Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00060 007318 20995374 na godz. na dobę w sumie
Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego - ebook/pdf
Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 244
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788322639344 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Praca składa się z ośmiu rozdziałów. Trzy pierwsze mają charakter teoretyczny. Przedstawiono w nich instytucjonalny i prawny wymiar pracy pedagoga szkolnego, środowiskowe determinanty jego pracy, zdefiniowano jego zasoby osobowe. Rozdział czwarty obejmuje koncepcję badań własnych. Opisuje ogólne założenia metodologiczne pracy oraz zastosowaną procedurę badań diagnostyczno-opisowych. Do badania wykorzystano sondaż diagnostyczny i metodę szacowania. Kolejne rozdziały (V - VII) zawierają analizę wyników badań. Prezentację rozpoczęto od opisu próby badawczej oraz analizy danych w zakresie planowania i organizacji pracy pedagogów. Następnie przedstawiono opinie pedagogów na temat środowiska wychowawczego, w którym funkcjonują uczniowie i które określa kierunki pomocy pedagogicznej. Dalej analizie poddano wybrane zasoby osobowości pedagogów, do których należą: kompetencje pedagogicznych, ocenę własnych preferencji zawodowych, umiejętności interpersonalne, skuteczność własną, strategie radzenia sobie ze stresem. Ostatni rozdział to próba modelowego ujęcia działań pedagoga szkolnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego Bogumiła Bobik Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2020 Recenzent: Justyna Dobrołowicz Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1. Instytucjonalny i prawny wymiar pracy pedagoga szkolnego 1.1. Kierunki zmian edukacyjnych w Polsce w drugiej połowie XX i początkach XXI wieku 1.1.1. Organizacja szkolnictwa po zakończeniu II wojny światowej (lata 1945–1947) 1.1.2. Funkcjonowanie szkolnictwa w latach 1948–1955 1.1.3. Przemiany szkolnictwa w latach 1956–1961 1.1.4. System oświaty w latach 1962–1999 1.1.5. Zmiany po roku 1999 1.2. Początki profesji pedagoga szkolnego 1.3. Zadania pedagoga szkolnego wynikające z przepisów prawa oświatowego 1.4. Stan badań nad profesją pedagoga szkolnego Rozdział 2. Środowiskowe determinanty pracy pedagoga szkolnego 2.1. Rodzina jako środowisko życia i wychowania młodego pokolenia 2.1.1. Przemiany współczesnej rodziny 2.1.2. Zagrożenia współczesnej rodziny 2.1.3. Współpraca rodziny i szkoły 2.2. Środowisko społeczno-wychowawcze szkoły 2.2.1. Trudności szkolne 2.3. Środowisko rówieśnicze 2.3.1. Problemy w grupie rówieśniczej 2.4. Środowisko lokalne Rozdział 3. Indywidualne wyznaczniki pracy pedagoga szkolnego 3.1. Pojęcie zasobów osobistych pedagoga szkolnego 3.2. Wybrane zasoby osobiste pedagoga 3.2.1. Kompetencje pedagogiczne 3.2.1.1. Kompetencje interpersonalne 3.2.2. Zaangażowanie w pracy i poczucie skuteczności działań własnych 3.2.3. Radzenie sobie ze stresem 9 15 16 16 18 20 20 23 24 28 35 41 42 45 48 52 57 60 63 66 72 79 79 85 85 90 95 98 6 Spis treści Rozdział 4. Metodologiczne założenia badań nad uwarunkowaniami pracy pedagoga szkolnego 4.1. Przedmiot i cele badań 4.2. Strategia i typ badań 4.3. Procedura badawcza 4.3.1. Problemy badawcze 4.3.2. Charakterystyka metod, technik i narzędzi badawczych 4.4. Dobór próby badawczej i terenu badań 4.5. Organizacja badań Rozdział 5. Instytucjonalne uwarunkowania pracy badanych pedagogów szkolnych 5.1. Opis próby badawczej 5.2. Planowanie i organizacja pracy szkoły jako wyznaczniki pracy pedagoga 5.2.1. Warunki pracy pedagogów 5.2.2. Obowiązki pedagoga szkolnego 5.2.3. Formy pomocy pedagogicznej stosowane w pracy z uczniami, rodzi- cami, nauczycielami i wychowawcami 5.3. Postrzeganie przez pedagogów swoich kompetencji, aspiracji i perspektyw zawodowych 5.4. Propozycje zmian służące poprawie jakości pracy pedagogów 5.5. Podsumowanie Rozdział 6. Środowisko wychowawcze jako czynnik warunkujący pracę badanych pedagogów szkolnych 6.1. Środowisko lokalne a zadania pedagoga szkolnego 6.2. Środowisko rodzinne jako obszar i wyznacznik działań pedagoga 6.3. Rola środowiska szkolnego w planowaniu pracy pedagoga szkolnego 6.4. Podsumowanie Rozdział 7. Wybrane zasoby osobiste badanych pedagogów szkolnych 7.1. Ocena kompetencji pedagogicznych przez badanych 7.2. Ocena przez pedagogów własnych preferencji zawodowych 7.3. Umiejętności interpersonalne badanych pedagogów 7.3.1. Inicjowanie relacji (IR) 7.3.2. Asertywne oddziaływanie (AO) 7.3.3. Ujawnienie siebie (US) 7.3.4. Emocjonalne wspieranie (EW) 7.3.5. Rozwiązywanie konfliktów (RK) 7.3.6. Podsumowanie 7.4. Skuteczność własna w opinii pedagogów 7.5. Radzenie sobie w sytuacjach stresowych przez pedagogów 7.5.1. Styl skoncentrowany na zadaniu 7.5.2. Styl skoncentrowany na emocjach 105 106 107 110 112 113 118 119 121 121 127 127 129 137 141 146 149 151 152 154 158 161 163 164 169 173 174 176 177 179 181 183 184 186 187 190 Spis treści 7.5.3. Styl skoncentrowany na unikaniu 7.5.4. Podsumowanie 7.6. Wnioski końcowe Rozdział 8. Próba modelowego ujęcia działań pedagoga szkolnego 8.1. Założenia ogólne 8.2. Proponowane modele pracy pedagoga szkolnego Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis wykresów Summary 7 192 196 198 201 202 205 211 217 233 237 239 Wprowadzenie W określonych godzinach, codziennie, jak świat długi i szeroki, idą dzieci do szkoły – idą tłumy dzieci; w określo- nych godzinach, codziennie, jak świat długi i szeroki, idą tłumy nauczycieli! Idą do szkoły! Jak ważna i doniosła musi być praca szkoły i nauczyciela, skoro wszystkie kraje wprowadzają u siebie prawo do obowiązku czy przymusu szkolnego1. Maria Grzegorzewska Zadaniem współczesnej szkoły jest realizacja funkcji kształcącej, wycho- wawczej i opiekuńczej. W dobie przemian społecznych rozwój instytucji szkoły we wszystkich obszarach jej funkcjonowania „staje się warunkiem koniecznym rozwoju Polski”2. Jednak na przestrzeni powojennych lat polityka oświatowa państwa przechodziła różne etapy. Można powiedzieć za Zbigniewem Kwieciń- skim, że była ona często „doraźna, niespójna, upartyjniona i krótkowzroczna, niezgodna z konstytucyjnymi zasadami pomocowości, równości szans […]”3. Odpowiednio do polityki oświatowej zmieniał się także model nauczyciela, od podległego partii politycznej po kompetentnego i autonomicznego, od posłusz- nego władzy ludowej po samodzielnego. Współcześnie kształcenie i wychowanie są ujmowane jako integralna całość. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Edukacji Narodowej powinny sprzyjać stymulacji i optymalizacji wszechstronnego, indywidualnego rozwoju ucz- niów w wymiarze intelektualnym, emocjonalnym, psychicznym, społecznym, fizycznym i duchowym. W podejmowanych działaniach edukacyjnych szkoła powinna uwzględniać możliwości i potrzeby rozwojowe uczniów, współdziałać ze środowiskiem rodzinnym i lokalnym. 1 M. Grzegorzewska: Listy do młodego nauczyciela. Warszawa, Wydawnictwo APS, 2 Z. Kwieciński: Grzęzawisko. Eseje z pedagogiki społecznej i krytycznej. Toruń, Wydaw- 1996, s. 15. nictwo Studio „Kropka”, 2019, s. 11. 3 Ibidem, s. 12. 10 Wprowadzenie Niezależnie od uwarunkowań historycznych za efekty kształcenia i wycho- wania odpowiedzialni są przede wszystkim nauczyciele. To oni podejmują dzia- łania dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze, profilaktyczne i terapeutyczne wobec uczniów we współpracy ze specjalistami, w tym z pedagogiem i psycho- logiem, rodzicami oraz instytucjami zewnętrznymi (jak poradnie psychologicz- no-pedagogiczne i specjalistyczne, instytucje edukacji pozaszkolnej i instytucje pomocowe wobec rodziny). Zmieniające się zadania i wymagania wobec nauczycieli i pedagogów szkolnych są zawsze powiązane z przemianami szkoły jako instytucji, ale też z przeobrażeniami społecznymi, ustrojowymi i kulturowymi. Kolejne reformy szkolne, zróżnicowanie społeczne, transformacja gospodarcza i ustrojowa, zmiany funkcji rodziny, rozwój nowoczesnych technologii, wzrastające zagroże- nia społeczne (uzależnienia tradycyjne i behawioralne, przemoc, przestępczość, bezrobocie, dezintegracja życia rodzinnego i inne) stawiają przed nauczycielami i pedagogami szkolnymi kolejne wyzwania. Prowadzą do konieczności wyposa- żenia ich w nową wiedzę, umiejętności i kompetencje. Oddziaływanie pedagoga jako uczestnika procesów wspomagania, kształto- wania i rozwoju młodego pokolenia bywa przedmiotem zainteresowań głównie przedstawicieli dyscyplin zajmujących się edukacją szkolną. Dotychczasowi badacze wskazują na węższe i szersze rozumienie roli pedagoga, odnosząc się do indywidualnych, praktycznych doświadczeń w pracy pedagogicznej, a także określają znaczenie funkcjonowania pedagoga na tle kategorii społeczno-kul- turowych, w których opisywana jest sytuacja, społeczne konteksty jego pracy w różnych typach środowisk, głównie w rodzinie i szkole4. W pracy pedagoga wyraźnie akcentuje się organizację pracy pedagogicznej, zapewnienie dziecku w miarę optymalnych warunków rozwoju, opieki, wycho- wania i kształcenia5. W związku z tym ważne jest, aby pedagog szkolny był osobą nieobciążoną obowiązkiem nauczania, umiejącą rozwiązywać problemy, znającą dobrze wszystkie aspekty opieki nad dzieckiem, współuczestniczącą w realizacji funkcji opiekuńczej, socjalizacyjnej i wychowawczej rodziny oraz szkoły. 4 Zob. P. Forma: Pedagog szkolny w procesie wspomagania edukacji, socjalizacji i wycho- wania dziecka. „Studia Pedagogiczne. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne” 2010, t. 19, s. 263–271. 5 B. Matyjas: Pedagog szkolny. W: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. T. 4. Red. T. Pilch. Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2005, s. 85–87. Wprowadzenie 11 W niniejszej pracy używa się określenia „profesja pedagoga szkolnego”6 w celu podkreślenia, że jest to zawód zaufania publicznego7, lokujący pedagoga w całościowej strukturze uwarunkowań obejmujących: • poziom prawno-administracyjny, jak kierunki polityki oświatowej państwa, wytyczne prawa oświatowego regulujące funkcjonowanie instytucji oświato- wych, promowane normy i wartości; • poziom środowiskowy, tworzony przez środowisko instytucji oświatowej, w której pracuje, środowisko lokalne i środowisko rodzinne uczniów; • poziom indywidualny, obejmujący wiedzę, umiejętności, cechy indywidualne. Początki profesji pedagoga szkolnego sięgają roku szkolnego 1973/1974. Pierwotnie status zawodowy pedagoga i jego miejsce w strukturze szkoły były niedoprecyzowane, stąd pedagodzy byli zdani na samodzielną pracę. Konstru- owali plany pracy, podejmowali zadania zgodnie z potrzebami szkoły i posia- danymi umiejętnościami zawodowymi. Sami poszukiwali skutecznych form i metod pracy. Wraz z rosnącą liczbą pedagogów ukazywały się ujednolicone wytyczne i akty normatywne, regulujące organizację pracy, zakres czynności i prowadzenie dokumentacji. Zmianie ulegały zadania, jakie powierzano im do wykonania. Z jednych zadań rezygnowano, inne traktowano dowolnie, jeszcze inne rozszerzano. Odstępowano od ujednoliconych wymagań zgodnie z prak- tyką zmieniającej się rzeczywistości szkolnej8. Współcześnie funkcjonowanie pedagogów szkolnych w ramach systemu oświaty regulują zarządzenia MEN, szczególnie ostatnie Rozporządzenie Mini- stra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzie- lania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Określają one rolę założoną pedagoga szkolnego, czyli wskazują, jakie zadania ma on do spełnienia. Funkcje rzeczywiste pedagoga wy- nikają z podejmowanych przez niego działań na terenie placówki, stosownie do konkretnych potrzeb i oczekiwań społeczności szkolnej. Nie można więc przed- stawić gotowej hierarchii zadań pedagoga szkolnego, gdyż zależą one od wielu czynników zewnętrznych, takich jak: oczekiwania nadzoru pedagogicznego, środowisko społeczne i ekonomiczne, w którym funkcjonuje szkoła, oczekiwa- nia uczniów, rodziców i nauczycieli, oraz od czynników wewnętrznych, wy- 6 „Profesja” słownikowo oznacza zawód, zajęcie zawodowe, a „profesjonalny” – zawodo- wy. Współcześnie zaznacza się tendencja do rozumienia profesji jako poziomu wykonawstwa, do jej łączenia z kwalifikacjami na poziomie akademickim. Nie dotyczy to każdego zawodu. Praca w zawodach, o których mówimy „profesja”, jest na tyle złożona, że trudno nawet wskazać skończony układ czynności, które je tworzą; podmiotem jej oddziaływań jest człowiek. Jest to rodzaj praktyki nazywanej misją, ma ona charakter publicznej służby. Zob. D. Urbaniak-Zając: W poszukiwaniu teorii działania profesjonalnego pedagogów. Badania rekonstrukcyjne. Kra- ków, Oficyna Wydawnicza Impuls, 2016, s. 70. 7 Zob. H. Kwiatkowska: Pedagogika wobec współczesności. Pedeutologia. Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008, s. 167–168. 8 Ibidem. 12 Wprowadzenie nikających z zasobów osobowych pedagoga, jego kompetencji pedagogicznych i doświadczenia. Profesja pedagoga szkolnego od początku jej powołania jest przedmiotem zainteresowań badawczych. W literaturze pedagogicznej można znaleźć wiele opracowań, ale zawierają one głównie rozważania teoretyczne lub metodyczne9. Badania empiryczne są dość sporadyczne, publikowane głównie w formie arty- kułów, rzadziej monografii (ich wykaz przedstawiono w rozdziale pierwszym). Niniejsza monografia stanowi próbę teoretycznego oraz empirycznego ujęcia pracy pedagoga szkolnego w kontekście przemian szkoły jako instytucji, zmian w obrębie środowiska wychowawczego (rodzinnego, szkolnego, lokalnego) oraz wymagań wobec pedagoga jako profesjonalisty i człowieka. Praca składa się z ośmiu rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedsta- wiono instytucjonalny i prawny wymiar pracy pedagoga szkolnego. Opisano kierunki przemian edukacyjnych w Polsce od zakończenia II wojny światowej po czasy współczesne, w celu zachowania ciągłości i zmiany jako procesów towarzyszących powołaniu profesji pedagoga szkolnego. Przybliżono rolę i za- dania pedagoga szkolnego oraz wskazano na ich związek ze zmieniającymi się wytycznymi prawa oświatowego. Rozdział kończy przegląd badań dotyczących profesji pedagoga szkolnego. W rozdziale drugim dokonano analizy środowiskowych determinantów pracy pedagoga szkolnego. Scharakteryzowano środowisko rodzinne jako miej- sce życia i wzrastania młodego pokolenia. Opisano jego przemiany i zagrożenia. Wskazano na znaczenie współpracy ze szkołą. Ukazano środowisko szkolne w wymiarze instytucjonalnym i społecznym, omawiając problemy szkolne, które pedagog rozpoznaje i rozwiązuje. Zaakcentowano znaczenie środowiska rówieśniczego dla rozwoju młodego pokolenia, zwracając uwagę na zagrożenia, jakie mogą pojawić się w relacjach koleżeńskich. Praca z grupą rówieśniczą to kolejny ważny obszar pracy pedagoga szkolnego. Rodzina, szkoła, środowi- sko rówieśnicze funkcjonują w określonym środowisku lokalnym. Jakość tego środowiska, mechanizmy kontroli społecznej, jakie są w nim stosowane, liczba i rodzaj instytucji wspierających rodzinę i szkołę, mają ogromne znaczenie dla rozwoju młodego pokolenia i w istotnym stopniu determinują pracę peda- goga szkolnego. W rozdziale trzecim omówiona została problematyka zasobów osobowych pedagoga szkolnego. W tym celu odwołano się do różnych ujęć teoretycznych, by ostatecznie przyjąć koncepcję, która ujmuje ważniejsze cechy osobowości, traktowane jako indywidualne wyznaczniki pracy pedagoga szkolnego. Przede 9 I. Jundził: Rola zawodowa pedagoga szkolnego. Warszawa, WSiP, 1980; Wokół roli i za- dań pedagoga szkolnego. Red. J. Szczurkowska, A. Mazur. Kielce, Wydawnictwo Pedago- giczne ZNP, 2013; T. Lewandowska-Kidoń, B. Kalinowska-Witek: Rola pedagoga szkolne- go w szkolnym systemie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Lublin, Wydawnictwo UMCS, 2016. Wprowadzenie 13 wszystkim scharakteryzowano kompetencje pedagogiczne, w tym interperso- nalne. Przedmiotem opisu stało się także zaangażowanie w pracy i poczucie skuteczności działań własnych pedagoga. Pedagog szkolny to osoba, od której oczekuje się konsekwencji w pokonywaniu trudnych sytuacji, a to rodzi poczu- cie stresu. Ta cecha zasobów osobowości została więc poddana szczegółowej analizie w końcowej części rozdziału. W rozdziale czwartym zaprezentowano schemat badań własnych. Wyjaś- niono ogólne założenia metodologiczne oraz przyjęto ilościowo-jakościową strategię badań. Sformułowano przedmiot badań, jakim są instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne wyznaczniki pracy pedagoga szkolnego. Przed- stawiono procedurę badań diagnostyczno-opisowych zastosowaną do zbierania materiału empirycznego. Określono problemy badawcze, opisano metody, tech- niki i narzędzia badań własnych. Scharakteryzowano dobór próby badawczej i teren badań. Rozdziały piąty, szósty i siódmy zawierają analizę wyników badań. Prezen- tację uzyskanych danych rozpoczęto od opisu próby badawczej oraz interpreta- cji danych zebranych podczas diagnozy obszaru planowania i organizacji pracy pedagogów. W tym celu dokonano przeglądu wypowiedzi pedagogów na temat warunków pracy, wykonywanych obowiązków, stosowanych form pomocy pe- dagogicznej wobec uczniów, rodziców i nauczycieli, postrzegania swoich kom- petencji, aspiracji i perspektyw. Przedstawiono klasyfikację propozycji zmian, jakie, zdaniem pedagogów, mogą służyć poprawie jakości ich pracy. W rozdziale szóstym skomentowano opinie pedagogów na temat środowiska wychowawczego uczniów, ono bowiem w istotnym stopniu wyznacza kierunki pomocy pedagogicznej. Pedagodzy dokonali oceny cech środowiska lokalnego, rodzinnego i szkolnego. Wskazali na problemy, jakie diagnozują, oraz na działa- nia, jakie podejmują – doraźne i uprzedzające. Rozdział siódmy obejmuje analizę wybranych cech osobowości badanych pedagogów. Do cech tych należą: ocena posiadanych kompetencji pedagogicz- nych (za pomocą skali OKP – Obszary Kompetencji Pedagogicznych), ocena własnych preferencji zawodowych (na podstawie Skali Preferencji Zawodowych), umiejętności interpersonalne (na podstawie Kwestionariusza Kompetencji Interpersonalnych ICQ-R Duane’a Buhrmestera, Wyndola Furmana, Mitchella T. Wittenberga i Harry’ego T. Reisa), skuteczność własna (skala GSES – Uogól- nionej Własnej Skuteczności Ralfa Swarzera i in.), strategie radzenia sobie ze stresem (za pomocą kwestionariusza CISS Normana S. Endlera i Jamesa D.A. Parkera w polskim opracowaniu Jana Strelaua, Aleksandry Jaworowskiej, Kazimierza Wrześniewskiego i Piotra Szczepaniaka). W ostatnim rozdziale zaprezentowano próbę modelowego ujęcia działań pedagoga szkolnego. Dokonano przeglądu różnych koncepcji pracy pedagoga oraz – na podstawie wyników badań – przedstawiono własny model jego pracy. 14 Wprowadzenie Monografia pt. Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarun- kowania funkcjonowania pedagoga szkolnego jest wynikiem zainteresowań naukowych i długoletniej praktyki pedagogicznej autorki, koncentrujących się wokół zagadnień pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wspomagania rozwoju dziecka w warunkach szkoły (szczególnie dziecka o specjalnych potrzebach edukacyjnych), pomocy jego rodzicom i opiekunom. Praca jest adresowana szczególnie do naukowców, specjalistów z zakresu pedagogiki szkolnej i pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej. Powinna również zainteresować osoby odpowiedzialne za kształtowanie szkolnej rzeczywistości, organizatorów edukacji dzieci i młodzieży w środowisku lokalnym i szkolnym, a także nauczycieli i pedagogów bezpośrednio zaangażowanych w pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Może stanowić źródło refleksji dla studentów kierunków pedagogicznych. Pragnę wyrazić wdzięczność Paniom Profesor Justynie Dobrołowicz i Alicji Żywczok za cenne uwagi i sugestie. Wyrazy podziękowania kieruję też do Pani Bożeny Buckiej, dyrektor RODN „Metis” w Katowicach, za pomoc i zachęcenie pedagogów szkolnych do wzięcia udziału w badaniu. Spis tabel Tabela 1. Zestawienie aktów normatywnych i określonych w nich zadań peda- goga szkolnego Tabela 2. Typy odrzucenia i jego cechy Tabela 3. Zestawienie definicji cyberbullyingu Tabela 4. Plan organizacji i przebiegu badań Tabela 5. Płeć badanych pedagogów szkolnych Tabela 6. Wiek badanych pedagogów szkolnych Tabela 7. Staż pracy badanych pedagogów Tabela 8. Wymiar czasu pracy Tabela 9. Zatrudnienie pedagogów w szkole Tabela 10. Stopień awansu zawodowego badanych pedagogów Tabela 11. Wykształcenie badanych pedagogów Tabela 12. Podział badanych pedagogów ze względu na położenie terytorialne Tabela 13. Podział badanych pedagogów ze względu na liczbę uczniów w szkole, szkoły, w której są zatrudnieni w której są zatrudnieni Tabela 14. Posiadanie przez pedagogów samodzielnego gabinetu Tabela 15. Ocena standardu gabinetu przez pedagogów Tabela 16. Braki w wyposażeniu gabinetu wskazane przez pedagogów Tabela 17. Posiadanie zakresu czynności przez badanych pedagogów Tabela 18. Rodzaj i częstość zadań realizowanych w ramach pomocy psycholo- giczno-pedagogicznej Tabela 19. Rodzaj i częstość zadań realizowanych poza wymienionymi w ra- mach pomocy psychologiczno-pedagogicznej Tabela 20. Ocena przez pedagogów przydatności wiedzy z zakresu pedagogiki i psychologii do realizacji wykonywanych zadań Tabela 21. Ocena ważności czynników decydujących o doborze zadań przez Tabela 22. Ocena przez pedagogów stopnia realizacji zadań w ramach pomocy badanych pedagogów psychologiczno-pedagogiczne Tabela 23. Formy pomocy pedagogicznej wykorzystywane w pracy z uczniami oraz częstotliwość ich wykonywania 29 68 71 120 121 122 123 123 123 124 124 126 126 128 128 129 129 130 133 135 135 136 138 234 Spis tabel Tabela 24. Formy pomocy pedagogicznej wykorzystywane w pracy z rodzicami Tabela 25. Formy pomocy pedagogicznej wykorzystywane w pracy z nauczycie- lami i wychowawcami Tabela 26. Ocena przez pedagogów własnych kompetencji zawodowych Tabela 27. Ocena własnej skuteczności Tabela 28. Ocena poziomu identyfikacji z zawodem Tabela 29. Aspiracje zawodowe badanych pedagogów szkolnych Tabela 30. Czynniki wskazane przez pedagogów jako motywujące ich do Tabela 31. Czynniki wskazane przez pedagogów jako utrudniające wykonywa- nie obowiązków zawodowych Tabela 32. Proponowane przez pedagogów zmiany prawne Tabela 33. Proponowane przez pedagogów zmiany organizacji pracy placówki Tabela 34. Proponowane przez badanych zmiany organizacji pracy pedago- Tabela 35. Cechy środowiska lokalnego wskazane przez pedagogów jako istotne w doborze wykonywanych zadań Tabela 36. Podział rodzin ze względu na kompletność członków rodziny Tabela 37. Podział rodzin ze względu na liczbę dzieci Tabela 38. Podział rodzin ze względu na jakość wypełniania funkcji rodziciel- Tabela 39. Problemy diagnozowane w środowisku rodzinnym Tabela 40. Dokonana przez pedagogów ocena stopnia ważności zadań edukacyj- nych realizowanych przez szkołę Tabela 41. Problemy diagnozowane w środowisku szkolnym Tabela 42. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – cechy oso- pracy gicznej skich biste łanie Tabela 43. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – cechy interpretacyjno-komunikacyjne Tabela 44. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – współdzia- Tabela 45. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – umiejętności kreatywno-krytyczne Tabela 46. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – pragmatyzm Tabela 47. Przeliczenie wyników dla preferencji artystycznej i społecznej Tabela 48. Wyniki w zakresie preferencji artystycznej i społecznej u badanych pedagogów Tabela 49. Przeliczenie wyników dla skali preferencji badawczej, przedsiębior- Tabela 50. Wyniki w zakresie preferencji badawczej, przedsiębiorczej, reali- czej, realistycznej i konwencjonalnej stycznej i konwencjonalnej pedagogów Tabela 51. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali Inicjowanie Tabela 52. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali IR, ujęte w prze- relacji (IR) działach tenowych 139 140 142 143 143 144 145 146 147 147 147 152 155 155 155 156 159 160 164 165 166 167 168 170 170 171 171 174 174 Spis tabel 235 Tabela 53. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali Asertywne Tabela 54. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali AO, ujęte Tabela 55. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali Ujawnienie Tabela 56. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali US, ujęte oddziaływanie (AO) w przedziałach tenowych siebie (US) w przedziałach tenowych wspieranie (EW) w przedziałach tenowych konfliktów (RK) w przedziałach tenowych Własnej Skuteczności Tabela 57. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali Emocjonalne Tabela 58. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali EW, ujęte Tabela 59. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali Rozwiązywanie Tabela 60. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie skali RK, ujęte Tabela 61. Wyniki uzyskane przez pedagogów za pomocą Skali Uogólnionej Tabela 62. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w skali GSES Tabela 63. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na zadaniu, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 64. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSZ, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 65. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na zadaniu, przedział wieku od 55 do 79 lat Tabela 66. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSZ, przedział wieku od 55 do 79 lat Tabela 67. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na emocjach, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 68. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSE, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 69. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na emocjach, przedział wieku od 55 do 79 lat Tabela 70. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSE, przedział wieku od 55 do 79 lat Tabela 71. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na unikaniu, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 72. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSU, przedział wieku od 25 do 54 lat Tabela 73. Wyniki uzyskane przez pedagogów w zakresie wykorzystania stylu skoncentrowanego na unikaniu, przedział wieku od 55 do 79 lat Tabela 74. Poziom wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wykorzy- stania stylu SSU, przedział wieku od 55 do 79 lat 176 176 178 178 180 180 182 183 185 185 188 188 188 188 190 190 191 191 193 193 193 194 Spis wykresów Wykres 1. Metody i techniki badawcze Wykres 2. Analiza statystyczna wieku badanych pedagogów Wykres 3. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – cechy osobiste Wykres 4. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – cechy interpretacyjno-komunikacyjne Wykres 5. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – współdziałanie Wykres 6. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – umiejętno- ści kreatywno-krytyczne Wykres 7. Ocena przez pedagogów kompetencji pedagogicznych – pragmatyzm Wykres 8. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie skali Wykres 13. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów za pomocą Skali Wykres 14. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wyko- rzystania stylu skoncentrowanego na zadaniu (ogół badanych) Wykres 15. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wyko- rzystania stylu skoncentrowanego na emocjach (ogół badanych) Wykres 16. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wy- korzystania stylu SSU ACZ (ogół badanych) Wykres 17. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wyko- rzystania stylu SSU PKT (ogół badanych) Wykres 18. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie wy- korzystania stylu SSU INNE (ogół badanych) Wykres 9. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie skali Wykres 10. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie skali Wykres 11. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie skali Wykres 12. Rozkład wyników uzyskanych przez pedagogów w zakresie skali Inicjowanie relacji (IR) Asertywne oddziaływanie (AO) Ujawnienie siebie (US) Emocjonalne wspieranie (EW) Rozwiązywanie konfliktów (RK) Uogólnionej Własnej Skuteczności 115 122 165 166 167 168 169 175 177 179 181 182 185 189 191 195 195 196 Summar y The monograph is an attempt at a theoretical and empirical approach to the work of a school pedagogue in the context of the school’s transformations as an institution, changes within the educational environment (family, school, local) and the requirements for the pedagogue as a professional and a person. The work consists of eight chapters. The first chapter presents the institutional and legal dimension of the work of a school pedagogue. It describes the directions of educational changes in Poland from the end of World War II to contemporary times, in order to show continuity and change as processes accompanying the appointment of a school pedagogue. The role and tasks of the school pedagogue and their relation to the changing directives of the educational law are analysed. The chapter ends with a review of research on the profession of the school pedagogue. The second chapter covers the environmental determinants of the work of a school pedagogue. The family environment is presented as a place of life and upbringing of the young generation. The directions of transformation of the contemporary family, its threats and the impor- tance of cooperation between the family and school are described. The contemporary school environment is presented in the institutional and social dimension, pointing to negative phenomena which the pedagogue recognizes and deals with. The role of the peer environment for the development of the young generation has been emphasised, and attention has been paid to the risks (especially peer exclusion and cyber-bullying) that may arise in the peer relationship. Working with a peer group is another important area of work for a school pedagogue. Family, school, and peer environment function in a specific local environment. The quality of this environment, the social control mecha- nisms that are applied in it, the number and type of institutions supporting the family and school are of great importance for the development of the young generation and they significantly determine the work of the school pedagogue. The third chapter covers the definition of the personal resources of the school teacher. Their description refers to different theoretical approaches in order to distinguish more important personality traits, which are treated as individual determinants of the school pedagogue’s work. Pe- dagogical competence is characterized, including interpersonal skills. The involvement in professional activities and the sense of effectiveness of the teacher’s own actions are described. The pedagogue is expected to be able to cope with difficult situations, which generates tension. Therefore, this feature of personality resources has been analysed in detail in the final part of the chapter. Chapter Four presents the concept of own research. It describes general methodological assumptions and adopts a quantitative-qualitative research strategy. It indicates the subject of the research, i.e. institutional, environmen- tal and individual determinants of the work of a school pedagogue. The procedure of diagnostic and descriptive tests used to collect empirical material is presented. Research problems have been formulated – main and detailed. The methods used in the research – diagnostic survey and estimation method – are characterized. Also, the selection of the research sample and the research area is described. The following chapters (fifth, sixth and seventh) contain an analysis of the research results. The presentation of the obtained 240 Summary data starts with a description of the research sample and data coming from the diag- nosis of the field of planning and organisation of pedagogical work. For this purpose, the statements of the pedagogues on working conditions, professional duties, forms of pedagogical assistance applied to pupils, parents and teachers, perception of their competences, aspirations and perspectives are reviewed. The classification of changes proposed by the pedagogues has been made in order to improve the quality of the work. In the sixth chapter, the opinions of the pedagogues on the educational environment in which the pupils function and which to a significant extent determines the directions of the pedagogical assistance have been collected. Chapter Seven presents the results of the diagnosis of selected personality traits of the pedagogues under examination. Five areas of personality have been analysed: assessment of one’s own pedagogical competence, assessment of one’s own professional preferences, interpersonal skills, own effective- ness, and strategies of dealing with stress. The final chapter is an attempt to model the activities of a school pedagogue. It reviews different concepts of the pedagogue’s work and, on the basis of the research results, presents own model of his/her work. The present publication is part of the tradition of research into the profession of school pedagogue. It is an attempt to empirically present the contemporary pedagogue in the context of the changing school, environmental conditions and his/her personal resources. The problems undertaken in the work are of great social importance, because a school pedagogue is a person prepared to act towards various categories of people, including those at risk of exclusion or socially inadequate. He or she is a professional providing psychological and pedagogical assistance, supporting educational activities of teachers and parents, organising and implementing various forms of assistance for students, undertaking interventions in the most difficult matters. The profession of a pedagogue is perceived competently, it is extremely important to know the scope of his or her duties, the environment in which and for which he or she works, as well as individual predispositions conditioning a particular style of work. The monograph deals with the problems which are important for professionals in the field of school counselling and educational pedagogy. It is also addressed to people responsible for shaping school reality, organisers of education for children and young people in the local and school environment, and teachers and educators directly invol- ved in psychological and pedagogical assistance. This position can also be a source of reflection for students of pedagogical faculties. Redaktor inicjujący Paulina Janota Redaktor Joanna Szewczyk Projekt okładki (wykorzystano zdjęcie ze strony pixabay.com) Tomasz Tomczuk Redakcja techniczna Małgorzata Pleśniar Korekta Marzena Marczyk Łamanie Marek Zagniński Nota copyrightowa obowiązująca do 31.12.2021: Copyright © 2020 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone Sprzyjamy otwartej nauce. Od 1.01.2022 publikacja dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0) Wersja elektroniczna monografii zostanie opublikowana w formule wolnego dostępu w Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego www.rebus.us.edu.pl. https://orcid.org/0000-0001-7548-858X Bobik, Bogumiła Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego / Bogumiła Bobik. - Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2020 Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail:wydawnictwo@us.edu.pl https://doi.org/10.31261/PN.3967 ISBN 978-83-226-3933-7 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3934-4 (wersja elektroniczna) Druk i oprawa: Volumina.pl Daniel Krzanowski ul. Księcia Witolda 7–9 71-063 Szczecin Wydanie I. Liczba arkuszy drukarskich: 15,25. Liczba arkuszy wydawniczych: 17,0. Publikację wydrukowano na papierze offset 90 g. PN 3967. Cena 64,90 zł (w tym VAT).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Instytucjonalne, środowiskowe i indywidualne uwarunkowania funkcjonowania pedagoga szkolnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: