Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00344 006394 13428079 na godz. na dobę w sumie
Intercyza europejska jako metoda kształtowania małżeńskich ustrojów majątkowych - ebook/pdf
Intercyza europejska jako metoda kształtowania małżeńskich ustrojów majątkowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 534
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9268-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka stanowi kompleksową analizę zagadnień związanych z zawieraniem umów majątkowych przez obywateli polskich będących małżonkami obywateli innych państw członkowskich UE w kontekście rozporządzenia UE Nr 2016/1103 z 24.6.2016 r., wdrażającego wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych. Szczególną uwagę poświęcono prawu właściwemu dla takiej umowy, a także możliwości wyboru przez samych małżonków prawa rządzącego ich ustrojem majątkowym. Z uwagi na nieprzystąpienie Rzeczpospolitej Polskiej do stosowania rozporządzenia nr 2016/1103, pojawia się zagadnienie oddziaływania tej regulacji w odniesieniu do polskich obywateli, ponieważ może ona wywierać wpływ na sytuację prawną Polaków, którzy mieszkają za granicą albo zawierają swoje małżeństwa w 18 krajach Unii stosujących to rozporządzenie. Książka przedstawia mechanizmy działania nowej regulacji na tle praw wybranych państw członkowskich np. prawa niemieckiego. Z uwagi na kolizyjno-prawny aspekt zagadnień związanych ze stosowaniem rozporządzenia Nr 2016/1103, książka bierze pod uwagę uwarunkowania związane ze uwzględnianiem przepisów polskiego prawa rodzinnego, jak również norm kolizyjnych polskiego prawa prywatnego międzynarodowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie – uwagi ogólne 1. Specyfika majątkowych stosunków małżeńskich w Europie – krótki rys historyczny Od najdawniejszych czasów trwały, ściśle osobisty i prawny związek między kobietą i mężczyzną nazywany jest małżeństwem1. W okresie państwa rzym- skiego i obowiązującego w nim prawa rzymskiego (ius civile) małżeństwo słu- żyło ogólnemu dobru społeczeństwa2. W ramach tego tradycyjnego wzorca małżeństwa mieszczą się niemal wszystkie regulacje prawne państw europej- skich na obszarze łacińskiej kultury prawnej. Pomimo tej wspólnej cechy, za- chodzą szczegółowe różnice dotyczące definicji małżeństwa, które wynikają wyłącznie z tradycyjnych narodowych uwarunkowań kulturalnych i społecz- nych danych krajów3. Jest to relacja o szczególnym społecznym znaczeniu i cechuje się stałymi elementami, pozwalającymi na zaspokajanie człowiekowi jego potrzeb związanych z życiem w społeczności ludzkiej. Przede wszystkim małżeństwo opiera się na dwupłciowości4. Nieodzowne jest także obustronne założenie trwałości takiego związku5. Funkcjonowanie społeczeństwa oparte jest na działaniu mniejszych struktur, np. grup społecznych opartych na więzi pokrewieństwa, tj. rodzin tworzących podstawową komórkę społeczną6. 1 K. Kolańczyk wskazuje, że małżeństwo w prawie rzymskim miało faktyczny charakter oparty na faktycznym pożyciu i woli zawarcia związku (Prawo rzymskie, s. 222–223); W. Bojarski, Prawo rzymskie, s. 118–119. 2 K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, s. 222–223. 3 M. Sokołowski, Europejski projekt regulacji małżeńskich ustrojów majątkowych, s. 60 i n. 4 J. Gajda, w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 70. 5 W. Chrzanowski, Problem ochrony trwałości małżeństwa, s. 1–5; podobnie J. Gajda, 74; F. Adamski, Socjologia małżeństwa, s. 19. w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 68. 6 J. Szczepański, Elementarne pojęcia socjologii, s. 300; Z. Tyszka, Socjologia rodziny, s. 61– 1 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... Małżeństwo mężczyzny i kobiety jest stabilnym fundamentem pozwalają- cym na rozwój rodziny. W doktrynie polskiego prawa rodzinnego okresu po- wojennego na przestrzeni dziesięcioleci drugiej połowy XX w., wskazywano na kwestie związane z potomstwem i problematyką ochrony dobra dziecka w związku z realizacją najbardziej doniosłych społecznie funkcji rodziny, czyli urodzenia i wychowywania potomstwa7, a także zapewnienia utrzyma- nia członkom rodziny8. W tym celu realizowana w małżeństwie jest również obok funkcji prokreacyjnej funkcja pozyskiwania i gromadzenia majątku. Nie można pominąć tutaj warstwy emocjonalnej małżeństwa, które zawierane jest i trwa na podstawie trudnego do zdefiniowania aspektu życia ludzkiego, ja- kim są relacje uczuciowe wpływające na wolę zawarcia, a także utrzymania w przyszłości związku małżeńskiego. Jest to więc potwierdzeniem faktu, że sfera uczuć jest jednym z zasadniczych elementów ludzkiej egzystencji, zwłasz- cza w obrębie relacji rodzinnych9. Również polski ustawodawca, zauważa tę okoliczność stanowiąc zwięźle o obowiązku wzajemnego wspierania się małżonków. Znacznie szerzej wypo- wiada się o tym doktryna polskiego prawa10. Refleksja nad warstwą uczuciową małżonków przejawia się w polskim prawie rodzinnym najwyraźniej w ramach pojęcia rozkładu pożycia jako przesłanki rozwodu (art. 56 KRO)11. Chociaż polski ustawodawca nie wyartykułował wprost takiej myśli, to w doktrynie i praktyce sądowej pojęcie tego rozpadu rozwijane jest na podstawie stwier- dzenia zaniku więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej między małżonkami. Biorąc pod uwagę tradycyjny wzorzec małżeństwa, relacje zachodzące w małżeństwie można najprościej rozdzielić na dwie podstawowe grupy, czyli relacje o charakterze majątkowym i relacje o charakterze niemajątkowym. Przykładem tych ostatnich relacji mogą być kwestie dotyczące władzy rodzi- cielskiej albo dotyczące praw stanu, np. zmiany nazwiska lub nabycia obywa- telstwa przez małżonka w związku z zawarciem małżeństwa12. O wiele bardziej rozwiniętą dziedziną stosunków prawnych jest dziedzina małżeńskich relacji 7 B. Walaszek, Prawo małżeńskie. 8 A. Olejniczak, Materialnoprawne przesłanki udzielenia rozwodu, s. 7. 9 J. Rembowski, Więzi uczuciowe, s. 16–17. 10 M. Nazar, Niektóre zagadnienia małżeństwa, s. 103 (autor akcentuje więzi uczuciowe po- między członkami rodzin). Ogólnie o zasadach polskiego prawa rodzinnego w odniesieniu do małżeństwa: T. Smyczyński, w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 4–5 oraz s. 46. 11 A. Olejniczak, Materialnoprawne przesłanki udzielenia rozwodu, s. 7. 12 M. Sokołowski, Europejski projekt regulacji małżeńskich ustrojów majątkowych, s. 60 i n. 2 1. Specyfika majątkowych stosunków małżeńskich... majątkowych odnosząca się nie tylko do wzajemnych stosunków małżonków, ale mająca na względzie dobro utworzonej przez nich rodziny. Pojęcia rodziny oraz małżeństwa są ze sobą nierozerwalnie związane na gruncie prawa rodzinnego13. Małżeństwo jest pierwszym etapem rozwo- jowym rodziny, a interes rodziny często jest determinowany przez interes małżeństwa rozumianego jako wspólnota materialnych interesów małżonków. Dlatego w wymiarze materialnym i finansowym problematyka ustroju małżeń- skiego majątkowego może bezpośrednio oddziaływać na dobro całej rodziny. Majątek małżonków jest niezbędny dla prawidłowego działania małżeństwa i sprawia, że stanowi ono nie tylko podstawową komórkę społeczną, ale także ekonomiczną. Ogół majątkowych relacji tradycyjnie zachodzących w małżeń- stwie reguluje szczególna gałąź prawa rodzinnego nazywaną majątkowym pra- wem małżeńskim14. Pod koniec XX w. regulacje państw europejskich różniące się wprawdzie między sobą co do szczegółów, nie podawały jeszcze w wątpliwość tradycyjnej definicji małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny. Początek dyskusji nad kształtem małżeństwa związany jest z przyjęciem reguł zawartych w MPPPiO, który wyraziście wyartykułował zasady związane z prawem kobiet i mężczyzn do zawarcia małżeństwa15. W nowym stuleciu w związku z realizowaną przez Unię Europejską polityką niedyskryminacji i równości społecznej pojawiły się pierwsze kwestie związane z formalizacją pozycji prawnej związków partner- skich niebędących małżeństwami, które zwyczajowo nazywano konkubina- tami16. Regulacja formalnej sytuacji prawnej tych związków, jak również proble- matyka majątkowych relacji w ramach małżeństw międzynarodowych sta- nowiły jedno z zagadnień Zielonej Księgi Komisji Europejskiej z 2006 r. w dziedzinie ujednolicania reguł rządzących normami kolizyjnymi prawa pry- watnego międzynarodowego17. Dyskusja nad kształtem małżeństwa w Euro- pie, przebiegała początkowo w obrębie doktryn krajowych, ale pracom nad 13 M. Nazar, w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 234. 14 J. Ignaczewski, Małżeńskie ustroje majątkowe, 2005, s. VII. 15 Art. 23 ust. 2 MPPPiO. 16 Rejestrowane związki partnerskie są instytucją od dawna znaną w prawie niektórych państw UE. Przykładowo francuski tzw. pakt solidarności pactee solidaritee dopuszcza zawarcie zareje- strowanego związku (niemałżeńskiego) na podstawie wzajemnej umowy dwóch osób. 17 Zielona Księga Komisji Europejskiej w sprawie kolizji przepisów w sprawach dotyczących majątkowego ustroju małżeńskiego, w tym zagadnienia właściwości i wzajemnego uznawania do- kumentów i orzeczeń sądowych (Bruksela, 17.7.2006 r. KOM(2006) 400 wersja ostateczna). 3 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... normami rządzącymi międzynarodowymi relacjami małżonków towarzyszyły próby włączenia w nurt ogólnej regulacji prawa małżeńskiego regulacji praw- nych dotyczących związków innych niż małżeńskie. W ostatnim czasie dok- tryna wskazuje na zjawisko aspiracji osób uczestniczących w tych związkach nie tylko do takich praw, jakie przysługują małżonkom w dziedzinie praw majątkowych lub spadkowych, ale także do nazywania tych związków wprost „małżeństwami”18. Dla uniknięcia ewentualnych wątpliwości podkreślić na- leży, że niniejsza praca odnosi się tylko do tradycyjnego małżeństwa i związa- nych z nim aspektów majątkowych. Analizując w ujęciu historycznym instytucję małżeństwa, niezależnie od więzi uczuciowej pomiędzy dwojgiem ludzi, trudno oprzeć się wrażeniu, że w ubiegłych stuleciach małżeństwo stanowiło także istotną rzeczywistość ma- jątkową. Charakterystyczna jest również (z uwagi na rozmaitość obowiązują- cych praw) niejednolita terminologia związana z umowami majątkowymi mał- żonków19. Dawne prawo polskie (XIV–XV w.) traktowało majątek małżonków jako tzw. wspólność rodzinną, w której kobieta zachowywała własność swojego ma- jątku przeznaczonego do użytku osobistego wniesionego jako tzw. wyprawa. Oprócz tego kobieta dostawała posag (w pieniądzach lub w innych dobrach materialnych), który odpowiadał jej udziałowi spadkowemu po rodzicach, w związku z tym nie miała już praw do spadkobrania po rodzicach20. Posagiem zarządzał małżonek, ale posag po śmierci żony wracał do jej rodziny, a jeśli została wdową, to oprócz posagu kobieta miała prawo rozporządzać na równi z synami zmarłego majątkiem po mężu21. W ubiegłych stuleciach w Polsce kobieta wychodząc za mąż, otrzymywała dwie masy majątkowe: po pierwsze posag stanowiący należną jej część spad- kową po rodzicach, a jeżeli w skład posagu wchodziła nieruchomość, to kobieta zachowywała jej własność na całe życie. Po drugie żona od męża otrzymywała także wiano, w skład którego najczęściej wchodziły przedmioty użytku domo- wego i rzeczy osobiste, mające stanowić jej zabezpieczenie na własnym ma- 18 M. Pilich, Modele regulacji prawnych, s. 121–123; P. Twardoch, O poszukiwaniu, s. 71–115; taż, Sprawy majątkowe partnerów, s. 3–4, 8–15. 19 Za literaturą niemieckojęzyczną przytoczono te terminy w oryginalnym brzmieniu: Ehetag, Eheverkomnis, Gedinge, Gemächte, Eheberednis, Eherodel, cyt. za A. Bilinger, Der Ehevertrag nach schweizerischem, s. 9 i n. 20 Tak stanowiły postanowienia Statutu wielkopolskiego Kazimierza Wielkiego (art. CXXIV), cyt. za J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski, przyp. 8, s. 286. 21 Ibidem, s. 286. 4 1. Specyfika majątkowych stosunków małżeńskich... jątku męża22. Posag, o ile był wypłacany w pieniądzach, stawał się własnością męża23. W późniejszych czasach u schyłku średniowiecza oraz w Rzeczypospo- litej szlacheckiej funkcjonowało kilka systemów majątkowych małżeńskich. Po pierwsze, wspólność majątkowa małżeńska, w której majątki małżonków two- rzyły zarządzaną przez męża całość wraz z dorobkami. Istniała także rozdziel- ność majątkowa, w której każde z małżonków samodzielnie zarządzało swoim majątkiem. Praktykowany był także tzw. ustrój jedności zarządu – kiedy to przy zachowaniu oddzielnej własności, wszystkimi majątkami zarządzał mąż, oraz tzw. rząd posagowy, w którym mąż zarządzał dobrami posagowymi żony, z tym jednak zastrzeżeniem że dobra te jednak pozostawały własnością żony, a po jej śmierci mogły wrócić do majątku jej rodziny (jeżeli były to nierucho- mości, ziemie, wsie)24. Stan ten na ziemiach polskich utrzymywał się aż do okresu rozbiorów, kiedy to na terenie Polski zaczęły obowiązywać prawa państw zaborczych25. Wynikało to ze stanowego charakteru ówczesnych społeczeństw, gdzie obok szlachty i chłopów istotną rolę w życiu społecznym i gospodarczym wypełniało także mieszczaństwo zajmujące się handlem i kupiectwem. Oprócz tego od najdawniejszych czasów przywiązywano wagę do kontraktowego charakteru relacji związanej z zawarciem małżeństwa26. Wstąpienie w związek małżeński oznaczało zawarcie przez strony umowy trwającej z założenia przez całe ich wspólne życie. Zasadniczą zmianą modelu małżeństwa nowożytnych państw w stosunku do tradycyjnego wzorca ubiegłych stuleci jest tendencja do odej- ścia od paternalistycznej relacji małżonków w obrębie wzajemnych stosunków w kierunku pełnego równouprawnienia kobiet. W gruncie rzeczy jednak majątkowy charakter rzeczywistości małżeńskiej dominował w społeczeństwach zachodniej Europy aż do wczesnych lat XX w. Można nawet powiedzieć, że i w dzisiejszym stuleciu ujmowanie małżeń- stwa na płaszczyźnie majątkowej odzyskuje swoją dawną aktualność – wobec 22 W krajach germańskich pojawiał się jeszcze element podarunku ślubnego wręczanego ko- biecie nazajutrz po skonsumowaniu małżeństwa tzw. Morgengabe. 23 J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski, s. 287–288. 24 J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia państwa i prawa polskiego, s. 122; B. Lesiń- ski, W. Rozwadowski, Historia prawa, s. 318–319. 25 H. Konic, Prawo majątkowe małżeńskie, s. 4. 26 Kontraktowy charakter zawarcia małżeństwa obowiązywał, mimo iż w zakresie zawiera- nia i unieważniania małżeństwa na ziemiach polskich aż do zaborów obowiązywało prawo kano- niczne. Tak więc oprócz kontraktowego aspektu zawierania małżeństw zakładana była też doży- wotnia trwałość małżeństwa. J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia państwa i prawa polskiego, 1965, s. 278. 5 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... rozwoju aktywności ekonomicznej szerokich kręgów społeczeństw szczegól- nie w zachodniej części Unii Europejskiej. Wskazując na oddziaływanie spo- łeczno-polityczne Unii Europejskiej, nie sposób pominąć jej zdecydowanie ekonomicznego charakteru, który przez długie lata stanowił podstawę integra- cji państw zachodniej Europy kładącej podwaliny pod dzisiejszą Unię, funk- cjonującą w znacznie rozleglejszym politycznym kształcie. Dobrym tego przykładem są regulacje prawne małżeńskie państw nie- miecko- i francuskojęzycznych. Kobiety, które w dawniejszych czasach najczę- ściej nie pracowały zarobkowo, przejmując na siebie ciężary prowadzenia go- spodarstwa domowego i opieki nad dziećmi, znajdowały się w niekorzystnej pozycji względem zarabiającego małżonka. Zjawisku temu najwcześniej pró- bowano przeciwdziałać w prawie w państwach skandynawskich i niemiecko- języcznych27. Również w Polsce prawo rodzinne od dawna dążyło do uwzględ- niania specyficznych uwarunkowań związanych z umacnianiem pozycji praw- nej kobiety w małżeństwie, a analiza ewolucji przepisów polskiego KRO jest tego dobrym przykładem28. Warto na kanwie historycznych odniesień zauwa- żyć, że polskie prawo rodzinne w XX w. jako jedno z pierwszych realizowało założenie równouprawnienia małżonków w sferze majątkowej, a ostateczny kształt nadano tej koncepcji w KRO, poprzez przyjęcie zasady wspólności do- robku obojga małżonków29. W Europie majątkowe ustroje małżeńskie można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowią ustroje z ograniczoną wspólnością majątkową, która wystę- puje np. we Włoszech, Francji oraz w Polsce. Drugą grupę stanowią występu- 27 Odbicie tego równouprawnienia w krajach niemieckojęzycznych znajdziemy w prawie takich krajów jak: Niemcy, Szwajcaria i Austria, które tradycyjnie hołdują zasadzie małżeń- skiej rozdzielności majątkowej. Jest to system tzw. roszczenia wyrównawczego Ausgleichsan- spruch uwzględniający zaangażowanie kobiety w gospodarstwie domowym, oraz możliwość, także umownej, rozszerzonej alimentacji małżonka (kobiety) po rozwodzie, tzw. nacheheliche Unterhalt, cyt. za E. Ambrock, Ehe und Scheidung, s. 150–158, Kommentar § 1572 BGB; D. Schwab, Fami- lienrecht, Monachium 2013, s. 70–72. 28 Polskie prawo szlacheckie w czasach przedrozbiorowej Rzeczpospolitej dawało kobietom bardzo dogodne możliwości kształtowania majątkowych relacji z małżonkiem. Zarówno instytu- cja wiana, jak i posagu unaoczniają, że kobieta miała w Polsce stabilną pozycję majątkową. Przy- kładowo, majątek wniesiony przez nią do małżeństwa stanowił jej własność, która powracała do rodziny kobiety po jej śmierci (o ile nie posiadała dzieci, którym mogła przekazać swój majątek). 29 A. Wąsiewicz, Z problematyki umów majątkowych, s. 49 (uwagi na gruncie KRO – tekst pierwotny wprowadzony ustawą z 25.2.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny i opie- kuńczy, Dz.U. Nr 9, poz. 60). Można też wspomnieć o obowiązującym wcześniej powojennym dekrecie tzw. Prawo małżeńskie z 29.5.1946 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 196), który zakładał ustawową rozdzielność majątkową małżonków opartą na zasadzie wyrównania dorobków. 6 1. Specyfika majątkowych stosunków małżeńskich... jące w krajach kultury germańskiej oraz w państwach skandynawskich ustroje zakładające rozdzielność majątkową z tzw. wyrównaniem dorobków – najczę- ściej z tzw. odroczonym momentem wzajemnego rozliczenia wartości mająt- ków osobistych obydwóch małżonków, skrótowo określaną jako „wspólność odroczona”. Ten skrót wydaje się jednak nietrafny, ponieważ trudno mówić już o wspólności w momencie zakończenia małżeństwa np. wskutek rozwodu lub śmierci. Z pewnymi modyfikacjami w ramach tych ustrojów występuje przykładowo tzw. ograniczona wspólność majątkowa polegająca na tym, że każdy z małżonków posiada swój własny majątek osobisty, którym samodziel- nie zarządza, a oprócz tego występuje majątek wspólny, przy którego zarządzie współdziałają oboje małżonkowie. Przy tym często jest to ograniczone do ma- jątku związanego z funkcjonowaniem założonej przez nich rodziny30. Inną z kolei modyfikacją w ramach ustrojów rozdzielności majątkowej jest ustrój rozdzielności majątkowej z odroczoną wspólnością (tzw. wyrównanie dorobków) polegający na tym, że między małżonkami trwa rozdzielność ma- jątkowa, która w momencie zakończenia małżeństwa przeobraża się we wspól- ność, w skład której wchodzą majątki dorobkowe małżonków, a całość ta pod- lega następnie podziałowi na koniec małżeństwa (śmierć, rozwód)31. Obecnie w poszczególnych krajach Unii Europejskiej realizowane są więc dwie koncep- cje oparte na wspólności bądź rozdzielności majątkowej, które w zakresie roz- wiązań szczegółowych różnią się od siebie. W przypadku małżeństw zawieranych pomiędzy obywatelami państw członkowskich stanowi to źródło wątpliwości z uwagi na możliwości oddzia- ływania w obrębie majątku małżonków dwóch praw właściwych, co w prak- tyce stanowić może źródło komplikacji w ustaleniu zakresu swobodnego dys- ponowania przez małżonków składnikami ich majątków. Spowodowane jest to z jednej strony przez zagadnienie wskazania prawa właściwego dla stosunków majątkowych w danym małżeństwie, a z drugiej strony problematyką ustala- nia składu majątków oraz określania granic swobodnego dysponowania przez małżonków ich majątkiem osobistym. 30 M. Ryznar, A.Stępień-Sporek, Harmonizacja małżeńskiego prawa majątkowego, s. 45. 31 J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, 2006, s. 130–131. 7 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... 2. Małżeństwa międzynarodowe w świetle definicji ustawowych rodziny i małżeństwa polskiego prawa rodzinnego oraz ustawy o obywatelstwie polskim 2.1. Rodzina Pojęcia rodziny oraz małżeństwa są ze sobą nierozerwalnie związane na gruncie prawa rodzinnego32. Małżeństwo stanowić może pierwszą formę rozwojową rodziny, a interes rodziny często jest determinowany przez inte- res małżeństwa rozumianego także jako wspólnota materialnych interesów małżonków. Dlatego w wymiarze materialnym i finansowym problematyka ustroju małżeńskiego majątkowego zwykle bezpośrednio oddziałuje na interes całej rodziny. Na gruncie polskiego prawa zgodnie z art. 18 Konstytucji RP małżeństwo zostało uznane za sformalizowany związek kobiety i mężczyzny, nie funkcjonuje natomiast jednolita definicja ustawowa rodziny, pomimo iż KRO posługuje się tym pojęciem nie tylko w art. 23 KRO, ale i w wielu dal- szych przepisach33. W związku z tym małżeństwo należałoby rozumieć jako monogamiczny związek kobiety i mężczyzny, oparty na wyrażonej w przewidzianej prawem formie woli jego nawiązania, zawarty na trwałe (na czas nieokreślony) przy współudziale właściwego czynnika publicznego. Oznacza to, że musiałoby chodzić o małżeństwo w tradycyjnym, „klasycznym” tego słowa znaczeniu. Nie są nim więc objęte związki partnerskie (rejestrowane albo nierejestrowane) bez względu na to, czy są to związki osób różnej, czy też tej samej płci, które w pra- wie niektórych państw mają status małżeństwa34. Konstytucja RP również posługuje się pojęciem „rodziny i małżeństwa” w art. 18, jednakże nie definiując tych pojęć, lecz zakreślając warunek pole- gający na tym, że jest to związek mężczyzny i kobiety35. Zakres pojęcia „ro- dzina” ujętego w szczególności w art. 18 Konstytucji RP jak wskazuje dok- tryna, jest szerszy aniżeli kodeksowe „wąskie rozumienie” rodziny, co nie sta- nowi sprzeczności lub niespójności w ramach systemu prawa, ale jest efektem 32 J. Gajda, w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 68. 33 T. Smyczyński, w: T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 2–7. 34 Odmiennie E. Łętowska, J. Woleński, Instytucjonalizacja związków partnerskich, s. 15–40. 35 Zwraca na to również uwagę B. Banaszkiewicz, Małżeństwo jako związek mężczyzny i ko- biety, s. 640–656. 8 2. Małżeństwa międzynarodowe w świetle definicji... celowego ograniczenia regulacji kodeksowej do pewnej tylko gałęzi stosun- ków społecznych ze względu na ich szczególną rangę36. Rodzina jest tłem, na którym występuje małżeństwo jako jego podstawowa osnowa, dlatego defi- nicja rodziny może być ujmowana w przepisach wielu innych polskich ustaw, np. art. 6 pkt 14 ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej37, zgodnie z któ- rym rodzinę tworzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione, ale pozostające ze sobą w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące lub gospodarujące38. W związku z tym w prawie polskim widoczna jest ogólna tendencja do znacznie szerszego ujmowania rodziny jako zjawiska nie tylko istotnego w warstwie przepisów prawnych, ale także zjawiska socjologicznego istotnego z uwagi na więzi społeczne, jakie oddziałują w jej obrębie39. Tendencja taka jest efektem konieczności uwzględniania porządku prawnego prawa międzynaro- dowego. W szczególności standardów prawnych Rady Europy, wyrażających się chociażby na gruncie EKPCz, i związanym z nią orzecznictwem Europej- skiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu40. Trybunał w odniesieniu do art. 8 EKPCz wskazuje na prawo do poszanowania życia prywatnego, rodzin- nego i mieszkania, a także uwzględniania faktycznych więzi osobistych ludzi (także tej samej płci)41. Odbiciem konieczności szerokiego definiowania rodziny jest też przepis art. 23 Konstytucji RP wskazujący na rodzinę jako podstawę struktury go- spodarstw rolnych istotną dla funkcji zachowania podstawowego ustroju rol- nego Rzeczypospolitej Polskiej. Rodzina występuje więc jako zasadniczy fun- dament relacji społecznych i ekonomicznych kształtujących życie społeczeń- stwa polskiego w kontekście zasad ochrony małżeństwa, jego dwupłciowego 36 A. Mączyński, Der Begriff der Familie, s. 1169–1173. Podobnie M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 23. 37 Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm. 38 Wyr. TK z 18.5.2005 r., K 16/04, OTK ZU 2005, Nr 5A, poz. 51 w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która przyznaje zasiłek rodzicielski tylko rodzicom niebędącym mał- żonkami. stanowiło to prawne i faktyczne dyskryminowanie dzieci rodziców, którzy pozostawali w związkach formalnych. Zdaniem Rzecznika Praw Dziecka takie nierówne traktowanie naruszało nie tylko konstytucyjną zasadę równości, ale także konstytucyjną zasadę pomocy państwa wobec rodzin oraz zasadę prymatu rodzicielskiej odpowiedzialności za dziecko. 39 Podobne stanowisko prezentuje też doktryna niemiecka G. Otte, Gilt noch der enge Fami- lienbegriff?, s. 585. 40 Zob. orzecznictwo ETPC: wyr. z 16.11.2004 r., Moreno Gomez v. Hiszpania, 4143/02 (ECHR 2004-X); wyr. z 28.4.2005 r., Buck v. Niemcy, 41604/98 (ECHR 2005-IV); wyr. z 24.5.2007 r., Tu- leshov i inni v. Rosja, 32718/02 (Legalis). 41 Wyr. ETPC z 22.4.1997 r., X,Y,Z v. Wielka Brytania, 21830/93 (Legalis) oraz wyr. z 24.7.2003 r., Karner v. Austria, 40016/98 (Legalis). 9 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... charakteru, równouprawnienia, świeckości czy też trwałości związku małżeń- skiego42. Dlatego trafne wydaje się proponowane w doktrynie ujmowanie ro- dziny w szerszym aspekcie tzw. życia rodzinnego będącego przejawem całości stosunków społecznych wraz z ich rozmaitością, w tym także związków nie- sformalizowanych od „wąskiej kodeksowej definicji rodziny”, której zasadni- czą osnową jest małżeństwo w rozumieniu art. 1 KRO jako sformalizowany związek mężczyzny i kobiety43. Rodzinę zatem umieścić można w obrębie zarówno terminologii prawni- czej (Konstytucja RP, KRO), jak i pojęć socjologicznych. Pojęcie rodziny ewo- luuje od czasów starożytnych, w których reprezentatywnym jej ujęciem była koncepcja prawa rzymskiego z pater familias na czele, poprzez nowożytne za- łożenia racjonalizmu Kantowskiego, który definiował rodzinę i małżeństwo w kategoriach legitymizowanej umowy interpersonalnej44, aż po współcze- sną koncepcję rodziny jako podstawowej komórki społecznej i ekonomicz- nej nowoczesnych społeczeństw. W polskiej doktrynie uznaje się, że podsta- wowy skład osobowy rodziny tworzą już sami małżonkowie w chwili zawarcia związku45. Bezdzietne małżeństwo także jest zatem rodziną, natomiast wspólne dzieci małżonków są członkami rodziny do momentu pełnoletniości, a nawet dłużej, czyli do momentu ich usamodzielnienia. Członkami rodziny są także dzieci przysposobione, których rodzicami nie są oboje małżonkowie46. Dysku- syjna może być niekiedy pozycja prawna dzieci pochodzących z poprzednich związków, chodzi tu o dzieci nieprzysposobione (pasierbów). Dzieci te mimo faktycznego pozostawania w gospodarstwie domowym małżonków, wydają się być poza składem rodziny tzw. nuklearnej. Orzecznictwo wskazuje na koniecz- ność alimentacji takich dzieci, o ile zostały przysposobione i pozostają w go- spodarstwie domowym, chociażby z uwagi na niemożność zaspokajania swo- 42 S. Kalus, Konstytucyjne źródła zasad polskiego prawa rodzinnego, s. 101–114. 43 A. Mączyński, Konstytucyjne i międzynarodowe uwarunkowania, s. 83–101. 44 I. Kant, Die Metaphysik der Sitten, s. 389, cyt. za T. Guz, Koncepcje małżeństwa i rodziny w nowożytnej filozofii, s. 11. 45 T. Smyczyński (red.), System, t. 11, 2009, s. 3. 46 Wyr. ETPC: z 2.3.2010 r., Kozak v. Polska, 13102/02 (Legalis); z 24.7.2003 r., Karner v. Austria, 40016/98 (ECHR 2003-IX), a także (wielka izba) z 29.4.2008 r., Burden v. Wielka Brytania, 13378/05 (ECHR 2008-III). Wskazane wyroki przytoczone były przez polski SN w orz. z 28.11.2012 r. dotyczącym wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy (III CZP 65/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 57) w kontekście art. 691 § 1 KC w związku z „pojęciem osoby bliskiej”. 10 2. Małżeństwa międzynarodowe w świetle definicji... ich potrzeb ze względu na niepełnoletniość47. Analiza przepisów prawa wska- zujących na krąg osób wchodzących w skład rodziny wydaje się tutaj konieczna z uwagi na przysługujące dzieciom uprawnienia alimentacyjne mogące od- działywać na zakres swobody decyzji majątkowych małżonków. Widać więc, że krąg członków rodziny jest określony zasadniczo więzami biologicznymi z uwzględnieniem stosunku przysposobienia48. Rodzina stanowi więc charakterystyczny element organizmu społecznego, czyli podstawową komórkę społeczną, którą spajają więzi oparte na stosunku pokrewieństwa i podlega szczególnej ochronie prawnej49. Więzi majątkowe w rodzinie zmierzają do zapewnienia realizacji podstawowych potrzeb życio- wych, oprócz tego działają silne więzi uczuciowe występujące pomiędzy człon- kami rodziny. Więzi te nie zanikają pomimo możliwości zaistnienia częścio- wego zdekompletowania organizmu społecznego, jakim jest rodzina, np. w sy- tuacji wychowywania dzieci przez dziadków. Tym co determinuje istnienie więzi uczuciowej jest pragnienie członków rodziny do wspólnego spędzania ze sobą czasu, wspólnego posiadania i wychowywania dzieci w należytych warunkach materialnych (funkcja prokreacyjna)50. Treść umowy majątkowej małżeńskiej powinna zatem uwzględniać oprócz celów ekonomicznych, dobro rodziny, którą małżonkowie tworzą, zwłaszcza jeżeli posiadają oni dzieci, wo- bec których mają określone zobowiązania. W związku ze ścisłą korelacją, jaka zachodzi pomiędzy małżeństwem a rodziną, należy w stosunku do zagadnień 47 M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 23 wskazuje na utrzymanie obowiązku alimentacyjnego nawet po rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Tak też orzecznictwo SN np. wyr. SN z 28.8.1968 r., I CR 286/68, LexPolonica Nr 316345; wyr; SN z 3.5.1955 r., II CR 1221/54, OSNCK 1956, Nr 4, poz. 95. Obecnie w doktrynie podnoszone są argumenty przemawiające za zniesieniem tego obowiązku z uwagi na brak władzy rodzicielskiej małżonka niebędącego rodzicem i nieprzysposabiającego pasierba. T. Domińczyk, w: K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy, komentarz do tyt. II dz. III art. 131. 48 Przykładowo w art. 163 szwajcarskiego kodeksu cywilnego, który wszedł w życie 10.12.1907 r., następnie uzupełniony ustawą o zobowiązaniach – Bundesgesetz betreffend die Er- gänzung des Schweizerischen, Ziviligesetzbuches (Fünfter Teil: Obligationenrecht) vom 30. März 1911, BBl 1905 II 1, 1909 III 725, 1911 I 845, pojęcie rodziny oznacza nie tylko małżonków oraz ich dzieci, ale także inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, także pasierbów. 49 Przykładem tej ochrony więzi pokrewieństwa jest pogląd polskiego TK w kwestii zaprze- czenia ojcostwa po śmierci dziecka wyrażony w wyr. z 26.11.2013 r., P 33/12, OTK-A 2013, Nr 8, poz. 123. Trybunał Konstytucyjny przytoczył pięć orzeczeń ETPC w kontekście art. 8 EKPCz tj.: wyr. z 6.2.2001 r., Bensaid v. Wielka Brytania, 44599/98 (ECHR 2001-I); wyr. z 25.9.2001 r., G. and J.H. v. Wielka Brytania, 44787/98 (ECHR 2001-IX); wyr. z 28.1.2003r., Peck v. Wielka Bry- tania, 44647/98 (ECHR 2003-I); wyr. z 7.2.2002 r., Mikulić v. Chorwacja, 53176/99 (ECHR 2002- I); wyr. z 2.6.2005 r., Znamenskaya v. Rosja, 77785/01 (Legalis). 50 M. Nazar, Prawo rodzinne, s. 24. 11 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... dotyczących majątków małżonków mieć na uwadze zasadniczo dobro rodziny, którą oni sami tworzą. Dobro tej rodziny wyraża się w warstwie praw mająt- kowych i w dążeniu do ochrony i zabezpieczania jej potrzeb materialnych. Umowa majątkowa małżeńska zawierana przez małżonków, z których je- den jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, powinna za- tem gwarantować realizację dobra rodziny. Dobro i ochrona rodziny znaj- dują się w polu zainteresowania UE, zwłaszcza w prawie traktatowym i Karcie Praw Podstawowych, a także następczo w prawie wtórnym na gruncie swo- body przepływu osób i szeroko rozumianej polityki społecznej Unii51. Także w sytuacji, w której stosunki majątkowe między małżonkami zostaną w umo- wie poddane prawu obcemu innego państwa członkowskiego dobro rodziny, ujmowanej wedle zasad polskiego prawa rodzinnego, nie może być wysta- wione na umniejszenie. Należy więc postulować, aby zawsze znajdującą zasto- sowanie regulację prawa obcego i jej docelowe skutki postrzegać przez pry- zmat polskich pojęć zawartych w Konstytucji RP i prawie rodzinnym. Uzasad- nić to można więzią, jaka zachodzi pomiędzy polskim porządkiem prawnym, którego łącznikiem jest obywatelstwo polskiego małżonka, oraz obywatelstwo bądź realna szansa na polskie obywatelstwo dzieci, którym przysługuje ono z mocy ustawy o obywatelstwie polskim52. 2.2. Obywatelstwo jako element kształtujący pozycję prawną małżonka W ogólnym ujęciu obywatelstwo polega na specyficznej więzi prawnej po- między jednostką ludzką a organizacją państwową. Obywatelstwo jako więź łącząca człowieka z państwem pojawiło się w antycznej Grecji w ramach grec- kich polis, w których miało elitarny charakter przysługujący jedynie niektórym urodzonym tam mężczyznom53. W późniejszych tysiącleciach obywatelstwo przeszło ewolucję od arystokratycznego charakteru przez okres stanów spo- łecznych. Proces ten nie ominął także Polski54. Ze społeczeństwem stanowym 51 S.L. Stadniczenko, Rodzina jako przedmiot ochrony, s. 681–683. 52 Zgodnie z art. 14 pkt 1 ObPolU, małoletni nabywa obywatelstwo z mocy prawa, jeżeli jedno z jego rodziców jest obywatelem polskim. W praktyce często jednak dzieci otrzymują automatycz- nie obywatelstwo państwa obcego wraz ze stosownymi dokumentami, podczas gdy polski rodzic mieszkający za granicą nie czyni starań (nie występuje z wnioskiem) o stwierdzenie obywatelstwa polskiego i wydanie dziecku polskiego paszportu. 53 J. Sieroń, Status jednostki i państwa. 54 S. Grodziski, Obywatelstwo w Szlacheckiej Rzeczypospolitej, s. 16. 12 2. Małżeństwa międzynarodowe w świetle definicji... związane było poddaństwo chłopów oraz przynależność do stanu szlachec- kiego lub mieszczańskiego, który cieszył się szerokimi swobodami zwłaszcza na terenie wolnych miast, np. hanzeatyckich, włoskich czy południowo-hisz- pańskich (tj. Barcelony)55. Zmianę stosunków społeczeństwa stanowego w kie- runku zasad egalitaryzmu oznaczającego powszechność więzi człowieka z pań- stwem (citoyenee) zapoczątkowała rewolucja francuska, potem okres napole- oński, a także niemiecka szkoła narodowa i koncepcja narodu rozwinięta przez G. Jellinka56. Zasadniczy przełom podejścia do obywatelstwa na terytorium kontynentalnej Europy nastąpił z końcem XIX w., a kulminacją zmian był czas Wiosny Ludów. Jednak dopiero po I wojnie światowej zasadniczo powstały państwa narodowościowe, gdzie obywatelstwo stało się zasadniczą więzią łą- czącą ogół ludzi z państwem, w którym zamieszkiwali, czego przykładem były państwa powstałe na terenie dawnych potęg ugruntowanych w ramach po- rządku po Kongresie Wiedeńskim (dawne monarchie: carska, austrowęgierska oraz pruska). Przykładami państw narodowych były m.in. Finlandia, Polska, Litwa, Czechy (które dopiero odtwarzały swój język ojczysty) oraz Węgry. Pań- stwem, którego nie udało się utworzyć w okresie 20-lecia międzywojennego, pomimo silnych aspiracji i odrębności narodowej i kulturowej, była Ukraina. 2.3. Obywatelstwo polskie Po II wojnie światowej, w Polsce obowiązywała ustawa z 15.2.1962 r. o oby- watelstwie polskim57 uchylona dopiero 2.4.2009 r. ustawą o obywatelstwie pol- skim (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1462, dalej: ObywPlU), która dostosowywała stan prawny do nowych realiów związanych z członkostwem Polski w Unii Europejskiej. Obecnie obowiązująca ustawa przewiduje cztery sposoby naby- cia obywatelstwa polskiego z mocy prawa (art. 4 ObywPlU), tj. przez urodze- nie na podstawie zasady prawa krwi (ius sanquini), znalezienie na terytorium Polski, przysposobienie oraz repatriację58. Polska ustawa nawiązuje do zasad 55 Oprócz tego, w społeczeństwach stanowych można było wyróżnić jeszcze duchowieństwo jako odrębny stan społeczny, które podlegało jednak od początku normom nie tyle państwowym co normom prawa kanonicznego definiującego prawa i obowiązki wobec Kościoła Katolickiego, normy te rozwijano w kolejnych soborach Kościoła. 56 Cyt. za H. Olszewski, Historia doktryn, s. 76–75 oraz s. 237–238. Oprócz tego można też przytoczyć koncepcje suwerenności władzy i umowy społecznej np. J. Bodin, Sześć ksiąg o Rze- czypospolitej, rozdz. IV. 57 Ustawa z 15.2.1962 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353). 58 W sprawach o nabycie obywatelstwa polskiego przez repatriantów stosuje się przepisy ustawy z 9.11.2000 r. o repatriacji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1392 ze zm.). 13 Rozdział I. Małżeńskie ustroje majątkowe w Europie... zawartych w Europejskiej Konwencji o Obywatelstwie z 6.11.1997 r., zwłasz- cza do zasady prawa każdego człowieka do obywatelstwa59. Oprócz wskaza- nych dróg nabycia obywatelstwa polskiego, można je także nabyć na wniosek poprzez nadanie obywatelstwa, uznanie za obywatela polskiego60 oraz przez przywrócenie obywatelstwa polskiego. Zasadniczo jednak podstawową formą nabycia obywatelstwa polskiego jest nabycie przez urodzenie z rodziców będących Polakami, natomiast uzupeł- niająco stosować można zasadę prawa terytorium (tzw. ius soli), która ma na celu zapobieganie sytuacji bezpaństwowości dzieci urodzonych lub znale- zionych w Polsce. Ustawa o obywatelstwie polskim wprowadza zasady ogólne dotyczące obywatelstwa polskiego: zasadę ciągłości obywatelstwa, wyrażoną w art. 2 ObywPlU oraz zasadę wyłączności obywatelstwa polskiego wyra- żoną w art. 3 ObywPlU. Zasada ciągłości obywatelstwa polskiego gwaran- tuje trwałość obywatelstwa od momentu jego nabycia, niezależnie od później- szych zmian ustawodawstwa dotyczącego obywatelstwa. Dzięki temu osoby, które nabyły obywatelstwo polskie na podstawie dawnych przepisów następ- nie uchylonych lub zmienionych, zachowują obywatelstwo zgodnie z przepi- sami obowiązującymi w chwili jego nabycia61. Druga z zasad ujęta w art. 3 ObywPlU – zasada wyłączności obywatelstwa polskiego dotyczy problemu podwójnego obywatelstwa i zawiera normę słu- żącą rozwiązywaniu niekorzystnych skutków takiej sytuacji. Przede wszystkim ustawa oparta jest na zasadzie dopuszczalności wielości obywatelstw z zacho- waniem priorytetu obywatelstwa polskiego62. Obywatel polski może zatem po- siadać równocześnie obywatelstwo polskie i obywatelstwo państwa obcego, ale posiada wobec państwa polskiego nadal takie same prawa i obowiązki, jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie i nie może powoływać się na posiadane równocześnie obywatelstwo obce lub na wynikające z niego 59 Europejska Konwencja o obywatelstwie z 6.11.1997 r. (The European Convention on Na- tionality), weszła w życie 1.3.2000 r., została podpisana przez Polskę w 1999 r., ale nie została do- tychczas ratyfikowana, pomimo iż ustawa o obywatelstwie z 2009 r. jest zgodna z założeniami tej konwencji, zob. M. Dąbrowski, Ustawa o obywatelstwie polskim, s. 74, przyp. 5. 60 W kwestiach rozszerzenia w ustawie o obywatelstwie polskim przesłanek uznawania za oby- watela polskiego dodatkowo miarodajny jest wyr. TK z 18.1.2012 r., Kp 5/09, M.P. 2012, poz. 39. Zgodnie z ww. wyrokiem art. 30 ObywPolU jest zgodny z art. 137 Konstytucji RP. 61 Zasada ta jest równocześnie wskazówką działania dla organów administracji publicznej w postępowaniu o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego. M. Wojewoda, Stosowanie norm kolizyjnych, s. 39–62. 62 J. Jagielski, Z problematyki obywatelstwa, s. 220–221. 14 2. Małżeństwa międzynarodowe w świetle definicji... prawa i obowiązki63. Zagadnienie podwójnego obywatelstwa małżonków jest istotne z uwagi na możliwość ułatwionego uzyskania dodatkowego obywatel- stwa przez obywatelkę polską wychodzącą za mąż za obcokrajowca – obywa- tela innego państwa członkowskiego UE z uwagi na treść art. 1–2 oraz 3 kon- wencji nowojorskiej z 20.2.1957 r. o obywatelstwie kobiet zamężnych, które przeciwdziałają automatycznym zmianom w związku z zawarciem małżeństwa przez kobietę. Przepisy konwencji gwarantują, że wychodząca za mąż kobieta, która dobrowolnie nabędzie obywatelstwo męża, zachowuje swoje dotychcza- sowe obywatelstwo64. 2.4. Obywatelstwo unijne małżonków Rozporządzenie Nr 2016/1103 adresowane jest do obywateli Unii Europej- skiej, dlatego należy poddać krótkiej analizie również instytucję samego oby- watelstwa europejskiego. Zasadnicze zmiany jakie nastąpiły w Unii w związku z traktatem lizbońskim z 2007 r., doprowadziły m.in. do rozwoju idei oby- watelstwa unijnego, które stanowi zasadniczy budulec społeczeństwa unij- nego tzw. demosu europejskiego65. Idea obywatelstwa europejskiego towarzy- szy procesowi integracji europejskiej od samego początku, czego wyrazem jest wywodząca się z późnych lat 40. XX w. koncepcja „międzyobywatelstwa euro- pejskiego” prof. Rogera Picarda, rozumianego jako czasową naturalizację pro- wadzącą do uzyskania identycznych praw i obowiązków przez obywateli stale zamieszkujących na terytorium państw członkowskich, zrzeszonych w ramach wspólnoty europejskiej66. Prawa te dotyczyły np. prawa do sprawiedliwego i bezstronnego sądu, prawa własności oraz prawa do podejmowania pracy, 63 Na podstawie tej zasady przy nabyciu obywatelstwa polskiego rezygnuje się z wymogu zwolnienia z posiadanego dotychczas obywatelstwa obcego, co oznacza, że Prezydent Rzeczypo- spolitej Polskiej nadając obywatelstwo polskie, nie będzie uzależniony od woli organów innych państw (uzasadnienie projektu ustawy o obywatelstwie, Druk sejmowy Nr 1481, Sejm VI kaden- cji). 64 Polska podpisała konwencję 3.7.1959 r. (oświadczenie rządowe PRL w sprawie podpisania konwencji o obywatelstwie kobiet zamężnych, Dz.U. z 1959 r. Nr 56, poz. 333, 334, 335). Na temat kwestii wpływu zawarcia małżeństwa przez obywateli polskich na ich status prawny w relacjach z cudzoziemcami zob. M. Pilich, Zasada obywatelstwa, s. 153. 65 Traktat Lizboński z 2007 r., nadał Unii Europejskiej nową tożsamość poprzez przyznanie osobowości prawnej obok statusu organizacji międzynarodowej. Ponadto czas trwania Unii wska- zano, że jest nieoznaczony, co determinuje nową perspektywę w ramach współpracy politycznej między państwami w ramach Unii Europejskiej. 66 A. Cieleń, A. Szymański, Obywatelstwo Unii Europejskiej, s. 14. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Intercyza europejska jako metoda kształtowania małżeńskich ustrojów majątkowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: