Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00073 005886 13638231 na godz. na dobę w sumie
Instytucje rynku finansowego w Polsce - ebook/pdf
Instytucje rynku finansowego w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 573
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-111-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> bankowość i finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka ta rekomendowana jest osobom, które stojąc przed dylematem wyboru odpowiedniej pozycji z zakresu rynku finansowego, chcieliby mieć w jednym opracowaniu bogate kompendium wiedzy na temat funkcjonowania instytucji polskiego rynku finansowego.
Pozycja ta prezentuje organizację, cele i uwarunkowania rozwoju blisko trzydziestu najważniejszych podmiotów rynku finansowego. Jej zaletą jest to, że napisana jest jasno i nader przejrzyście przez znanych ekonomistów z głównych ośrodków akademickich. Książka ta będzie zatem pomocna nie tylko w czasie sesji egzaminacyjnej, ale również w całym toku studiów, podczas których student niejednokrotnie zmuszony jest do poszerzania swojej wiedzy na temat mechanizmów funkcjonowania rynku finansowego.
Ta praca zbiorowa powinna wejść także do kanonu lektur podstawowych z zakresu ekonomii dla wszystkich, którzy przygotowują się do pisania prac dyplomowych lub są w trakcie ich pisania oraz dla tych Czytelników, którzy preferują maksimum treści w jednym tomie. Ten elementarz wiedzy powinien znaleźć się na półce każdego, kto chce zrozumieć i poznać realia polskiego rynku finansowego.
Anna Szelągowska Politechnika Radomska

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

InstytucjeFinansowe.qxd 2007-03-22 11:06 Page 1 Ksi¹¿ka ta rekomendowana jest osobom, które stoj¹c przed dylematem wyboru odpowiedniej pozycji z zakresu rynku finansowego, chcieliby mieæ w jednym opracowa- niu bogate kompendium wiedzy na temat funkcjonowa- nia instytucji polskiego rynku finansowego. Pozycja ta prezentuje organizacjê, cele i uwarunkowania rozwoju blisko trzydziestu najwa¿niejszych podmiotów rynku finansowego. Jej zalet¹ jest to, ¿e napisana jest jasno i nader przejrzyœcie przez znanych ekonomistów z g³ównych oœrodków akademickich. Ksi¹¿ka ta bêdzie zatem pomocna nie tylko w czasie sesji egzaminacyjnej, ale równie¿ w ca³ym toku studiów, podczas których stu- dent niejednokrotnie zmuszony jest do poszerzania swojej wiedzy na temat mechanizmów funkcjonowania rynku finansowego. Ta praca zbiorowa powinna wejœæ tak¿e do kanonu lektur podstawowych z zakresu ekonomii dla wszystkich, którzy przygotowuj¹ siê do pisania prac dyplomowych lub s¹ w trakcie ich pisania oraz dla tych Czytelników, którzy preferuj¹ maksimum treœci w jednym tomie. Ten elementarz wiedzy powinien znaleŸæ siê na pó³ce ka¿dego, kto chce zrozumieæ i poznaæ realia polskiego rynku finansowego. Anna Szel¹gowska Politechnika Radomska Księgarnia internetowa w w w . c e d e w u . p l Infolinia - 0 508 200 251 Zamówienia telefoniczne 0 22 827 38 89 ISBN 978-83-60089-62-0 EAN 9788360089620 CENA 59 zł Wydanie publikacji dofi nansowane ze oerodków pracy badawczej nr 2375/11/B realizowanej w Politechnice Radomskiej w latach 2006-2007. © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to rów i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au torzy do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe, Warszawa 2007 ISBN 978-83-60089-62-0 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-111-5 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland Spis treści Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Rozdział 1 Narodowy Bank Polski jako bank centralny – Urszula Kosterna . . . . . . . . . . . . . 19 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.1. Tradycje polskiej bankowości centralnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.2. Narodowy Bank Polski w gospodarce centralnie planowanej . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.3. Dostosowania polskiej bankowości centralnej do wymogów gospodarki rynkowej i norm europejskiego sektora finansowego od 1989 r. . . . . . . . . . . . 25 1.4. Ustrój, cele i zadania oraz organy Narodowego Banku Polskiego . . . . . . . . . . . . 27 1.5. Niezależność i odpowiedzialność Narodowego Banku Polskiego . . . . . . . . . . . . 33 1.6. Funkcje Narodowego Banku Polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Rozdział 2 Komisja Nadzoru Finansowego – Krzysztof Borowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2.1. Skład Komisji Nadzoru Finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.2. Struktura organizacyjna Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego . . . . . . . . . . 47 2.2.1 Pion Nadzoru Rynku Kapitałowego (PNK). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.2.1.1. Departament Usług Finansowych, Licencjonowania i Nadzoru Funkcjonalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.2.1.2. Departament Emitentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.2.1.3. Departament Nadzoru Obrotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 www.cedewu.pl 3 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 2.2.2. Pion Nadzoru Ubezpieczeniowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.2.2.1. Departament Ubezpieczeń Nadzoru Systemowego. . . . . . . . . . . 51 2.2.3. Pion Nadzoru Emerytalnego (PNE). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 2.2.3.1. Departament Emerytalnego Nadzoru Normatywnego . . . . . . . . 53 2.2.4. Pion Polityki Rozwoju Rynku Finansowego i Polityki Międzysektorowej (PPM). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 2.2.4.1. Departament Pośredników Finansowych (DPF) . . . . . . . . . . . . . 55 2.2.4.2. Departament Ochrony Klientów (DOK) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 2.2.4.3. Departament Edukacji (DED). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.5. Pion Organizacyjny (POR) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.2.6. Gabinet Komisji (GKO) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.2.7. Pion Prawno-Legislacyjny (PPL) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.3. Podmioty nadzorowane przez KNF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2.4. Narzędzia kontroli będące w posiadaniu KNF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2.5. Współpraca międzynarodowa KNF. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 2.6. Inne elementy działania KNF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Rozdział 3 Instytucja nadzoru ubezpieczeniowego w Polsce – Marzanna Lament . . . . . . . . . 63 Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3.1. Cel nadzoru ubezpieczeniowego i jego etapy rozwoju w Polsce . . . . . . . . . . . 64 3.2. Rodzaje systemów nadzorczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.3. Zasady funkcjonowania nadzoru ubezpieczeniowego w Polsce. . . . . . . . . . . . 72 3.4. Reorganizacja nadzoru ubezpieczeniowego w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . 77 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Rozdział 4 Nadzór bankowy w Polsce na tle rozwiązań systemowych – Małgorzata Zaleska . . . 81 Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 4.1. Geneza powstania nadzoru bankowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 4.2. Pojęcie, organizacja i cele działania nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 4.3. Zakres oddziaływania nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 4.3.1. Licencjonowanie działalności bankowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 4.3.2. Regulacje nadzorcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 4.3.3. Inspekcje i sankcje nadzorcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 4 www.cedewu.pl Wprowadzenie Rozdział 5 Banki komercyjne na polskim rynku finansowym – Anna Szelągowska . . . . . . . . 95 Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 5.1. Podstawy prawne funkcjonowania banków komercyjnych w Polsce. . . . . . . . 95 5.2. Przedmiot działalności banków komercyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 5.3. Klienci banków komercyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 5.4. Organy banku komercyjnego i zakres ich obowiązków . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 5.5. Rozwój bankowości komercyjnej w Polsce po 1989 r.. . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Rozdział 6 Banki hipoteczne w Polsce – Anna Szelągowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 6.1. Zarys historyczny bankowości hipotecznej w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 6.2. Prawne uwarunkowania działalności banków hipotecznych. . . . . . . . . . . . . 123 6.3. Instytucja powiernika w działalności banku hipotecznego . . . . . . . . . . . . . . 129 6.4. Działalność banków hipotecznych w Polsce po 1997 r.. . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Rozdział 7 Banki inwestycyjne na polskim rynku finansowym – Krzysztof Borowski. . . . . . 135 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 7.1. Operacje na rynku papierów wartościowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.1.1. Działalność brokerska (broking). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.1.2. Działalność dealerska (dealing) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 7.1.3. Sprzedaż bezpośrednia wąskiej, określonej grupie inwestorów (private placement). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 7.1.4. Pośrednictwo w sprzedaży papierów wartościowych (selling agent) . . . 140 7.1.5. Projektowanie i handel finansowymi instrumentami pochodnymi (financial derivatives). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 7.1.6. Organizacja własnych i obcych emisji (issue broking and dealing) . . . 141 7.1.7. Gwarantowanie emisji (underwriting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 7.1.8. Private banking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 7.2. Operacje na rynku pieniężnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 7.2.1. Transakcje na rynku papierów dłużnych przedsiębiorstw (commercial papers). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 7.2.2. Transakcje na rynku papierów skarbowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 www.cedewu.pl 5 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 7.2.3. Transakcje na rynku międzybankowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 7.2.4. Transakcje na rynku walutowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 7.2.5. Zarządzanie aktywów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 7.2.6. Tworzenie i zarządzanie funduszami wspólnego inwestowania (mutual funds). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 7.2.7. Tworzenie i zarządzanie funduszami podwyższonego ryzyka (venture capital fund i private equity) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 7.3. Doradztwo finansowe (corporate finance) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 7.3.1. Tworzenie serwisu informacji gospodarczej i doradztwo inwestycyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 7.3.2. Sporządzanie analiz wykonalności projektów inwestycyjnych (feasibility study) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 7.3.3. Opracowanie strategii i prowadzenie restrukturyzacji przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 7.3.4. Opracowanie strategii przejmowania i łączenia (podziału) przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 7.3.5. Organizacja i prowadzenie wspomaganego wykupu przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 7.3.6. Projektowanie sekurytyzacji (securitization). . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 7.3.7. Działalność na rynku nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 7.4. Nowe trendy w bankowości inwestycyjnej na rynkach światowych . . . . . . . 156 7.5. Bankowość inwestycyjna w Polsce i perspektywy rozwoju . . . . . . . . . . . . . . 157 Rozdział 8 Banki spółdzielcze w Polsce – Magdalena Cendal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 8.1. Specyfika banków spółdzielczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 8.2. Rozwój bankowości spółdzielczej w Polsce w latach 1989-2005 . . . . . . . . . . 165 8.3. Regulacje szczególne dotyczące funkcjonowania banku spółdzielczego . . . . 172 8.4. Pozycja banków spółdzielczych w polskim sektorze bankowym . . . . . . . . . . 175 8.5. Perspektywa rozwoju bankowości spółdzielczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 Rozdział 9 Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe – Justyna Maciejczyk, Anna Szelągowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 9.1. Historyczne uwarunkowania rozwoju kas oszczędnościowo-kredytowych . . . . 186 9.2. Prawne uwarunkowania funkcjonowania spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych na polskim rynku finansowym . . . . . . . . . 188 6 www.cedewu.pl Spis treści 9.3. Rola Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej w systemie SKOK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 9.4. Gospodarka finansowa spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych . . . . 197 9.5. Bezpieczeństwo środków pieniężnych w systemie SKOK . . . . . . . . . . . . . . . 200 9.6. Rozwój polskiego systemu SKOK po 1989 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Rozdział 10 Działalność Bankowego Funduszu Gwarancyjnego na tle rozwiązań systemowych – Małgorzata Zaleska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 10.1. Geneza powstania systemów gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . . . . . 215 10.2. Modele systemów gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 10.3. Organizacja i sposoby finansowania działalności systemów gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 10.4. Zasady gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 10.5. Działalność pomocowa systemów gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . 224 10.6. Działalność analityczna systemów gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . 227 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Rozdział 11 Krajowa Izba Rozliczeniowa SA jako kluczowy pośrednik rozliczeniowy w polskim systemie finansowym – Grzegorz Kotliński. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 11.1. Miejsce KIR SA wśród podmiotów tworzących infrastrukturę polskiego systemu finansowego i bankowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 11.2. Charakterystyka KIR SA jako przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 11.3. Działalność usługowa KIR SA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 11.4. Funkcjonowanie systemów rozliczeniowych KIR SA w latach 1993-2006 . . . . 247 11.5. Działalność KIR SA a wyzwania stawiane rozwojowi obrotu bezgotówkowego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 Rozdział 12 Instytucje ubezpieczeniowe w Polsce – Renata Pajewska . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 12.1. Podstawowe zasady działalności ubezpieczeniowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 12.2. Analiza otoczenia instytucjonalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 www.cedewu.pl 7 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 12.3. Klasyfikacja ubezpieczeń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 12.3.1. Podział systemowy na ubezpieczenia gospodarcze i społeczne . . . 267 12.3.2. Podział ze względu na kryterium przedmiotu . . . . . . . . . . . . . . . . 268 12.3.3. Podział ze względu na rodzaj zdarzenia losowego. . . . . . . . . . . . . 271 12.3.4. Podział ze względu na rodzaj swobody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 12.3.5. Podział ze względu na zakres terytorialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 12.3.6. Podział na ubezpieczenia lądowe i morskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 12.3.7. Podział ze względu na podmiot zawierający ubezpieczenie . . . . . . 273 12.3.8. Podział ze względu na formę organizacyjno-prawną . . . . . . . . . . . 274 12.3.9. Podział ze względu na transfer ryzyka ubezpieczeniowego . . . . . . 274 12.3.10. Ustawowy podział ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 12.4. Gospodarka finansowa zakładów ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 12.4.1. Przychody zakładu ubezpieczeń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 12.4.2. Koszty zakładu ubezpieczeń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 12.4.3. Podstawowe wymagania ustawowe w zakresie prowadzenia gospodarki finansowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 12.4.3.1. Środki własne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 12.4.3.2. Margines wypłacalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 12.4.3.3. Kapitał gwarancyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 12.5. Charakterystyka polskiego rynku ubezpieczeń gospodarczych . . . . . . . . . . 281 12.5.1. Podmioty operujące na rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 12.5.2. Kapitały zakładów ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 12.5.3. Podstawowe wskaźniki opisujące rozwój rynku ubezpieczeń w Polsce na przestrzeni ostatnich lat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 12.5.3.1. Struktura i dynamika zmian składki przypisanej brutto . . . . . 285 12.6. Ocena atrakcyjności sektora ubezpieczeń w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 12.6.1. Wielkość sektora i jego dynamika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 12.6.2. Konkurencja na rynku ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Rozdział 13 Pośrednicy ubezpieczeniowi w Polsce – Anna Bera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 13.1. Pośrednictwo ubezpieczeniowe w aspekcie innych typów pośrednictwa. . . 293 13.2. Zakres i regulacja prawna pośrednictwa ubezpieczeniowego . . . . . . . . . . . 295 13.3. Działalność agencyjna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 13.4. Działalność brokerska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 13.5. Dyrektywy Unii Europejskiej a pośrednictwo ubezpieczeniowe . . . . . . . . . 304 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 8 www.cedewu.pl Spis treści Rozdział 14 Firmy reasekuracyjne na rynku ubezpieczeniowym – Anna Bera . . . . . . . . . . . . 307 14.1. Pojęcie i regulacja prawna reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 14.2. Ubezpieczenie a reasekuracja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 14.3. Funkcje reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 14.4. Formy reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 14.5. Rynek reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Rozdział 15 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – Marzanna Lament . . . . . . . . . . . . . . 317 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 15.1. Powstanie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i etapy jego rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 15.2. Zadania i funkcje Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. . . . . . . . 319 15.3. Zasady funkcjonowania Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. . . . . 322 15.4. Przychody i koszty Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. . . . . . . 323 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Rozdział 16 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA – Jacek Tomaszewski . . . . . . 331 16.1. Historia GPW SA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 16.2. Organizacja i zasady funkcjonowania GPW SA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 16.3. System notowań GPW SA i notowane instrumenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 16.3.1. Rynek akcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 16.3.2. Rynek instrumentów dłużnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 16.3.3. Rynek instrumentów pochodnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 16.4. Pozostałe funkcje GPW SA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 Rozdział 17 MTS-Centralna Tabela Ofert SA – Krzysztof Borowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 17.1. Rynek MTS Poland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 17.1.1. Uczestnicy rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 17.1.2. Transakcje i procedury rozliczeniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 17.1.3. Instrumenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 www.cedewu.pl 9 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 17.2. Rynek Papierów Wartościowych CeTO (regulowany rynek pozagiełdowy) . . . 355 17.3. Regulacje prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 17.4. Indeks Rynku Akcji – ITO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 Rozdział 18 Giełdy towarowe w Polsce – Krzysztof Borowski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 18.1. Zadania giełdy towarowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 18.2. Rodzaje i podział giełd towarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 18.3. Rodzaje transakcji na giełdach towarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 18.4. Przedmiot transakcji na giełdach towarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 18.4.1. Cel inwestowania na giełdach towarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 18.5. Uczestnicy giełdy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 18.6. Parkiet giełdy i przebieg sesji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 18.7. Izba rozrachunkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 18.8. Domy składowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 18.8.1. Konosamenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 18.9. Akcje giełd towarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 18.10. Giełdy towarowe w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 18.10.1. Towarowa Giełda Energii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 18.10.2. Warszawska Giełda Towarowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 18.10.3. Giełdy internetowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 18.10.4. Członkowie giełdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 Rozdział 19 Instytucje asset management na polskim rynku finansowym – Paweł Niedziółka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 19.1. Uwarunkowania regulacyjno-prawne funkcjonowania firm asset management na rynku polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 19.2. Usługi asset management na polskim rynku finansowym. . . . . . . . . . . . . . . 386 19.3. Perspektywy asset management w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 Rozdział 20 Domy maklerskie – Marcin Liberadzki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 20.1. Domy maklerskie na giełdzie papierów wartościowych . . . . . . . . . . . . . . . 397 10 www.cedewu.pl Spis treści 20.2. Domy maklerskie na giełdzie towarowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 20.3. Bankowe domy maklerskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 Rozdział 21 Fundusze inwestycyjne w Polsce – Katarzyna Gabryelczyk. . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 21.1. Podstawy prawne działalności funduszy inwestycyjnych w Polsce . . . . . . . 405 21.2. Rozwój i struktura podmiotowa rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce . . . 414 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 Rozdział 22 Fundusze venture capital – Sławomir Antkiewicz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 22.1. Istota i definicja funduszy venture capital . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 22.2. Działy gospodarki finansowane przez fundusze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 22.3. Proces finansowania przy pomocy venture capital. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 22.4. Fundusze venture capital obecne na polskim rynku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 22.5. Diagnoza rynku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 22.6. Tworzenie funduszy venture capital w świetle polskiego prawa. . . . . . . . . . 435 22.7. Narodowe Fundusze Inwestycyjne jako szczególny przypadek funduszy venture capital . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 22.8. Strategia rozwoju polskiego rynku kapitałowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 Rozdział 23 Fundusze hedgingowe w Polsce – Izabela Pruchnicka-Grabias . . . . . . . . . . . . . . 443 23.1. Ogólna charakterystyka funduszy hedgingowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 23.2. Geneza powstania funduszy hedgingowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 444 23.3. Wyniki funduszy światowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 23.4. Fundusze dostępne na polskim rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 23.4.1. Superfund Specjalistyczny FIO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 23.4.2. Superfund Trend PLUS Powiązany FIO oraz Superfund Trend BIS Powiązany FIO. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 Rozdział 24 Fundusze emerytalne w Polsce – Kamil Liberadzki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 www.cedewu.pl 11 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 24.1. System ubezpieczeń emerytalnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 24.2. Otwarte Fundusze Emerytalne oraz podmioty z nimi związane . . . . . . . . . 457 24.3 Polityka inwestycyjna i limity inwestycyjne Otwartych Funduszy Emerytalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 24.4. Wpływ OFE na rynek finansowy w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 Rozdział 25 Fundusze poręczeń kredytowych w Polsce – Przemysław Pluskota. . . . . . . . . . . 467 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 25.1. Geneza działalności poręczeniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 25.2. System funduszy poręczeń kredytowych oraz warunki i tryb ich udzielania. . . 470 25.3. Krajowy Fundusz Poręczeń Kredytowych (KFPK) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 471 25.4. Fundusz Poręczeń Unijnych (FPU) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 25.5. Charakterystyka i efekty działalności funduszy poręczeń kredytowych . . . . 477 25.6. Beneficjenci działalności funduszy poręczeń kredytowych . . . . . . . . . . . . . 485 25.7. Warunki i scenariusze rozwoju działalności poręczeniowej . . . . . . . . . . . . 489 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 Rozdział 26 Fundusze pożyczkowe na polskim rynku finansowym – Przemysław Pluskota . . . 495 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 26.1. Istota działalności pożyczkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 26.2. Historia działalności pożyczkowej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 26.3. Warunki i tryb udzielania pożyczek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 26.4. Działalność funduszy pożyczkowych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 26.5. Beneficjenci działalności pożyczkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 517 Rozdział 27 Firmy leasingowe w Polsce – funkcjonowanie, produkty oraz rynek – Paweł Niedziółka, Mateusz Szczepański . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 27.1. Podstawy prawne funkcjonowania firm leasingowych w Polsce po 1989 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 27.2. Typy transakcji leasingowych oferowanych na polskim rynku . . . . . . . . . . 524 12 www.cedewu.pl Spis treści 27.3. Leasing środków transportu, maszyn i urządzeń – podstawowe zasady finansowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 27.4. Leasing zwrotny nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 529 27.5. Rynek leasingu w Polsce – stan obecny i perspektywy . . . . . . . . . . . . . . . . 535 Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 540 Rozdział 28 Spółki audytorskie i konsultingowe – Szymon Cendal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 28.1. Usługi audytorskie a usługi konsultingowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 28.2. Struktura rynku usług audytorskich i konsultingowych . . . . . . . . . . . . . . . 545 28.3. Ocena podmiotów działających na rynku usług audytorskich . . . . . . . . . . . 547 28.4. Nadzór nad podstawową działalnością firm audytorskich i konsultingowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 28.5. Podmioty korzystające z usług audytorskich i konsultingowych . . . . . . . . . 550 28.6. Rozwój rynku usług audytorskich i konsultingowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 552 28.7. Rola uczestników rynku audytu i konsultingu w świetle skandali z nimi związanych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 557 www.cedewu.pl 13 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce 14 www.cedewu.pl Wprowadzenie Przemiany zachodzące na światowych rynkach finansowych w skali globalnej sta- ły się podstawą zmian w strukturach lokalnych i regionalnych rynków finansowych. Polski rynek finansowy uznawany jest za stosunkowo młody, chociaż w aspekcie histo- rycznym nasz kraj stał się spiritus movens w zakresie wdrażania niektórych produktów i usług finansowych. Rozwój polskiego rynku finansowego w ostatnim dwudziestoleciu nabrał bardzo dużego przyspieszenia. Tempo przemian, jakiego jesteśmy świadkami po 1989 r., nie byłoby możliwe bez odpowiedniego podłoża prawno-legislacyjnego. Działalność każdej instytucji rynku finansowego regulowana jest przepisami prawa. Stąd też zasady ich funkcjonowania powinny być jasne i przejrzyste, nie tylko dla osób zawodowo zajmujących się finansami, ale także dla szerokiego kręgu klientów, obec- nych i potencjalnych, bez których te podmioty nie mogłyby funkcjonować. Instytucje rynku finansowego to podmioty specjalizujące się w przyjmowaniu na siebie zobowiązań finansowych oraz nabywaniu takich zobowiązań od innych podmio- tów. Ich podstawowym przedmiotem działalności jest utrzymywanie instrumentów fi- nansowych oraz dokonywanie transakcji tymi instrumentami. Wszystkie instytucje ryn- ku finansowego są silnymi ogniwami łańcucha gospodarczego, którego wytrzymałość niejednokrotnie była sprawdzana. W obowiązującej klasyfikacji statystycznej instytucji finansowych w skład sektora finansowego wchodzą monetarne i niemonetarne instytu- cje finansowe. Monetarne instytucje finansowe definiowane są jako instytucje finanso- we, których działalność polega na przyjmowaniu depozytów i bliskich substytutów de- pozytów od podmiotów innych niż monetarne instytucje finansowe oraz udzielaniu kredytów i inwestowaniu w papiery wartościowe na własny rachunek. Do sektora tego zalicza się: banki (w tym Narodowy Bank Polski, jako bank centralny), spółdzielcze ka- sy oszczędnościowo-kredytowe oraz fundusze rynku pieniężnego. W grupie niemone- tarnych instytucji finansowych mieszczą się pozostałe instytucje pośrednictwa finanso- wego, czyli te instytucje finansowe, których podstawową działalnością jest pośrednic- two finansowe realizowane poprzez zaciąganie zobowiązań w formach innych niż go- tówka, depozyty i substytuty depozytów w jednostkach instytucjonalnych innych niż monetarne instytucje finansowe. Takimi instytucjami pośrednictwa finansowego są m.in.: przedsiębiorstwa leasingu finansowego, przedsiębiorstwa faktoringowe, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne (w tym Narodowe Fundusze Inwestycyjne) oraz fir- my utworzone w celu sekurytyzacji aktywów. Do niemonetarnych instytucji finanso- wych zalicza się także pomocnicze instytucje finansowe, które nie prowadzą pośred- www.cedewu.pl 15 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce nictwa finansowego we własnym imieniu, a jedynie przyczyniają się do tworzenia wa- runków do tego pośrednictwa. W tej grupie podmiotów finansowych wymienia się m.in.: brokerów, agentów i doradców ubezpieczeniowych i emerytalnych, doradców inwestycyjnych, kantory, giełdy papierów wartościowych, giełdy towarowe, instytucje tworzące infrastrukturę dla funkcjonowania rynków finansowych, np. izby i centra roz- liczeniowe, Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA, Bankowy Fundusz Gwa- rancyjny, fundusze i fundacje finansowe, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, towa- rzystwa funduszy emerytalnych, instytucje zajmujące się sprzedażą ratalną, firmy za- rządzające aktywami (typu „asset management”), Związek Banków Polskich, Krajową Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową. Do grupy niemonetarnych instytucji finansowych zalicza się także instytucje ubezpieczeniowe, a także fundusze emerytal- ne, oferujące ochronę ubezpieczeniową (produkty ubezpieczeniowe) oraz realizujące swoje cele i zadania poprzez przedsiębiorstwo ubezpieczeniowe (zakład ubezpieczeń), funkcjonujące w formie spółki akcyjnej lub towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, prowadzące działalność na podstawie Ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. 1990, Nr 59, poz. 344 z późn. zm.) oraz instytucje, których przedmiotem działalności jest gromadzenie środków pieniężnych i ich lokowanie, z prze- znaczeniem na wypłatę członkom funduszu po osiągnięciu przez nich wieku emerytal- nego, działające w oparciu o Ustawę z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjo- nowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U.1997, Nr 139, poz. 934 z późn. zm.). Ponieważ w rozwoju rynku finansowego pieniądz odgrywa podstawową rolę, w związku z tym struktura pracy oparta jest o trzy grupy podmiotów. Pierwszą grupę tworzą instytucje kreujące pieniądz (bank centralny, banki komercyjne, banki spół- dzielcze, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe) i instytucje wspomagające oraz nadzorujące ich działalność (instytucje nadzorcze, gwarantujące i rozliczenio- we). W drugiej części pracy wyodrębniono te instytucje rynku finansowego, które ak- tywnie pośredniczą w redystrybucji środków pieniężnych wygenerowanych przez ban- ki, często poprzez kreowane przez siebie instrumenty finansowe. Mowa tu o instytu- cjach rynku ubezpieczeniowego i podmiotach rynku kapitałowego. W trzeciej grupie znalazły się pozostałe podmioty, niesklasyfikowane wyżej, które także odgrywają waż- ną rolę na rynku finansowym i wspomagają działalność innych podmiotów (fundusze pożyczkowe i poręczeniowe, firmy leasingowe, spółki audytorskie i konsultingowe). Za- sady funkcjonowania tych instytucji finansowych oraz ich znaczenie dla rozwoju pol- skiego rynku finansowego zostały omówione w 28 rozdziałach niniejszej książki, któ- rych autorami są pracownicy naukowi znanych ośrodków akademickich w naszym kraju: prof. dr hab. Małgorzata Zaleska (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie), dr Sławomir Antkiewicz (Uniwersytet Gdański), dr Anna Bera (Uniwersytet Szczeciński), dr Krzysztof Borowski (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie), mgr Magdalena Cen- 16 www.cedewu.pl Spis treści dal (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu), mgr Szymon Cendal, dr Katarzyna Ga- bryelczyk (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu), dr Urszula Kosterna (Politechnika Radomska), dr Grzegorz Kotliński (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu), dr Ma- rzanna Lament (Politechnika Radomska), dr Kamil Liberadzki (Szkoła Główna Han- dlowa w Warszawie), dr Marcin Liberadzki (Szkoła Główna Handlowa w Warsza- wie), mgr Justyna Maciejczyk (Lukas Bank SA), dr Paweł Niedziółka (Szkoła Głów- na Handlowa w Warszawie), dr Renata Pajewska (Szkoła Główna Handlowa w War- szawie), dr Przemysław Pluskota (Uniwersytet Szczeciński), dr Izabela Pruchnicka- -Grabias (AlmaMer Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Warszawie), mgr Mateusz Szcze- pański (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie), dr Jacek Tomaszewski (Szkoła Główna Handlowa w Warszawie). W tym miejscu chciałabym serdecznie podziękować za cenne wskazówki prof. dr. hab. Marianowi Żukowskiemu, za podjęcie się zrecenzowania tej obszernej tematycz- nie publikacji, która z założenia ma być kompendium wiedzy na temat instytucji ryn- ku finansowego w Polsce. Anna Szelągowska Katedra Polityki Ekonomicznej i Bankowości Politechnika Radomska www.cedewu.pl 17 1 Narodowy Bank Polski jako bank centralny Urszula Kosterna Wprowadzenie Narodowy Bank Polski – bank centralny – jest najważniejszą instytucją polskiego systemu monetarnego, podmiotem odpowiedzialnym za kształtowanie i realizację po- lityki pieniężnej, nakierowanej na stabilność cen, jako fundament trwałego wzrostu gospodarczego. Jego oddziaływanie na realną sferę gospodarki odbywa się poprzez kształtowanie sytuacji na rynku finansowym przez wpływ na podstawowe parametry tego rynku – stopy procentowe. Te z kolei, wywierają wpływ na rozmiary kredytu, wielkość popytu, stopę inflacji i tempo wzrostu gospodarczego. Poniżej omówiono tradycje polskiej bankowości centralnej i proces kształtowania pozycji NBP jako nowoczesnego banku centralnego w polskiej gospodarce rynkowej. Następnie przedstawiono ustrój, cele, zadania i organy NBP, z zaakcentowaniem wy- miarów jego niezależności, po czym wskazano funkcje, jakie NBP pełni w polskim systemie finansowym i gospodarce. 1.1. Tradycje polskiej bankowości centralnej Dyskusje nad powołaniem banku narodowego na ziemiach polskich – w ówcze- snej Rzeczypospolitej – trwały od lat 60. XVIII wieku1. Podejmowano w nich zagad- nienia emisji pieniądza narodowego oraz finansowania potrzeb Skarbu Państwa, uwzględniając także doświadczenia innych krajów w funkcjonowaniu ich banków 1 Zob. na ten temat: C. Leszczyńska, Polska bankowość centralna 1828-1989. Bank Polski, Polska Krajowa Ka- sa Pożyczkowa, Bank Polski SA, Narodowy Bank Polski, „Bank i Kredyt” 2006, nr 2 (Bankowość centralna od A do Z). www.cedewu.pl 19 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce emisyjnych2. Po utracie niepodległości powrót do tych dyskusji możliwy był dopiero po 1815 r., w Królestwie Polskim. Ich uwieńczeniem było utworzenie w styczniu 1828 r. Banku Polskiego, powołanego dekretem Mikołaja I – cesarza Rosji i jednocześnie wład- cy Królestwa Polskiego. Bank Polski był państwowym bankiem emisyjnym, pełniącym funkcje banku państwa – prowadził rachunki rządowe, obsługiwał dług publiczny, udzielał państwu pożyczek. Jednocześnie prowadził rachunki depozytowe instytucji publicznych (zobligowanych do utrzymywania w nim wolnych środków) oraz podmio- tów i osób prywatnych. Bank wspierał procesy uprzemysłowienia poprzez kredytowa- nie przedsięwzięć infrastrukturalnych we wszystkich dziedzinach gospodarki, angażu- jąc się także bezpośrednio w działalność gospodarczą poprzez administrowanie pań- stwowymi przedsiębiorstwami górniczymi i hutniczymi. Przy braku innych dużych banków Bank Polski był najważniejszą instytucją kredytową Królestwa Polskiego. Sytuacja i możliwości rozwoju Banku Polskiego uwarunkowane były ówczesną sytuacją polityczną i postawą rosyjskiego zaborcy, zmierzającego już od 1840 r. do zli- kwidowania odrębności ustrojowej i instytucjonalnej Królestwa Polskiego; działania w tym kierunku nasiliły się po Powstaniu Styczniowym 1863 r. Istotne znaczenie mia- ło także utworzenie w 1860 r. rosyjskiego banku centralnego pod nazwą Banku Pań- stwa. W tych warunkach rozpoczął się proces ograniczania funkcji i zakresu czynno- ści Banku Polskiego, zakończony 1 stycznia 1886 r. jego likwidacją. Od tego czasu do I wojny światowej na ziemiach polskich obowiązywały systemy monetarne zaborców – Niemiec, Austrii i Rosji. W czasie I wojny światowej dla okupowanych terenów Generalnego Gubernator- stwa Warszawskiego władze niemieckie utworzyły w 1916 r. Polską Krajową Kasę Po- życzkową – namiastkę banku centralnego, z uprawnieniami do emisji marek polskich, gwarantowanych przez Bank Rzeszy Niemieckiej, a także do przyjmowania depozy- tów, udzielania pożyczek i wykonywania innych czynności bankowych. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. PKKP przeszła pod zarząd polski i na mocy dekretu Naczelnika Państwa z grudnia 1918 r. stała się polską insty- tucją emisyjną, do czasu powołania – zapowiedzianego dekretem – Banku Polskiego, z przejściowym pozostawieniem jako waluty obiegowej marki polskiej3. Początki pol- skiej niepodległości były okresem trudnym politycznie i gospodarczo, z ogromnymi de- 2 Pierwszym historycznie bankiem emisyjnym był Bank Szwecji (Sveriges Riksbank), utworzony w 1668 r.u ja- ko bank państwowy. Jednak za pioniera bankowości centralnej uznaje się Bank Anglii (Bank of England), utworzony przez parlament angielski w 1694 r. w formie spółki akcyjnej, który najszybciej i najpełniej zaczął pełnić funkcje „banku banków” – w tym, po kryzysach bankowych w latach 1837 i 1847, funkcję kredytodaw- cy ostatniej instancji (lender of last resort), z rezygnacją z bezpośredniego kredytowania gospodarki. Były to początki funkcjonowania współczesnego modelu dwupoziomowego systemu bankowego. Na temat pierw- szych banków emisyjnych zob.: W. Baka, Bankowość centralna. Funkcje – metody – organizacja, Biblioteka Menedżera i Bankowca, Warszawa 1998, s. 14-20. 20 www.cedewu.pl Rozdział 1. Narodowy Bank Polski jako bank centralny ficytami budżetowymi finansowanymi emisją pieniądza. Doprowadziło to do hiperin- flacji i destabilizacji systemu pieniężnego i całej gospodarki. Zadanie wyprowadzenia kraju z kryzysu powierzono w grudniu 1923 r. gabinetowi Władysława Grabskiego. Program niezbędnych reform został przyjęty ustawą Sejmu RP „O naprawie Skar- bu i reformie walutowej” z 11 stycznia 1924 r. Na mocy postanowień ustawy utworzo- ny został drugi Bank Polski, którego głównym zadaniem było zapewnienie stabilności nowej waluty – złotego oraz regulowanie obiegu pieniężnego i kredytu. Nadano mu formę prywatnej spółki akcyjnej z udziałem Skarbu Państwa4 i podlegającej państwo- wemu nadzorowi. Bank Polski rozpoczął działalność 28 kwietnia 1924 r. Jego najważ- niejszym organem była Rada Banku, wybierana na 3-letnią kadencję przez Walne Ze- branie Akcjonariuszy. Do kompetencji Rady należało nadawanie ogólnego kierunku działalności banku, wybór organów bieżącego zarządzania (naczelnego dyrektora i człon- ków dyrekcji, zatwierdzanych przez Ministra Skarbu), ustalanie wysokości stopy dys- kontowej i prowizji. Radzie przewodniczył Prezes, powoływany na 5-letnią kadencję przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów; odwołanie Prezesa mogło nastąpić jedynie w ściśle określonych przypadkach. W posiedzeniach Rady uczestniczył także komisarz banku, mianowany przez Ministra Skarbu, co miało służyć spójności dzia- łań banku z polityką gospodarczą rządu. Bank Polski był bankiem emisyjnym, z emisją banknotów opartą na systemie dewi- zowo-złotym. Parytet i kurs złotego były równe złotemu frankowi, zaś rozmiary emisji limitowane były jej pokryciem, co najmniej w 30 , rezerwami złota, zapasami walut zagranicznych o stabilnym kursie lub dewiz opiewających na takie waluty, płatnych w bankach o najwyższym standingu finansowym. Statut ograniczał także (kwotowo) możliwość emisji banknotów z tytułu bezprocentowego kredytu dla Skarbu Państwa. Politykę pieniężną Banku Polskiego cechowała duża ostrożność, spowodowana wciąż świeżą pamięcią o inflacji początku lat 20. XX wieku. Przestrzeganie zasad polityki emi- syjnej i odbudowa zaufania do polskiego pieniądza nie były łatwe wobec niskiego po- ziomu rezerw złota i dewiz, w okresie głębokiego kryzysu gospodarczego lat 1929-1933 i w warunkach napięć w funkcjonowaniu międzynarodowego systemu walutowego. Uwzględniając te trudne uwarunkowania należy stwierdzić, że niezależna polityka pie- niężna Banku Polskiego umożliwiła zrealizowanie jego celu statutowego – regulowa- 3 28 lutego 1919 r. Sejm RP przyjął ustawą, że przyszła polska waluta będzie nosiła historycznie ugruntowaną nazwę „złoty”. Na temat historii obrotu pieniężnego, w tym tradycji monetarnych na ziemiach polskich zob. S. Bratkowski, Nieco inna historia cywilizacji. Dzieje banków, bankierów i obrotu pieniężnego, Biblioteka No- woczesności, Warszawa 2003. 4 Początkowo symbolicznym (1 ), w latach 1930. przekraczającym 30 . Przyjęcie formy prywatnej spółki akcyj- nej wynikało z przekonań panujących wówczas w Europie, że taka forma prawna pozwala na ochronę ban- ku od zewnętrznych nacisków, czyniąc go niezależnym od rządu. Zob. C. Leszczyńska, Polska bankowość cen- tralna…, op. cit., s. 15-16. www.cedewu.pl 21 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce nia obiegu pieniężnego w celu utrzymania stabilnej wartości złotego, co wzmocniło po- zycję polskiej waluty na międzynarodowych rynkach finansowych. Bank Polski łączył funkcję banku emisyjnego oraz banku banków (źródła kredytu dla prywatnych i publicznych instytucji bankowych) z innymi rodzajami działalności, właściwymi dla współczesnych banków komercyjnych. Działalność ta była ukierunko- wana na bezpośrednie wspieranie rozwoju gospodarki narodowej i poszerzanie zakre- su pośrednictwa finansowego. I tak, bank prowadził operacje na rynku papierów war- tościowych (rządowych i prywatnych), udzielał pożyczek i kredytów prywatnym pod- miotom niefinansowym, głównie poprzez dyskonto weksli handlowych lub pod zastaw papierów wartościowych, będąc najważniejszą instytucją kredytu krótkoterminowego w Polsce okresu międzywojennego. Po wybuchu II światowej Bank Polski został ewakuowany przez Rumunię do Pa- ryża, a następnie, po agresji Niemiec na Francję, do Londynu. Jego dalsze losy uwa- runkowane były powojenną sytuacją polityczną i powołaniem w kraju nowego banku emisyjnego – Narodowego Banku Polskiego. Bank Polski SA został postawiony w stan likwidacji w listopadzie 1951 r. 1.2. Narodowy Bank Polski w gospodarce centralnie planowanej Narodowy Bank Polski został powołany do życia dekretem z 15 stycznia 1945 r. jako państwowy bank emisyjny, którego celem miało być „uregulowanie obiegu pie- niężnego i kredytu”. Jego zakres działania, zgodnie ze statutem, pokrywał się z czyn- nościami wykonywanymi przez Bank Polski SA, podobnie określono także organy i spo- sób funkcjonowania nowego banku. Jednak w Polsce Ludowej, w której przyjęto kon- cepcję gospodarki scentralizowanej, nakazowo-rozdzielczej, z dominacją własności państwowej, rynkowy system finansowy z bankiem centralnym jako podstawowym podmiotem polityki pieniężnej nie miał miejsca bytu. Już w 1946 r. powierzono NBP bezpośrednie kredytowanie i kontrolę finansową przedsiębiorstw w kluczowych gałę- ziach przemysłu. Uchwałą Rady Ministrów z 1947 r. określono rolę NBP w systemie fi- nansowym państwa jako naczelnej instytucji kredytowej, prowadzącej zgodnie z pla- nem kredytowym bezpośrednie finansowanie wszystkich przedsiębiorstw państwo- wych oraz prowadzącej kredytowanie pośrednie (przy udziale innych banków) pozo- stałych podmiotów gospodarczych. Udział innych banków sprowadzał się do rozdzia- łu środków i kontroli ich wykorzystywania. Jednak te inne banki, w obliczu zmian w strukturze gospodarki z tendencją do eliminacji sektora prywatnego (zredukowanego w istocie do gospodarstw chłopskich) i etatyzacji spółdzielczości, gdzie sektor pań- stwowy oraz spółdzielczy objęto kredytowaniem, a także kontrolą NBP, przestały być 22 www.cedewu.pl Rozdział 1. Narodowy Bank Polski jako bank centralny potrzebne. W rezultacie, w dekrecie Rady Ministrów z października 1948 r., a następ- nie w ustawie z 1951 r. przyjęto koncepcję centralizacji bankowości, zgodnie z którą zdecydowano o likwidacji większości banków prywatnych. Na nowy kształt bankowo- ści miały składać się, poza NBP, nieliczne banki, o ściśle określonym zakresie czyn- ności, które miały wyłączność na obsługę określonych dziedzin gospodarki5. Konku- rencja między bankami została wyeliminowana. Banki zostały podporządkowane Ministrowi Skarbu, zaś celem ich działania było zapewnienie finansowania przedsięwzięć przyjętych w centralnym planie gospodar- czym, a także kontrola finansowa instytucji i przedsiębiorstw, dokonywana pod względem zgodności wydatkowania środków z planem. Narodowy Bank Polski – cen- tralna instytucja w systemie – stał się centralą administracyjną banków czy też orga- nem państwowej administracji finansowej, całkowicie podporządkowanym rządowi6. Jego działania nie obejmowały prowadzenia polityki pieniężnej w jej rynkowym rozu- mieniu. NBP, realizując „politykę kredytową” zgodnie z planem kredytowym, odpo- wiadającym ustaleniom narodowego planu gospodarczego, był wobec centrum wy- łącznie kasą. Decyzje finansowe – dostarczanie środków pieniężnych podmiotom go- spodarczym – były wtórne wobec decyzji o charakterze rzeczowym (planowana pro- dukcja), a więc gospodarka była tylko pozornie zmonetaryzowana. Pieniądz nie pełnił aktywnej roli, nie decydował o alokacji dóbr7. Od lat 50. XX wieku NBP stopniowo przejmował bezpośrednie kredytowanie i obsługę gospodarki, wchłaniając coraz to nowe instytucje bankowe8. Monopoli- styczną pozycję na rynku kredytowym NBP uzyskał po likwidacji w 1969 r. Ban- ku Inwestycyjnego, natomiast włączenie do niego w 1975 r. Powszechnej Kasy Oszczędności (gromadzącej oszczędności ludności) spowodowało, że NBP stał się typowym monobankiem, łączącym funkcję emisji pieniądza z funkcją rozliczenio- wą, kredytową, depozytową i dewizową w skali całej gospodarki, z szerokimi kompetencjami władczymi (jako państwowy organ kontroli finansowej) wobec ob- sługiwanych jednostek. 5 Były to: Bank Rolny, Bank Inwestycyjny, Powszechna Kasa Oszczędności, Bank Polska Kasa Opieki SA, Bank Handlowy w Warszawie SA oraz gminne kasy spółdzielcze. 6 Zgodnie z ustawą o NBP, przyjętą w 1956 r. i statutem NBP, uchwalonym przez Radę Ministrów w 1959 r., Prezes NBP był wiceministrem finansów. Powoływany był on przez Radę Ministrów, na wniosek Prezesa Ra- dy Ministrów. NBP, w ramach struktury organizacyjnej państwa, był zaliczany do resortu finansów. C. Lesz- czyńska, Polska bankowość centralna…, op. cit., s. 32. 7 Szerzej: Z. Polański, Pieniądz i system finansowy w Polsce. Lata 1982-1993. Przemiana ustrojowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, s. 27-41. 8 Warto zauważyć, że działaniom w kierunku decentralizacji zarządzania w gospodarce narodowej, jakie miały miejsce w latach 1956-1958 i 1973-1975, towarzyszyło przekonanie o potrzebie zwiększenia stopnia centra- lizacji w bankowości – kontrola procesów finansowych w gospodarce dokonywana przez jedną instytucję miała być bardziej efektywna. Zob.: W. Baka, Bankowość centralna…, op. cit., s. 89. www.cedewu.pl 23 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce Niewydolność gospodarki centralnie planowanej, o modelu nakazowo-rozdziel- czym, zaczęła być oczywista w latach 70. XX wieku. Narastające rozregulowanie go- spodarki, powszechne niedobory towarów i rosnące przymusowe oszczędności, za- dłużenie zagraniczne i trudności jego obsługi wpływały na nastroje społeczne, zwia- stując nieuniknione przemiany polityczne. Dla podtrzymania dotychczasowego syste- mu władze komunistyczne wprowadziły, 13 grudnia 1981 r., stan wojenny. Pod osło- ną jego rygorów dokonała się pewna decentralizacja systemu gospodarczego z próbą wprowadzenia elementów rynkowych pod hasłem „samodzielność, samorządność i sa- mofinansowanie przedsiębiorstwa”, jednak z zachowaniem zasad planowania strate- gicznego w skali całej gospodarki. Zmiany, jakie miały nastąpić w sferze zasad finan- sowania przedsiębiorstw (tzw. polityka trudnego pieniądza), uwarunkowane były przywróceniem kategoriom pieniężnym funkcji aktywnej. W strukturze instytucjonal- nej monobanku nie było to możliwe. Zmiana ustawodawstwa bankowego, jaka miała miejsce w lutym 1982 r.9, zmieniła nieco status prawny NBP, zmniejszając jego zależność od Ministerstwa Finansów – Prezesa NBP powoływał Sejm na wniosek Premiera, a Prezes NBP przestał pełnić funkcję Wiceministra Finansów. Podniesiono rangę kategorii pie- niężnych – finanse gospodarki ujmowano w rocznych założeniach polityki pienięż- no-kredytowej, opracowywanych przez NPB, a po rozpatrzeniu przez Radę Mini- strów przedkładanych Sejmowi, który ustalał ostateczny ich kształt. Pomimo for- malnego zwiększenia niezależności NBP był on zatem wciąż biernym wykonawcą decyzji rządu w kwestiach kierunków kredytowania gospodarki oraz finansowania narastających w latach 80. deficytów budżetowych, co nasiliło inflację – zarówno jawną, w postaci wzrostu cen10, jak i ukrytą, w postaci niedoboru towarów i kumu- lowania się przymusowych oszczędności (tzw. nawis inflacyjny). Przyjęte regulacje umożliwiały także tworzenie nowych banków w formie spółek akcyjnych11, a w końcu 1987 r. z NBP wydzielono Powszechną Kasę Oszczędności – Bank Państwowy, co mogło sygnalizować zerwanie z koncepcją monobanku. Chociaż stosunki między bankami a przedsiębiorstwami miały być oparte na zasadach umow- nych, to przedsiębiorstwa państwowe wciąż były związane z oddziałami NBP i brak było podstaw konkurencji między bankami. W końcu lat 80. XX wieku coraz wyraźniej, szczególnie w NBP, uświadamiano so- bie konieczność zmian zasad funkcjonowania systemu pieniężnego. W 1987 r. NBP opu- 9 Ustawa z 26 lutego 1982 r. – Prawo bankowe, Dz.U. 1982, Nr 7, poz. 56 oraz Ustawa z 26 lutego 1982 r. Statut Na- rodowego Banku Polskiego, Dz.U. 1982, Nr 7, poz. 57. 10 W 1988 r. średnioroczny wzrost cen towarów i usług dla ludności przekroczył 60 . 11 Jednak do 1989 r. powstały tylko dwa banki, głównie w wyniku decyzji administracyjnych – Bank Rozwoju Eksportu SA i Łódzki Bank Rozwoju. 24 www.cedewu.pl Rozdział 1. Narodowy Bank Polski jako bank centralny blikował Program umacniania pieniądza12, a następnie zaproponował głęboką reformę systemu bankowego, której istota została zawarta w ustawach Prawo bankowe13 i o Na- rodowym Banku Polskim14, przyjętych przez Sejm w końcu stycznia 1989 r. Warto tu zauważyć, że zmiany w systemie bankowym miały miejsce jeszcze przed przemianami politycznymi, jakie dokonały się w Polsce po 4 czerwca 1989 r. i wyprzedziły główny nurt transformacji systemu ekonomicznego. 1.3. Dostosowania polskiej bankowości centralnej do wymogów gospodarki rynkowej i norm europejskiego sektora finansowego od 1989 r. Istotą ustaw z 1989 r. było przyjęcie klasycznej dla gospodarki rynkowej dwupo- ziomowej (dwuszczeblowej) struktury bankowości, z bankiem centralnym, nieprowa- dzącym komercyjnej działalności bankowej na jednym poziomie oraz bankami ko- mercyjnymi i spółdzielczymi, prowadzącymi bezpośrednią obsługę bankową podmio- tów gospodarczych i gospodarstw domowych, na drugim poziomie. Działalność ban- ków komercyjnych oparto na zasadach uniwersalizmu, samodzielności, konkurencyj- ności, samofinansowania i komercjalizmu15. Określając status i pozycję prawną polskiego banku centralnego uznano, że ko- nieczne jest wyposażenie NBP w określony stopień autonomii wobec organów pań- stwowych. Wynikało to nie tylko z doświadczeń funkcjonowania NBP jako „depar- tamentu bankowego” w Ministerstwie Finansów, ale także z tendencji do niezależ- ności banku centralnego obserwowanej w krajach o rozwiniętej gospodarce rynko- wej. Tendencja ta ukształtowała się pod wpływem renesansu ekonomii klasycznej (w postaci monetaryzmu) wobec nieskuteczności i negatywnych następstw stosowa- nej w okresie powojennym keynesowskiej polityki sterowania popytem (oddziaływa- nia na cykl koniunkturalny). Te negatywne następstwa, obejmujące wysoką inflację przy współistnieniu bezrobocia (tzw. stagflację) oraz strukturalne deficyty budżeto- we, nasiliły się w latach 70. XX w. W rezultacie głównym priorytetem polityki eko- nomicznej od lat 80. stała się walka z inflacją i zdjęcie z gospodarki ciężaru państwa (obniżanie deficytów budżetowych). Uznano, że skuteczność walki z inflacją uwa- 12 Narodowy Bank Polski, Program umacniania pieniądza, „Bank i Kredyt” 1987, nr 11-12. 13 Ustawa z 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe, Dz.U. 1989, Nr 4, poz. 21. 14 Ustawa z 31 stycznia 1989 r. o Narodowym Banku Polskim, Dz.U. 1989, Nr 4, poz. 22. 15 C. Kosikowski, Publiczne prawo bankowe, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1999, s. 86. www.cedewu.pl 25 Anna Szelągowska (red.) – Instytucje rynku finansowego w Polsce runkowana jest niezależnością banku centralnego16, stanowiącego przeciwwagę dla proinflacyjnej polityki rządu. Rozwiązania przyjęte w ustawie o NBP z 1989 r. były ogromnym postępem w stosunku do okresu minionego, jednak nie gwarantowały pełnej niezależności banku centralnego. Cel NBP określono w art. 5 jako umacnianie pieniądza polskie- go i współdziałanie w realizacji polityki gospodarczej państwa, co oznaczało posta- wienie przed Bankiem dwóch równorzędnych, niespójnych (konkurujących ze sobą) celów. NBP opracowywał założenia polityki pieniężnej, jednak uchwalane były one przez Sejm, po rozpatrzeniu stanowiska rządu. W sferze realizacji polityki pienięż- nej NBP zobligowany był do kierowania się zaleceniami Sejmu, w którego gestii po- zostawało także powoływanie Prezesa NBP – w pierwotnym brzmieniu ustawy z 1989 r. – na wniosek Prezesa Rady Ministrów. W trakcie obrad Okrągłego Stołu (6 lutego-5 kwietnia 1989 r.) ustalono jednak, że uprawnienie do przedstawiania Sejmowi kandydata na Prezesa przejdzie do kompetencji Prezydenta RP, co znala- zło wyraz w nowelizacji Konstytucji PRL z 7 kwietnia 1989 r. Wzmocniło to nieza- leżność Prezesa od rządu i innych organów administracji państwowej. NBB wyposażono w kompetencje udzielania zezwoleń na tworzenie banków oraz nadzorcze nad systemem bankowym. Wydzielenie działalności komercyjnej z NBP przez utworzenie, na bazie jego do- tychczasowych oddziałów, już w lutym 1989 r.,
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instytucje rynku finansowego w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: