Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00082 010368 11038440 na godz. na dobę w sumie
Inwentaryzacja w jednostkach sektora finansów publicznych - przeprowadzanie, rozliczanie  i dokumentowanie - ebook/pdf
Inwentaryzacja w jednostkach sektora finansów publicznych - przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: INFOR Język publikacji: polski
ISBN: 9788374403818 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook (-45%), audiobook).
Każda jednostka należąca do sektora finansów publicznych musi przeprowadzić okresową inwentaryzację wszystkich składników majątkowych. W publikacji na licznych przykładach podano wskazówki prawidłowego przeprowadzenia inwentaryzacji (obowiązkowych i doraźnych) – od zaplanowania, poprzez prowadzenie, po rozliczenie i zakończenie, a także rozwiązania praktycznych problemów przeprowadzania inwentaryzacji za pomocą technik informatycznych. Ponadto zamieszczono wzory dokumentów inwentaryzacyjnych wraz z dokładną instrukcją i przykładami ich wypełniania.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SFERA BUDŻETOWA – opinie ekspertów IZABELA MOTOWILCZUK Inwentaryzacja w jednostkach sektora finansów publicznych – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie ➡ TU KLIKNIJ i pobierz zawartość płyty http://download.infor.pl/inwentaryzacja-sektor-publiczny-2015 Dyrektor Centrum Rynku Finansów Publicznych Agata Eichler Redaktor merytoryczny Małgorzata Majewska Sekretarz redakcji Elżbieta Marszalik Korekta Jolanta Bugaj Redaktor graficzny Anna Stefańska Druk: Mazowieckie Centrum Poligrafii © Copyright by INFOR PL S.A. Warszawa 2015 INFOR PL Spółka Akcyjna 01-042 Warszawa, ul. Okopowa 58/72 www.infor.pl Biuro Obsługi Klienta 01-042 Warszawa, ul. Okopowa 58/72 tel.: 22 212 07 30, 801 626 666 faks: 22 212 07 32 e-mail: bok@infor.pl strona: www.sklep.infor.pl Publikacja jest chroniona przepisami prawa autorskiego. Wykonywanie kserokopii bądź powiela- nie inną metodą oraz rozpowszechnianie bez zgody wydawcy w całości lub części jest zabronione i podlega odpowiedzialności karnej. ISBN 978-83-7440-371-9 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 2 10/21/2015 1:12:07 PM Spis treści Inwentaryzacja w jednostkach sektora finansów publicznych – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie WSTĘP .................................................................................................................... 13 1. Inwentaryzacja – definicja i rola w rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych ........................................................................ 15 2. Rodzaje inwentaryzacji ................................................................................... 17 2.1. Inwentaryzacja pełna okresowa ..................................................................... 18 2.2. Inwentaryzacja ciągła .................................................................................... 18 2.3. Inwentaryzacja doraźna pełna ....................................................................... 21 2.4. Inwentaryzacja cząstkowa okresowa ............................................................. 25 2.5. Inwentaryzacja cząstkowa doraźna ................................................................ 27 3. Częstotliwość i terminy przeprowadzania inwentaryzacji ...................... 33 4. Metody przeprowadzania inwentaryzacji ................................................... 43 5. Uregulowania wewnętrzne z zakresu zasad przeprowadzania i rozliczania inwentaryzacji ............................................................................ 51 5.1. Ogólne uregulowania opisujące procedury inwentaryzacyjne ...................... 52 5.2. Zarządzenia wewnętrzne wydawane w związku z przeprowadzaniem konkretnych inwentaryzacji ........................................................................... 54 6. Spis z natury jako podstawowa metoda inwentaryzacji .......................... 59 6.1. Prawa i obowiązki uczestników spisu z natury .............................................. 62 3 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 3 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie 6.1.1. Kierownik jednostki .......................................................................... 63 6.1.2. Główny księgowy i komórka księgowości ........................................ 63 6.1.3. Komisja inwentaryzacyjna ................................................................ 64 6.1.4. Zespoły spisowe ................................................................................ 70 6.1.5. Kontrolerzy spisowi .......................................................................... 78 6.1.6. Osoba materialnie odpowiedzialna ................................................... 78 6.2. Obszar objęty spisem z natury ..................................................................... 81 6.2.1. Przygotowanie pól spisowych do przeprowadzenia spisu z natury środków trwałych ................................................................ 85 6.2.2. Przygotowanie pól spisowych do przeprowadzenia spisu z natury środków pieniężnych ........................................................... 85 6.2.3. Przygotowanie pól spisowych do przeprowadzenia spisu rzeczowych środków obrotowych ..................................................... 86 6.3. Oznakowanie składników majątkowych na polach spisowych .................... 87 6.4. Warunki i technika prowadzenia spisu w polu spisowym ........................... 89 6.5. Czynności spisowe krok po kroku ............................................................... 92 6.6. Spis z natury obcych składników majątkowych .......................................... 104 6.7. Udokumentowanie faktu przeprowadzenia spisu z natury i jego wyników ............................................................................................. 107 6.7.1. Arkusz spisu z natury (arkusz spisowy) ............................................ 108 6.7.2. Protokół spisu z natury środków pieniężnych ................................... 124 6.7.3. Protokół spisu z natury papierów wartościowych w formie materialnej ......................................................................... 131 6.7.4. Kontrola arkuszy spisowych (protokołów spisu z natury) pod względem formalnym ................................................................ 132 6.7.5. Kontrola rzetelności spisu z natury ................................................... 135 6.7.6. Wycena wyników spisu ..................................................................... 137 6.7.7. Ustalenie różnic inwentaryzacyjnych ................................................ 143 6.7.8. Rozliczanie różnic inwentaryzacyjnych ............................................ 147 4 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 4 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Spis treści 6.8. Ujęcie wyników spisu z natury w księgach rachunkowych ......................... 176 6.9. Postępowanie poinwentaryzacyjne przeprowadzane po zakończeniu spisu z natury ............................................................................................... 184 7. Inwentaryzacja materiałów bibliotecznych ............................................... 187 8. Specyfika rozwiązań stosowanych przy przeprowadzaniu spisu z natury drogą elektroniczną ....................................................................... 199 8.1. Spis z natury środków trwałych z zastosowaniem techniki elektronicznej ............................................................................................... 203 8.2. Spis z natury zapasów magazynowych z zastosowaniem techniki elektronicznej ............................................................................................... 209 8.3. Inwentaryzacja księgozbiorów z zastosowaniem techniki elektronicznej .............................................................................................. 211 Komentarz praktyków z RFID Solutions ........................................................... 213 9. Potwierdzenie sald jako metoda inwentaryzacji ...................................... 215 9.1. Uzgadnianie sald z bankami ........................................................................ 217 9.2. Uzgadnianie sald z kontrahentami .............................................................. 218 9.2.1. Przygotowanie do uzgodnienia sald .................................................. 219 9.2.2. Przeprowadzanie uzgodnień ............................................................. 228 9.2.3. Dokumentowanie faktu przeprowadzenia inwentaryzacji i wyników uzgodnień sald z kontrahentami ...................................... 245 9.3. Uzgadnianie stanu innych aktywów (papiery wartościowe w formie zdematerializowanej, składniki mienia powierzone kontrahentom) ............ 251 10. Weryfikacja sald ............................................................................................ 255 10.1. Przygotowanie do weryfikacji sald ............................................................ 266 10.2. Przeprowadzanie weryfikacji na podstawie przykładów wybranych aktywów i pasywów ................................................................................... 269 10.2.1. Weryfikacja składników ewidencjonowanych na koncie 011 „Środki trwałe” ......................................................... 270 5 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 5 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie 10.2.2. Weryfikacja składników ewidencjonowanych na kontach: 011 „Środki trwałe”, 013 „Pozostałe środki trwałe”, 014 „Zbiory biblioteczne”, 016 „Dobra kultury” – przypadki szczególne .................................................................... 277 10.2.3. Weryfikacja składników ewidencjonowanych na koncie 020 „Wartości niematerialne i prawne” ........................... 278 10.2.4. Weryfikacja składników ewidencjonowanych na koncie 080 „Środki trwałe w budowie (inwestycje)” .................. 281 10.2.5. Weryfikacja składników ewidencjonowanych na koncie 141 „Środki pieniężne w drodze” .................................... 286 10.2.6. Weryfikacja należności i zobowiązań ewidencjonowanych na kontach zespołu 2 – „Rozrachunki i rozliczenia” ....................... 286 11. Postępowanie poinwentaryzacyjne po przeprowadzeniu uzgodnień sald z kontrahentami i uzgodnieniu sald z dokumentacją źródłową ............................................................................. 317 12. Szczególne zasady przeprowadzania inwentaryzacji nieruchomości w samorządowych jednostkach organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ...................................................... 323 12.1. Problemy interpretacyjne związane ze stosowaniem § 6 ust. 6 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont ........................................................................................ 326 6 12.1.1. Definicja nieruchomości dla celów prowadzenia ewidencji księgowej oraz zasady ich ewidencji i inwentaryzacji .................... 327 12.1.2. Cywilnoprawna definicja nieruchomości oraz zasady tworzenia i ewidencjonowania nieruchomości wchodzących w skład zasobów gminnych, powiatowych i wojewódzkich ....................................... 330 12.1.3. Miejsce uregulowań z § 6 ust. 6 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont w systemie zasad regulujących przeprowadzanie inwentaryzacji środków trwałych ................................................... 332 12.2. Porównanie danych zawartych w ewidencji księgowej i zasobach nieruchomości – aspekty praktyczne ......................................................... 334 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 6 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Spis treści 13. Odpowiedzialność za naruszenia dyscypliny finansów publicznych w zakresie inwentaryzacji w praktyce ............................... 349 13.1. Zaniechania przeprowadzenia inwentaryzacji z wymaganą częstotliwością bądź w wymaganym terminie ......................................... 350 13.2. Przeprowadzenie inwentaryzacji w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym ........................................................................... 351 13.3. Przeprowadzenie inwentaryzacji danego rodzaju składnika majątkowego inną metodą niż wskazana w przepisach ............................ 352 13.4. Zaniechanie rozliczenia inwentaryzacji bądź rozliczenie inwentaryzacji niezgodnie z przepisami ................................................... 353 13.5. Niewykonanie innych obowiązków w zakresie inwentaryzacji wynikających z przepisów ........................................................................ 353 ANEKS – Ramowa instrukcja inwentaryzacyjna, wzory druków inwentaryzacyjnych ............................................................................... 355 Ramowa instrukcja inwentaryzacyjna ....................................................... 356 Wzór 1. Wzór 1a . Alternatywne ramowe postanowienia instrukcji inwentaryzacyjnej odnoszące się do przeprowadzania spisu z natury techniką komputerową ............................................................................................. 371 Wzór 2. Plan inwentaryzacji ................................................................................... 381 Wzór 3. Zarządzenie w sprawie przeprowadzenia inwentaryzacji okresowej środków trwałych wraz z harmonogramem inwentaryzacji ...................... 382 Wzór 4. Zarządzenie kierownika jednostki w sprawie przeprowadzenia spisu z natury i powołania komisji inwentaryzacyjnej oraz wyznaczenia zespołów spisowych i przydzielenia im pól spisowych – wersja I: wyznaczenie składu zespołów spisowych i przydzielenie im pól spisowych należy do kompetencji kierownika jednostki ............... 384 Wzór 5. Zarządzenie kierownika jednostki w sprawie przeprowadzenia spisu z natury i powołania komisji inwentaryzacyjnej oraz wyznaczenia zespołów spisowych i przydzielenia im pól spisowych – wersja II: wyznaczenie składu zespołów spisowych i przydzielenie im pól spisowych należy do kompetencji przewodniczącego komisji inwentaryzacyjnej ..................................................................................... 386 7 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 7 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Wzór 6. Harmonogram spisu z natury .................................................................... 388 Wzór 7. Oświadczenie osoby materialnie odpowiedzialnej – składane przed rozpoczęciem spisu z natury ..................................................................... 390 Wzór 8. Oświadczenie osoby materialnie odpowiedzialnej – składane po zakończeniu spisu z natury ................................................................... 391 Wzór 9. Sprawozdanie zespołu spisowego z przebiegu spisu z natury ................... 392 Wzór 10. Upoważnienie do pobierania arkuszy spisowych ...................................... 394 Wzór 11. Rozliczenie arkuszy spisu z natury ........................................................... 395 Wzór 12. Arkusz spisu z natury ................................................................................ 396 Wzór 13. Protokół kontroli prawidłowości spisu z natury – z kontroli przeprowadzanej na bieżąco w czasie spisu w polu spisowym ....................................................................................... 398 Wzór 14. Protokół kontroli prawidłowości spisu z natury – z kontroli przeprowadzanej po zakończeniu spisu ................................. 399 Wzór 15. Zestawienie zbiorcze arkuszy spisu z natury ze specyfikacją różnic inwentaryzacyjnych ........................................................................ 400 Wzór 16. Protokół rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych ujawnionych w wyniku spisu z natury środków trwałych .............................................. 401 Wzór 17. Zestawienie kompensat niedoborów i nadwyżek ...................................... 403 Wzór 18. Protokół rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych ujawnionych w wyniku spisu z natury zapasów materiałowych .................................... 404 Wzór 19. Potwierdzenie salda należności ................................................................. 406 Wzór 20. Potwierdzenie liczby i wartości papierów wartościowych w formie zdematerializowanej .................................................................. 408 Wzór 21. Protokół cząstkowy inwentaryzacji przeprowadzonej metodą uzgodnień sald – dla jednego konta syntetycznego .................................. 410 Wzór 22. Protokół inwentaryzacji przeprowadzonej metodą uzgodnień sald – papiery wartościowe w formie zdematerializowanej .............................. 411 Wzór 23. Protokoły cząstkowe inwentaryzacji przeprowadzonej metodą weryfikacji sald – dla konta: 240 „Pozostałe rozrachunki” – pozostałe rozrachunki z tytułu sum depozytowych, 011 „Środki trwałe” – grunty oraz 020 „Wartości niematerialne i prawne” – licencje na użytkowanie programów komputerowych .......................................... 412 8 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 8 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Spis treści Wzór 24. Protokół zbiorczy inwentaryzacji przeprowadzonej w drodze weryfikacji sald – dla kont bilansowych prowadzonych w jednostce budżetowej .............................................................................................. 415 Wzór 25. Protokół inwentaryzacji kasy – dla inwentaryzacji okresowych i doraźnych .............................................................................................. 417 Wzór 26a. Protokół inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej kasy przeprowadzonej pod nieobecność osoby zdającej ............................................................. 420 Wzór 26b. Protokół inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej przy przekazywaniu kasy pomiędzy osobami materialnie odpowiedzialnymi ........................ 422 Wzór 27. Zarządzenie w sprawie przeprowadzenia skontrum i nadania regulaminu komisji skontrowej ............................................................... 424 Wzór 28. Protokół skontrum ................................................................................... 427 Wzór 29. Protokół weryfikacji różnic inwentaryzacyjnych – zbiorczy dla inwentaryzacji okresowej rzeczowych składników aktywów trwałych i obrotowych ............................................................................. 429 Wzór 30. Protokół poinwentaryzacyjny dla inwentaryzacji przeprowadzonej metodą spisu z natury ............................................................................. 433 Wzór 31. Protokół potwierdzenia stanu środków na rachunkach bankowych jednostki .................................................................................................. 434 Wzór 32. Zarządzenie kierownika jednostki w sprawie przeprowadzenia inwentaryzacji rocznej środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz należności od kontrahentów wraz z harmonogramem .................... 435 Wzór 33. Protokół końcowy inwentaryzacji przeprowadzonej metodą uzgodnienia sald z kontrahentami i jej rozliczenie ................................. 438 Wzór 34. Protokół poinwentaryzacyjny dla inwentaryzacji przeprowadzanej metodami uzgodnienia z kontrahentami i bankami oraz weryfikacji zapisów dokonanych w księgach rachunkowych z dokumentacją źródłową .................................................................................................. 440 Wzór 35. Zarządzenie kierownika jednostki w sprawie przeprowadzania inwentaryzacji metodą weryfikacji sald wraz z harmonogramem prac inwentaryzacyjnych ................................................................................. 442 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 9 10/21/2015 1:12:08 PM 9 INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Objaśnienia skrótów użytych w książce NIK RIO Najwyższa Izba Kontroli Regionalna Izba Obrachunkowa Główna Komisja Orzekająca w Sprawach o Naruszenie Dy- scypliny Finansów Publicznych Narodowy Bank Polski Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 885 z późn.zm.) Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 z późn.zm.) Ustawa z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naru- szenie dyscypliny finansów publicznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 168) Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 1515 z późn.zm.) Ustawa z 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 642 z późn.zm.) Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (j.t. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn.zm.) Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 z późn.zm.) Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 z późn.zm.) Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 z późn.zm.) Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 782 z późn.zm.) Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 851 z późn.zm.) Ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 z późn.zm.) Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 111) GKO NBP ZFŚS uofp uor ustawa o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych ustawa o samorządzie gminnym ustawa o bibliotekach ustawa o VAT k.p. k.c. k.p.c. uogn updop upzp ustawa o ZFŚS 10 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 10 10/21/2015 1:12:08 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Objaśnienia skrótów użytych w książce ustawa o statystyce publicznej Ustawa z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 591 z późn.zm.) ustawa o własności lokali rozporządzenie o wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont rozporządzenie w sprawie ewidencji materiałów bibliotecznych rozporządzenie o ewidencji gruntów i budynków rozporządzenie w sprawie KŚT Ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 z późn.zm.) Rozporządzenie Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracow- ników za powierzone mienie (j.t. Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 663) Rozporządzenie Ministra Finansów z 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla bud- żetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżeto- wych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 289) Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 29 października 2008 r. w sprawie sposobu ewidencji mate- riałów bibliotecznych (Dz.U. Nr 205, poz. 1283) Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budowni- ctwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budyn- ków (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 542) Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 grudnia 2010 r. w spra- wie Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT) (Dz.U. Nr 242, poz. 1622) 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 11 10/21/2015 1:12:08 PM 11 12 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 12 10/21/2015 1:12:08 PM Wstęp Inwentaryzację zalicza się do jednej z podstawowych dziedzin rachunkowości. Jej rolą jest zweryfikowanie prawdziwości danych zawartych w księgach ra- chunkowych dotyczących wielkości poszczególnych aktywów i pasywów jed- nostki. Powszechnie obowiązujące przepisy prawa w sposób szczątkowy regulu- ją kwestie związane z przeprowadzaniem inwentaryzacji, jedynie ustalone są terminy, częstotliwość i metody przeprowadzania okresowych inwentaryzacji obowiązkowych oraz terminy rozliczania ich wyników dla podmiotów zobowią- zanych do stosowania ustawy o rachunkowości. Szczegółowe zasady przeprowa- dzania, dokumentowania i rozliczania wyników inwentaryzacji poszczególny- mi metodami – adekwatnymi do rodzajów aktywów i pasywów występujących w jednostkach – zamieszczane w dokumentacji opisującej przyjęte w jednostce zasady (politykę) rachunkowości, to w głównej mierze rozwiązania wypraco- wane podczas wieloletniej praktyki z dziedziny rachunkowości, przystosowane do potrzeb jednostek organizacyjnych. Stąd też spotyka się wiele różnych roz- wiązań, które mogą być stosowane, ale przy tym powstaje wiele wątpliwości co do czysto praktycznych aspektów organizacji i przebiegu inwentaryzacji, zwłaszcza w kontekście zastosowania technologii komputerowych, nie tylko do prowadzenia ksiąg rachunkowych jednostek, ale także do przeprowadza- nia i dokumentowania spisów z natury czy uzgadniania sald z kontrahentami. Wątpliwości poruszane w dyskusjach toczących się na forach tematycznych dla pracowników księgowości oraz pojawiające się w trakcie kontroli przeprowa- dzanych w jednostkach sektora publicznego znalazły swoje odzwierciedlenie w niniejszej publikacji. Omówiono praktyczne problemy powstające w związ- ku z przeprowadzaniem i rozliczaniem inwentaryzacji obowiązkowych i do- raźnych, występujące w specyficznych warunkach funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych. Książka skupia się przede wszystkim na tych zagadnieniach dotyczących inwentaryzacji, które sprawiają w praktyce najwięcej trudności. W założeniu ma służyć pomocą w takim zorganizowaniu przebiegu inwentaryzacji – pro- wadzonych metodami spisu z natury oraz potwierdzania i weryfikacji sald składników aktywów i pasywów – aby procesy te przebiegały szybko, spraw- nie i efektywnie. Podane praktyczne wskazówki z pewnością ułatwią przejście 13 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 13 10/21/2015 1:12:09 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie przez wszystkie etapy inwentaryzacji przeprowadzanych każdą z metod wska- zanych w ustawie o rachunkowości – krok po kroku, przy okazji poznając: – rozwiązania stosowane w jednostkach organizacyjnych różnej wielkości, – przykłady różnorakich nieprawidłowości wraz ze wskazówkami, jak ich uniknąć. Ponadto można skorzystać z zamieszczonych wzorów dokumentów inwen- taryzacyjnych, gdzie podano dokładne instrukcje i przykłady ich wypełniania. W książce osobne miejsce poświęcono omówieniu rozwiązań praktycz- nych i problemów, jakie niesie ze sobą coraz szersze wykorzystanie w prze- prowadzaniu inwentaryzacji technik informatycznych, ze szczególnym uwzględnieniem technik przeprowadzania spisów z natury przy wykorzysta- niu sczytywania danych zawartych w kodach paskowych i etykietach kodowa- nych elektromagnetycznie (technologia RFID). Przedstawiono zastosowanie tych technologii w inwentaryzacji środków trwałych, zapasów magazynowych i zbiorów bibliotecznych. Dopełnienie całości stanowi płyta CD z kompletem aktywnych wzorów do- kumentów dotyczących inwentaryzacji, w tym instrukcji inwentaryzacyjnej obej- mującej także alternatywne ramowe postanowienia odnoszące się do przeprowa- dzania spisu z natury techniką komputerową. Oprócz tego na płycie umieszczone jest wideoszkolenie: Gospodarowanie majątkiem trwałym w jsfp. 14 001-014_INWENTARYZACJA_stopka+spis+wstep.indd 14 10/21/2015 1:12:09 PM 1 Inwentaryzacja – definicja i rola w rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych 15 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 15 10/21/2015 1:17:00 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Inwentaryzacja – obok prowadzenia ksiąg rachunkowych, wyceny aktywów i pasywów oraz spo- rządzania sprawozdawczości finansowej – jest jedną z podstawowych dziedzin rachunkowości (art. 4 ust. 3 pkt 3 uor). Obowiązek jej okresowego przeprowadzania mają wszystkie jednost- ki zobowiązane do stosowania uor, w tym wszystkie jednostki należące do sektora finansów publicznych. Podczas inwentaryzacji wykonuje się wiele czynności prowadzących do ustalenia rze- czywistego stanu składników majątkowych znajdujących się w posiadaniu danej jednost- ki organizacyjnej, a następnie do zweryfikowania prawdziwości danych zawartych w księ- gach rachunkowych, dotyczących wielkości poszczególnych aktywów i pasywów jednostki. Inwentaryzacja obejmuje kolejno następujące po sobie etapy. Pięć etapów przeprowadzania inwentaryzacji 1. Ustalenie rzeczywistego stanu wszystkich składników majątkowych jednostki według stanu na określony dzień. 2. Porównanie tego stanu z wielkościami odnotowanymi w ewidencji księgowej. 3. Ustalenie i wyjaśnienie różnic (nadwyżek i niedoborów). 4. Rozliczenie osób materialnie odpowiedzialnych za stwierdzone niedobory i szkody. 5. Doprowadzenie danych zawartych w ewidencji księgowej do zgodności ze stanem rzeczywistym. Ustalenie rzeczywistego stanu aktywów i pasywów jednostki w ujęciu uor pozwala nie tylko na aktualizację danych zawartych w ewidencji księgowej, ale ma także wpływ na wycenę majątku i wynik finansowy jednostki oraz na rzetelność sporządzanych sprawozdań finanso- wych i innych (w tym sprawozdań budżetowych oraz deklaracji podatkowych). Poza tym w jed- nostkach sektora finansów publicznych inwentaryzacja jest jednym z elementów kontroli za- rządczej, która stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań jednostek w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy, w tym w szczegól- ności w sposób chroniący zasoby publiczne i zapewniający wiarygodność sprawozdań (art. 68 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 3 i 4 uofp). W systemie kontroli zarządczej właściwie przeprowadzona inwentaryzacja może pomóc w zapobieganiu występowania i wykrywaniu już powstałych nadużyć związanych z dysponowa- niem mieniem publicznym, a także może wskazywać obszary, w których konieczne jest przepro- wadzenie racjonalizacji gospodarki majątkiem publicznym. W tym zakresie inwentaryzacja pozwala np. na: –– rozliczenie osób materialnie odpowiedzialnych z powierzonego im mienia jednostki (w razie zmian na danym stanowisku, ale też na bieżąco w trakcie normalnej działalności jednostki, kiedy zachodzi konieczność skontrolowania, czy w danym zakresie nie występują nieprawid- łowości lub nadużycia), –– dokonanie oceny przydatności gospodarczej poszczególnych składników mienia i podjęcie decyzji co do zmian sposobu ich zagospodarowania (w tym wielkości i przydatności zapasów materiałowych gromadzonych w jednostce oraz wielkości ewentualnych strat wynikających ze zmian ilościowych i jakościowych powstających w wyniku ich składowania), –– ujawnienie przypadków niegospodarności i marnotrawstwa oraz ustalenie ich przyczyn, –– ocenę sposobu zabezpieczenia majątku jednostki przed zniszczeniem lub zagarnięciem. 16 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 16 10/21/2015 1:17:00 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie 2 Rodzaje inwentaryzacji 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 17 10/21/2015 1:17:00 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Ze względu na częstotliwość przeprowadzania i zakres składników majątkowych objętych wery- fikacją w jednostkach sektora finansów publicznych wyróżnia się inwentaryzacje: –– okresowe, –– ciągłe i doraźne, –– pełne i cząstkowe (wyrywkowe). Rodzaje te zostały wyodrębnione i zdefiniowane na podstawie zasad wypracowanych w ra- mach praktyki w dziedzinie rachunkowości. Przy inwentaryzacji okresowej przeprowadza się kontrolę rzeczywistego stanu poszczególnych rodzajów składników majątku jednostki w pew- nych stałych odstępach czasu. W odróżnieniu od inwentaryzacji okresowej, przy przeprowa- dzaniu inwentaryzacji ciągłej dokonuje się weryfikacji stanu majątku jednostki w sposób sukcesywny, tak aby w wyznaczonym okresie został on ustalony dla wszystkich składników podlegających inwentaryzacji. Inwentaryzację doraźną przeprowadza się w miarę potrzeb danej jednostki. Inwentaryzacja pełna polega na ustaleniu rzeczywistego stanu wszystkich aktywów i pasywów objętych inwentaryzacją w dniu, na który przypada termin jej przeprowa- dzenia, natomiast inwentaryzacja cząstkowa dotyczy tylko wybranych składników majątko- wych, np.: –– tylko składników majątkowych powierzonych wskazanej osobie materialnie odpowiedzialnej, –– tylko składników majątkowych znajdujących się we wskazanych pomieszczeniach (np. tylko w magazynie podręcznym jednostki bądź tylko w pomieszczeniach wskazanej komórki or- ganizacyjnej), –– tylko wskazanych rodzajowo grup aktywów lub pasywów (np. wyłącznie sprzęt biurowy i kom- putery znajdujące się w pomieszczeniach jednostki lub wyłącznie zobowiązań jednostki). 2.1. Inwentaryzacja pełna okresowa Inwentaryzację przeprowadzaną na podstawie art. 26 uor zalicza się do inwentaryzacji pełnej okresowej, ponieważ, zgodnie z tym przepisem, jednostki prowadzące rachunkowość na pod- stawie uor mają obowiązek inwentaryzowania wszystkich swoich aktywów i pasywów rok- rocznie na ostatni dzień roku obrotowego. Termin ten i częstotliwość uważa się za dotrzymane również wtedy, gdy inwentaryzacja wybranych składników majątkowych została przeprowadzo- na rzadziej, np.: –– zapasów materiałów, towarów, produktów gotowych i półproduktów znajdujących się w strze- żonych składowiskach i objętych ewidencją ilościowo-wartościową – raz w ciągu 2 lat (art. 26 ust. 3 pkt 2 uor), –– środków trwałych znajdujących się na terenie strzeżonym oraz maszyn i urządzeń wchodzą- cych w skład środków trwałych w budowie – raz w ciągu 4 lat (art. 26 ust. 3 pkt 3 uor). Pozostałe typy inwentaryzacji mają swoje źródło w uregulowaniach wewnętrznych jedno- stek, ustalanych na podstawie zasad wypracowanych w ramach praktyki w dziedzinie rachun- kowości. 2.2. Inwentaryzacja ciągła Inwentaryzacja ciągła polega na tym, że rzeczywisty stan poszczególnych składników majątko- wych ustala się sukcesywnie w ciągu pewnego okresu, przy czym na bieżąco ustala się i rozlicza stwierdzone różnice inwentaryzacyjne. 18 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 18 10/21/2015 1:17:01 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Rodzaje inwentaryzacji PRZYKŁAD Duża jednostka organizacyjna mająca środki trwałe użytkowane w kilku oddalonych od siebie znacz- nie budynkach (uznanych za teren strzeżony) może przeprowadzać: –– –– spis z natury wszystkich tych składników raz w ciągu 4 lat, sukcesywnie spisy częściowe w każdym roku tego 4-letniego okresu, np. dzieląc środki trwałe według budynków, w których są użytkowane, w taki sposób, aby wszystkie środki trwałe zostały objęte spisem raz w ciągu tych 4 lat. W uor nie są określone zasady i warunki przeprowadzania i dokumentowania inwentaryzacji ciągłej – zostały one wypracowane w ciągu wieloletniej praktyki w prowadzeniu rachunkowości i mogą być stosowane w jednostkach organizacyjnych, jeśli odpowiednie postanowienia zostaną zawarte w przepisach regulujących ich politykę rachunkowości. PRZYKŁAD W urzędzie miejskim, ze względu na trudności z terminowym przeprowadzaniem obowiązkowej pełnej okresowej inwentaryzacji środków trwałych i zapasów materiałów z uor (jednostka ma dużo środków trwałych w kilku budynkach położonych na terenie całego miasta oraz 3 duże magazyny materiałowe), rozważa się wprowadzenie rozwiązania polegającego na inwentaryzacji ciągłej tych składników ma- jątkowych. Czy jednostki sektora finansów publicznych mogą stosować taką metodę inwentaryzacji? Tak, nie ma żadnych przeszkód do tego, aby jednostki sektora finansów publicznych stosowały metodę inwentaryzacji ciągłej w odniesieniu do środków trwałych i zapasów materiałowych przechowywanych w magazynach, pod warunkiem że takie rozwiązanie zostanie przewidziane w ich uregulowaniach wewnętrznych. O polityce rachunkowości stosowanej w danej jednostce decyduje jej kierownik, zawie- rając odpowiednie postanowienia w dokumentacji opisującej tę politykę (art. 4 ust. 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 5 oraz art. 10 ust. 1 i 2 uor). Rozwiązanie to musi być stosowane z zachowaniem pewnych szczegól- nych warunków odnoszących się zarówno do metod przeprowadzania inwentaryzacji, jak i prowadzenia ewidencji księgowej aktywów jednostki. Nieprzestrzeganie ich może spowodować naruszenie zasad przeprowadzania inwentaryzacji określonych w uor i skutkować pociągnięciem kierownika jednost- ki do odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych z art. 18 pkt 1 ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych. Poza tym przed przyjęciem takiego rozwiązania należy rozważyć jego faktyczną przydatność dla danej jednostki, ponieważ wiąże się ono z koniecznością przy- jęcia rozwiązań, które są pracochłonne i wymagające zwiększenia zatrudnienia w jednostce. Może to kolidować z zasadami gospodarowania środkami publicznymi, które powinny być wydatkowane w spo- sób efektywny i oszczędny (art. 44 ust. 3 uofp). Po przeanalizowaniu przyczyn wystąpienia w jednostce kłopotów z terminowym przeprowadzaniem pełnych okresowych obowiązkowych inwentaryzacji akty- wów i pasywów może się okazać, że powodem nie jest rozproszenie i duża liczba środków trwałych, ale np. brak odpowiedniej wiedzy i umiejętności czy dyscypliny pracy w jednostce. W rezultacie wprowa- dzenie inwentaryzacji ciągłej nie tylko podwyższy koszty funkcjonowania jednostki, ale nie zapewni również terminowego wykonywania obowiązków z zakresu inwentaryzacji. Aby inwentaryzacja ciągła mogła być stosowana jako wypełnienie obowiązku zinwen- taryzowania określonych aktywów jednostki z art. 26 i 27 uor, muszą być spełnione pewne warunki. Warunek 1 W sposób ciągły można inwentaryzować tylko te składniki majątkowe, dla których uor przewidu- je, że mogą być zinwentaryzowane raz w ciągu określonego okresu, w ustalonym przez kierow- nika jednostki terminie, czyli m.in.: –– środki trwałe znajdujące się na terenie strzeżonym oraz maszyny i urządzenia wchodzące w skład środków trwałych w budowie – raz w ciągu 4 lat (art. 26 ust. 3 pkt 3 uor), 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 19 10/21/2015 1:17:01 PM 19 INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie –– zapasy materiałów, towarów, produktów gotowych i półproduktów znajdujące się w strze- żonych składowiskach i objęte ewidencją ilościowo-wartościową – raz w ciągu 2 lat (art. 26 ust. 3 pkt 2 uor), –– zapasy towarów i materiałów (opakowań) objęte ewidencją wartościową w punktach obrotu detalicznego jednostki oraz zapasy drewna w jednostkach prowadzących gospodarkę leśną – raz w roku (art. 26 ust. 3 pkt 4 i 5 uor). Metody inwentaryzacji ciągłej nie można natomiast stosować w przypadku tych składników majątkowych, dla których uor przewiduje inwentaryzowanie ich: –– na ostatni dzień roku obrotowego (np. środki pieniężne na rachunkach bankowych i w kasie jednostki, papiery wartościowe w formie materialnej i zdematerializowanej), –– rokrocznie w okresie od początku czwartego kwartału roku obrotowego do 15 stycznia roku po nim następującego (np. należności jednostki). Stanowiłoby to naruszenie przepisów uor dotyczących częstotliwości i terminów przeprowa- dzania obowiązkowych inwentaryzacji rocznych i narażało kierownika jednostki na odpowie- dzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych z art. 18 pkt 1 ustawy o narusze- niu dyscypliny finansów publicznych. Warunek 2 Należy wyznaczyć stały zespół pracowników zatrudnionych w wydzielonej komórce organi- zacyjnej jednostki, zajmujący się wyłącznie przeprowadzaniem i rozliczaniem inwentaryzacji aktywów i pasywów jednostki (np. utworzyć stały referat czy wydział ds. inwentaryzacji). Ze względu na ciągły sposób przeprowadzania inwentaryzacji wybranych aktywów nie jest możliwe, aby obowiązki w tym zakresie wykonywali pracownicy różnych komórek organizacyjnych jed- nostki, doraźnie wyznaczani do składu komisji inwentaryzacyjnej i/lub zespołów spisowych. Do obowiązków pracowników zatrudnionych w takiej komórce należy zazwyczaj przeprowadzanie inwentaryzacji obowiązkowych okresowych z uor (w tym ciągłej) zgodnie z harmonogramem na dany rok, a także przeprowadzanie inwentaryzacji doraźnych, zarządzanych przez kierownika jednostki, np. w związku z koniecznością rozliczenia osób materialnie odpowiedzialnych czy kontrolą przestrzegania przez pracowników jednostki ustalonych zasad zabezpieczenia mienia. Warunek 3 Należy wprowadzić w jednostce stały podział miejsc użytkowania i przechowywania składników majątkowych jednostki na rejony (pola spisowe) i założyć ewidencję analityczną poszczególnych kategorii składników majątkowych (środków trwałych, pozostałych środków trwałych, materia- łów itp.) oraz dokonywać inwentaryzacji według tego podziału – co zapewnia: –– opracowanie harmonogramów inwentaryzacji poszczególnych rodzajów składników majątko- wych w taki sposób, aby aktywa znajdujące się na danych polach spisowych były inwentary- zowane z zachowaniem częstotliwości określonej w uor, –– możliwość prawidłowego rozliczania wyników inwentaryzacji, –– właściwą kontrolę przestrzegania częstotliwości i terminowości przeprowadzania inwentary- zacji dla danego rodzaju składników majątkowych. PRZYKŁAD Jeśli jednostka budżetowa zdecydowała o przeprowadzaniu inwentaryzacji ciągłej środków trwałych według podziału na miejsca użytkowania (4 budynki zajęte na jej siedzibę), w ten sposób, że w każdym roku w 4-letnim okresie wynikającym z uor inwentaryzowane będą środki trwałe w jednym budynku, co w konsekwencji spowoduje, że w ciągu 4 lat zinwentaryzowane zostanie 100 środków trwałych jednostki, to wówczas ewidencja analityczna tych środków trwałych powinna być założona i prowa- 20 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 20 10/21/2015 1:17:01 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Rodzaje inwentaryzacji dzona według miejsc ich użytkowania tak, aby było możliwe uzyskanie z niej na dzień inwentaryzacji zestawienia sald tylko dla grupy objętej inwentaryzacją (wymóg z art. 18 ust. 2 uor), w stosunku do którego będą rozliczane wyniki ujęte w arkuszach spisu z natury. Taki podział zapewni też możliwość: kontroli przestrzegania częstotliwości i terminów inwentaryzacji dla poszczególnych grup środków –– trwałych (gdzie łatwo można będzie sprawdzić według ustalonych harmonogramów inwentaryzacji, że jeśli poprzedni spis z natury środków trwałych znajdujących się w budynku nr 1 jednostki miał miejsce w 2015 r., to kolejny w tym polu spisowym powinien się odbyć nie później niż w 2019 r.), globalnego sprawdzenia kompletności przeprowadzenia inwentaryzacji wszystkich środków trwałych jednostki (umożliwiającego ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że w 4-letnim okresie zostały, z właściwą częstotliwością, zinwentaryzowane wszystkie środki trwałe jednostki znajdujące się na jej terenie). –– Warunek 4 Fakt przeprowadzenia i rozliczenia poszczególnych inwentaryzacji cząstkowych należy udoku- mentować w taki sposób, aby była zachowana możliwość szybkiej kontroli prawidłowości i kom- pletności przeprowadzenia inwentaryzacji dla danego rodzaju aktywów (czyli w taki sposób, aby było możliwe ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że w 4-letnim okresie zostały, z właściwą częstotliwością, zinwentaryzowane np. wszystkie środki trwałe jednostki znajdujące się na terenie strzeżonym). PRZYKŁAD W praktyce przestrzeganie warunku 4 oznacza konieczność spisywania na oddzielnych arkuszach spisowych składników majątkowych znajdujących się w poszczególnych polach spisowych w po- dziale na ich kategorie ewidencyjne (np. odrębnie środki trwałe, pozostałe środki trwałe, określone asortymenty materiałów). Poza tym na arkuszach musi być oznaczony dzień, na który dokonywany jest ich spis, dokładnie na ten dzień muszą być też sporządzone zestawienia sald kont analitycznych składników majątkowych dla pól objętych spisem. Warunek 5 Każdorazowo należy porównywać wyniki inwentaryzacji cząstkowych (dla danego pola spisowe- go) na dzień jego inwentaryzacji ze stanem ewidencyjnym na ten dzień oraz ustalać i rozliczać różnice inwentaryzacyjne w tym roku, na który przypadała inwentaryzacja tej części składników majątkowych. PRZYKŁAD Zbiorcze rozliczenie wyników inwentaryzacji cząstkowych, przeprowadzanych w ramach inwenta- ryzacji ciągłej, tylko w roku końcowym danego okresu, czyli np. rozliczenie inwentaryzacji środ- ków trwałych użytkowanych na terenie strzeżonym, przeprowadzanych w latach 2011–2015, zamiast w każdym roku w zakresie inwentaryzowanych w nim części – tylko na koniec 2015 r., będzie na- ruszeniem art. 27 uor i może stanowić podstawę do pociągnięcia kierownika jednostki do odpowie- dzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych z art. 18 pkt 1 ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych. 2.3. Inwentaryzacja doraźna pełna Przeprowadzanie inwentaryzacji pełnych z większą częstotliwością niż ta wynikająca z uor może powstawać ze specyficznych potrzeb jednostki, do których zalicza się m.in.: –– zdarzenia losowe powodujące straty w mieniu (np. powódź, pożar, zalanie, wichura, katastro- fa budowlana), 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 21 10/21/2015 1:17:02 PM 21 INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie –– konieczność ustalenia faktycznego stanu składników majątkowych w przypadkach zaniecha- nia prowadzenia ksiąg rachunkowych lub nierzetelnego ich prowadzenia, –– otrzymanie zaleceń wydanych przez organa ścigania (policję, prokuraturę) lub zewnętrzne instytucje kontrolne (RIO, NIK, organy kontroli podatkowej) – w razie wykrycia poważnych nieprawidłowości w gospodarce majątkiem publicznym i w celu ustalenia skali tych niepra- widłowości. Inwentaryzacje takie, nazywane doraźnymi, zarządza kierownik jednostki, zlecając ich prze- prowadzenie na zasadach określonych w dokumentacji opisującej stosowane w jednostce zasady rachunkowości. Metody przeprowadzania i dokumentowania inwentaryzacji doraźnych mogą być takie same jak w przypadku inwentaryzacji obowiązkowych z uor, mogą też być stosowane różne uproszczenia, których nie można stosować przy wykonywaniu pełnej inwentaryzacji okresowej obowiązkowej. PRZYKŁAD Czy istnieje konieczność przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej wszystkich składników aktywów i pasywów gminy w sytuacji, gdy kończy się kadencja wójta gminy, a mandat otrzyma nowa osoba wybrana przez wyborców? Nie, przy zmianie na stanowisku wójta (burmistrza, prezydenta miasta) nie trzeba przeprowadzać pełnej inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej wszystkich składników aktywów i pasywów gminy. Zasady dotyczące zmian na stanowisku wójta gminy (burmistrza, prezydenta miasta) są określone w art. 29 ust. 1 i art. 29a ustawy o samorządzie gminnym, które stanowią, że: –– po upływie kadencji wójta pełni on swoją funkcję do czasu objęcia obowiązków przez nowo wybranego wójta, objęcie obowiązków przez nowego wójta następuje z chwilą złożenia przez niego wobec rady gminy ślubowania na sesji rady gminy, zwołanej na dzień przypadający w ciągu 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów na wójta. –– Ani te, ani żadne inne przepisy ustawy o samorządzie gminnym nie wymagają, aby przy zmianie na stanowisku wójta następowało protokolarne przekazanie majątku gminy, którego stan został potwier- dzony w drodze inwentaryzacji. Obowiązek przeprowadzania inwentaryzacji zdawczo-odbiorczych przy zmianach na stanowiskach przewodniczących zarządu jednostek samorządu terytorialnego nie wynika także z innych ogólnie obowiązujących przepisów: uofp, uor czy rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont. Należy jednak zaznaczyć, że ogólnie obowiązujące przepisy uor normują jedynie zasady przepro- wadzania pełnych inwentaryzacji okresowych składników aktywów i pasywów jednostek. Celem tych inwentaryzacji jest ustalanie lub sprawdzenie rzeczywistego stanu składników majątkowych, wykazanego w księgach rachunkowych, tak aby zawarte w nich dane i sporządzane na ich podsta- wie sprawozdania finansowe (i inne) wiernie odzwierciedlały sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostek. Wszystkie jednostki obowiązane do stosowania uor muszą przestrzegać podanych w niej terminów i częstotliwości przeprowadzania pełnych inwentaryzacji okresowych, po- nieważ stanowią one jeden z podstawowych obowiązków z zakresu rachunkowości. W jednostkach sektora finansów publicznych inwentaryzacja stanowi także ważny element prawidło- wego prowadzenia gospodarki mieniem publicznym. Umożliwia wykrywanie przypadków zaniedbań i nadużyć związanych z dysponowaniem mieniem publicznym. Właśnie ze względu na tę specyficz- ną rolę inwentaryzacji w jednostkach sfery finansów publicznych przepisy wewnętrzne tych jednostek mogą przewidywać dodatkowe przypadki, w których należy przeprowadzić spis całości ich mająt- ku. Należą do nich m.in.: –– wystąpienie zdarzeń losowych, po których należy ustalić rozmiar strat i rzeczywisty stan skład- ników majątkowych, 22 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 22 10/21/2015 1:17:02 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Rodzaje inwentaryzacji –– –– –– konieczność ustalenia faktycznego stanu składników majątkowych przekazywanych innej jed- nostce organizacyjnej (np. wnoszonych aportem do spółki komunalnej czy przekazywanych w za- rząd/użytkowanie jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej), kontrola prawidłowości zabezpieczenia składników majątkowych narażonych w dużym stopniu na zagarnięcie, inne przypadki według uznania kierownika jednostki. –– Wprowadzając w przepisach wewnętrznych jednostek obowiązek przeprowadzania dodatkowych peł- nych inwentaryzacji majątku, należy zawsze brać pod uwagę, że jest to dość obszerny zakres prac do wykonania przez pracowników jednostki (w tym pracowników księgowości). Ponadto koszty ich przeprowadzenia powinny być adekwatne do oceny ryzyka wystąpienia nieprawidłowości w prowa- dzeniu gospodarki poszczególnymi składnikami mienia publicznego. W przypadku zarządzenia pełnej inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej mienia gminy należy wziąć pod uwagę m.in.: –– ogromną ilość składników majątkowych podlegających inwentaryzacji: nieruchomości, inne środki trwałe objęte ewidencją bilansową i pozabilansową, należności i zobowiązania – w tym kredyty i pożyczki zaciągnięte przez gminę, ale też należności podatkowe i cywilnoprawne, de- pozyty, należności i zobowiązania wobec pracowników jednostki, papiery wartościowe, wartości niematerialne i prawne, środki pieniężne i wiele innych, różnorodność tych składników skutkującą koniecznością zastosowania różnych metod inwenta- ryzacji: spisu z natury, uzyskania pisemnych potwierdzeń sald, weryfikacji prawidłowości sald z dokumentacją źródłową. Przeprowadzenie takiej inwentaryzacji i jej rozliczenie jest procesem długotrwałym i skomplikowa- nym. Nie da się go rozpocząć i zakończyć w ciągu krótkiego czasu, jaki jest zazwyczaj pomiędzy ogłoszeniem wyników wyborów na stanowisko wójta (burmistrza, prezydenta miasta) a objęciem stanowiska przez nowo wybranego wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Ze względu na okres, na jaki zazwyczaj przypadają wybory samorządowe (wybory przeprowadzane w latach 2006, 2010 i 2014 przypadały na listopad i grudzień), należy także wziąć pod uwagę, że każ- da jednostka samorządowa powinna w tym czasie być w trakcie przeprowadzania pełnej okresowej in- wentaryzacji aktywów i pasywów za dany rok (tych, których inwentaryzacja przypada na koniec tego roku zgodnie z art. 26 ust. 1–4 uor i która powinna zostać zakończona najpóźniej do 15 stycznia roku kolejnego lub do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego za ten rok). Jej wyniki będą w sposób wymierny ukazywać rzeczywisty stan mienia jednostki w chwili objęcia stanowiska przez nowego wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Poza tym, jeśli tylko uzna on to za konieczne, w każdym czasie po objęciu stanowiska może zarządzić przeprowadzenie inwentaryzacji doraźnej cząstkowej składników mienia z terminem inwentaryzacji okresowej nieprzypadającym na rok, w którym były przeprowadzane wybory samorządowe (np. środków trwałych znajdujących się na terenie strzeżo- nym, które mogą być inwentaryzowane raz w ciągu 4 lat, czy zapasów materiałów przechowywanych w strzeżonych składowiskach, które mogą być spisywane raz w ciągu 2 lat). Obowiązek przeprowadzania pełnej doraźnej inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej mienia nie dotyczy także zmian na stanowiskach starosty powiatu ani marszałka województwa samorządo- wego, ani też kierowników i głównych księgowych państwowych i samorządowych jednostek budżetowych czy samorządowych zakładów budżetowych. PRZYKŁAD W regulaminie organizacyjnym jednostki widnieje zapis, że objęcie stanowiska przez głównego księgowego następuje protokolarnie. Czy taki zapis oznacza, że przy zmianie głównego księgowego kierownik jednostki powinien zarządzić przeprowadzenie pełnej inwentaryzacji mienia i protokół 23 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 23 10/21/2015 1:17:02 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie tej inwentaryzacji dołączyć do protokołu przekazania (przyjęcia) obowiązków pomiędzy odchodzą- cym i rozpoczynającym pracę głównym księgowym? Nie, taki zapis w regulaminie jednostki na ogół nie stanowi o obowiązku przeprowadzenia pełnej in- wentaryzacji doraźnej mienia jednostki. Z ogólnie obowiązujących przepisów (uor, uofp) nie wynika, aby objęcie obowiązków przez nowo zatrudnionego głównego księgowego w jednostkach należących do sektora finansów publicznych miało następować protokolarnie, po przeprowadzeniu pełnej inwen- taryzacji aktywów i pasywów tych jednostek. Jeśli taki obowiązek wynika z wewnętrznych uregulo- wań jednostki, to również w tych przepisach powinno być sprecyzowane, jakie czynności składają się na przekazanie (przyjęcie) obowiązków przez pracowników zatrudnianych na stanowisku głównego księgowego i w jaki sposób powinny być one udokumentowane (ogólne postanowienia protokołu przekazania/przyjęcia, wymagane załączniki). Przy wprowadzaniu obowiązku pełnego inwentaryzowania mienia jednostki przy każdej zmianie na stanowisku głównego księgowego należy się zastanowić nad celowością takiego rozwiązania, ponie- waż może ono w znacznym stopniu dezorganizować normalną pracę jednostki (już i tak zakłóconą przez zmianę na stanowisku głównego księgowego) i podnosić w sposób nieuzasadniony koszty jej funkcjonowania. Lepszym rozwiązaniem jest zamieszczenie w polityce rachunkowości zapisu, że kierownik jednostki ma prawo zarządzić pełną inwentaryzację aktywów i pasywów jednostki poza obowiązkowymi inwentaryzacjami przeprowadzanymi na podstawie uor w uzasadnionych przypad- kach. Wtedy np. może zarządzić taką inwentaryzację przy zmianie na stanowisku głównego księgo- wego, jeśli ma uzasadnione podejrzenia co do rzetelności prowadzonych przez niego ksiąg rachunko- wych czy co do możliwości popełnienia przez niego nadużyć finansowych. Opisane w przykładzie zasady odnoszą się także do procedur zmian na stanowiskach skarb- ników jednostek samorządu terytorialnego. Pełne inwentaryzacje doraźne przeprowadza się niezależnie od inwentaryzacji przepro- wadzanych w ramach wykonywania obowiązków z zakresu rachunkowości, jednak niekiedy mogą być uznane za ich wypełnienie. Nie dotyczy to jednak wszystkich inwentaryzowanych składników majątkowych, a jedynie tej ich części, która może być inwentaryzowana w termi- nie ustalonym przez kierownika jednostki. W przypadku innych składników majątkowych, które muszą być inwentaryzowane np. na ostatni dzień roku obrotowego lub w czwartym kwartale roku obrotowego do 15 stycznia roku następnego, to, aby można było uznać in- wentaryzację doraźną za wypełnienie obowiązku inwentaryzacji z art. 26 uor, muszą być zachowane terminy ustawowe z uor dotyczące przeprowadzania i rozliczania wyników takiej inwentaryzacji doraźnej. PRZYKŁAD Czy doraźna inwentaryzacja zdawczo-odbiorcza środków trwałych przeprowadzona przy zmianie na stanowisku dyrektora jednostki budżetowej może być uznana za obowiązkową inwentaryzację środ- ków trwałych z uor? Poprzednia inwentaryzacja, wymagana przez art. 26 tej ustawy, była przeprowa- dzona na koniec 2014 r., inwentaryzacja zdawczo-odbiorcza – w sierpniu 2015 r., czyli teraz inwenta- ryzacja środków trwałych powinna być przeprowadzona przed końcem 2018 r. czy dopiero w 2019 r.? Tak, doraźna inwentaryzacja zdawczo-odbiorcza w opisanej sytuacji może być pod pewnymi warun- kami uznana za wypełnienie obowiązku z art. 26 uor w zakresie środków trwałych. Aby ostatecznie rozstrzygnąć ten problem, trzeba przeanalizować jej przedmiot oraz sposób przeprowadzenia, udo- kumentowania i rozliczenia pod kątem dochowania zasad określonych w art. 26 i 27 uor. 24 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 24 10/21/2015 1:17:02 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie Rodzaje inwentaryzacji Po pierwsze należy rozdzielić dwie kategorie środków trwałych: 1) środki trwałe użytkowane na terenie niestrzeżonym, które powinny być inwentaryzowane rok- rocznie na 31 grudnia danego roku, przy czym termin ten uważa się za dotrzymany, jeśli inwen- taryzacja została rozpoczęta w ostatnim kwartale roku obrotowego i zakończona do 15 stycznia roku następnego (art. 26 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 uor), środki trwałe znajdujące się na terenie strzeżonym, które mogą być inwentaryzowane raz w ciągu 4 lat, w dowolnym terminie (art. 26 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 3 uor). 2) Jeśli chodzi o kategorię pierwszą, to jednostka nie może inwentaryzować należących do niej środków trwałych z mniejszą częstotliwością ani w innym terminie niż wynikające z art. 26 uor. Postępowanie takie będzie stanowiło naruszenie dyscypliny finansów publicznych z art. 18 pkt 1 ustawy o narusze- niu dyscypliny finansów publicznych, dlatego też przy ustalaniu harmonogramu ich inwentaryzacji nie można uwzględniać inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej przeprowadzonej w sierpniu 2015 r. W przypadku kategorii drugiej, czyli środków trwałych znajdujących się na terenie strzeżonym, inwentaryzacja zdawczo-odbiorcza przeprowadzona w sierpniu 2015 r. może być pod pewnymi wa- runkami uznana za inwentaryzację okresową środków trwałych z uor, co umożliwi przeprowadzenie kolejnej inwentaryzacji tych środków trwałych dopiero w 2019 r. Warunkami tymi są: –– przeprowadzenie inwentaryzacji poszczególnych kategorii składników majątkowych metodami wskazanymi w uor, zgodnie z przepisami wewnętrznymi jednostki, objęcie inwentaryzacją wszystkich środków trwałych, prawidłowe udokumentowanie wyników inwentaryzacji i ich rozliczenie w księgach rachunko- wych 2015 r. –– –– Jakiekolwiek odstępstwa od zasad przeprowadzania i rozliczania pełnej inwentaryzacji środków trwałych przy inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej, np.: –– zinwentaryzowanie środków trwałych metodą uproszczoną poprzez porównanie zapisów w ewi- dencji z dokumentacją źródłową zamiast w drodze spisu z natury, dokonanie spisów wyrywkowych, nieobejmujących 100 środków trwałych, nierozliczenie wyników tej inwentaryzacji w księgach rachunkowych 2015 r., –– –– powinny skłonić kierownictwo jednostki do nieuwzględnienia jej w harmonogramie inwentaryza- cji obowiązkowych z uor i przeprowadzenia kolejnej inwentaryzacji okresowej środków trwałych w 2018 r., aby nie narazić się na zarzut przeprowadzenia inwentaryzacji w sposób niezgodny z uor, a co za tym idzie na pociągnięcie do odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicz- nych w rozumieniu art. 18 pkt 1 ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych. 2.4. Inwentaryzacja cząstkowa okresowa Inwentaryzacja cząstkowa okresowa dotyczy zazwyczaj składników mienia jednostki, które ze względu na swoje specyficzne cechy czy sposób zorganizowania gospodarowania nimi są narażo- ne na większe ryzyko zagarnięcia lub zniszczenia. W jednostkach sektora finansów publicznych inwentaryzacje takie zazwyczaj dotyczą gotówki i innych walorów (np. papierów wartościowych w formie materialnej, czeków gotówkowych, druków ścisłego zarachowania) przechowywanych w kasach jednostki, gdzie instrukcja kasowa może przewidywać obowiązek ich inwentaryzacji raz w ciągu każdego miesiąca lub raz w ciągu każdego kwartału. PRZYKŁAD Kontrolujący zarzucili kierownikowi i głównemu księgowemu jednostki budżetowej, że za rzadko przeprowadzali inwentaryzacje gotówki w kasie. Kontrole były wykonywane tylko na ostatni dzień roku obrotowego. Z jakich przepisów wynika, że takie kontrole muszą być przeprowadzane częściej i jaka częstotliwość jest właściwa w jednostce, w której miesięczne obroty kasowe są rzędu 100 000 zł? 25 015-186_INWENTARYZACJA_rozdz_1-6.indd 25 10/21/2015 1:17:02 PM INWENTARYZACJA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH – przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi, skuteczności i efektywności działania, W ogólnie obowiązujących przepisach obowiązkowe terminy i częstotliwość inwentaryzacji akty- wów pieniężnych znajdujących się w kasie jednostki organizacyjnej są określone w ramach zasad ustalających prowadzenie rachunkowości w art. 26 ust. 1 pkt 1 uor jako „na o
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Inwentaryzacja w jednostkach sektora finansów publicznych - przeprowadzanie, rozliczanie i dokumentowanie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: