w testa- mencie zapisu windykacyjnego. Wyżej wymienionym zagadnieniom po- święcony został rozdział pierwszy tego opracowania. Pomocnicze podczas opisywania zapisu windykacyjnego może być sięg- nięcie do innych porządków prawnych, lecz należy to robić z ostrożnością. Wynika ona przede wszystkim z faktu, że nawet między ustawodaw- stwami dopuszczającymi zapis windykacyjny występują dość istotne róż- nice, ze względu na co w niniejszej pracy odstąpiono od szczegółowego przedstawienia „obcych” zapisów windykacyjnych. Sięganie do prawa ob- cego wydaje się celowe przede wszystkim w sytuacji, kiedy mamy podobne rozwiązania tego samego problemu, powstałe na tle podobnych regulacji prawnych. Z innej strony, niejednokrotnie potrzebna jest refl eksja, co by się stało, gdyby ustawodawca inaczej ukształtował instytucję zapisu win- dykacyjnego. To ostatnie spojrzenie nie będzie jednak pomocne przy roz- ważaniach dogmatycznych – z wyjątkiem postulatów de lege ferenda. Obecnie można poczynić pewne podsumowania dotyczące nie tyle funk- cjonowania zapisu windykacyjnego w praktyce (dla dokonania większego podsumowania powinno upłynąć jeszcze co najmniej 5 lat), ile wyników 2 Tytułem przykładu zapis windykacyjny nie jest znany w krajach kręgu germańskiej tradycji prawnej (Niemcy, Austria, Szwajcaria) oraz w prawie ukraińskim czy ro- syjskim. 10 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie dyskusji, która odbyła się w doktrynie. Jeśli chodzi o funkcjonowanie tej instytucji w praktyce, można mówić tylko o pewnych tendencjach. Należy stwierdzić, że zapis windykacyjny stał się przedmiotem oży- wionej dyskusji zarówno środowiska naukowego, jak i rzeszy praktyków, zwłaszcza notariuszy. W licznych opracowaniach próbowano przedstawić początkowo podstawowy komentarz nowo wprowadzonych przepisów3, dalej odnoszono się do pewnych wyodrębnionych zagadnień4, na koniec zaś podejmowano próby szerszego omówienia zagadnień wyłonionych w trakcie dyskusji5. Analizując dostępne na rynku wydawniczym opra- cowania, można stwierdzić, że powstał rozdźwięk w zapatrywaniach na wiele kwestii szczegółowych, dlatego kolejne rozdziały zawierają nastę- pujące kwestie: 1) ustanowienie zapisu windykacyjnego, czyli powołanie zapisobiercy windykacyjnego, możliwość obciążenia dalszym zapisem damna- cyjnym. Poruszane są też zagadnienia wywołujące wątpliwości, takie jak możliwość obciążenia zapisobiercy windykacyjnego poleceniem czy odpowiednie stosowanie przepisów o przyroście, co zasadniczo związane jest z problemem wielości zapisów windykacyjnych i rozu- mienia sukcesji syngularnej (rozdział II); 2) doniosłe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, co może być przed- miotem zapisu windykacyjnego. Mimo że ustawa enumeratywnie wy- licza te przedmioty, niejednokrotnie użyto dość pojemnych (chociaż szeroko używanych w doktrynie i orzecznictwie) terminów, np. „zby- walne prawo majątkowe”. Powoduje to potrzebę przeglądu wymienio- nych przez ustawę kategorii pod kątem możliwości zakwalifi kowania jako przedmiotu zapisu windykacyjnego i odpowiedniego uzasad- nienia (rozdział III); 3) uwzględniając fakt, że status zapisobiercy windykacyjnego jest zbli- żony do statusu spadkobiercy, znaczenia nabiera zagadnienie nabycia zapisu windykacyjnego oraz jego przyjęcie lub odrzucenie. Istotne jest także ustalenie relacji między zapisem windykacyjnym a spadkiem, 3 Por. np. R. Sztyk, Zapis windykacyjny jako element reformy prawa spadkowego, „Łódzki Biuletyn Notarialny” 2011, nr 1 (15). 7–54; J. Turłukowski, Zapis windykacyjny, Ko- mentarz, Warszawa 2011, s. 1–92 oraz inne. 4 Przykładowo: E. Gniewek, O niedopuszczalności zapisu windykacyjnego przedmiotów majątku wspólnego małżonków, „Rejent” 2012, nr 1, s. 16–34 oraz inne. 5 Por. np. P. Księżak, Zapis windykacyjny, Warszawa 2012, s. 1–250. 11 Wprowadzenie zwłaszcza odpowiedź na pytanie dotyczące stosowania art. 961 k.c. (rozdział IV). Niniejsze opracowanie nie jest opracowaniem poruszającym wszystkie za- gadnienia dotyczące instytucji zapisu windykacyjnego. Autor wybrał tylko szereg istotnych zagadnień wywołujących ożywione spory w doktrynie. Chciałbym serdecznie podziękować Pani Profesor Elżbiecie Skowrońskiej-Bo- cian za wszelką pomoc przy pracy nad tą książką Jarosław Turłukowski 12 www.lexisnexis.pl Rozdział I Zagadnienia ogólne Rozdział I. Zagadnienia ogólne 1.1. Zapis windykacyjny w ujęciu historycznym 1.1. Zapis windykacyjny w ujęciu historycznym Instytucja zapisu windykacyjnego znana jest od czasów rzymskich, cho- ciaż pierwowzory tej konstrukcji, jak się wydaje, były znane wcześniej. Na przykład istniejący w wielu kulturach i cywilizacjach zwyczaj prze- chodzenia pewnej rzeczy bezpośrednio od osoby zmarłej na jednego z sukcesorów można uznać za swoisty odpowiednik zapisu windykacyj- nego. „Następca” otrzymywał rzecz bezpośrednio po śmierci zmarłego, zazwyczaj krewnego, przy czym w kulturach pierwotnych chodziło za- zwyczaj o działania zgodne z wolą zmarłego. Chociaż pogląd ten może budzić wątpliwości, można spotkać twierdzenia, że „legatum, jako naj- prostsza forma testamentowego przysporzenia, pojawiła się wcześniej niż instytucja ustanowienia spadkobiercy. Jego pojawienie się, jak myślę, zbiega się z czasem pojawienia się samego testamentu. W każdym razie ustawa XII tablic w postanowieniu uti legassit super pecunia tutelave suae rei ita jus esto sankcjonuje legat już jako coś znane, na równi z samym tes tamentem”1. Faktycznie chodziło o pewną darowiznę dokonaną na wypadek śmierci. Prawdopodobnie dlatego ogólnie przyjęta późniejsza defi nicja zapisu nawet w prawie poklasycznym stanowi, iż „zapisem zaś jest jakaś daro- wizna zostawiona przez zmarłego”2. Taki stan rzeczy zdaje się potwierdzać 1 Н.Г. Вавин, Завъщательный отказъ по русскому праву, Москва 1915, s. 7. 2 Zob. I. 2.20.1. 13 Rozdział I. Zagadnienia ogólne przypuszczenia, że legatum per vindicationem pochodzi z darowizny na wypadek śmierci3. W pierwszym wieku n.e., czyli w przedklasycznym prawie, ukształtowały się cztery rodzaje zapisów: 1) legatum per vindicationem, 2) legatum per damnationem, 3) legatum sinendi modo, 4) legatum per praeceptionem4. Legaty zatem początkowo były instytucją ius civile. Właściwie taki sam podział utrzymał się w prawie klasycznym: legatorum itaque genera sunt quattuor: aut enim per vindicationem legamus aut per damnationem aut si- nendi modo aut per praeceptionem5. Całościowe przedstawienie problema- tyki legatów w prawie rzymskim mija się z celem niniejszego opracowania, należy wszakże zwrócić uwagę na kluczowe elementy, dające możliwość lepszego zrozumienia współczesnego prawa. Sama nazwa legatum per vindicationem wskazuje na istotę prawną tego typu legatu. „Po nabyciu spadku rzecz zapisana staje się od razu zapiso- biercy według prawa Kwirytów; jeśli legatariusz będzie dochodził tej rzeczy, czy to od spadkobiercy, czy od kogokolwiek innego, kto ją posiada, winien ją windykować”6. Pomijając brak własności kwirytalnej w czasach współczesnych, otrzymanie przedmiotu zapisu windykacyjnego bezpo- średnio od spadkodawcy można uznać za cechę immanentną tego typu zapisu. Niemniej w prawie rzymskim budziło wątpliwości pytanie, czy za- pisobierca otrzymuje zapis natychmiast po nabyciu spadku, czy powinien on przejawić wolę w tym zakresie, ku czemu skłaniano się w prawie kla- sycznym7. 3 Tak F. Longchamps de Bérier, w: W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009, s. 303; W. Wołodkie- wicz, M. Zabłocka, Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 2009, s. 306. 4 Por. W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie…, s. 303, oraz W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka, Prawo rzymskie…, s. 195. 5 G. II, 192. „Są przeto cztery rodzaje zapisów: zapisujemy bowiem w drodze legatu albo windykacyjnego, albo damnacyjnego, albo sinendi modo, albo per praecep- tionem” – Gai Institutiones. Instytucje Gaiusa, tłum. W. Rozwadowski, Poznań 2003, s. 78. 6 Por. G. II, 194 – Gai Institutiones…, s. 78. 7 G. II, 195. 14 www.lexisnexis.pl 1.1. Zapis windykacyjny w ujęciu historycznym Inną ważną kwestią mającą znaczenie również w obecnych czasach jest pytanie o należność rzeczy zapisanej do spadku. W klasycznym prawie rzymskim nie było co do tego zgodności. Według prawa Kwi- rytów można było zapisać tylko rzecz należącą do testatora, przy czym dla ważności zapisu windykacyjnego wystarczało, że rzeczy oznaczone gatunkowo będą należeć do testatora w chwili jego śmierci. Rzeczy in- dywidualne natomiast powinny należeć do testatora zarówno w chwili śmierci, jak i sporządzenia testamentu8. Dla większości współczesnych prawodawstw takiego typu rozróżnienie, szczególnie zaś przywiązanie do chwili sporządzenia testamentu, jest kompletnie obce i praktycznie nieprzydatne9. Dokonanie zapisu windykacyjnego rzeczy cudzej skutkowało przekształce- niem zapisu windykacyjnego w zapis damnacyjny, więc rozrządzenie było jednak utrzymywane w mocy. Dokonanie zapisu własnej rzeczy i jej póź- niejsze zbycie powodowało nieważność zapisu windykacyjnego. Uważano, że utrzymanie w mocy rozrządzeń byłoby sprzeczne z wolą testatora10. Współczesne prawo, w tym polskie, w szerszym zakresie korzysta z sankcji w przypadku zapisu windykacyjnego – może on być zarówno nieważny, jak i bezskuteczny. Ponadto w pewnych sytuacjach może dochodzić do konwersji zapisu windykacyjnego na zapis damnacyjny. Legat damnacyjny w klasycznym prawie rzymskim, w przeciwieństwie do zapisu windykacyjnego, był sposobem nałożenia obowiązku na spad- kobierców, przy czym „tego rodzaju legatem zapisać można także rzecz cudzą, tak że spadkobierca musi rzecz odkupić i świadczyć, bądź dać jej wartość szacunkową”11. Analizując pozostałe dwa typy legatów w prawie rzymskim – legatum sinendi modo i legatum per praeceptionem – można dojść do wniosku, że główny podział merytoryczny przebiega jednak między zapisem windykacyjnym a zapisem damnacyjnym. 8 G. II, 196. 9 Należy wszakże nadmienić, że nawet w dyskusji na tle regulacji obecnie obowiązu- jących w prawie polskim można spotkać poglądy faktycznie przywiązujące wagę do tego, czy rzecz w chwili sporządzenia testamentu należy tylko do testatora, czy jest objęta wspólnością majątkową małżeńską. Por. np. E. Gniewek, O niedopuszczalności zapisu windykacyjnego przedmiotów majątku wspólnego małżonków, „Rejent” 2012, nr 1, s. 24–33. 10 G. II, 197–198. 11 G. II, 202 – Gai Institutiones…, s. 80. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instytucja zapisu windykacyjnego w prawie polskim. Wybrane zagadnienia. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: