Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00455 006744 14291187 na godz. na dobę w sumie
Instytucje nadzoru w sektorze finansowym - ebook/pdf
Instytucje nadzoru w sektorze finansowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 260
Wydawca: Poltext Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7561-400-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka dotyczy nowej, kształtującej się instytucji tzw. nadzoru systemowego (oversight) na tle kierunków rozwoju instytucji nadzorczych w sektorze finansowym. Istotą nadzoru systemowego nie jest nadzorowanie poszczególnych instytucji, ale monitorowanie efektywności i bezpieczeństwa systemów płatniczych i infrastruktury rynku finansowego (centralne depozyty, repozytoria transakcji, centralni kontrpartnerzy, systemy rozrachunku). Książka przedstawia modele regulacji sektora finansowego oraz kierunki rozwoju regulacji ostrożnościowych, w szczególności z perspektywy zasad dobrego legislatora, który ma na uwadze ekonomiczną analizę prawa i ocenę skutków regulacji. Autor omawia także fenomen innowacji finansowych, które z jednej strony służą rozwojowi rynku, instytucjom i inwestorom, a z drugiej strony – nierzadko stanowią narzędzie obchodzenia prawa i unikania ingerencji organów nadzorczych

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Włodzimierz Szpringer INSTYTUCJE NADZORU W SEKTORZE FINANSOWYM Kierunki rozwoju INSTYTUCJE NADZORU W SEKTORZE FINANSOWYM Włodzimierz Szpringer INSTYTUCJE NADZORU W SEKTORZE FINANSOWYM Kierunki rozwoju Redakcja Jadwiga Witecka Projekt okładki Studio KARANDASZ Koncepcja graficzna i skład STUDIO MAGENTA, Nadzieja Michnievič © Copyright by Poltext sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopio- wanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniej- sza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzo- wanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa. Warszawa 2014 Poltext sp. z o.o. 02-230 Warszawa, ul. Jutrzenki 118 tel.: 22 632-64-20 e-mail: wydawnictwo@poltext.pl internet: www.poltext.pl ISBN 978-83-7561-417-6 Z PLIKU ZOSTAŁY USUNIĘTE PUSTE STRONY. Spis treści WproWadzenie  ............................................................................................................  9 rozdział 1. determinanty i ograniczenia regulacji rynku finanSoWego  ........ 11 1.1. Bezpieczeństwo a efektywność – główny dylemat regulacji rynku finansowego  .............. 11 1.2. Modele regulacji sektora finansowego  ............................................................................... 16 1.3. Innowacje finansowe – problem regulacji  ......................................................................... 23 1.4. Innowacje finansowe z perspektywy klientów  ................................................................... 29 1.5. Wpływ państwa na kształtowanie struktury sektora finansowego  ................................... 36 1.6. Koncepcja regulacji funkcjonalnej – inspiracje z shadow banking  ...................................... 39 1.7. Regulacja a compliance  ........................................................................................................ 48 rozdział 2. kierunki oceny SkutkóW regulacji Sektora finanSoWego  .............. 53 2.1. Zasada proporcjonalności w prawie europejskim  ............................................................... 53 2.2. Ocena skutków regulacji sektora finansowego – w kierunku dowartościowania zasady proporcjonalności  ............................................................................................................... 58 2.3. Dyrektywy CRD i MIFiD a zasada proporcjonalności  ........................................................... 67 2.4. Regulacja EMIR – problem zwiększenia przejrzystości i bezpieczeństwa na rynku instrumentów pochodnych  ................................................................................................. 76 2.5. Problem standaryzacji kontraktów związanych z innowacyjnymi instrumentami pochodnymi  ....................................................................................................................... 81 2.6. Regulacja banków spółdzielczych i unii kredytowych (SKOK) a zasada proporcjonalności  ................................................................................................. 85 www.poltext.pl 6 rozdział 3. problem adekWatnego nadzoru nad inStytucjami finanSoWymi   91 3.1. Łagodzenie ryzyka systemowego – problem nadzoru w sektorze finansowym  ................ 91 3.2. Nowe proporcje między nadzorem krajowym a europejskim i trendy zmian regulacji ostrożnościowych  ............................................................................................................... 96 3.3. Główna rola banku centralnego w reorganizacji instytucji nadzoru  ................................... 99 3.4. Koncepcja unii bankowej a nadzór nad rynkiem finansowym  .......................................... 101 3.5. Rady ds. Ryzyka Systemowego w UE i w USA jako nowe organy polityki regulacyjnej  ..... 106 3.6. Infrastruktura rynku finansowego – podstawowe pojęcia  ...............................................  113 rozdział 4. nadzór SyStemoWy jako noWa kategoria nadzoru nad infraStrukturą rynku finanSoWego  ....................................... 121 Integracja nadzoru nad najważniejszymi podmiotami rynku finansowego  ...................... 121 4.1. 4.2. Definiowanie nadzoru w dorobku prawa publicznego  ..................................................... 125 4.3. Nietrafność klasycznego pojęcia nadzoru z perspektywy nadzoru systemowego  ............ 127 4.4. Nadzór makroostrożnościowy a nadzór systemowy – funkcje banków centralnych  ........ 130 4.5. Instytucje i regulacje szczególne a koncepcja nadzoru systemowego  .............................. 132 rozdział 5. nadzór SyStemoWy – noWa inStytucja ograniczania nieStabilności rynku finanSoWego .................................................. 137 5.1. Istota nadzoru systemowego w świetle regulacji EBC oraz krajów członkowskich  ........... 137 5.2. Nadzór systemowy w odniesieniu do najważniejszych instytucji płatniczych  .................. 140 5.3. Nadzór systemowy w zakresie instrumentów płatności  ................................................... 141 5.4. Koncepcja nadzoru makroostrożnościowego i Rady ds. Ryzyka Systemowego  ................. 143 5.5. Przenikanie się pojęcia nadzoru systemowego z innymi formami nadzoru  ...................... 146 5.6. Cele sprawowania nadzoru systemowego w Polsce  ......................................................... 149 5.7. Nadzór systemowy – środki władcze czy moral suasion?  ................................................. 154 5.8. Problem uściślenia instytucji nadzoru systemowego  ....................................................... 161 5.9. Problem kompetencji prawotwórczych banku centralnego  ............................................. 165 5.10. Problematyka generalnych aktów prawotwórczych prezesa NBP  .................................... 170 rozdział 6. nadzór nad rynkiem finanSoWym a noWoczeSne technologie  .... 173 6.1. Problemy regulacji rynku nowych technologii  ................................................................. 173 6.2. Polityka konkurencji na rynkach nowych technologii  ....................................................... 179 6.3. Fenomen Big Data a sektor finansowy .............................................................................. 183 6.4. Rozwój cloud computing jako szansa dla regulatora  ......................................................... 187 6.5. Problemy związane z transgranicznym charakterem cloud computing  .............................  190 6.6. Problem definiowania innowacyjnych instrumentów płatniczych  ................................... 194 Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl Spis treści 7 6.7. Wpływ innowacji na rynek detalicznych systemów płatności  .......................................... 198 6.8. Ewolucyjny charakter zmian kluczowych usług w płatnościach detalicznych  .................. 201 6.9. Efektywność a bezpieczeństwo innowacji w płatnościach detalicznych  .......................... 203 6.10. Systemy kart płatniczych jako przykład rynków wielostronnych  ..................................... 208 6.11. Współpraca nadzorcza banków centralnych oraz organów antymonopolowych  ............. 212 rozdział 7. nadzór Wobec rynku consumer finance  .......................................... 217 7.1. Banki i parabanki na rynku consumer finance  ................................................................... 217 7.2. Dyskusja wokół pojęcia instytucji kredytowej  .................................................................. 222 7.3. Definicja depozytu – przyczynek do definiowania parabanków?  ..................................... 224 7.4. Problem definiowania parabanków (shadow banking)  ..................................................... 226 7.5. Regulacja ograniczeń oprocentowania – zagrożeniem dla rynku consumer finance  .........  230 7.6. Regulacje antylichwiarskie – próba oceny skutków regulacji  ........................................... 238 7.7. Orzeczenie ETS w sprawie Volksbank România – przyczynek do rozważań nad celowością regulacji  ................................................................................................... 244 7.8. Przykłady orzeczeń w sprawie usług consumer finance  .................................................... 247 7.8.1. Volksbank România (sprawa C-602/10)  ................................................................. 247 7.8.2. Banco Español de Crédito SA przeciwko Joaquínowi Calderónowi Caminie (sprawa C-618/10)  ................................................................................................. 247 7.8.3. Luigi Scarpelli przeciwko NEOS Banca SpA (sprawa C-509/07)  .............................. 248 7.8.4. Pohotovosť s.r.o. przeciwko Ivecie Korčkovskiej (sprawa C-76/10)  ......................... 249 7.8.5. Aziz przeciwko Catalunyacaixa (C-415/11)  ............................................................. 250 Integralne spojrzenie na produkty finansowe – w kierunku zarządzania wartością klienta  .............................................................................................................. 251 7.9. bibliografia  ............................................................................................................. 257 www.poltext.pl Wprowadzenie W książce omówiono instytucjonalne ograniczenia niestabilności otoczenia przedsiębiorstw na przykładzie regulowania infrastruktu- ry rynku finansowego. W szczególności autor analizuje nową insty- tucję nadzoru w sektorze finansowym – nadzoru systemowego nad infrastrukturą rynku finansowego w kontekście innych instytucji nadzoru (np. makro- czy mikroostrożnościowego). Autor wychodzi z założenia, że infrastruktura rynku finansowego (systemy płatno- ści, rozliczeń, rozrachunku, krajowe depozyty, repozytoria transak- cji, centralni kontrpartnerzy) jest najważniejsza dla redukcji niesta- bilności w gospodarce, zwłaszcza w kontekście przenikania się sektora finansowego i niefinansowego (financialization), generowa- nia innowacji finansowych „obchodzących” regulacje mające na celu łagodzenie ryzyka lub tworzenia instytucji parabankowych wymy- kających się spod prawa. Praca skupia się na analizie kierunków regulacji sektora finan- sowego i formułuje wnioski de lege ferenda – z perspektywy oceny skutków regulacji i ekonomicznej analizy prawa oraz adekwatności regulacji do ograniczania niestabilności w gospodarce i poprawy konkurencyjności dzięki kreowaniu równych reguł gry dla wszyst- kich podmiotów wykonujących podobne czynności obarczone zbliżo- nym ryzykiem (funkcjonalne podejście do nadzoru w sektorze finan- sowym). Z tej perspektywy kategoria nadzoru systemowego może być pomocna również w odniesieniu do sektora consumer finance, www.poltext.pl 10 na którym działają podmioty o różnym statusie prawnym (banki oraz parabanki) – podległe różnym rodzajom regulacji. Wychodząc od pojęcia nadzoru w dorobku prawa publicznego, autor zastanawia się nad instytucjonalizacją nadzoru, który – jak w przypadku nad- zoru mikroostrożnościowego nad rynkiem finansowym – w najwięk- szym stopniu przybliża się do klasycznej definicji tego pojęcia wy- wodzącego się ze sfery administracji publicznej. W odniesieniu natomiast do dopiero kształtujących się regulacji nadzoru makro- ostrożnościowego, a zwłaszcza – częściowo krzyżującego się z nim – nadzoru systemowego, mamy do czynienia ze zjawiskami z pogra- nicza reglamentacji prawnej i nadzoru administracyjnego, a zamiast administracji władczej, operującej w przeważającym stopniu decyzją administracyjną, można zaobserwować cechy administracji niewład- czej oraz tzw. administracji świadczącej (niem. Leistungsverwal- tung), dostarczającej różne usługi podmiotom działającym na rynku, a przede wszystkim bezpieczną i godną zaufania infrastrukturę rynku finansowego. Autor omawia determinanty i ograniczenia rozwoju rynku finan- sowego oraz kierunki oceny skutków regulacji rynku finansowego (rozdziały 1 i 2), w dalszym ciągu zastanawia się nad definicją nad- zoru, ukształtowaniem instytucji nadzoru mikro- i makroostrożno- ściowego, nadzoru systemowego nad infrastrukturą rynku finanso- wego oraz kluczową rolą banków centralnych w tej dziedzinie (rozdziały 3, 4 i 5). Kolejne rozważania dotyczą wpływu nowych technologii na rynek finansowy i nowych zjawisk z tym związanych, takich jak np. płatności internetowe i mobilne, rynki dwu- i wielo- stronne, sieciowe platformy usługowe, cloud computing, Big Data, nowe modele e-bankingu bazujące na zarządzaniu wartością klien- ta (rozdział 6). W polu widzenia są także możliwości odniesienia pojęcia nadzoru do sektora shadow banking, a także consumer fi- nance (rozdział 7), który wbrew pozorom podlega licznym regula- cjom rynku finansowego i może być inspirującym przykładem funk- cjonalnego podejścia do instytucji nadzoru obejmujących różne czynności, narzędzia czy innowacje bez względu na podmioty, które z nich korzystają. Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl Rozdział 1 determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 1.1. Bezpieczeństwo a efektywność – główny dylemat regulacji rynku finansowego W związku z regulacją systemu finansowego w okresie kryzysu po- wstaje wiele kwestii, które wymagają analizy. Co robić, aby nie prze- regulować rynku? Jaki powinien być zakres i poziom norm ostrożno- ściowych, aby banki i parabanki działały bezpiecznie, a konsumenci nie popadali w pułapkę zadłużenia i aby równocześnie nie wpędzać całych grup wrażliwych konsumentów w objęcia parabanków, co na- stąpiło w ostatnim czasie w konsekwencji Bazylei II oraz rekomenda- cji KNF?1. Czy warto przystąpić do unii bankowej, nie będąc w strefie euro? Jakie powinny być docelowe relacje między nadzorem europejskim a krajowym? Czy nawoływanie do wzmocnienia nadzoru europejskie- go nie jest wywołane tylko kryzysem? Czy są obiektywne uzasadnie- 1 Por. Szok regulacyjny a konkurencyjność i rozwój sektora bankowego, S. Kasie- wicz, L. Kurkliński (red.), Warszawski Instytut Bankowości, Warszawa marzec 2012. www.poltext.pl 12 nia? Jakie argumenty za tym przemawiają? Jak zapewnić niezależ- ność nadzoru? Czy nadzór europejski byłby w stanie monitorować działalność ponad 6000 banków działających w Unii Europejskiej? Czy będzie zdolny adekwatnie reagować na sytuację w poszczególnych krajach członkowskich i zapobiegać efektowi zarażenia – przenoszeniu kry- zysów z jednego rynku na inne? Czy na oddaleniu nadzorcy nie ucierpią konsumenci? Czy nie będziemy mieć do czynienia z rato- waniem spółki matki kosztem córek, które działają na rynkach wschodzących? Czy nadzór zintegrowany się sprawdza, czy może lepiej byłoby wrócić do nadzoru nad poszczególnymi rynkami (bankowym, kapi- tałowym, ubezpieczeniowym)? Pomysły takie zgłasza się ostatnio również w Polsce. Czy integralność rynków i produktów finanso- wych istotnie wymaga nadzoru zintegrowanego, czy docenia on spe- cyfikę danego rynku (np. bankowego)? Czy sprawdza się nadzór skonsolidowany nad mieszanymi grupami kapitałowymi (konglome- ratami finansowymi)?2. Czy nadal słuszna jest koncepcja banku uniwersalnego? Czy moż- na skutecznie przezwyciężać konflikty interesów w ramach banko- wości uniwersalnej? Czy nie należy powrócić do – mającego wiele poważnych uzasadnień – podziału na bankowość komercyjną i inwe- stycyjną, podobnie jak w ubezpieczeniach wydziela się odrębne pod- mioty ubezpieczeń na życie i nie na życie? Kryzys finansowy ukazał wiele dróg, które wiążą parabanki z systemem bankowym, a więc mogą mieć one znaczenie dla stabilności finansowej. Niektórzy autorzy kwestionują trade-off między efektywnością a bezpieczeństwem. Należy maksymalizować obie te wartości. Ban- ki same narażają się na nadmierne ryzyko. Szczególnym zagroże- niem jest brak dostatecznych ograniczeń obciążania ryzykiem środ- 2 Czy ochrona konsumenta powinna być jednym z zadań nadzoru, jak chciały- by niektóre stowarzyszenia konsumenckie? Powinna to być – ich zdaniem – co najmniej ochrona zbiorowych interesów konsumentów, tzn. nadzór powinien dzia- łać w tych sytuacjach, gdy pewne naruszenia często się powtarzają lub ich ciężar gatunkowy dla rynku jest znaczący. Przeciwny pogląd traktuje nadzór jako przede wszystkim lub wyłącznie nadzór ostrożnościowy, a więc nie należy go mieszać z ochroną konsumenta (w wielu krajach, także w Polsce, ochrona zbiorowych in- teresów konsumentów została powierzona organom antymonopolowym). Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 13 ków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym. Regulacje takie mają kluczowe znaczenie dla zaufania, stabilności systemu fi- nansowego i redukcji ryzyka systemowego. Dopóki bankierzy czerpią korzyści z tej sytuacji, będzie ona destrukcyjna dla gospodarki. Sła- bości regulacji lub jej nieskuteczne stosowanie pozwalało na rozdęcie ryzyka i prowadziło do kryzysu. Lekcja kryzysu nie została jednak niestety odrobiona3. Kluczowym problemem w regulowaniu sektora finansowego jest permanentna konieczność dokonywania wyboru między efektywno- ścią a bezpieczeństwem, zapobieganiem upadłości instytucji finanso- wych a promowaniem konkurencji. Optymalny zakres ingerencji wchodzi w materię ekonomii normatywnej, gdzie – jak w innych na- ukach społecznych – występują subiektywne sądy wartościujące. Ekonomiści reprezentujący nurt tzw. swobodnej bankowości (free banking) twierdzą, że banki centralne oraz regulacje bankowe sta- nowią istotne źródło problemów dotyczących działalności instytucji finansowych. Systemy płatnicze są jednym z głównych kanałów, którym mogą rozprzestrzeniać się kryzysy finansowe. Ograniczanie ryzyka zwią- zanego z systemami płatności nie zawsze wywołuje pozytywne skutki. Nie chodzi tylko o wysokie koszty. Działania minimalizują- ce ryzyko, wypływające ze zdecentralizowanych transakcji płatni- czych, eliminują de facto bardzo istotny element monitoringu sys- temu bankowego, jakim jest kontrola jednych banków przez drugie. W efekcie system bankowy jako całość może być bardziej narażony na ryzyko. Co do zasady, łagodzenie hazardu moralnego wymaga podpo- rządkowania banków, a także ich właścicieli i menedżerów, takim samym regułom gry i wymuszeniom efektywnościowym jak podmio- tów spoza sektora finansowego. Stanowisko takie znalazło nawet swój wyraz intelektualny w koncepcji free banking (laissez-faire banking). Niektórzy negują faktyczne zagrożenie ryzykiem systemo- wym i racjonalność stosowanych narzędzi w celu jego ograniczania. Paradoksalnie, regulacje mogą zwiększać zarówno prawdopodobień- Por. A. Admati, M. Hellwig, The Bankers’ New Clothes: What’s Wrong with 3 Banking and What to Do about It, Princeton University Press, Princeton 2013. www.poltext.pl 14 stwo upadłości instytucji finansowych, jak i ich koszty, a także roz- praszać związane z tym straty na wszystkich podatników4. W przypadku instytucji ważnych systemowo, które są usieciowio- ne – wielostronnie uwikłane w systemy transakcji i rozliczeń – celo- we są natomiast pewne odmienności w procedurach upadłościowych, np. dotyczące zasad rozrachunku czy traktowania zabezpieczeń5. Unia bankowa jest logicznym dopełnieniem wspólnej waluty i swo- body przepływu kapitału. To samo można powiedzieć o wspólnym, europejskim nadzorze nad rynkiem finansowym, wspólnym mecha- nizmie sanacji i upadłości banków czy wspólnym systemie gwarancji depozytów – te regulacje powinny być oparte na adekwatnym po- dziale ryzyka, aby zapobiegać hazardowi moralnemu między krajami członkowskimi6. Jednym z głównych celów europejskich regulacji bankowych w ciągu ostatnich lat jest standaryzacja praktyk regulacyjnych i po- dział kompetencji regulacyjnych w celu minimalizowania obciążeń dla banków. Dotychczas podział ten silnie faworyzował kraj pocho- dzenia danej instytucji kredytowej – kosztem kraju goszczącego. 4 Por. F.X. Browne, D. Cronin, Payment Technologies, Financial Innovation and Laissez-faire Banking, The Cato Journal Vol. 15, No. 1/1995; K. Hon Chu, Is Free Banking More Prone to Bank Failures than Regulated Banking? The Cato Journal Vol. 16, No. 1/1996; K. Schuler, Notes Issued by Banks – a Step towards Free Banking in the United States, The Cato Journal Vol. 20, No. 3/2000; J.Ch. Rochet, J. Tirole, Interbank Lending and Systemic Risk, Journal of Money, Credit and Banking Vol. 28, No. 4/1996; G. Kaufman, Bank Failures, Systemic Risk and Bank Regulation, The Cato Journal Vol. 16, No. 1/1996. 5 Por. J. H. Binder, Bankenintervention und Bankenabwicklung in Deutschland: Reformnotwendigkeiten und Grundzüge – eines verbesserten Rechtsrahmens, Sa- chverständigenrat zur Begutachtung der Gesamtwirtschaftlichen Entwicklung, Arbeitpapier 05/2009, http://www.sachverstaendigenrat-wirtschaft.de/fileadmin/ dateiablage/Arbeitspapiere/Bankenintervention_und_Bankenabwicklung_in_ Deutschland.pdf; J. Górka, Ryzyko w systemie płatniczym oraz I. Sroka, Zarządza- nie ryzykiem w izbie rozliczeniowej, KDPW_CCP Problemy Zarządzania Nr 2/2013, s. 124 i nast. 6 Por. C. M. Buch, K. Körner, B. Weigert, Towards Deeper Financial Integration in Europe: What the Banking Union Can Contribute?, German Council of Economic Experts, Working Paper No. 02/2013, http://www.sachverstaendigenratwirtschaft. de/fileadmin/dateiablage/download/publikationen/Arbeitspapier_02_2013.pdf Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 15 Kraj pochodzenia, nie mając jasnej wizji kryzysu w kraju goszczą- cym, mógł wymuszać przepływy kapitałowe czy praktyki kredyto- wania niezgodne z interesem kraju goszczącego czy nie brać w pełni pod uwagę stanu konkurencji na rynku kraju goszczącego, na któ- rym działa np. wiele parabanków mogących obchodzić niektóre re- gulacje. Należy zatem zmierzać w kierunku takiej konstrukcji insty- tucjonalnej, aby kraj goszczący mógł regulować każdą działalność, która powoduje ryzyko systemowe dla systemu finansowego, bez względu na to, kto i gdzie ją podejmuje7. Banki są adresatem regulacji kapitałowych, chociaż równocześnie w dziedzinie strategii kapitalizacji dysponują pewną sferą uznania. Akcjonariusze czy także inni interesariusze są często silnie zaintere- sowani maksymalizacją wartości banku, co nie sprzyja presji na ka- pitalizację. Także perspektywa kryzysu nie jest w tej mierze dosta- tecznym argumentem. W przypadku kryzysu bank oczekuje wówczas większej pomocy. Ład korporacyjny (corporate governance), chociaż kluczowy z perspektywy przejrzystości (transparency) i rozliczalności (accountability), również nie jest obojętny z tego punktu widzenia. W świetle badań zbyt liczny skład zarządu oraz rozdział funkcji Chief Executive Officer (CEO) i prezesa zarządu (Chairman of the Board) nie sprzyjają racjonalnej kapitalizacji banku8. Korzystna dla stabilności regulacja sektora finansowego ma wie- le aspektów: wymogów kapitałowych, płynności, zabezpieczeń, na- rzędzi czy buforów antycyklicznych (Bazylea III), pomocy publicznej, zastrzyków kapitałowych, w miarę możliwości nieskłaniających uczestników rynku do hazardu moralnego, akceptacji pluralizmu 7 Por. K. Pistor, Host’s Dilemma: Rethinking EU Banking Regulation in Light of the Global Crisis, ECGI Finance Working Paper No. 286/2010, http://papers. ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1631940 8 Por. D. Anginer, A. Demirgüç-Kunt, H. Huizinga, K. Ma, Good corporate governance is bad for bank capitalisation, http://www.voxeu.org/article/corporate- governance-and-bank-capitalisation oraz http://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwp- s/6636.html; A.M. Khalid, M.N. Hanif, Corporate Governance for Banks in Paki- stan: Recent Developments and Regional Comparisons, http://ideas.repec.org/p/pra/ mprapa/9255.html; Ch.W. Anderson, T.L. Campbell, Corporate governance of Ja- panese banks, http://people.ku.edu/~cwanders/A 26C_JCF.pdf ; por. też: Princi- ples of Enhancing Corporate Governance, Bank of International Settlements, Ba- sle 2010, www.bis.org www.poltext.pl 16 celów polityki pieniężnej banków centralnych, a nie zawężania jej wyłącznie do zwalczania inflacji9. Państwo zapobiega nadmiernej ekspozycji banków na ryzyko bez dostatecznych zabezpieczeń. Samo tworzy lub wspiera odpowiednią infrastrukturę instytucjonalną, np. systemy corporate governance czy różne formy zabezpieczeń (institutional cash pools)10. Interesujące jest zastosowanie ekonomii sieci do rynku finanso- wego. Wymogi płynności skłaniają do regulacji wymuszających kom- plementarność, kompatybilność i szeroką koordynację. Instytucje służące tym celom pozwalają zwiększać liczbę transakcji, ale równo- cześnie nasilają konkurencję. Konieczne staje się także łagodzenie efektów zewnętrznych sieci11. 1.2. Modele regulacji sektora finansowego Neoliberalizm, globalizacja i deregulacja doprowadziły do kryzysu. Opis i wyjaśnianie przyczyn kryzysu byłby niepełny bez nowych cech, określanych mianem financialization: zwiększenia roli rynku finansowego w stosunku do innych rynków, a także roli instrumen- tów finansowych, które są wszechobecne (wszelkie zbywalne aktywa podlegają przetworzeniu na instrumenty bazowe lub derywaty), ry- 9 Por. Ch. Goodhart, A.K. Kashyap, D.P. Tsomocos, A.P. Vardoulakis, An Inte- grated Framework for Analyzing Multiple Financial Regulations, International Journal of Central Banking Vol. 9, No. 1, January 2013; P.R. Agénor, K. Alper, L. Pereira da Silva, Capital Regulation, Monetary Policy, and Financial Stability, International Journal of Central Banking Vol. 9, No. 3, September 2013; M.B. Gordy, E. Lütkebohmert Granularity Adjustment for Regulatory Capital Asses- sment, International Journal of Central Banking Vol. 9, No. 2, June 2013; E.F. Koenig, Like a Good Neighbor: Monetary Policy, Financial Stability, and the Di- stribution of Risk, International Journal of Central Banking Vol. 9, No. 2, June 2013. 10 Z. Pozsar, Institutional Cash Pools and the Triffin Dilemma of the U.S. Banking System, Financial Markets, Institutions Instruments Vol. 22, No. 5, December 2013; J. Dermine, Bank Corporate Governance, Beyond the Global Banking Crisis, Financial Markets, Institutions Instruments Vol. 22, No. 5, December 2013. 11 N. Economides, Network Economics with Application to Finance, Financial Markets, Institutions Instruments, Vol. 2, No. 5, December 1993, http://raven. stern.nyu.edu/networks/fmii93.pdf Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 17 nek finansowy opiera się przede wszystkim na pożyczaniu, a nie na środkach własnych, zwiększa się zasięg i podmiotowa różnorodność instytucji finansowych (także zwykłe firmy z sektorów pozafinanso- wych działają często w taki sposób, jakby były instytucjami finanso- wymi i stosują szeroki wybór instrumentów finansowych, stając się sui generis parabankami). Towarzyszy temu oderwanie się świata finansów od realnej gospodarki produkującej dobra lub usługi, fety- szyzacja wartości dla akcjonariuszy (shareholder value), a finansiści stają się próżniaczą warstwą spekulantów, niekreującą wartości do- danej dla gospodarki12. W tym kontekście należy wskazać na zmiany strukturalne w ad- ministracji publicznej, która w dobie globalizacji musi równocześnie uwzględniać standardy międzynarodowe oraz uwarunkowania kra- jowe i lokalne. Prowadzi to do decentralizacji i wydzielenia coraz bardziej specjalistycznych i technicznych kwestii – do właściwości agencji o dużym stopniu niezależności od rządu (independent regu- latory commissions w USA, o bardzo rozbudowanych kompetencjach legislacyjnych, wykonawczych i orzeczniczych) lub wchodzących for- malnie w skład administracji rządowej (Wielka Brytania), która – co do zasady – formułuje politykę wobec sektora finansowego, a agencje zajmują się jej implementacją13. Zjawisko to zwane agencification pozwala wprawdzie na bardziej adekwatną regulację i fachowy nadzór, powoduje jednak znaczne zróżnicowanie implementacji prawa europejskiego w poszczególnych krajach członkowskich i z trudem poddaje się politycznej kontroli rządu i parlamentu pod względem celowości oraz rozliczalności. Na 12 Por. hasło: Financialization, http://en.wikipedia.org/wiki/Financialization, a także: Financialization and the World Economy, G.A. Epstein (red.), Edward Elgar Publishing, Cheltenham – Northampton 2005; E. Stockhammer, Financia- lization and the Global Economy, Political Economy Research Institute, Universi- ty of Massachusetts, Working Papers Series No. 240/2010, http://www.wu.ac.at/ vw1/m/mschnetz/pdfs/eueconomics/presentation3_financialization.pdf; T. Palley Financialization: What It Is and Why It Matters?, The Levy Economics Institute and Economics for Democratic and Open Societies, Washington D.C. 2007, http:// www.levyinstitute.org/pubs/wp_525.pdf 13 Por. L. Frach, Finanzmarktregulierung in Deutschland, Nomos, Baden-Baden 2010; S. Lütz, Der Staat und die Globalisierung von Finanzmärkten. Regulative Politik in Deutschland, Großbritannien und den USA, Campus Verlag, Frankfurt/ New York 2002, http://www.mpifg.de/pu/mpifg_book/mpifg_bd_43.pdf www.poltext.pl 18 szczeblu europejskim wymogi elastyczności w regulacji bardziej technicznych kwestii znalazły wyraz w odrębnej procedurze uchwa- lania aktów wykonawczych – tzw. procedurze Lamfalussy’ego14. Można wskazać na tendencję oderwania się od modelu ekonomii podaży, która zmierza do zaprezentowania nowego, liberalnego mo- delu gospodarczego. Istotą tego modelu jest antynomia: informacja i wiedza po stronie przedsiębiorców versus władza publiczna, która nie zawsze prawidłowo ocenia celowość regulacji, jest bezwładna i nieracjonalna, poddana presji lobbystów, manipuluje rynkiem w drodze udzielania pomocy publicznej, tłumi lub spowalnia wiedzę i innowacje itd.15 Na świecie istnieją różne modele regulacji rynków finansowych. W UE można wskazać przede wszystkim na model niemiecki (kon- tynentalny), cechujący się silną pozycją banków uniwersalnych, niewielką rolą parabanków, bliską współpracą między bankami a przemysłem, uwikłaniami personalnymi w organach kierowni- czych czołowych banków i korporacji, a także model brytyjski, w którym punktem ciężkości jest rynek kapitałowy, w bankowości rysuje się podział funkcji banków na komercyjne i inwestycyjne (na wzór amerykański), a oprócz banków działa wiele parabanków i in- nych instytucji finansowych zbliżonych do banków, funduszy, ubez- pieczeń itp.16 14 Por. T. Christensen, Agencification and Regulatory Reforms, Stanford Uni- versity, 2005; http://soc.kuleuven.be/io/cost/pub/paper/AgencificationRegulatory- Reforms_Final21021.pdf; B. Jacobsson, G. Sundström, Governing State Agencies. Transformations in the Swedish Administrative Model, ECPR, Pisa 2007, http:// www.score.su.se/polopoly_fs/1.26595.1320939800!/20075.pdf; D.P. Moynihand, Ambiguity in Policy Lessons: The Agencification Experience, Public Administra- tion Vol. 84, No. 4/2006, http://www.lafollette.wisc.edu/facultystaff/moynihan/ PA06Ambiguity.pdf 15 Por. G. Gilder, Knowledge and Power. The Information Theory of Capitalism and How It Is Revolutionizing Our World, Regnery Publishing, Washington D.C. 2013; por. też: Perspectives in Company Law and Financial Regulation, Essays in Honor of Eddy Wymeersch, Cambridge University Press, Cambridge 2009. 16 Nie można jednoznacznie powiedzieć, że lepszy jest model europejski – kon- tynentalny (gdzie punktem ciężkości są banki uniwersalne) lub amerykański (gdzie punktem ciężkości jest rynek kapitałowy). Kluczowa jest spójność instytu- cjonalna, polegająca na konstrukcji systemu finansowego oraz jego otoczenia in- stytucjonalnego. Gdy ten warunek jest spełniony, mogą się ujawniać pozytywne Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 19 Model niemiecki często określa się jako stopniowe, „przyrostowe” (incremental) dostosowywanie się do zmieniających się realiów ryn- ku, globalizacji, konkurencji tradycyjnych, głównych rynków (Frank- furt, Londyn, Nowy Jork). Cechą tego modelu jest bliska współpraca „banków domowych” (Hausbank) z firmami, a w dziedzinie regulacji – sieciowa i w pewnej mierze zinstytucjonalizowana kooperacja pań- stwa (federacji i krajów) z samorządem gospodarczym i kluczowymi interesariuszami (BaFin, Bundesbank) – z silnym wspieraniem in- teresów krajowego sektora bankowego, którego wyrazem staje się również implementacja dyrektyw UE17. Istotę tego modelu regulacji dostrzega się również w korygowaniu rynku i – zgodnie z ideą ordoliberalizmu – współkształtowaniu jego struktury przez władzę publiczną, w odsuwaniu pewnych zagrożeń w drodze zapobiegania im ex ante, a nie tylko w karaniu ex post. Dużą rolę w tej mierze odgrywa ścisła współpraca urzędu nadzoru nad rynkiem finansowym (BaFin) z niemieckim bankiem central- nym (Bundesbankiem). Dotychczas w modelu brytyjskim mieliśmy do czynienia ze zde- cydowaną orientacją na mechanizm rynkowy, przy równoczesnym utworzeniu silnego organu nadzoru nad rynkiem finansowym. Or- gan nadzorczy (Financial Services Authority – FSA) był jednak zo- bowiązany do działania zgodnie z rynkiem. Nie było zatem jego rolą silna, restrykcyjna regulacja rynku, a raczej karanie zachowań uczestników rynku niezgodnych z normami i standardami lub ochro- ną konsumenta i dobrymi obyczajami. W ten sposób chyba można zinterpretować pozorną sprzeczność między orientacją prorynkową Wielkiej Brytanii a istnieniem silne- strony obu przeciwstawnych systemów. Por. J.C. Gottwald, Regulierung der Fi- nanzmärkte in der EU. Möglichkeiten und Grenzen der politischen Gestaltung dynamischer Märkte im europäischen Mehr-Ebenen-System, Nomos, Baden-Baden 2011; por. też: J.K. Solarz, Zarządzanie ryzykiem systemu finansowego, LexisNexis, Warszawa 2008. 17 Por. N. Rößler, LLM, G. Zeppenfeld, LLM, Germany: German Legislator Decides To Cap Bonuses For Bank Staff – CRD IV Implementation Act Adopted, http://www.mondaq.com/x/257748/Employee+Benefits+Compensation/German+Le- +Gislator+Decides+To+Cap+Bonuses+For+Bank+Staff+CRD+IV+Implementa- tion+Act+Adopted; por. też: W. Szpringer, Europejskie regulacje bankowe, Twigger, Warszawa 1997, oraz W. Szpringer, Polskie regulacje bankowe. Perspektywa europej- ska, Difin, Warszawa 2000. www.poltext.pl 20 go organu nadzorczego. W porównaniu z modelem niemieckim w Wielkiej Brytanii kluczową rolę w stosunku do FSA odgrywał Minister Skarbu, a nie Bank Anglii. Całokształt tej konstrukcji był podporządkowany zapewnieniu konkurencyjności Londynu jako glo- balnego centrum finansowego. Dlatego ten model regulacji bywał także określany jako systemowa innowacja18. Ostatnio zaszły jednak pewne zmiany. Dotychczasowy system „trójpodziału władz” w brytyjskim sektorze finansowym między Ministra Skarbu (HM Tresury), Bank Anglii (Bank of England) oraz Urząd Nadzoru nad Rynkiem Finansowym (Financial Services Au- thority) poddano restrukturyzacji. Po kryzysie z 2007 r. system ten okazał się nie w pełni zdolny do radzenia sobie z problemami. W od- powiedzi na to wyzwanie utworzono 3 nowe organy: ▪ Komitet Polityki Finansowej (Financial Policy Committee – w ob- rębie Banku Anglii) – odpowiedzialny za regulację makroostroż- nościową, ▪ Urząd ds. Regulacji Ostrożnościowych (Prudential Regulation Authority) – w formie samodzielnej spółki Banku Anglii, odpowie- dzialnej za regulacje mikroostrożnościowe instytucji finansowych (nie tylko banków, ubezpieczeń funduszy i firm inwestycyjnych, lecz także różnego rodzaju pośredników finansowych, instytucji pożyczkowych i innych, zaliczanych do kategorii parabanków), w szczególności obejmujące znaczące ryzyka w ich bilansach, mo- gące dotknąć indywidualnych inwestorów, ▪ Urząd ds. Zachowań Rynkowych (Financial Conduct Authority) odpowiedzialny za praktyki rynkowe i ochronę konsumenta19. Firmy podzielono na 4 kategorie: C1, C2, C3 i C4, w zależności od ryzyka, na jakie są narażeni konsumenci i wpływu na integralność danego rynku. Do celów tej ewaluacji stosuje się pewne mierniki wpływu na rynek, liczby obsługiwanych klientów detalicznych itp. Grupa C1 obejmuje banki i ubezpieczenia o wielkiej liczbie klientów detalicznych oraz banki uniwersalne i inwestycyjne o wielkich akty- wach klientów i prowadzonych operacjach handlowych. Kategoria C2 18 Tamże. 19 Por. The Financial Conduct Authority. An Overview, Allen Overy, London 2013, www.allenovery.com Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 21 obejmuje różne firmy sektora finansowego o dużej liczbie klientów detalicznych oraz większe firmy hurtowych usług finansowych. Gru- pa C3 dotyczy firm mających klientów detalicznych oraz o znaczą- cym wpływie na usługi hurtowe. Kategoria C4 obejmuje mniejsze firmy, w tym prawie wszystkich pośredników finansowych. FCA jest także odpowiedzialny za zwalczanie przestępstw na ryn- ku finansowym, współdziała w tej mierze z innymi właściwymi or- ganami, m.in. z policją w ramach Financial Crime Information Ne- twork (FIN-NET). W określonych sytuacjach FCA ma prawo do kontroli aktywów klientów, odpowiada bowiem razem z PRA, za prowadzenie systemu gwarancyjnego Financial Services Compensa- tion Scheme (the FSCS) oraz za działalność rzecznika interesów klientów, który stanowi pozasądowy system rozstrzygania sporów (Financial Ombudsman Service). Polem poszerzonej odpowiedzialności FCA jest rynek usług con- sumer finance oraz konkurencja w sektorze finansowym. Dotychczas Financial Services Authority (FSA) był odpowiedzialny za rynek usług bankowych, w tym rachunki bieżące, kredyt konsumencki czy hipoteczny, ale odpowiedzialność za całokształt ochrony konsumen- ta usług consumer finance – na gruncie Consumer Credit Act z 1974 r. – była podzielona między FSA a Office of Fair Trading (OFT). Od 1 kwietnia 2014 r. FCA, inaczej niż dotąd OFT, będzie miał w dys- pozycji mocniejsze narzędzia, np. regulacji zakazu określonych pro- duktów czy ich pewnych cech szkodzących konsumentom. FCA będzie także miał określone władztwo w dziedzinie konku- rencji, będzie mógł regulować konkurencję i stosować rozstrzygnię- cia prokonkurencyjne, w szczególności korzystne z perspektywy konsumenta i umacniania pozycji Londynu jako międzynarodowego centrum usług finansowych. Utworzenie nowej struktury organów będzie oznaczać redefinicję kompetencji dotychczasowego urzędu Office of Fair Trading, a także rozwiązanie instytucji nadzorczej: Financial Services Authority. Model amerykański jest natomiast określany jako pochodny od idei checks and balances, oparty na konkurencji regulacyjnej (fede- racja i stany) oraz zarządzaniu kryzysowym, bazującym w dużej mierze na elementach konfrontacji i walki, a nie współpracy między interesariuszami (adversarial/veto competition). Pierwotna idea mi- nimalizacji roli państwa została jednak w dużej mierze – zwłaszcza www.poltext.pl 22 w przebiegu ostatniego kryzysu – zakwestionowana. Wpływ na or- gany nadzoru nad rynkiem finansowym (których jest w systemie USA bardzo wiele) ma przede wszystkim parlament (Kongres i Se- nat) oraz Prezydent USA (są to liczne kompetencje personalne). Tak- że prokuraturę i sądownictwo można w tym modelu traktować jako elementy nadzoru finansowego. Formalnie organy nadzoru mają charakter administracyjny (np. Securities and Exchange Commission – SEC, Office of the Comptrol- ler of the Currency – OCC – dla banków federalnych, Office of Thrift Supervision – OTS – dla unii kredytowych, Federal Reserve Board – FED – dla grup bankowych, Public Company Accountung Oversi- ght Board – PCAOB i inne, np. Federal Deposit Insurance Corpora- tion – FDIC). Istotną rolę odgrywają także zrzeszenia gospodarcze (Private-Sectors-Watchdogs). Model USA określa się często jako „nadzorowaną samoregulację”, której istotą jest zachowanie optymal- nej przejrzystości i integralności rynku oraz ochrona inwestorów. Najważniejsza jest adekwatna informacja (market system of disc- losure) oraz czuwanie nad tym, aby nie było oszukańczych, destruk- cyjnych dla klimatu zaufania zachowań ze strony instytucji (ex post auditing) i uczestników rynku (ex post penalties). Zarządzanie kry- zysowe stanowi często przesłankę inicjatyw regulacyjnych i przesu- nięć w obrębie aparatu władzy i grup interesów (np. ustanowienie SEC oraz wprowadzenie podziału na bankowość komercyjną i inwe- stycyjną po kryzysie 1929 r. czy nowe restrykcyjne normy i standar- dy dla audytorów lub agencji ratingowych po ostatnim kryzysie subprime). Interesujące jest spojrzenie na modele regulacji rynku finanso- wego z perspektywy teorii instytucji, nauk politycznych i polityki regulacyjnej. O ile merytorycznie następuje (czy już obecnie ma miejsce) daleko posunięta konwergencja norm i standardów (np. Układ Bazylejski), o tyle w sferze instytucjonalnej (np. modelu nad- zoru, rodzajów organów, struktur i kompetencji) można skonstato- wać dywergencję – ogromne różnice między modelem amerykań- skim a europejskim (kontynentalnym). Globalizacja niewiele w tej mierze pomogła. W tej sytuacji pozornie te same normy, np. normy ostrożnościowe, wymogi kapitałowe czy płynnościowe, są różnie stosowane, niejed- nolite są metody wyliczania (zwłaszcza biorąc pod uwagę zróżnico- Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 23 wane standardy rachunkowości) różnych składników bazy kapitało- wej banków czy innych instytucji finansowych. Oznacza to więc w istocie zawodność państwa (government failure), która prowadzi do skrzywiania czy wypaczania konkurencji globalnej i ujawniania się negatywnych cech konkurencji regulacyjnej20. 1.3. Innowacje finansowe – problem regulacji Sukces gospodarki kapitalistycznej opiera się na zdolności finansów do zapewnienia potencjalnie nieograniczonego wzrostu – przez inwe- stowanie dzisiaj, aby efekty przyszły jutro. Optymalna regulacja sektora finansowego powinna wspierać wzrost gospodarczy. Trady- cyjnie regulacja ta skupiała się dotychczas na ochronie inwestorów. Byłoby to wystarczające, gdyby przyszłość była przewidywalna. Niestety, w krótkim okresie ceny aktywów finansowych mogą być wadliwe i prowadzić do poważnych błędów i strat, które można wy- równaćw długim okresie. Prawo finansowe musi zatem łagodzić wa- hania czy fluktuacje rynkowe w drodze regulowania bardziej permi- sywnego lub restrykcyjnego dostępu do instrumentów finansowych. Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że przyszłość bywa komplikowana przez niepewność i hazard moralny, prawo powinno ułatwiać pod- miotom rynkowym radzenie sobie z tymi wyzwaniami21. Wszystkich luk regulacji, ułatwiających arbitraż prawny, nie można usunąć raz na zawsze. Rynki finansowe powinny mieć jednak zdolność do samoregulacji w kierunku przywracania stabilności. W tym celu niezbędna jest restytucja zasad odpowiedzialności uczest- ników rynku i zwiększenie odporności na szoki rynkowe. Dlatego nowe regulacje począwszy od Bazylei III akcentują znaczenie kapi- 20 Por. A. Busch, Banking Regulation and Globalization, Oxford University Press, Oxford–New York 2009; por. też: W. Dolfsma, Government Failure. Society, Markets and Rules, Edgar Elgar, Northampton 2013; E. Helleiner, S. Pagliari, H. Zimmermann, Global Finance in Crisis. The Politics of International Regula- tory Change, Routledge, London 2009. 21 Por. A. M. Pacces, The Future in Law and Finance, ECGI Law Working Paper No. 217/2013, April 2013, http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_ id=2280772; Reforming the Governance of the Financial Sector, D.G. Mayes, G. Wood (red.), Routledge 2013. www.poltext.pl 24 tałów własnych (equity ratio) oraz zasad dźwigni (leverage ratio). Podkreśla się rolę 3 filarów nadzoru: mikro- i makroostrożnościowe- go, nadzoru systemowego europejskiego i globalnego wymiaru insty- tucji nadzoru oraz reorganizacji i likwidacji (upadłości) instytucji finansowych. Kwestii tych nie powinno się zawężać tylko do banków, o czym świadczą pakiety regulacyjne funduszy hedgingowych, agen- cji ratingowych czy sektora ubezpieczeń22. Innowacje finansowe zmieniły profil ryzyka instytucji finanso- wych, znacząco przyczyniły się do wzrostu wzajemnych powiązań instytucji finansowych i niefinansowych. Doprowadziły do pomiesza- nia się narzędzi oraz instytucji. Rynki i instytucje okazały się bardziej wrażliwe na wstrząsy niż regulatorzy mogli się spodziewać. Innowacje finansowe odegrały ważną rolę w zawirowaniach finansowych. Normy ostrożnościowe nie mogą być ograniczone tylko do ban- ków, lecz powinny ingerować także w obszar parabanków (Bazylea III). Istotny jest rodzaj prowadzonej działalności, jej wpływ na sta- bilność finansową, a nie nazwa instytucji. Innowacje finansowe słu- żyły wprawdzie często do arbitrażu regulacyjnego i oszustw podat- kowych, ale należy podkreślić, że nadmierna regulacja może szkodzić efektywności23. 22 Por. D. Schäfer, Nachhaltige, Finanzmärkte - eine Bestandsaufnahme nach fünf Jahren Finanzkrise, Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung, Berlin, 2012, http://www.diw.de/documents/publikationen/73/diw_01.c.407704.de/diwkompak- t_2012-066.pdf; M. Heise, Nach der Krise – wirksamen Regelungen auf dem Finan- zmarkt?, Wirtschaftsdienst. Zeitschrift für Wirtschaftspolitik Nr 2/2010, https:// www.allianz.com/v_1340791480000/media/economic_research/press_review/ger- man_documents/2010/februar/wz01eb10.pdf; D. Elsner, Chancen für neue Finanz- plätze: Die Regulierungsarbitrage hat begonnen, http://www.blicklog.com/2010/10/07/ chancen-fr-neue-finanzpltze-die-regulierungsarbitrage-hat-begonnen/ 23 Por. S.A. Lumpkin, Regulatory Issues Related To Financial Innovation, http:// www.oecd.org/finance/financial-markets/44362117.pdf; P. Delimatsis, Financial Innovation and Prudential Regulation – The Impact of the New Basel III Rules, http://www.wti.org/fileadmin/user_upload/nccr-trade.ch/wp3/publications/Finan- cial 20Innovation 20and 20Prudential 20Regulation 20 E2 80 93 20 The 20Impact 20of 20the 20New 20Basel 20III 20Rules.pdf; A. Sheng, Ninth Symposium on Building the Financial System of the 21st Century, China Development Reform Foundation Harvard Program on International Financial Systems Beijing, China, September 14–16, 2012, http://www.fungglobalinstitute. org/images/Andrew_Sheng_pdf/Financial_Regulation_and_Financial_Innovation. pdf; C. Rangarajan, Excessive regulation can impede financial innovation, http:/ Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 25 W centrum debaty jest problematyka innowacji finansowych. Bar- dzo trudno byłoby oddzielić innowacje technologiczne i finansowe. W gospodarce opartej na wiedzy w praktyce wszelkie innowacje finan- sowe są wspierane przez nowoczesne technologie (derywaty, e-banking, platformy zbiorowego inwestowania – crowdinvesting platforms, han- del wysokiej częstotliwości – High Frequency Trading24, inwestowanie społecznościowe – social trading25, pożyczanie pieniędzy w sieci – so- cial lending26, a także crowdfunding27). Regulację można traktować w kategoriach czynnika produkcji (tak jak pracę, ziemię czy kapitał), ponieważ prawo może stymulować lub ograniczać działalność gospo- darczą28. Innowacje finansowe mogą dotyczyć nowych technologii, instytu- cji lub rynków. Mogą zatem mieć charakter procesowy, instytucjo- nalny, a także produktowy29. /www.thehindu.com/business/Economy/excessive-regulation-can-impede-financial- -innovation-rangarajan/article5134301.ece; R.C. Merton, Financial innovation and the management and regulation of financial institutions, Journal of Banking Finance Vol. 19/2005, http://www.people.hbs.edu/rmerton/financial 20innova- tion 20management 20and 20regulation.pdf 24 Por. M. Radlak, Trading wysokiej częstotliwości (HFT) – maszynka do robienia pieniędzy, http://pro-trading.pl/analiza/trading-wysokiej-czestotliwosci-hft- maszynka-do-robienia-pieniedzy.html; K. Kozłowska, Błędy wysokiej częstotliwości, http://www.obserwatorfinansowy.pl/forma/analizy/bledy-wysokiej-czestotliwosci/ 25 Por. G. Siemionczyk, Social trading – gdy nie umiesz inwestować, Bloomberg Businessweek Polska Nr 23/2013. 26 Por. www.zopa.com, www.sociallendingwpolsce.pl, http://soclen.pl/, www. slparty.pl 27 Por. www.kickstarter.com, www.crowdfunding.pl 28 Istotne jest, aby łączna korzyść ogólnogospodarcza płynąca z danej normy czy standardu była wyższa niż koszty ich wdrażania. Por. H.P. Schwintowski, Rechspo- litische Innovationen, http://schwintowski.rewi.hu-berlin.de/doc/Innovationen_ Rechtswiss.pdf 29 Por. P. Molyneux, Financial Inovation Financial Times Lexicon, http://lexicon. ft.com/term?term=financial-innovation; J. Rivero, 10 Financial Innovations That Make Your Life Easier in 2012, http://www.forbes.com/sites/moneywisewome- n/2012/01/10/10-financial-innovations-that-make-your-life-easier-in-2012/; Rethin- king Financial Innovation. Reducing Negative Outcomes While Retaining The Benefits, A World Economic Forum report in collaboration with Oliver Wyman, World Economic Forum, Geneva 2012, http://www3.weforum.org/docs/WEF_FS_ RethinkingFinancialInnovation_Report_2012.pdf www.poltext.pl 26 Innowacje instytucjonalne obejmują tworzenie nowego typu firm finansowych (np. wyspecjalizowanych firm kart kredytowych takich jak MBNA, pośredników takich jak Charles Schwab, banków inter- netowych) oraz funduszy (hedge funds, private equity). Innowacje produktowe to np. derywaty, a także ich poszczególne rodzaje (np. weather derivatives), sekurytyzowane aktywa (mortgage- backed securities products and collateralised debt obligations), pro- dukty strukturyzowane, hipoteki denominowane w obcych walutach itp., obligacje islamskie (sukuki). Innowacje procesowe można dostrzegać w nowych kanałach i mo- delach realizacji biznesu (phone-banking, e-banking, TV-banking, m-banking, social media banking) oraz nowych drogach implemen- tacji technologii ICT. Z perspektywy ekonomicznej innowacje służą redukcji niedosko- nałości rynku. Na rynku doskonałym innowacje nie miałyby wpływu na wzrost dobrobytu. Zgodnie z teorią Modiglianiego-Millera nie mia- łyby one wówczas znaczenia dla postępu, byłyby tylko neutralnymi mutacjami istniejących dotychczas produktów czy procesów30. Ekonomiczna analiza innowacji finansowych skupia się zatem na poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, jakie konkretnie zawodności rynku (np. ograniczenia podatkowe, informacyjne, regulacyjne, kosz- ty transakcyjne, hazard moralny lub pokusa nadużycia) stymulują innowacje – czyli motywują ludzi do ich wymyślania. Powstają w tej mierze różnego rodzaju taksonomie – metody obliczania efektów w łańcuchu wartości. Innowacje finansowe spełniają wiele funkcji. Na przykład Asset Backed Securities (ABS) służą przede wszystkim przekształcaniu roszczeń w płynne środki – papiery te, będące przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym, umożliwiają także dywersyfikację i przeno- szenie ryzyka oraz nadawanie zbywalnego charakteru aktywom ma- jątkowym. Podobnie Credit Default Swaps (CDS) służą transferowi ryzyka, gdyż jedne podmioty zobowiązują się za opłatą przejąć ryzy- ko braku spłaty kredytów zaciąganych przez inne osoby. Rozwijają się również innowacje finansowe spełniające funkcje ubezpieczenio- we, np. w zakresie ryzyka społecznego (bezrobocie) czy ekonomicz- 30 F. Möslein, Finanzinnovation als Rechtsproblem. Einordnung, Bewertung und Regulierung, Zeitschrift für Bankrecht und Bankwirtschaft Nr 1/2013. Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl 1. Determinanty i ograniczenia regulacji rynku finansowego 27 nego (katastrofy naturalne). Znaczne wahania stóp procentowych czy kursów walutowych także prowadzą do rozwoju innowacji finan- sowych, np. derywatów, kiedy dany podmiot zobowiązuje się w przy- szłości kupić, sprzedać lub zamienić oznaczony rodzaj aktywów po określonej cenie. Kluczowe funkcje innowacji finansowych to rów- nież poprawa płynności danego podmiotu, procesu czy rynku, a tak- że – alokacja kapitału. Problemy, jakie się najczęściej wiążą z innowacjami finansowymi, to przede wszystkim asymetria informacji, prowadząca do negatyw- nej selekcji (adverse selection) – dłużnik z reguły wie lepiej niż wie- rzyciel, w jakiej mierze ma wiarygodność kredytową. Często warun- ki umów dotyczących innowacji finansowych są tak skomplikowane, że trudno je zrozumieć nawet fachowcom, a ryzyko często jest nie- doceniane. W okresie kryzysów te problemy jeszcze się pogłębiają, mimo istnienia agencji ratingowych i innych działań instytucji ryn- kowych mających na celu zwiększenie przejrzystości. Dalszym znacz- nym zagrożeniem jest spekulacja. Często wyrażane są obawy, że innowacje finansowe służą głównie spekulacji i są w istocie podobne do gier hazardowych. W Polsce banki, oferując firmom strategię opcyjną o zredukowa- nym koszcie, działały zgodnie z zasadami biznesu. W chwili zawie- rania transakcji żadne dane nie wskazywały na możliwość znaczne- go wzrostu kursu euro w krótkim okresie. Nie można bankom czynić zarzutu z powodu prowadzenia standardowej działalności operacyj- nej i sprzedaży takich czy innych produktów finansowych. Należy ponadto wskazać na nierozważne wykorzystanie derywatów przez większość przedsiębiorców, którzy poinformowali o kłopotach zwią- zanych z zastosowaniem opcji. Zabezpieczenie ekspozycji na ryzyko walutowe za pomocą strategii kreującej dodatkowe ryzyko wymaga fachowej wiedzy i zasobów niezbędnych do monitorowania na bieżą- co pozycji i ew. adaptacji do zmiennych warunków rynkowych. Do- piero w momencie poniesienia znacznych strat firmy te zaczęły ana- lizować mechanizm umów opcyjnych zawartych z bankami!31. 31 Por. J. Truszkowski, Niepowodzenia w wykorzystaniu instrumentów pochod- nych na rynkach finansowych, w: Instrumenty pochodne w globalnej gospodarce, W. Przybylska-Kapuścińska (red.), Narodowy Bank Polski, Warszawa 2012, s. 208 i nast. www.poltext.pl 28 Przypadki znacznych strat związanych z wykorzystaniem dery- watów wywołują najczęściej nawoływania do wprowadzenia ograni- czeń w obrocie. W przypadku reglamentacji handlu należy mieć na uwadze, że potencjalne korzyści powinny przekraczać koszty. W wie- lu przypadkach ograniczenie podmiotom dostępu do rynku derywa- tów spowoduje spadek płynności, który często może doprowadzić do większych strat z powodu braku możliwości zarządzania ryzykiem czy dywersyfikacji portfela niż w wyniku błędnych decyzji. Historia kryzysów finansowych dowodzi, że na giełdowych rynkach instru- mentów pochodnych, podlegających restrykcyjnej regulacji, również dochodziło do ponoszenia strat przez podmioty rynku. Były one czę- sto efektem błędów ludzkich, a nie istoty derywatów32. W innowacjach finansowych często trudno rozróżnić krzyżujące się cele – pożądane (zabezpieczenie się przed ryzykiem, rozpraszanie czy przenoszenie ryzyka) oraz niepożądane (spekulacja). W Polsce przykładem takiego uwikłania celów stały się tzw. opcje walutowe, które w zasadzie miały służyć zabezpieczeniu się przed ryzykiem, ale wiele firm skłoniły do spekulacji – czego skutkiem stało się po- niesienie przez nie bardzo wysokich strat. Częstym motywem inno- wacji finansowych jest także arbitraż regulacyjny, a zwłaszcza po- datkowy (w konsekwencji braku takich innowacji finansowych występuje alternatywne rozwiązanie – konkurencja regulacyjna, czyli szukanie optymalnej jurysdykcji, np. na rejestrację spółki czy rezydencję podatkową). Odpowiedzią na tak rozumiane funkcje innowacji finansowych jest funkcjonalne podejście do regulacji i nadzoru nad rynkiem finanso- wym, harmonizacja kluczowych norm i standardów regulacyjnych oraz nadzoru systemowego nad systemami płatniczymi i infrastruk- turą rynku finansowego. Oznacza to regulację określonych transak- cji niezależnie od tego, jaki podmiot je wykonuje. Główne są cechy danej czynności oraz rynku, na których się ona odbywa33. Podejście takie to także klucz do objęcia regulacją tzw. paraban- ków (shadow banking) oraz minimalizacji „obchodzenia” regulacji i stosowania arbitrażu prawnego. Z jednej strony regulacja musi 32 Tamże. 33 Tamże. Instytucje nadzoru w sektorze finansowym. Kierunki rozwojuwww.poltext.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instytucje nadzoru w sektorze finansowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: