Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00323 006532 20265990 na godz. na dobę w sumie
Inwestycje i nieruchomości. Wyzwania klimatyczne i technologiczne - ebook/pdf
Inwestycje i nieruchomości. Wyzwania klimatyczne i technologiczne - ebook/pdf
Autor: , , , , Liczba stron: 174
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-139-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie projektami
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Autorzy przedstawili zagadnienia związane z przekształceniami przestrzeni – w tym zabudowanej – oraz przemianami środowiska przyrodniczego. Omówili też nowe instytucje, technologie i regulacje prawne powstające w odpowiedzi na współczesne wyzwania. Celem publikacji było zidentyfikowanie obserwowanych zjawisk klimatycznych, ich wpływu na środowisko zurbanizowane, a także możliwości wykorzystania rozwiązań technologicznych i narzędzi raportowania wspierających podejmowanie decyzji inwestycyjnych oraz gospodarowanie nieruchomościami.

*

Nie znam monografii, które obejmowałyby podobny zakres tematyczny w Polsce. Moim zdaniem pozycja wypełnia lukę w literaturze poświęconej gospodarowaniu nieruchomościami i rozwojowi miast. Może więc zainicjować dyskusję naukową dotyczącą konsekwencji ekonomicznych zmian technologicznych i klimatycznych – zwłaszcza w sferze rynku nieruchomości oraz zarządzania nieruchomościami.

Z recenzji dr. hab. Michała Głuszaka

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Beata Wieteska-Rosiak, Katarzyna Śmietana, Michał Sobczak, Mateusz Chmielewski Justyna Piech – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Gospodarki Przestrzennej, Katedra Inwestycji i Nieruchomości 90-255 Łódź, ul. POW 3/5 RECENZENT Michał Głuszak REDAKTOR INICJUJĄCY Beata Koźniewska REDAKCJA Anna Dziadzio SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro.pl Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Rozaliya © Copyright by Authors, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09904.20.0.K Ark. wyd. 11,0; ark. druk. 10,875 ISBN 978-83-8220-138-3 e-ISBN 978-83-8220-139-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. 42 665 58 63 Spis treści Wstęp  Rozdział I Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu  1. Zmiany klimatu i adaptacja do zmian klimatu  2. Polityka i dokumenty międzynarodowe, unijne i krajowe w obszarze adaptacji do zmian klimatu  3. Konsekwencje ekstremalnych zjawisk klimatycznych dla zabudowy miejskiej  4. Kierunki działań adaptacyjnych zabudowy miejskiej do zmian klimatu  5. Korzyści i bariery adaptacji zabudowy miejskiej do zmian klimatu  Rozdział II Raportowanie niefinansowe wobec wyzwań klimatycznych  1. Wyzwania niefinansowego raportowania  2. Sektorowe ujęcie procesu raportowania  3. Realizacja założeń gospodarki cyrkularnej w aspekcie raportowania środowiskowego oraz bioróżnorodności  4. Bioróżnorodność w środowisku zabudowanym – wymiary raportowania wpływu  Rozdział III Wyzwania gospodarowania publicznym zasobem nieruchomości – innowacyjne i tradycyjne modele zarządzania  1. Charakterystyka publicznego zasobu nieruchomości  2. Zakres gospodarowania nieruchomościami publicznymi  3. Systemy zarządzania publicznym zasobem nieruchomości  4. Innowacje w gospodarowaniu publicznym zasobem nieruchomości – wyzwania technologiczne i ekologiczne  Rozdział IV Prawne i ekonomiczne czynniki wdrożenia technologii BIM w sektorze publicznym i prywatnym  1. Technologie stosowane w metodyce BIM  2. Prawne przesłanki wdrażania technologii BIM w sektorze publicznym  7 11 12 18 26 33 43 49 55 58 60 66 69 70 75 79 87 93 95 97 6 Spis treści 3. Ekonomiczne przesłanki stosowania technologii BIM w procesie inwestycyjnym  4. Empiryczne przesłanki wdrażania technologii BIM w sektorze publicznym  Rozdział V Partnerstwo publiczno‑prywatne jako narzędzie do wdrożenia rozwiązań smart w miastach – inteligentne parkingi  1. Czwarte P – inteligentne parkingi w formule partnerstwa publiczno‑prywatnego  2. Istota partnerstwa publiczno‑prywatnego. Kluczowe różnice między modelem PPP a tradycyjną formą realizacji zadań publicznych   3. Formuła PPP w realizacji projektów parkingowych w Polsce  4. Perspektywy realizacji projektów parkingowych „inteligentne parkingi” w formule partnerstwa publiczno‑prywatnego w Łodzi  Zakończenie  Bibliografia  Spis tabel Spis rysunków 110 113 127 128 138 145 151 153 157 171 173 Wstęp Zmiany klimatu, najnowsze technologie, współczesne normy kulturowe i społecz- ne warunkują przeobrażenia po stronie popytu i podaży na rynku nieru chomości. Nie tylko jednak nowe potrzeby i możliwości, ale także zagrożenia wpływają na dy- namikę transakcji, liczbę i jakość powstających obiektów budowlanych oraz ich lo- kalizację. Obecne wyzwania klimatyczne i technologiczne kreują sytuacje, procesy, mechanizmy i instrumenty, których wcześniej nie było; wpły wają również na prze- kształcenia istniejących rozwiązań. Autorzy monografii pt. Inwestycje i  nieruchomości – wyzwania klimatyczne i technologiczne podejmują tematykę przekształceń przestrzeni, zarówno tej za- budowanej, jak i środowiska przyrodniczego; opisują nowe instytucje, technolo- gie oraz regulacje prawne – powstające w odpowiedzi na wspomniane wyzwania i potrzeby. Jako cel pracy przyjęli zidentyfikowanie obserwowanych zjawisk kli- matycznych, ich wpływu na środowisko zurbanizowane oraz możliwości wyko- rzystania rozwiązań technologicznych i  narzędzi raportowania wspierających podejmo wanie decyzji inwestycyjnych oraz gospodarowanie nieruchomościami. Wobec mnogości problemów i procesów, niezbędne było dokonanie wyboru konkretnych zagadnień, które zostaną przedstawione Czytelnikom. Monogra- fia składa się z pięciu części. Pierwsza ma charakter wprowadzający do badanej problematyki. Zmiany klimatyczne, nazywane przez niektórych „kryzysem kli- matycznym”, stały się niezaprzeczalnym faktem. Ekstremalne zjawiska pogodowe oraz podniesienie poziomu wód wywołały konieczność reakcji ze strony podmio- tów publicznych i prywatnych. W grudniu 2015 roku na konferencji klimatycznej w  Paryżu doszło do  historycznego porozumienia stu dziewięćdziesięciu pięciu państw. Dokumenty tworzące zobowiązania interesariuszy do redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz adaptacji do zmian klimatu zostały ratyfikowane przez Unię Europejską w październiku 2016 roku. Celem pierwszego rozdziału jest określenie wpływu zmian klimatu na życie społeczne i gospodarcze oraz wskazanie środków zaradczych w przypadku występowania zagrożeń klimatycznych, w szczególności w odniesieniu do miast oraz zabudowy miejskiej. Jej adaptacja do tych przeobra- żeń wymaga zaangażowania znacznych zasobów finansowych i ludzkich, stworze- nia nowych technologii, a przede wszystkim współpracy podmiotów publicznych i prywatnych. Towarzyszą jej jednak wciąż bariery o zróżnicowanym charakterze. Dotyczą one zarówno aspektów społecznych, jak i ekonomicznych, technicznych, 8 Wstęp a nawet instytucjonalnych. Trudności potęguje fakt, że nie istnieje jeden wzorzec tejże adaptacji, możliwy do zastosowania w każdym przypadku. Tak zarysowany początek monografii sygnalizuje podstawowe problemy badawcze. Rozdział drugi rozwija ideę gospodarki cyrkularnej w  kontekście obowiąz- ków informacyjnych podmiotów prowadzących działalność związaną z  gospo- darowaniem nieruchomościami. Obecnie wskazuje się nowe modele biznesowe jako  stymulanty zrównoważonego rozwoju oraz  efektywnego wykorzystywania zasobów – dzięki innowacyjnym technologiom oraz  narzędziom analitycznym i systemom raportowania. Celem tej części opracowania jest opisanie i podkreśle- nie wagi raportowania niefinansowego, czyli zwiększania transparentności zasad działania gospodarujących podmiotów w odniesieniu m.in. do tworzonego przez nie śladu węglowego. Analizowana Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE okazuje  się istotnym elementem standaryzowania raportowania w krajach członkowskich UE, ustalającym wymogi dla zapewnienia implementacji niefinansowego raportowania na poziomie narodowym. Rozdział trzeci został poświęcony problematyce zarządzania nieruchomościami publicznymi we współczesnych uwarunkowaniach. Odpowiedzialne i prawidłowe gospodarowanie może wpływać pozytywnie na rozwój lokalny, jakość życia oby- wateli oraz dochody budżetu państwa czy lokalnych samorządów. Nowo powsta- jące budynki należy przygotowywać na obecne i przyszłe zagrożenia klimatyczne. Niezbędne staje się takie ich projektowanie, remontowanie i modernizowanie, aby wdrożone rozwiązania wzmacniały ich solidność, odporność oraz  energo- oszczędność zarówno dziś, jak i w przyszłości. Celem tej części monografii jest przedsta wienie działań podejmowanych przez podmioty publiczne w odniesieniu do posiadanego zasobu publicznego, wskazanie typowych systemów zarządzania i określenie barier, problemów oraz wyzwań (także o charakterze klimatycznym), stojących przed właścicielami i zarządcami nieruchomości publicznych w obliczu rosnącej popularności idei smart city. Rozdział czwarty przedstawia sposoby wykorzystania bardzo nowoczesnego in- strumentu w procesie inwestycyjno-budowlanym. BIM (ang. Building Information Modeling) pozwala na modelowanie informacji o budynku, stały dostęp do infor- macji o projekcie, jego kosztach i harmonogramach; daje również możliwość testo- wania w świecie wirtualnym rozmaitych wariantów i schematów, w celu wybrania rozwiązania optymalnego. Dzięki pracy na jednym modelu, podmioty projektu- jące, budujące i zarządzające obiektem mogą poprawić swoją efektywność i zre- dukować liczbę błędów powstających w całym procesie tworzenia doku mentacji. Celem tej części jest zaprezentowanie przesłanek i możliwości zastosowania tech- nologii BIM w sektorze publicznym i prywatnym. Ze względu na krytyczną ocenę przyjętych w Polsce rozwiązań prawnych w tym zakresie, przedstawiono rekomen- dacje oczekiwanych zmian. Ostatni, piąty rozdział monografii dotyczy jednego z wielu aspektów procesu urbanizacji – parkowania samochodów – wobec ciągłego zabudowywania po- wierzchni i przyrostu liczby pojazdów w miastach. Racjonalna polityka parkingowa Wstęp 9 powinna być spójna z polityką komunikacyjną i inwestycyjną. Wdrażając strefy ograniczonego czasu parkowania, należałoby jednocześnie tworzyć parkingi połą- czone z systemem przesiadkowym, m.in. Bike Ride, Kiss Ride i Park Ride – dzięki którym kierujący mogą skorzystać ze środków komunikacji zbiorowej. Celem tej części jest wskazanie na model PPP (partnerstwa publiczno-prywatne- go) jako służący wcieleniu idei smart city – w odniesieniu do polityki parkingowej. Jednym ze sposobów rozwiązania problemu z parkowaniem w miastach, oprócz budowy parkingów, okazuje się bowiem zmiana sposobu zarządzania parkowa- niem. Wśród zalet inteligentnego parkowania wymienić można: rozładowanie ruchu drogowego i  redukcję zanieczyszczeń, niższe koszty zarządzania, więk- szą satysfakcję użytkownika, eliminowanie zużycia papieru (czipy parkingowe). Do rozwoju inteligentnego parkowania przyczynią się z kolei: aplikacje na smart- fony, które informują o wolnych miejscach parkingowych, pojazdy autonomiczne, inteligentne systemy parkowania czy Internet Rzeczy (IoT). Te innowacje wpro- wadzają operatorzy prywatni, dzięki swojemu finansowemu zapleczu i know‑how. Interdyscyplinarny charakter monografii powoduje, że wśród Czytelników mogą się znaleźć zarówno praktycy, jak i teoretycy zajmujący się problematyką rynku nieruchomości, wyzwań klimatycznych i technologicznych. Deskryptyw- ne (opi sowe) i eksplanacyjne (wyjaśniające) cele poszczególnych części wpłynę- ły na  zastoso wane metody badawcze: wykorzystano krytyczną analizę polskiej i  zagranicznej literatury przedmiotu, metodę badania dokumentów oraz  studia przypadków. Aby zrealizować sformułowany cel pracy, wyjaśniono zidentyfiko- wane i zaobserwowane zjawiska klimatyczne, ich wpływ na środowisko zurbani- zo wane oraz możliwości wykorzystania rozwiązań technologicznych oraz narzędzi raportowania  zapewniających produktywne gospodarowanie nieruchomościa- mi  oraz  infrastrukturą. Wyróżniony przez autorów aspekt znaczenia zielonej infrastruktury w  kształ towaniu zrównoważonego środowiska  zabudo wanego – w powiązaniu z systemem raportowania jakości przestrzeni za budowanej z wy- korzystaniem technologii BIM – stanowi wyzwanie i przyczynek do realizacji dal- szych badań, odwołujących się do sformułowanych przez ONZ postulatów zrówno- ważonego rozwoju, które znalazły odzwierciedlenie w politykach poszczególnych krajów UE, w tym Polski o nazwie Polska 2025. Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju1. Praca ma charakter oryginalny i innowacyjny. 1 Zrównoważony rozwój zdefiniowano jako „proces, który charakteryzuje  się dążeniem do  osiągnięcia trwałego rozwoju gospodarczego i  społecznego […], wzrostu jakości życia w  czystym i  naturalnym środowisku, wzrostu ekonomicznego dokonującego  się poprzez bardziej efektywne wykorzystanie surowców i innych zasobów przyrody, racjonalizację zu‑ życia energii i pracy, a także rozwój proekologicznych technologii oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Istotą tak rozumianego trwałego i zrównoważonego rozwoju jest powiązanie szybkiego rozwoju gospodarczego i wzrostu jakości życia ludności z poprawą środowiska przyrodniczego i dążeniem do zachowania go w dobrym stanie dla przyszłych pokoleń”. Zob. http://orka.sejm.gov.pl/rejestrd.nsf/wgdruku/2133/$file/2133a.pdf (dostęp: 15.01.2020). Rozdział I Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu Zmiany w społeczeństwie i gospodarce oraz przeobrażenia środowiskowo-prze- strzenne nieustannie postępują – w  zależności od  epoki mają swój specyficzny charakter. Wśród dostrzeganych obecnych megatrendów rozwojowych, stano- wiących wyzwanie współczesnego świata, znajdują się – obok przemian demogra- ficznych, technologicznych i w gospodarce zasobami – wyzwania klimatyczne oraz występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych1. Człowiekowi od zawsze towarzyszą zagrożenia naturalne oraz antropogeniczne, których rodzaje, struktura oraz intensywność zmieniają się z czasem – ze względu na zachodzące w kolejnych etapach rozwoju ludzkości przekształcenia o charak- terze technicznym i  technologicznym, przestrzennym, społecznym oraz  gospo- darczym. Ciągłe modyfikacje w życiu człowieka, będące pokłosiem ewolucji jego otoczenia, wymagają odpowiedniego dostosowywania  się do  nowych uwarun- kowań. Podejmowane działania adaptacyjne są odpowiedzią na potrzebę utrzy- mania wysokiej jakości życia w miastach. Dynamiczny rozwój wiedzy, przejście od  gospodarki preagrarnej do  gospodarki opartej na  wiedzy i  przemysłu 4.0, globa lizacja, wzrost liczby ludności, intensywna urbanizacja spowodowały bar- dzo ważne dla społeczeństwa, korzystne zmiany, jak np. wzrost dostępności i róż- norodności dóbr i  usług, poprawa mobilności przestrzennej, wydłużenie życia. Jednakże okazują się one również przyczyną coraz intensywniej wywieranej pre- sji na środowisko przyrodnicze, w tym rosnącej od lat pięćdziesiątych XX wieku antropogenicznej emisji gazów cieplarnianych. Konsekwencją ros nącej ilości zanieczyszczeń powietrza, będącej wynikiem życia i  działalności gospodarczej człowieka, są obserwowane zmiany klimatu. Widoczna intensyfikacja ekstremal- nych zjawisk klimatycznych, w tym tych dotykających obszary miejskie, wyma- ga odpowiednich działań adaptacyjnych, dzięki którym straty materialne i nie- materialne – spowodo wane przez wspomniane zagrożenia – zredukowane zostaną 1 Zob. M. Bukowski, A. Śniegocki, Megatrendy od akceptacji do działań, Wise Europa–Fundacja Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych i Europejskich, Warszawa 2017. 12 Inwestycje i nieruchomości – wyzwania klimatyczne i technologiczne do akceptowalnego poziomu ryzyka. Miasta, metropolie, megamiasta stają się ob- szarami wrażliwymi na zmiany klimatu, głównie ze względu na wysoki poziom zagospodarowania i liczbę ludności. Adaptacja tych elementów wymaga działań we wszystkich obszarach i sektorach gospodarki. Człowiek przebywa średnio bowiem około dwudziestu godzin dzien- nie w  budynku2. Wyzwaniem staje  się więc dostosowanie zabudowy miejskiej do zachodzących zmian klimatu – w celu zapewnienia społeczeństwu stabilnych i bezpiecznych warunków do życia, pracy, prowadzenia działalności gospodarczej oraz ciągłości świadczenia usług publicznych. 1. Zmiany klimatu i adaptacja do zmian klimatu Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (ang. Intergovernmental Panel on Cli‑ mate Change, IPCC), zajmujący się oceną zmian klimatu, zagrożeniami i ich skut- kami, podaje, że od lat pięćdziesiątych XX wieku obserwuje się intensywny wzrost emisji gazów cieplarnianych (dwutlenku węgla, metanu, podtlenku azotu). Emisja zanieczyszczeń, zarówno pochodzenia naturalnego, jak i antropogenicznego (bu- downictwo, przemysł, transport, zaopatrzenie w energię, odpady, leśnictwo, rol- nictwo), powoduje, że klimat ulega znacznym przeobrażeniom. Obecnie z pełnym przekonaniem mówi się, iż intensywna emisja gazów cieplarnianych, spowodo wana głównie działalnością człowieka, przyczynia się do globalnego ocieplenia3. Gene- ralnie, bez względu na źródło zmian, konieczne staje się podjęcie takich działań, które będą w  sposób zrównoważony kształtować jakość życia  obecnych i  przy- szłych pokoleń. Według IPCC: „Ocieplenie systemu klimatycznego jest bezdyskusyjne. Wie- le zmian, obserwowanych w  systemie od  lat pięćdziesiątych XX  wieku nie ma precedensu w  skali wielu dziesięcioleci, a  nawet tysiącleci. Atmosfera i  ocean ogrzały się, zmalały masy śniegu i lodu, poziom oceanów podniósł się, a stężenie gazów cieplarnianych w atmosferze wzrosło”4. Szacuje się, że od epoki przemy- słowej klimat ocieplił się o około 1,0°C. Prognozuje się, że w latach 2030–2052 będzie to już 1,5°C5. Możliwe do zaobserwowania zmiany w środowisku zauważal- ne są przede wszystkim w atmosferze, oceanach, kriosferze i poziomach morza. 2 https://www.env‑health.org/wp‑content/uploads/2018/05/Healthy‑Buildings‑_pl‑V1‑1.pdf (dostęp: 07.05.2020). 3 L. Karski, Ochrona klimatu na poziomie międzynarodowym – wprowadzenia, „Czysta Energia” 2007, nr 12, s. 10. Intergovernmental Panel on Climate Change, Climate Change 2013. The Physical Science Ba­ sis Summary for Policymakers, IPCC, Geneva 2013, s. 2. Idem, Global Warming of 1,5°C. Summary for Policymakers, IPCC, Geneva 2018, s. 6. 4 5 Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu 13 Wzrasta średnia temperatura lądów i powierzchni oceanów, zmniejsza się masa lądolodów, podwyższeniu ulega poziom wód w morzach i oceanach, zwiększa się koncentracja zanieczyszczeń w środowisku przyrodniczym6. Jak podaje IPCC, zmiany klimatu to „wszelkie zmiany zachodzące w klimacie z biegiem czasu, czy to na skutek naturalnej zmienności, czy też na skutek dzia- łalności człowieka”. Inną definicję proponuje Ramowa Konwencja Narodów Zjed- noczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). Zgodnie z nią są to „zmiany zachodzące w klimacie spowodowane pośrednio lub bezpośrednio działalnością człowieka, która zmienia skład atmosfery ziemskiej i które są odróżnialne od na- turalnej zmienności klimatu obserwowanej w porównywalnych okresach”. Kon- sekwencją zmian klimatu okazuje się intensyfikacja występowania ekstremalnych zjawisk klimatycznych (np. powodzie, susze). Ich charakter (intensywność, czę- stość) koreluje z położeniem geograficznym i cechami danego obszaru. Zmiany klimatyczne stały się więc problemem nie tyle środowiskowym, co społecznym, gospodarczym i  przestrzennym. To właśnie te sfery są podatne na  wystąpienie szkód materialnych i  niematerialnych, spowodowanych zagrożeniami natural- nymi7. Skutki zmian klimatu można określać dla kontynentów, państw, regionów, miast, sektorów gospodarki (transport, budownictwo, energetyka, turystyka, rol- nictwo, zdrowie), obszarów górskich, stref wybrzeża, społeczeństwa, środowi- ska przyrodniczego (w tym bioróżnorodności), infrastruktury, gospodarki prze- strzennej, a także bardziej szczegółowo, np. dla przedsiębiorstw czy gospodarstw domowych. IPCC bada wpływ zmian klimatu na kontynenty. Dla Europy progno- zowany jest8: • wzrost regionalnego zróżnicowania pod  względem zasobów naturalnych i kapitałowych; • wzrost ryzyka powodzi gwałtownych, powodzi przybrzeżnych, erozji brze- gów morskich – jako efekt częstszych sztormów i podwyższenia poziomu wody w morzu; • zanik lodowców, redukcja pokrywy śnieżnej i wpływ na turystykę zimową; • wzrost narażenia (południe Europy) na występowanie wysokich temperatur, fal upałów i suszy oraz pożarów, spadek jakości życia mieszkańców, wzrost problemów z dostępem do wody i ich wpływ na produkcję rolniczą oraz tu- rystykę letnią. Próbą spojrzenia na podatność regionów państw członkowskich UE na zmiany klimatu jest tzw. Indeks podatności na zmiany klimatyczne. Miernik opra- cowany został przy wykorzystaniu informacji na temat liczby ludności zagrożo- nej powodziami rzecznymi, populacji na obszarach przybrzeżnych poniżej pięciu Idem, Climate Change 2013. The Physical Science…, s. 3–10. 6 7 R. Shaw, M. Colley, R. Connell, Climate change adaptation by design: a guide for sustainable communities, TCPA, London 2007, s. 4. 8 R.K. Pachauri, A. Reisinger (red.), Zmiana klimatu 2007: Raport Syntetyczny. Wkład Grup robo­ czych I, II i III do czwartego Raportu Oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klima­ tu, Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa, s. 11. 14 Inwestycje i nieruchomości – wyzwania klimatyczne i technologiczne milionów, obszarów potencjalnie zagrożonych suszą, poziomu wrażliwości rolnic- twa, rybołówstwa i turystyki, przy uwzględnieniu zmian temperatury oraz w opa- dach deszczu. Indeks wskazuje, że najbardziej zagrożone zmianami klimatu są re- giony południowe UE; w Polsce z kolei jest to województwo lubuskie (rzeka Odra) – najmniej śląskie (wysoki stopień uprzemysłowienia i urbanizacji). Dla pozosta- łych województw poziom indeksu znajduje się na podobnym, średnim poziomie9. Obecnie XXI wiek staje w  obliczu nowych wyzwań ekologicznych. Rosnąca emisja zanieczyszczeń, będąca pokłosiem dynamicznego rozwoju gospodarki, przyspiesza zmiany klimatu. Dodatkowym obserwowanym zjawiskiem, w  ska- li globalnej, jest wzrost liczby ludności, głównie w miastach. Organizacja Narodów Zjednoczonych prognozuje, że liczba ludności na świecie osiągnie około 8,5 mld w  2030 roku, 9,7  mld w  2050  roku oraz  10,9  mld w  roku 210010. Już około 55  światowej populacji mieszka bowiem na obszarach miejskich. Do 2050 roku odsetek ten ma wzrosnąć do poziomu 68 . Dynamiczny przyrost ludności, wzrost konsumpcji i rozwój gospodarczy zwiększają presję na środowisko przyrod nicze. Intensywna  eksploatacja zasobów naturalnych i  rosnące emisje zanieczyszczeń przyspieszają procesy globalnego ocieplenia. Szacuje się, że 75 mieszkań- ców Unii Europejskiej zamieszkuje obszary miejskie, które łącznie odpowiadają za  40   emisji do  atmosfery dwutlenku węgla. Szacunki te podkreślają pozycje miast jako strategicznych ośrodków rozwoju oraz głównych konsumentów zaso- bów i produkcji zanieczyszczeń. W złożonych systemach otwartych rejestruje się silny wzrost i koncentrację ludności, podmiotów gospodarczych, infrastruktury, innowacji, procesów i zjawisk społeczno-gospodarczych. Na poziomie obszarów miejskich wyzwaniem staje się prowadzenie skutecznej polityki klimatycznej, która odpowiednio zwiększy bezpieczeństwo zlokalizowa- nych zasobów materialnych i niematerialnych oraz zmniejszy negatywny wpływ tych ośrodków na  środowisko. Po  pierwsze priorytetem okazują  się działania skierowane na redukcję emisji gazów cieplarnianych (kształtowanie zrównoważo- nego transportu miejskiego, budownictwa, przemysłu). Po  drugie dużego zna- czenia wobec zmian klimatu nabierają działania adaptacyjne (miasta, ze względu na wzrost urbanizacji i zagospodarowania terenu, są na nie wyjątkowo wrażliwe). Ekstremalne zjawiska pogodowe powodują straty, głównie w życiu, zdrowiu, mie- niu, działalności gospodarczej, dziedzictwie kulturowym, gospodarce i środowi- sku. Obserwowane zmiany i występujące zależności stają się ważnym przedmiotem zintegrowanej polityki rozwoju. Nowe uwarunkowania rozwoju społeczno-gospo- darczego wymagają działań zapewniających mieszkańcom wysoką jakość życia, a przedsiębiorstwom bezpieczne warunki do prowadzenia działalności gospodar- czej. Osiągnięcie trwałego i zrównoważonego rozwoju wymusza podjęcie zdecy- dowanej aktywności prośrodowiskowej. Projektowane rozwiązania powinny być 9 https://gendzwill.files.wordpress.com/2012/10/ksrr1.pdf (dostęp: 15.01.2020). 10 United Nations, World Population Prospects 2019: Highlights, Department of Economic and Social Affairs, New York 2019, s. 1. Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu 15 spójne z ochroną środowiska w taki sposób, aby środowisko – ze względu na prze- obrażenia i w odpowiedzi na „presję” działalności człowieka – nie było przyczyną powstawania strat w sferze społeczno-gospodarczej miasta (zob. rysunek 1). Rozwój miast, urbanizacja, rozwój zabudowy miejskiej, redukcja terenów wzrost uszczelnienia powierzchni, zielonych, intentywny transport, przemysł itp. Rosnący gazów i innych stopień emisji cieplarnianych zanieczyszczeń zjawisk Postępujące zmiany klimatu, intensy(cid:27)kacja pogodowych (powodzie, susze, upały, silne wiatry) Zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia, działalności gospodarczej, dziedzictwa kulturowego, środowiska; obniżenie jakości życia i atrakcyjności inwestycyjnej miasta Cel pierwszy polityki gazów rozwoju miasta: redukcja emisji cieplarnianych (łagodzenie/ mitygacja zmian klimatu) Cel drugi polityki rozwoju miasta: dostosowanie systemów miejskich do nowych uwarunkowań środowiskowych do zmian klimatu) (adaptacja Rys. 1. Zależności pomiędzy rozwojem miasta a następstwami zmian klimatu. Dwubiegunowość w polityce rozwoju miasta Źródło: opracowanie własne. Spowolnienie zmian klimatu wymaga globalnego zaangażowania interesariuszy. Redukcja emisji gazów cieplarnianych powinna odbywać się w sposób odpowie- dzialny, w każdym państwie i regionie świata. Ponieważ zmiany w środowisku już nastąpiły, niezbędna staje się szybka do nich adaptacja. W zależności od rodzaju zagrożenia działania dostosowawcze powinny być projektowane, koordynowane i wdrażane na poziomie globalnym oraz lokalnym. Wyzwaniem staje się adaptacja na poziomie miast, które – ze względu na swoją specyfikę – wymagają odrębnych działań, dopasowanych do panujących w nich warunków rozwoju. Adaptacja rozumiana jest bowiem jako dostosowanie się do nowych uwarun- kowań. Jej przykładami są np. adaptacja kapitału ludzkiego do zmian na rynku pracy, adaptacja przedsiębiorstw do nowych okoliczności prowadzenia działalno- ści czy adaptacja krajowych norm do unijnych przepisów prawa. Adaptacja miast do zmian klimatu rozumiana jest natomiast jako: 1. „Przystosowanie w  systemach naturalnych lub ludzkich w  odpowiedzi na rzeczywiste lub oczekiwane bodźce klimatyczne lub ich skutki, w celu zła- godzenia szkód lub wykorzystania korzystnych możliwości” (IPCC)11. 11 Komisja Europejska, Poradnik dotyczący włączania problematyki zmian klimatu i różnorodno­ ści biologicznej do oceny oddziaływania na środowisko, Komisja Europejska–Europejski Fun‑ dusz Rozwoju Regionalnego, Bruksela 2013, s. 8. 16 Inwestycje i nieruchomości – wyzwania klimatyczne i technologiczne 2. „Adaptacja do  zmiany klimatu polega na  przystosowaniu  się ludzkiej cy- wilizacji do  przewidywanych nowych warunków klimatycznych. Warun- ki te będą zmieniać się w różny sposób, z różnymi skutkami, w zależności od regio nu na Ziemi. Dlatego też społeczność każdego regionu powinna pró- bować przewidywać kierunki i skutki zmiany klimatu, którym powinna się przeciwstawić” (projekt ADAPTCITY)12. W obu definicjach podkreśla się dostosowanie do zmian klimatu zarówno sys- temów naturalnych, jak i systemów ludzkich oraz wypracowanie pewnej zdolności uczenia się nowych systemów. Celem adaptacji staje się zmniejszenie możliwych do  wystąpienia szkód materialnych i  niematerialnych powodowanych zakłóce- niami. Ważną kwestią jest możliwość wykorzystania pozytywnych efektów zmian klimatu (definicja IPCC), którymi mogą być m.in. korzyści ekonomiczne, powsta- łe w wyniku kreacji innowacji i nowoczesnych rozwiązań dostosowawczych13. Skuteczna i efektywna adaptacja do zmian klimatu wymaga utworzenia stra- tegicznego planu działania. Należy zidentyfikować wpływ zjawisk pogodowych na miasto i wrażliwe sektory, ocenić podatność na zmiany klimatu i ryzyko oraz wy- brać i określić kierunki działań adaptacyjnych. Podatność oznacza „stopień, w ja- kim system jest narażony na negatywne skutki zmian klimatu lub nie radzi sobie z nimi, w tym ze zmiennością klimatu i zjawiskami ekstremalnymi. Podatność za- leży od natury, rozmiaru i poziomu zmienności klimatu, na którą narażony jest sys- tem, jego wrażliwości i zdolności adaptacyjnej”14. W celu jej określenia analizuje się stopień ekspozycji (exposure), poziom wrażliwości na czynnik klimatyczny (sen‑ sitive) oraz zdolności adaptacyjne miasta (tzw. potencjał adap tacyjny). Ekspozycja rozpatrywana jest poprzez rodzaj, wielkość, czas, szybkość występowania zjawisk klimatycznych oraz zmienność klimatu, na które narażony jest (wyeksponowany) system. Poziom ekspozycji miasta można określić poprzez monitoring zjawisk naturalnych, np. ekstremalne prędkości wiatrów, maksymalne temperatury powie- trza, sumę opadów w skali miesiąca czy roku. Wrażliwość to z kolei stopień, w jakim system dotknięty jest pozytywnie lub negatywnie (bezpośrednio lub  pośrednio) zmianami klimatu. Zdolności adaptacyjne miasta można zwiększać i wzmacniać – to umiejętności systemu do przy stosowania się do zmian klimatycznych, łagodze- nia potencjalnych szkód i radzenia sobie z ich konsekwencja mi oraz do wykorzy- stywania szans wynikających z tychże przeobrażeń. Potencjał adaptacyjny tworzą m.in. posiadane zasoby finansowe, sprawność funkcjonowania podmiotów bezpie- czeństwa (zarządzanie kryzy sowe), systemy ostrzegania i informowania ludności o zagrożeniach, aktywne i świadome za kłóceń społeczeństwo oraz przedsiębior- stwa, kapitał społeczny, ośrodki naukowo -badawcze, tereny zielone czy systemy 12 W. Szymalski (red.), Poradnik adaptacji miasta do zmiany klimatu, Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2019, s. 23. 13 B. Wieteska‑Rosiak, Kierunki rozwoju gospodarczego miast w perspektywie adaptacji do zmian klimatu, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowi‑ cach” 2017, nr 320, s. 61–72. 14 Komisja Europejska, Poradnik dotyczący włączania problematyki zmian klimatu…, s. 11. Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu 17 ochrony zdrowia15. W zależności od miasta, regionu, państwa stopień ekspozycji, wrażliwości i zdolności adaptacyjnych będzie się różnił. Wpływa na niego bowiem położenie geograficzne, charakter środowiska przyrodniczego, potencjał technicz- ny, zasoby gospodarcze i społeczne (np. poziom kapitału społecznego). Miasta to specyficzne obszary, które – ze względu na sposób zagospodarowa- nia, koncentrację ludności, infrastrukturę, znaczną ilość terenów uszczelnionych (beton, asfalt, zabudowa) i niedobór terenów zielonych – stają się wrażliwe na za- grożenia naturalne. Dla polskich ośrodków miejskich określone zostały zjawi- ska pogodowe, jakich skutki w największym stopniu odczuje gospodarka wodno- -ściekowa, zdrowie publiczne, transport, energetyka, gospodarka przestrzenna, tereny o wysokiej intensywności zabudowy, różnorodność biologiczna, turysty- ka  i  dziedzictwo kulturowe. Są nimi: upały, mrozy, intensywne opady i  burze, powodzie miejskie, powodzie od strony rzek i morza, susze, wichury, osuwiska i  wzrost poziomu morza16. Miasta różnią  się między sobą strukturą gospodar- ki, innowacyjnością, demografią, zagospodarowaniem przestrzennym, uwarunko- waniami przyrodniczymi i kapitałem społecznym. Każdy ośrodek ma swoje słabe i mocne strony, które wykorzystuje do kształtowania trwałego i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego. Oznacza to, że miasta będą wymagały działań adaptacyjnych dopasowanych do swojej specyfiki, problemów i potencjału endo- genicznego. Wdrażane rozwiązania na poziomie lokalnym mają tak przygotować systemy miejskie, aby w  sytuacji zagrożeń potrafiły one stabilnie i  bezpiecznie funkcjonować. W tym celu należy właściwie zaplanować czynności dostosowaw- cze oraz obszary ich wdrażania, którymi mogą być np. zabudowa miejska (budyn- ki mieszkaniowe, handlowe, usługowe, biurowe, obiekty zabytkowe), infrastruktu- ra techniczna (zagospodarowanie przestrzenne), społeczeństwo, przedsiębiorstwa (zdolności do ciągłego funkcjonowania). Wyzwaniem dla miast staje się adaptacja zabudowy miejskiej, którą tworzą bu- dynki publiczne i prywatne. To bowiem właśnie one, obok infrastruktury technicz- nej oraz terenów zielonych, tworzą znaczną część zagospodarowania przestrzeni miejskiej – w nich społeczeństwo żyje, pracuje i edukuje się, przedsiębiorstwa pro- wadzą swoją działalność, a instytucje publiczne i opieka zdrowotna świadczą usługi. Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu wymaga takiego sposobu pla- nowania, realizacji, eksploatacji oraz likwidacji, aby była „optymalnie przystoso- wana do postępujących zmian klimatu oraz nie powodowała zwiększenia wraż- liwości elementów środowiska na zmiany klimatu”17. 15 Zob. Ministerstwo Środowiska, Poradnik przygotowania inwestycji z uwzględnieniem zmian klimatu, ich łagodzenia i przystosowania do tych zmian oraz odporności na klęski żywiołowe, Instytut Ochrony Środowiska–Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2015, s. 18–20; Idem, Pod­ ręcznik adaptacji dla miast. Wytyczne do przygotowania Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu, Instytut Ochrony Środowiska–Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2015, s. 16. 16 Zob. Idem, Opracowanie planów adaptacji do  zmian klimatu w  miastach powyżej 100 tys. mieszkańców. Plany adaptacji do zmian klimatu 44 miast Polski. Publikacja podsumowująca, Instytut Ochrony Środowiska–Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2018, s. 7. 17 Zob. https://www.gdos.gov.pl/files/artykuly/5437/Lagodzenie_zmian_klimatu_i_adapta‑ cja_do_zmian_klimatu_w_ocenie_oddzialywania_na_srodowisko.pdf (dostęp: 15.01.2020). Inwestycje i nieruchomości – wyzwania klimatyczne i technologiczne 18 2. Polityka i dokumenty międzynarodowe, unijne i krajowe w obszarze adaptacji do zmian klimatu Zmiany klimatu są jednym z  kluczowych interdyscyplinarnych problemów współczesnego świata. Prawo zmian klimatu ma swoje korzenie w  przepisach do tyczących ochrony środowiska, przy czym kwestie te ściśle związane są z pra- wem energetycznym, geologicznym, górniczym oraz  bezpieczeństwa, a  także prawem  finansowym, gospodarczym, administracyjnym i  cywilnym18. Od  lat dziewięćdziesiątych XX  wieku opracowano wiele dokumentów o  charakterze międzynarodowym, które nawiązują do  zmian klimatu i  konieczności ograni- czenia emisji gazów cieplarnianych. Najważniejszym międzynarodowym poro- zumieniem, zawartym w celu przeciwdziałania zmianom klimatu, jest Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC) w sprawie zmian klimatu. W 1992 roku traktat podpisało sto dziewięćdziesiąt siedem państw z całego świata, w tym kraje człon- kowskie Unii Europejskiej. Kolejnym ważnym międzynarodowym dokumentem okazuje się przyjęty w 1997 roku Protokół z Kioto. Określono w nim obowiązujące państwa UNFCCC limity emisji gazów cieplarnianych na rzecz przeciwdziałania globalnemu ociepleniu. W grudniu 2015 roku, na konferencji klimatycznej w Pary- żu, przyjęto pierwsze w historii światowe, powszechnie i prawnie wiążące porozu- mienie obejmujące redukcję emisji gazów cieplarnianych oraz adaptację do zmian klimatu. Porozumienie paryskie podpisane zostało przez sto dziewięćdziesiąt pięć państw UNFCCC. Celem dokumentu jest utrzymanie wzrostu średniej tempe- ratury na świecie na poziomie poniżej 2°C sprzed epoki przemysłowej, a nawet ograniczenie jej wzrostu do 1,5°C19. Globalne działania na rzecz zmian klimatu uwzględnione zostały w dokumen- cie Przekształcamy nasz świat: Agenda na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju – 2030, który zawiera siedemnaście Celów Zrównoważonego Rozwoju. Został on przyjęty we wrześniu 2015 roku przez wszystkie sto dziewięćdziesiąt trzy państwa człon- kowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych. W  celu jedenastym, pt. Uczynić miasta i osiedla ludzkie bezpiecznymi, stabilnymi, zrównoważonymi oraz sprzyja‑ jącymi włączeniu społecznemu, zaplanowano20 do 2030 roku znacząco zmniejszyć liczbę zgonów i osób dotkniętych w wyniku katastrof naturalnych (powodzi); ob- niżyć bezpośrednie straty ekonomiczne w stosunku do globalnego PKB powstałe 18 L. Karski, Aspekt prawny zmian klimatu – COP 14, „Czysta Energia” 2008, nr 12, s. 10. 19 Zob. https://ec.europa.eu/clima/policies/international/negotiations/paris_pl (dostęp: 20 Zob. http://www.unic.un.org.pl/files/164/Agenda 202030_pl_2016_ostateczna.pdf (do‑ 07.01.2020). stęp: 07.01.2020). Adaptacja zabudowy miejskiej do zmian klimatu 19 w  wyniku katastrof, w  szczególności związanych z  wodą; koncentrację działań na osobach ubogich i grupach szczególnie wrażliwych. W celu trzynastym, pt. Podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i ich skutkom, zamierza się21: 1. Podwyższyć zdolności adaptacyjne i odporność na zagrożenia klimatyczne i klęski żywiołowe na obszarze wszystkich krajów. 2. Włączyć działania na  rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu do  krajo- wych polityk, strategii i planów. 3. Podnieść poziom edukacji, świadomości oraz potencjał ludzki i instytucjonal- ny w zakresie łagodzenia i adaptacji do zmian klimatu, redukcji konsekwencji zmian klimatu oraz systemów wczesnego ostrzegania przed zagrożeniami. Dokumentem międzynarodowym, który koncentruje się na zrównowa żonym rozwoju miast jest przyjęta w 2016 roku, na konferencji Narodów Zjednoczonych w  sprawie mieszkalnictwa i  zrównoważonego rozwoju obszarów, Nowa Agen- da Miejska. Wśród założeń dokumentu znajdujemy m.in. następujące: „Chce- my miast i osiedli ludzkich, które: […] przyjmują i wdrażają systemy ograniczenia ryzyka katastrof i zarządzania nimi, zmniejszają zagrożenie niebez pieczeństwem, budują prężność i  możliwości reagowania na  zagrożenia naturalne i  tworzo- ne przez człowieka, a  także promują ograniczanie skutków i  dostosowanie  się do zmian klimatu”22. Zainteresowanie zmianami klimatu i  działaniami klimatycznymi państw było impulsem do utworzenia przez Germanwatch i New Climate Institute Climate Action Network Indeksu działań na rzecz zmian klimatu (ang. Climate Change Per‑ formance Index, CCPI), uwzględniającego aspekty polityczne (polityka klima- tyczna) i energetyczne (energia odnawialna, emisja gazów cieplarnianych). Głów- nym jego celem jest wskazanie państw niedziałających na rzecz ochrony klimatu oraz tych, które można uznać za wzorzec i miejsce dobrych praktyk. Polska zakwa- lifikowała się do państw o niskim poziomie aktywności na rzecz zmian klimatu w czterostop niowej skali („wysoka”, „średnia”, „niska”, „bardzo niska”) i uzyskała trzydziestą siódmą pozycję na sześćdziesiąt krajów. W Europie na wysokim miej- scu znalazły się państwa skandynawskie, Portugalia, Litwa, Łotwa, Wielka Brytania. Unia Europejska uplasowała się na szesnastej pozycji (poziom wysoki)23. Coraz czę- ściej tworzone są holistyczne miary odporności miast, regionów i krajów uwzględ- niające czynniki społeczne, gospodarcze, infrastrukturalne i środowiskowe. Są ni- mi np. City Resilience Index (Rockefeller Foundation), Resilience Capacity Index (University at Buffalo Regional Institute), Global Resilience Index (FM GLOBAL)24. 21 Ibidem, s. 26. 22 United Nations, Nowa Agenda Miejska, Department of Economic and Social Affairs, Quito 2016, s. 10. 23 Zob. J. Burck, U. Hagen, F. Marten, N. Höhne, Ch. Bals, Climate Change Performance Index. Results 2019, Germanwatch–New Climate Institute, Berlin 2019. 24 B. Wieteska‑Rosiak, Miary rezyliencji miejskiej i ich praktyczne zastosowanie, „Samorząd Tery‑ torialny” 2019, nr 7–8, s. 75–88.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Inwestycje i nieruchomości. Wyzwania klimatyczne i technologiczne
Autor:
, , , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: