Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00079 008206 20950279 na godz. na dobę w sumie
Internetowe narzędzia rozwoju zasobów ludzkich organizacji - ebook/pdf
Internetowe narzędzia rozwoju zasobów ludzkich organizacji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 182
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-172-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zasoby ludzkie (hr)
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Internetowe narzędzia rozwoju zasobów ludzkich z roku na rok zyskują znaczenie. Stają się łatwiejsze i bardziej intuicyjne w użytkowaniu, są przyjazne dla uczących się i nauczających, pozwalają „uczyć się na życzenie”. W praktyce jednak rozwój zasobów ludzkich nie zawsze dokonuje się na skutek wcześniej planowanych organizacyjnych lub indywidualnych działań. Coraz częściej ma on charakter spontaniczny (a tym samym często nieformalny bądź pozaformalny). Jest rezultatem „surfowania” po sieci w czasie pracy albo w wolnych chwilach, w trakcie których jednostka wzbogaca swoją wiedzę lub umiejętności niejako przez przypadek. Sukcesywnie rośnie również uznawalność wiedzy i umiejętności zdobytych w procesie nieformalnego kształcenia z wykorzystaniem narzędzi internetowych.

W prezentowanej monografii autor przedstawia przegląd narzędzi i technik rozwoju zasobów ludzkich z użyciem Internetu z szerokiej perspektywy, obejmującej zarówno zorganizowane formy rozwoju, jak i samodzielne działania pracowników.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Paweł Łuczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania Zasobami Ludzkimi 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Marlena Plebańska REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aneta Tkaczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Wojciech Grzegorczyk PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro.pl Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/IuriiMotov © Copyright by Paweł Łuczak, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09651.19.0.M Ark. wyd. 12,5; ark. druk. 11,375 ISBN 978-83-8220-171-0 e-ISBN 978-83-8220-172-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. 42 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Rozwój zasobów ludzkich organizacji 1.1. Ludzie jako podsystem organizacji 1.2. Rozwój w różnych obszarach, dziedzinach i dyscyplinach nauki 1.3. Rozwój organizacji 1.4. Istota rozwoju zasobów ludzkich 1.5. 1.6. Instrumentarium rozwoju zasobów ludzkich Rozwój zasobów ludzkich a inne subfunkcje zarządzania zasobami ludzkimi Rozdział 2 Internet w procesie rozwoju zasobów ludzkich 2.1. Ewolucja i idea Internetu 2.2. Obszary zastosowania Internetu w organizacji 2.3. Internetowe narzędzia wspierające rozwój zasobów ludzkich 2.4. Uwarunkowania rozwoju zasobów ludzkich z wykorzystaniem Internetu Rozdział 3 Metodyka badań własnych 3.1. Powody i cele podjęcia badań empirycznych 3.2. Przyjęty aparat pojęciowy 3.3. Grupa badana oraz sposób jej doboru 3.4. Metoda badawcza i przebieg badań 3.5. Ograniczenia przyjętej metodyki 3.6. Charakterystyka respondentów i reprezentowanych przez nich organizacji 7 11 11 19 21 27 36 41 47 47 53 60 69 75 75 77 80 82 85 88 6 Rozdział 4 Praktyka rozwoju zasobów ludzkich za pomocą Internetu 4.1. Wykorzystanie Internetu w celach rozwojowych w organizacjach reprezentowa- nych przez badanych Narzędzia internetowe wspierające rozwój zasobów ludzkich Tematyka działań rozwojowych podejmowanych w Internecie Czynniki determinujące wykorzystanie przez pracowników Internetu w celach roz- wojowych Pracodawcy wobec rozwoju z wykorzystaniem Internetu Rozwój z wykorzystaniem Internetu a inne subprocesy funkcji personalnej i rozwój organizacji 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. Wnioski z badań Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków Wykaz źródeł internetowych Wykaz aktów prawnych 101 101 109 124 131 143 150 155 161 165 176 177 179 181 Spis treści Wstęp Obecnie przyjmuje się, że podsystem społeczny organizacji, tworzony przez jej członków, to najbardziej wartościowy składnik każdej instytucji. To ludzie bo- wiem, określając cele, projektując strukturę oraz sterując podsystemem technicz- nym, stanowią o rozwoju organizacji. Rozwój organizacji dokonuje się różnymi sposobami, lecz jego warunkiem koniecznym jest rozwój zasobów ludzkich (Kos- sowska i Sołtysińska, 2002: 9), który niezbędny jest także z wielu innych powodów, będących konsekwencją zmian zachodzących w otoczeniu i we wnętrzu organiza- cji. Ważniejsze z nich to: wzrost znaczenia wiedzy jako czynnika konkurencyjno- ści; ogólnoświatowy trend, jakim jest edukacja ustawiczna; postęp technologiczny; wojna o talenty; zmiana jakościowych warunków pracy. Z punktu widzenia zarządzania szeroko rozumiany rozwój zasobów ludzkich obejmuje pięć elementów: (1) przemieszczenia pracowników, (2) strukturyzację pracy, (3) szkolenia, (4) zarządzanie karierą oraz (5) ochronę i promocję zdrowia (Pocztowski, 2003: 277; Król, 2006b: 436). Wymienione działania służące rozwojo- wi są wobec siebie komplementarne, przy czym ruchom kadrowym, strukturyzacji pracy, zarządzaniu karierą i ochronie zdrowia pracowników towarzyszą zwykle szkolenia (utożsamiane często z rozwojem zasobów ludzkich w wąskim znaczeniu). Istnieje cały szereg technik szkoleniowych, które mogą być stosowane do sta- nowiskowego (on-the-job training) lub pozastanowiskowego (off-the-job training) rozwijania pracowników. Przykładowo do metod szkolenia na stanowisku zalicza się rotację na stanowiskach pracy, wzorowanie się, coaching czy mentoring; z kolei szkoleniu z oderwaniem od pracy służą: wykłady, analizy przypadków, dyskusje, konferencje. Owemu od lat stosowanemu podziałowi technik szkoleń pracowni- czych wymykają się jednak te techniki, za pomocą których szkolenia realizowa- ne są elektronicznie (e-learning). Ze względu na to, że dzisiaj praktycznie każda tradycyjna technika szkolenia ma swój elektroniczny odpowiednik, w praktyce wykorzystywane są zatem: e-coaching, e-mentoring, e-wykład, e-dyskusja czy e-konferencja. Elektroniczne techniki szkoleń ewoluują. Stają się łatwiejsze i bardziej intuicyj- ne w użytkowaniu; są przyjazne dla uczących się i nauczających. Pozwalają „uczyć się na życzenie” (Tozman, 2012: 1), czyli wtedy, gdy zachodzi taka potrzeba i za pomocą instrumentów, które najbardziej odpowiadają uczącemu się. A jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest rozwój Internetu, do którego coraz śmielej 8 i częściej przenoszone są procesy wąsko i szeroko rozumianego rozwoju. W efek- cie wraz z postępem technologicznym w obszarze Internetu zarówno pracownicy (jako uczący się), jak i pracodawcy (jako organizatorzy szkoleń) mają do dyspo- zycji więcej narzędzi, które można wykorzystywać w procesach rozwoju zasobów ludzkich. Instrumentami takimi są m.in. portale społecznościowe, czaty, fora dys- kusyjne czy kursy e-learningowe. Mnogość narzędzi internetowych wspierających rozwój pracowników jest obecnie tak duża, że trudno je sklasyfikować, a tym bar- dziej wszystkie poznać (Kuruliszwili, 2014: 13). Internet jest zatem obecnie nie tyl- ko medium komunikacji, ale też źródłem wiedzy i (jednocześnie) instrumentem jej pozyskiwania (Andrzejewska, 2015: 44). Nowo powstające narzędzia WWW pozwalają realizować za pomocą komputera inicjatywy rozwojowe, które wcześ- niej nie były możliwe do wdrożenia (Kuruliszwili, 2014: 13). Przykładem może być wirtualny świat Second Life, w którym organizowane są panele dyskusyjne, szko- lenia, konferencje naukowe czy tzw. field trips, czyli wycieczki edukacyjne do róż- nych obszarów światów wirtualnych, lub lekcje pokazowe (Topol, 2013b: 44–51). W praktyce jednak rozwój zasobów ludzkich nie zawsze dokonuje się na skutek wcześniej planowanych organizacyjnych lub indywidualnych działań. Coraz czę- ściej ma on charakter spontaniczny (a tym samym często nieformalny bądź poza- formalny). Jest rezultatem surfowania po sieci w czasie pracy lub w czasie wolnym, w którego trakcie jednostka wzbogaca swą wiedzę lub umiejętności niejako przez przypadek. Rosnąca rola kształcenia pozaformalnego sprawia, że kraje europej- skie pracują nad opracowaniem sposobów uznawania i merkantylizacji rozwoju o charakterze incydentalnym (Smyrnova-Trybulska, 2018: 70). Niestety głównie na skutek trudności z pomiarem rezultatów pozaformalnego rozwoju pracodawcy nie są jak na razie skłonni włączać metod incydentalnego uczenia się do strategii rozwoju zasobów ludzkich (Jędrych, 2013: 92). Mimo niechęci pracodawców do uznawania (na równi z formalnym) efektów incydentalnego uczenia się pracowników w Internecie problematyka rozwoju zasobów ludzkich przez korzystanie z WWW jest podejmowana przez badaczy. Duża część analiz z tego zakresu ma jednak charakter fragmentaryczny i skon- centrowana jest przykładowo na możliwościach wykorzystania konkretnych in- ternetowych technik lub narzędzi bądź też dotyczy wybranych kontekstów uczenia się i nauczania, takich jak dostosowanie kursu online do różnych stylów ucze- nia się czy uwzględnienie w e-learningu uwarunkowań kulturowych lub genera- cyjnych (Smyrnova-Trybulska, 2018: 71). W badaniach zwykle pomija się takie czynniki rozwoju, jak choćby: kontekst społeczności, w której działa uczący się; równoległe uczenie się z wykorzystaniem różnych technik lub narzędzi; samo- dzielnie podejmowane aktywności rozwojowe w sieci; związek uczenia się w świe- cie wirtualnym z innymi funkcjami lub subfunkcjami zarządzania organizacją. Zaprezentowane wyżej powody skłoniły mnie do zajęcia się w niniejszej mono- grafii rolą Internetu w procesie rozwoju zasobów ludzkich organizacji. Jej ce- lem jest wykazanie, że Internet jest narzędziem rozwoju zasobów ludzkich, Wstęp 9 lecz w praktyce organizacyjnej możliwości WWW w rozwoju pracowników nie są w pełni wykorzystywane. Aby osiągnąć wskazany cel, posłużono się dwiema metodami: analizą treści publikacji i wywiadem. Studia nad literaturą przedmiotu objęły polsko- i anglo- języczne (książkowe, czasopiśmiennicze, internetowe) opracowania poświęco- ne rozwojowi zasobów ludzkich oraz Internetowi i internetowym instrumentom rozwoju. Wywiady (niestandaryzowane i nieustrukturyzowane) przeprowadzo- no w ramach badań własnych o charakterze eksploracyjnym. Celem badań em- pirycznych było rozpoznanie: co pracodawcy (reprezentowani przez specjalistów zarządzania zasobami ludzkimi) wiedzą o rozwoju pracowników w Internecie; jak postrzegają uczenie się pracowników z wykorzystaniem WWW; jaki jest związek między rozwojem pracowników w Internecie a innymi subprocesami zarządzania zasobami ludzkimi (zzl). Badania własne trwały od lipca 2017 roku do maja 2019 roku. Podczas badań przeprowadzono łącznie 32 wywiady (osobiste, telefoniczne bądź internetowe) z 16 osobami. Respondenci reprezentowali organizacje różnej wielkości, działające (w skali regionalnej, ogólnopolskiej bądź globalnej) w odmiennych branżach. Wszyscy badani, choć ich staż pracy w obszarze zzl jest zróżnicowany, to eksperci w tej dziedzinie. Praca ma układ teoretyczno-empiryczny i składa się z czterech rozdziałów: dwóch teoretycznych, metodycznego i badawczego. W pierwszym rozdziale teore- tycznym skupiono się na idei rozwoju zasobów ludzkich. Rozważania rozpoczęto tu od pokazania specyfiki społecznego podsystemu organizacji oraz zreferowania poglądów na temat rozwoju w różnych obszarach i dziedzinach nauki. Następnie, nawiązując do dorobku nauk o zarządzaniu, zwrócono uwagę na koncepcję roz- woju organizacji. Kolejne podrozdziały związane są już bezpośrednio z rozwojem zasobów ludzkich. Prezentują one: istotę rozwoju tych zasobów, związki rozwo- ju pracowników z innymi subfunkcjami zarządzania zasobami ludzkimi oraz in- strumentarium rozwoju (istotne z perspektywy zarządzania zasobami ludzkimi). Drugi rozdział książki poświęcono wykorzystaniu Internetu w rozwoju zaso- bów ludzkich. Wprowadzeniem do dalszych rozważań jest tu prezentacja ewolucji Internetu, którą ujęto w sześć kategorii generacji sieci Web (od Web 0.0 do 5.0). Dalsza część rozdziału drugiego odnosi się do zastosowania Internetu w różnych obszarach funkcjonalnych organizacji. Dwa ostatnie podrozdziały koncentrują się wokół internetowych narzędzi używanych w procesach rozwoju zasobów ludzkich organizacji. Podjęto tu próbę sklasyfikowania tych narzędzi; wskazano ponadto na „ludzkie”, organizacyjne i techniczne determinanty rozwoju pracowników odby- wającego się za pośrednictwem WWW. Rozdział trzeci ma charakter metodyczny i dotyczy przyjętej koncepcji badań własnych. W pierwszej kolejności wyjaśniono tu powody podjęcia badań empi- rycznych oraz ich cel. W opisie przyjętej metodyki uwzględniono także: pytania badawcze; prezentację aparatu pojęciowego (łącznie z tzw. roboczymi definicja- mi terminów); uzasadnienie sposobu doboru respondentów oraz wyboru metody Wstęp 10 badawczej; charakterystykę przebiegu badań własnych; słabości przyjętego postę- powania badawczego; informacje o respondentach i reprezentowanych przez nich organizacjach. Ostatni rozdział pracy, czwarty, zawiera rezultaty przeprowadzonych badań empirycznych. Omówiono w nim kolejno: wykorzystanie Internetu w celach roz- wojowych w badanych organizacjach; narzędzia internetowe stosowane w rozwoju oraz tematykę podejmowanych w Internecie działań rozwojowych; czynniki de- terminujące wykorzystanie przez pracowników WWW w celach rozwojowych; postawy pracodawców wobec uczenia się w sieci; związki między wykorzystaniem Internetu w celach rozwojowych a innymi subprocesami funkcji personalnej. Roz- dział ten kończą wnioski z przeprowadzonych badań empirycznych. Autor ma nadzieję, że niniejsza publikacja przynajmniej po części wypełni lukę poznawczą związaną z wykorzystaniem Internetu jako narzędzia rozwoju zasobów ludzkich organizacji. Wstęp Rozdział 1 Rozwój zasobów ludzkich organizacji 1.1. Ludzie jako podsystem organizacji Od zarania dziejów ludzie są członkami różnych organizacji, którym przyświecają rozmaite cele (Bielski, 2002: 3). Organizacje są natomiast podstawą funkcjonowa- nia i rozwoju społeczeństw (Adamik, 2013: 25). Już w prehistorii zarządzano ludź- mi w grupach i organizacjach (Zimniewicz, 2001: 11). Istnienie organizacji odno- towano w czasach starożytnych Egipcjan, Sumerów, Babilończyków, Chińczyków, Greków czy Rzymian (Piotrkowski, 2006: 10). Pierwsze organizacje powoływane były jako odpowiedź na potrzeby w zakresie administrowania państwem, armią, handlem czy gospodarstwem rolnym (Bednarski, 2001: 15), a człowiek postrzega- ny był jako czynnik odgrywający w nich znaczącą rolę. Już w starożytności Egip- cjanie żądali przedstawiania przez żołnierzy różnych próśb w formie pisemnej i opierania decyzji na opinii sztabu, Hammurabi postulował ustalenie płacy mini- malnej, Nabuchodonozor poruszał temat bodźców płacowych, a Katon wykorzy- stywał opis pracy. Od starożytności w różnych dziełach i opracowaniach traktujących o zarządza- niu prezentowano porady i wytyczne dla przełożonych, w jaki sposób powinni kie- rować ludźmi, aby osiągnąć postawione przed organizacją cele (Zieleniewski, 1976: 378; Bieliczyński, 2011: 194). Choć, jak słusznie zauważa A. Bednarski (2001: 15), ich podstawę stanowiły bieżące doświadczenia osób, które takimi organizacjami zarządzały, i nie wiązały się one z badaniami naukowymi w obszarze kierowania ludźmi. Pojęcie organizacji i zarządzania zostało sformalizowane, a wiedza na ten temat została ustrukturyzowana wraz z nadejściem wielkiej rewolucji przemysło- wej w XVIII wieku. Termin „organizacja” wywodzi się od greckiego słowa organizo i oznacza two- rzenie harmonijnej, uporządkowanej całości (Kisielnicki, 2008: 24). W literaturze obcojęzycznej organizacja definiowana jest jako jednostka składająca się z osób, którym przyświeca taki sam cel (Agarwal, 1982: 110). Inną popularną definicją organizacji jest ta proponowana przez R. Ackoffa (1973: 159), uznawanego za jed- nego z ojców systemowego podejścia do organizacji: 12 Rozwój zasobów ludzkich organizacji organizacja jest to system zachowujący się rozmyślnie, zawierający przynajmniej dwa zachowują- ce się rozmyślnie składniki mające wspólne zamierzenie, ze względu na które zachodzi w systemie funkcjonalny podział pracy; jego funkcjonalnie oddzielne składniki mogą na wzajemne zacho- wanie się odpowiadać w formie obserwacji albo łączności i przynajmniej jeden podzestaw pełni funkcję kontrolno-kierowniczą. W polskiej literaturze przedmiotu organizacja definiowana jest w podobny spo- sób. Jeden z ojców teorii sprawnego działania T. Kotarbiński (1965: 107) opisuje organizację jako osiągnięty na skutek czynności organizowania ustrój przedmiotu złożonego, układ jego we- wnętrznych zależności, bądź wreszcie sam obiekt tak zorganizowany. J. Zieleniewski twierdzi z kolei, że pojęcie organizacji można definiować na trzy sposoby, w ujęciu: (1) atrybutowym, (2) rzeczowym i (3) czynnościowym. W zna- czeniu atrybutowym organizację rozumieć należy jako pewien szczególny rodzaj stosunków poszczególnych części do siebie i do całości z nich złożonej, opierający się na tym, że owe części przyczyniają się do powodzenia całości (Bielski, 2002: 29). W odniesieniu do znaczenia rzeczowego J. Zieleniewski pisze o „rzeczy zorganizo- wanej”, a w ujęciu czynnościowym organizacja określona może być jako tworzenie bądź przekształcanie zorganizowanych całości. W ujęciu zawężonym natomiast ten sam autor twierdzi, że można mówić, w zależności od punktu widzenia, o in- stytucji, o jej strukturach lub jedno- i wielopodmiotowych działaniach ludzkich (Zieleniewski, 1976: 65). Jak podsumowuje M. Bielski (2002: 30), większość auto- rów, definiując organizację, kładzie nacisk na to, że jest to całość złożona z ludzi. Na organizację można patrzeć również jak na system (Bielski, 2002: 38; Jackson, 2002: 108). Pierwszy ujęcie organizacji jako systemu zaproponował w 1956 roku L. Bertalanffy (1956: 3) w ramach teorii systemu. W tym samym roku podob- ny sposób postrzegania organizacji zaprezentował K. Boulding (Millet, 1998: 4). Krótko po nich zaś uczynili to D. Katz i R. Kahn (1966: 489). O organizacji jako o systemie pisali też w latach 60. i 70. XX wieku H. Blegen (1968: 13), F. Kast i J. Rosenzweig, a także Ch. Barnard (Kast i Rosenzweig, 1979: 447–449). W pracach zagranicznych autorów dostrzec można dwa kluczowe sposoby po- strzegania organizacji jako systemu, oparte na analogii do maszyny lub do żywego organizmu (Jackson, 2002: 108). Ch. Barnard, wykorzystując porównanie do ma- szyny, stwierdził, że sprawne działanie oraz przetrwanie przedsiębiorstwa uzależ- nione jest od takich czynników, jak równowaga i zbieżność celów organizacji oraz pracujących w niej osób (Koźmiński i Latusek-Jurczak, 2017: 86). Według tego autora dla przetrwania organizacji niezbędna jest skuteczność (rozumiana jako zdolność do osiągnięcia określonych celów) i wydajność (rozumiana jako stopień, w jakim organizacja ta jest w stanie zaspokoić potrzeby poszczególnych jej człon- ków). Ch. Barnard wskazywał, że to właśnie czynnik ludzki warunkuje sukces or- ganizacji. Model analogii do maszyny krytykowany jest za zbyt duży nacisk, jaki Ludzie jako podsystem organizacji 13 się w nim kładzie na założenie, że organizacje są z natury systemami opartymi na współdziałaniu (Jackson, 2002: 108). Organizacja z perspektywy teorii kontyngencji opisywana jest przez analogię do organizmu. Ujęcie to od lat 70. XX wieku stanowi jeden z paradygmatów teorii orga- nizacji. Wedle niego organizacja składa się z czterech podsystemów – między nimi zachodzą wzajemne relacje, które mają prowadzić do przetworzenia elementów wprowadzanych do organizacji „na wejściu” w elementy z niej wyprowadzane „na wyjściu”. System transformacji dzieli się więc na podsystemy: (1) celów, (2) ludzi, (3) technologii oraz (4) zarządzania. Podsystem celów skupia cele działania organiza- cji oraz jej misję, podsystem ludzi koncentruje się na człowieku, jego motywacji oraz kompetencjach w zakresie przywództwa. Podsystem technologii – na transformowa- niu zasobów dostarczanych na wejściu (energii, informacji, potrzeb) w odpowiednie zasoby wyjściowe (produkty, usługi, energię, informacje), natomiast podsystem za- rządzania odpowiada za koordynację pozostałych podsystemów, relacje organizacji z otoczeniem oraz kształtowanie odpowiedniej struktury organizacji w kontekście potrzeb pozostałych podsystemów (Jackson, 2002: 110). Systemowe ujęcie organiza- cji w perspektywie teorii kontyngencji zaprezentowano na rysunku 1.1. wejście energia informacje potrzeby cele ludzie system trans- formacji technologia zarządzanie wyjście produkty usługi energia informacje Rysunek 1.1. Organizacja jako system z perspektywy teorii kontyngencji Zmiany o charakterze Źródło: opracowanie własne na podstawie M. Jackson, Systems approaches to management, wspólnym Kluwer Academic Publishers, New York 2002, s. 110. Zmiany o charakterze Zmiany o charakterze uniwersalnym indywidualnym •ich występowanie jest Większość polskich autorów stosuje, za H. Leavittem, podział na podsystemy: powszechne, (1) ludzi, (2) celów i zadań, (3) urządzeń i technologii oraz (4) struktury formalnej •zachodzą w odniesieniu do każdego człowieka, (rys. 1.2). Model ten, zwany w literaturze przedmiotu diamentem Leavitta, jest •są bezpośrednio powiązane również powszechnie wykorzystywany w zarządzaniu zmianą. H. Leavitt zakładał, z wiekiem człowieka. że każda organizacja składa się z co najmniej czterech różnych, ale połączonych ze sobą podsystemów, a wprowadzenie zmian w którymkolwiek z nich powoduje reakcję łańcuchową zmian we wszystkich elementach innych powiązanych ze sobą podsystemów (Jackson, 2002: 110). •występują u osób należących do tej samej społeczności, wspólnoty lub grupy, •mogą dotyczyć również osób przeżywających te same sytuacje (posiadających te same doświadczenia). •wywołane unikalnymi czynnikami działającymi na daną jednostkę, •nie mają związku z czynnikami działającymi na grupę, wspólnotę czy społeczność. racjonalne planowanie mała orientacja na proces pojawiające e l e c a n a j c a t n e i r o a ż u d e l e c a n a j c a t logiczny inkrementalizm duża orientacja na proces proces niepewność konkurencyjna przepisy prawne dostawcy nowi konkurenci nowi konkurenci międzynarodowi przemiesz- czenia pracowników „tradycyjne” subfunkcje zzl pozyskiwanie pracowników wynagradzanie 14 Rysunek 1.2. Organizacja jako system w ujęciu H. Leavitta Źródło: opracowanie własne na podstawie M. Bielski, Podstawy teorii organizacji i zarządzania, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 39; A. Zakrzewska-Bielawska (red.), Podstawy zarzą- dzania. Teoria i ćwiczenia, Wydawnictwo Nieoczywiste, Warszawa 2017, s. 44. Organizacja w ujęciu H. Leavitta składa się, podobnie jak w teorii kontyngencji, z podsystemów, między którymi zachodzą wzajemne relacje. Model H. Leavitta oraz ujęcie organizacji jako zbioru podsystemów w teorii kontyngencji są do siebie bardzo zbliżone. W modelach tych organizacja przedstawiana jest zazwyczaj jako całość wyodrębniona z otoczenia, a przy tym jednocześnie powiązana z nim wej- ściami i wyjściami. Model H. Leavitta krytykowany jest w literaturze przedmiotu za pomijanie członu kierowniczego organizacji, który jest immanentnym składni- kiem organizacji we wszystkich jej interpretacjach (Bielski, 2002: 38). Jednym z najczęściej przywoływanych w polskiej literaturze ekonomicz- nej modeli organizacji w ujęciu systemowym jest model zaproponowany przez M. Bielskiego (rys. 1.3), stanowiący modyfikację modelu H. Leavitta. W tym ujęciu organizacja składa się z pięciu podsystemów: (1) celów i wartości, (2) struktury, (3) technicznego, (4) psychospołecznego i (5) zarządzania. Na potrzeby dalszych rozważań w niniejszej monografii autor będzie przyjmował model organizacji jako systemu za M. Bielskim. Rozwój zasobów ludzkich organizacji Ludzie jako podsystem organizacji 15 Rysunek 1.3. Organizacja jako system w ujęciu M. Bielskiego Źródło: opracowanie własne na podstawie M. Bielski, Podstawy teorii organizacji i zarządzania, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 39. Podsystem zarządzania odpowiada za łączenie i spajanie w całość wszystkich pozostałych podsystemów w celu utrzymania równowagi między organizacją, oto- czeniem i poszczególnymi podsystemami, które się na nią składają (Koźmiński i Piotrowski (red.), 2004: 30). Podsystem struktury służy z kolei łączeniu podsyste- mu technicznego i psychospołecznego. Jego zadaniem jest zapewnianie jak najbar- dziej harmonijnego ich współdziałania (Bielski, 2002: 42). Podsystem psychospołeczny skupia się na jednostkach ludzkich oraz grupach ludzi w perspektywie ich działania i wzajemnych interakcji. Zaliczają się do nie- go również: cele indywidualne poszczególnych członków organizacji, wynikające z nich motywy, jakimi kierują się pracownicy w swych zachowaniach, podział ról odgrywanych przez poszczególne osoby w organizacji, a także stosunki władzy i wpływów oraz wynikająca z nich dynamika grup. Podsystem psychospołeczny znajduje się pod wpływem indywidualnych cech poszczególnych uczestników or- ganizacji, których wiek, płeć, poziom wykształcenia, indywidualne hierarchie war- tości, cele i aspiracje oraz inne cechy kształtują organizację. Warto też zauważyć, że inne podsystemy, takie jak chociażby podsystem celów i wartości oraz technicz- ny, wywierają znaczny wpływ na podsystem psychospołeczny, determinując m.in. strukturę zasobów ludzkich i kwalifikacje pracowników. Organizacja w ujęciu systemowym nie jest tworem statycznym. Nawet jeśli tymczasowo osiągnie pewien zadowalający kształt, który pozwala na ekwiwalent- ną wymianę z otoczeniem, to w miarę upływu czasu oraz pod wpływem zmian zachodzących zarówno w otoczeniu, jak i w samej organizacji punkt równowagi przesunie się, wymuszając na organizacji przekształcenie (Koźmiński i Piotrowski (red.), 2004: 32). Owo przekształcenie może mieć formę zmiany: celu działania, struktury, technologii, sposobu zarządzania oraz ludzi. Analizując zakres i sposób funkcjonowania podsystemu psychospołecznego organizacji, nie da się nie dostrzec, że za jego poprawne działanie w dużej części 16 odpowiada funkcja personalna, którą należy rozumieć jako „ogół działań zwią- zanych z wchodzeniem, funkcjonowaniem i wychodzeniem ludzi z organizacji” (Pocztowski (red.), 2007: 7). J. Marciniak (Marciniak (red.), 2013: 15) stwierdza, że celem funkcji personalnej jest organizowanie pracy oraz zwiększanie jej efektywno- ści polegające na zapewnianiu sprawnego kierowania przedsiębiorstwem i osiąga- nia przez nie coraz lepszych wyników ekonomicznych. Według tego autora drugim ważnym jej zadaniem jest zaspokajanie indywidualnych i grupowych potrzeb, ocze- kiwań i aspiracji pracowników. Funkcja personalna obejmuje więc czynności o cha- rakterze regulacyjnym, wykonawczym i doradczym (Pocztowski (red.), 2007: 7). Jak zaznacza T. Listwan (2002: 1), funkcja personalna należy do podstawowych funkcji organizacji, a głównym obiektem jej zainteresowania są ludzie jako kom- ponent organizacji. Również w obcojęzycznej literaturze przedmiotu akcentuje się szczególne znaczenie ludzi i funkcji personalnej dla sukcesu organizacji, uznając zarządzanie ludźmi za jedną z kluczowych funkcji zarządzania (Scarpello (red.), 2008: 15; Hendry, 2011: 5; Price, 2011: 17; Drucker, 2007: 11). W piśmiennictwie z tego zakresu występuje cały szereg określeń opisujących funkcję personalną, stosowanych zamiennie: „zarządzanie zasobami ludzkimi”, „zarządzanie potencjałem pracy”, „zarządzanie pracą”, „działania personalne”, „za- rządzanie personelem”, „polityka personalna”, „zarządzanie kadrami”, „zarządza- nie kapitałem ludzkim”, „zarządzanie kapitałem intelektualnym”, „administro- wanie zatrudnieniem”, „zarządzanie potencjałem społecznym”, „gospodarowanie czynnikiem ludzkim” i „zarządzanie zasobami pracy” (Oleksyn, 2014: 19). Od lat wśród specjalistów zajmujących się tematyką zarządzania zasobami ludzkimi, za- równo w Polsce, jak i na świecie, toczy się gorąca dyskusja nad trafnością poszcze- gólnych pojęć. Uwagę na to zwraca chociażby T. Oleksyn (w jego opinii różnice w tych pojęciach są nie bez znaczenia dla specjalistów zajmujących się tematyką zarządzania zasobami ludzkimi). W niniejszej pracy przyjęto jednak, że terminy te są na tyle bliskoznaczne, że można je traktować jako tożsame. Początki koncepcji zarządzania zasobami ludzkimi miały stanowić odpowiedź na poszukiwania nowej formuły sprawowania funkcji personalnej przez organizację, takiej, która sprostałaby wyzwaniom wynikającym ze zmian w otoczeniu organizacji i jej wnętrzu (Pocztowski, 1998: 19). Po raz pierwszy zarządzanie zasobami ludzkimi w literaturze przedmiotu zdefiniował w połowie lat 60. XX wieku E. Bakke: funkcję polegającą na dostrzeżeniu, utrzymaniu, efektywnym wykorzystaniu i integracji poten- cjału tkwiącego w zasobach, jakimi są ludzie, nazwałbym po prostu funkcją zasobów ludzkich (Armstrong, 2011: 25). W opinii T. Listwana (2002: 1) zarządzanie zasobami ludzkimi jest jedną z dys- cyplin szczegółowych nauk o organizacji i zarządzaniu. Tego samego zdania jest A. Pocztowski (1998: 11), który pisze, że w każdej organizacji można wyróżnić pewien zestaw podstawowych funkcji […] jedną z nich jest funkcja personalna dotycząca efektywnego pozyskiwania i wykorzystywania zasobów ludzkich. Rozwój zasobów ludzkich organizacji Ludzie jako podsystem organizacji 17 W podobny sposób zarządzanie zasobami ludzkimi definiują również inni au- torzy (McKenna i Beech, 1997: 1; Kożusznik i Adamiec, 2000: 18; Listwan, 2002: 1; Armstrong, 2011: 26; Anbuoli, 2016: 5). W ostatnich kilkudziesięciu latach nowe koncepcje związane z kierowaniem ludźmi nie zyskały na tyle na znaczeniu, by wyprzeć zarządzanie zasobami ludz- kimi. Zarządzanie potencjałem społecznym zawiodło i okazało się modelem błęd- nym w swych założeniach, a zarządzanie potencjałem pracy się nie przyjęło (Olek- syn, 2014: 47). Za potencjalnego następcę zzl uznaje się zarządzanie kapitałem ludzkim (zkl). Jak podaje M. Tyrańska (Tyrańska (red.), 2012: 52), w świetle wyzwań w sferze zarządzania zasobami wiążących się ze zmianami technologicznymi i organiza- cyjnymi koncepcja zarządzania zasobami ludzkimi stopniowo ewoluuje w kierun- ku kapitału ludzkiego. Choć koncepcja ta powstała już na przełomie lat 50. i 60. XX wieku, to popularność zyskała dopiero u schyłku zeszłego stulecia (Jamka, 2011: 146). Do cech charakterystycznych zarządzania kapitałem ludzkim należą: ażurowa hierarchia, gęsta sieć komunikacji poziomej, zasada nadzwyczajnego wy- nagradzania za kreatywność i innowacyjność oraz działania zespołowe ukierun- kowane na tworzenie wartości dla klienta. Model zkl oparty jest na zespołach pro- jektowych, aktywnej wymianie zdań i misji społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zarządzania kapitałem ludzkim prezentuje podmiotowe podejście do pracowników jako klientów wewnętrznych oraz partnerów organizacji (Juchno- wicz (red.), 2014: 134). Różnice między zarządzaniem zasobami ludzkimi a zarządzaniem kapitałem ludzkim zaprezentowano w tabeli 1.1. Tabela 1.1. Różnice między zarządzaniem zasobami ludzkimi a zarządzaniem kapitałem ludzkim Zarządzanie zasobami ludzkimi Zarządzanie kapitałem ludzkim Cechy charaktery- styczne • zasób strategiczny, • element kosztów, • produktywność, • strategia, • rozwój, • motywowanie. • źródło wartości, • dźwignia zysku, • wzrost wartości kapitału intelektu- • inwestycja o określonej stopie alnego, zwrotu, • zaangażowanie. Źródło: M. Juchnowicz (red.), Zarządzanie kapitałem ludzkim – procesy, narzędzia, aplikacje, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2014, s. 17. Koncepcja kapitału ludzkiego ma swoich krytyków, którzy zwracają uwagę na czysto inwestycyjny charakter rozwoju pracowników czy brak możliwości prze- widzenia przyszłych potrzeb rynku pracy (co w swoisty sposób zaprzecza idei, że kapitał ludzki jest inwestycją w przyszłość). Również zmienność w czasie war- tości poszczególnych umiejętności dla organizacji przemawia przeciw koncepcji 18 kapitału ludzkiego, gdyż trudno jest prognozować, jakie umiejętności będą stano- wiły wartość dla organizacji w przyszłości (Jamka, 2011: 148). Z kolei zwolennicy zkl, opierając się na definicjach kapitału ludzkiego, którego zasadniczymi składo- wymi są wiedza i umiejętności (Popiel, 2015: 307), wskazują, że niezależnie od charakteru działań rozwojowych sprzyjają one rozwojowi jednostki, przyczyniając się tym samym do jej „zdolności do pracy, do adaptacji do zmian w otoczeniu oraz możliwości kreacji nowych rozwiązań” (Senge, 1998: 26). Specyfika kapitału ludz- kiego wyraża się zatem w jego unikatowości i wiążących się z tym trudnościach w jej naśladowaniu przez konkurencję. Ze względu na jakościowy charakter, jaki nadaje się w tej koncepcji zasobom, niezwykle skomplikowane są ich ewidencja i pomiar (Król, 2006a: 92). W obydwu koncepcjach, zarówno zarządzania zasobami ludzkimi, jak i zarzą- dzania kapitałem ludzkim, dostrzec można podobną ewolucję sposobu postrze- gania człowieka. Dawniej koncepcje te zorientowane były tylko na interesariuszy wewnętrznych organizacji (tj. pracowników), obecnie natomiast zarządzanie za- sobami ludzkimi oraz zarządzanie kapitałem ludzkim może być ukierunkowane również szerzej – na wszystkich interesariuszy organizacji: – tych wewnętrznych i tych zewnętrznych1. Ludzie, wchodząc do organizacji, wnoszą do niej różnego rodzaju zasoby (Bo- lesta-Kukułka, 1993: 109), które mają zróżnicowaną specyfikę. Zasoby te są ściśle związane ze swoistością jednostki, która je wnosi. Zgodnie z klasyfikacją psycho- logów można je nazwać „osobistymi” i podzielić na trzy grupy (Kożusznik, 2014: 59): (1) kompetencje, (2) okoliczności osobiste, (3) zasoby psychiczne (tab. 1.2). Tabela 1.2. Rodzaje zasobów osobistych wnoszonych przez pracowników do organizacji Kompetencje Szczególna dziedzina wiedzy, ogólny poziom wykształcenia, szcze- gólny poziom wiedzy fachowej i specjali- stycznej, wcześniejsze doświadczenia w danej dziedzinie, wzorce i mo- dele rodzinne, środowi- skowe i kulturowe. Okoliczności osobiste Wiek, płeć, stan cywilny, sytuacja rodzinna, sytuacja małżeńska, liczba dzieci, stan zdrowia, kondycja psychofizyczna, związki społeczne z otoczeniem. Zasoby psychiczne Motywacja (cele i wartości), asertywność, wiara w siebie, ekstrawersja społeczna, umie- jętności społeczne, samokry- tycyzm, realizm, wytrwałość, trwałość emocji i motywów, aktywność, łatwość działania, nastawienie praktyczne, zdol- ności twórcze, kreatywność, mała reaktywność, odporność na stres. Opis po- szczególnych zasobów wchodzących w skład grupy Źródło: B. Kożusznik, Zachowania człowieka w organizacji, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2014, s. 59. 1 W niniejszej pracy autor przyjmuje zawężony sposób postrzegania zasobów ludzkich – ograni- czający się tylko do interesariuszy wewnętrznych, jako że to właśnie oni są najczęściej grupą docelową działań w zakresie rozwoju zasobów ludzkich podejmowanych przez organizację. Rozwój zasobów ludzkich organizacji
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Internetowe narzędzia rozwoju zasobów ludzkich organizacji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: