Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00572 008359 20597038 na godz. na dobę w sumie
Istota, faktyczność i legitymizacja prawa karnego - ebook/pdf
Istota, faktyczność i legitymizacja prawa karnego - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 248
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-748-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia zawiera materiały z konferencji zorganizowanej w czerwcu 2018 r. w Obrzycku przez Katedrę Prawa Karnego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu pt. „Ogólnopolski Zjazd Karnistów. Istota, faktyczność i legitymizacja prawa karnego'. Jej celem było przedstawienie poglądów dotyczących problemów filozofii prawa karnego oraz oceny obowiązującego prawa.

W publikacji zostały omówione zagadnienia dotyczące m.in.:

Książka adresowana jest przede wszystkim do przedstawicieli nauki prawa karnego oraz praktyków: sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych, a także wszystkich osób zainteresowanych tematyką prawa karnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych skazanych jako wartość w prawie karnym. O instrumentalizacji prawa karnego na przykładzie rejestru sprawców przestępstw na tle seksualnym Daria Boniec-Błaszczyk § 1. Wprowadzenie Prawo w swojej treści normatywnej zawsze zawiera elementy pewnej aksjo- logii i polityki, a szczególnie plastycznym narzędziem oddziaływania prawo- dawcy na społeczeństwo mogą być normy prawa karnego, które jak żadna inna gałąź prawa budzi społeczne zainteresowanie. Na tym tle na szczególną uwagę zasługuje nowy instrument prawny – rejestr sprawców przestępstw na tle sek- sualnym, który w założeniu ma służyć ochronie społeczeństwa przed przestęp- czością seksualną kosztem ochrony prywatności i danych osobowych skaza- nych. Prawo do prywatności i prawo do ochrony danych osobowych chronione są współcześnie przez większość aktów prawa międzynarodowego dotyczących ochrony praw człowieka1, a na gruncie polskiej ustawy zasadniczej ujęte są odpowiednio w art. 47 i 51 Konstytucji RP. Włączenie prawa do prywatności 1 Prawo do prywatności chronią m.in. art. 8 EKPCz, art. 17 MPPOiP, czy art. 7 KPP. Prawo do ochrony danych osobowych chronione jest w szczególności na podstawie Konwencji Rady Europy o ochronie osób w związku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych, art. 16 ust. 1 TFUE czy art. 8 KPP. 1 Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych... i prawa do ochrony danych osobowych do katalogu praw i wolności obywatel- skich w Konstytucji RP z 1997 r., a także trwałe ich umiejscowienie w między- narodowym systemie ochrony praw człowieka pozwala na jednoznaczne okre- ślenie, kto jest ich podmiotem. Tak jak wszystkie prawa i wolności chronione przez międzynarodowe i krajowe systemy ochrony praw człowieka, również prawa te przysługują każdej jednostce, a zatem także osobom skazanym pra- womocnym wyrokiem. Mają one charakter fundamentalny, przynależny jed- nostce ze względu na to, że jest człowiekiem, niezależnie od płci, rasy, wieku, narodowości czy zdolności do czynności prawnych. Powszechność systemu ochrony praw człowieka, stanowiąca jego naczelną zasadę, wyraża się właśnie w tym, iż uprawnienia te dotyczą wszystkich niezależnie od osobniczych cech i uwarunkowań zewnętrznych2. Powszechnie przyjmuje się, że początek dyskursu o potrzebie prawnej ochrony sfery prywatnej jednostek nastąpił wraz z opublikowaniem w 1890 r. w Harvard Law Review artykułu pt. „The right to privacy” autorstwa dwóch bostońskich prawników S.D. Warrena i L.D. Brandeisa3. Przełomowym oka- zało się nadanie prywatności cechy dobra samoistnego, które podlega ochro- nie bez konieczności związku z jakimkolwiek innym prawem lub wartością posiadaną przez jednostkę4. W tym samym czasie należy upatrywać począt- ków prawnej ochrony danych osobowych, która pierwotnie pojmowana była jako element prawa do prywatności. Dyskusję nad wyodrębnieniem z prawa do prywatności prawa do ochrony danych osobowych rozpoczęto w Stanach Zjednoczonych w drugiej połowie XX w., co spowodowane było rozwojem technologicznym, jaki wówczas nastąpił, umożliwiającym zbieranie dużej ilo- ści danych bez możliwości kontrolowania przez jednostkę informacji na jej te- mat oraz ich obiegu5. Z powodu genetycznych związków ochrony danych oso- bowych z ochroną prywatności, dziś trudno wyznaczyć granicę między tymi prawami6. 2 M. Piechowiak, Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich ochrony, Lublin 1999, s. 110–111. 3 S.D. Warren, L.D. Brandeis, The right to privacy, Harv. L. Rev. 1890, Nr 5, passim. 4 M. Safjan, Prawo do ochrony życia prywatnego, w: Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona (red. L. Wiśniewski), Warszawa 1997, s. 130–140. 5 Zob. m.in.: M. Krzysztofek, Ochrona danych osobowych w Unii Europejskiej, Warszawa 2014, s. 39; M. Jagielski, Prawo do ochrony danych osobowych, Warszawa 2010, s. 9; A. Sakowicz, Prawnokarne gwarancje prywatności, Kraków 2006, s. 359. 6 Stanowisko, zgodnie z którym dane osobowe stanowią nowe dobro osobiste należące do sfery prywatności, wyraził m.in. A. Mednis, Ochrona prawna danych osobowych a zagrożenie pry- watności – rozwiązania polskie, w: Ochrona danych osobowych (red. M. Wyrzykowski), Warszawa 2 § 2. Rejestr sprawców przestępstw na tle... Niemniej, potrzeba prawnej ochrony sfery prywatnej jednostki w każ- dej gałęzi prawa powszechnie nie stanowi już przedmiotu sporu. Jednakże na gruncie prawa karnego ochrona prawa do prywatności i danych osobowych zdaje się nie odgrywać pierwszoplanowej roli, a wprowadzona przez ustawo- dawcę nowa regulacja rejestru sprawców przestępstw na tle seksualnym suge- ruje, że sam fakt popełnienia przestępstwa uzasadnia znaczące ograniczenia tych praw, a nawet całkowite ich pozbawienie. Wobec powyższego, celem niniejszego artykułu jest przedstawienie reje- stru sprawców przestępstw na tle seksualnym jako środka prawnego niepro- porcjonalnie ingerującego w prawo do prywatności i ochronę danych osobo- wych skazanych. Poczynione rozważania mają zaś doprowadzić do wniosku, że publiczny rejestr przestępców seksualnych stanowi przykład instrumenta- lizacji prawa karnego. § 2. Rejestr sprawców przestępstw na tle seksualnym – przedstawienie regulacji Ustawa z 13.5.2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz.U. z 2018 r. poz. 405 ze zm.) wprowadziła nowe, szcze- gólne środki ochrony przeciwdziałające zagrożeniom przestępczością w tej sfe- rze. W rozumieniu art. 2 PrzestSekU przestępczość na tle seksualnym obejmuje przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wymienione w rozdz. XXV KK, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 201 KK, chyba że zostały po- pełnione na szkodę małoletniego, art. 202 § 1 KK, art. 202 § 3 KK, polega- jących na prezentowaniu treści pornograficznych związanych z prezentowa- niem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, art. 202 § 4a KK, art. 202 § 4b KK polegających na przechowywaniu lub posiadaniu treści pornograficz- nych przedstawiających wytworzony albo przetworzony wizerunek małolet- 1999, s. 168. O stosunku krzyżowania i niezależności obu reżimów mówią natomiast J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona danych osobowych, Warszawa 2015, s. 141. O prawie do ochrony danych osobowych jako prawie odrębnym od prawa do prywatności pisze się przede wszystkim w literaturze zagranicznej – zob. A. Grzelak, Ochrona danych osobowych we współ- pracy państw członkowskich w zwalczaniu przestępczości. W stronę standardu europejskiego, Warszawa 2015, s. 64 i powołana tam literatura. 3 Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych... niego uczestniczącego w czynności seksualnej, art. 202 § 4 c KK, art. 204 § 1 i 2 KK, chyba że zostały popełnione na szkodę małoletniego. Szczególnymi środkami ochrony przewidzianymi w art. 3 PrzestSekU są: Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, obowiązki pracodawców i innych organizatorów w zakresie działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi oraz określenie miejsc szczególnego zagrożenia przestępczością na tle seksualnym. Warto pochylić się na chwilę nad ratio legis ustawy. W uzasadnieniu pro- jektu wskazano, że przestępczość seksualna jest problemem narastającym, a rozwój technik informatycznych i teleinformatycznych przynoszą w tej dzie- dzinie wiele nowych zagrożeń. Projektodawcy, powołując się na politykę pro- wadzoną w niektórych innych państwach, wyszli z założenia, że dla zwalcza- nia przestępczości seksualnej państwa nie mogą poprzestać na działaniach re- aktywnych, ograniczonych do wykrywania i karania sprawców przestępstw już popełnionych, ale konieczne jest wprowadzenie środków ochrony służą- cych zapobieganiu tego rodzaju przestępczości, zaś najbardziej rozpowszech- nionym takim środkiem jest wyodrębniony rejestr sprawców przestępstw sek- sualnych i udostępnianie danych z rejestru o osobach sprawców i potencjal- nym ryzyku związanym z przebywaniem na wolności7. W większości państw, które zdecydowały się na gromadzenie danych o przestępcach seksualnych w specjalnych rejestrach, występuje rejestr z dostępem ograniczonym (Kanada, Australia, Francja, Wielka Brytania). Publiczny rejestr sprawców przestępstw na tle seksualnym istnieje jedynie w Stanach Zjednoczonych i Nowej Zelandii8. Jak podkreślano w uzasadnieniu projektowanego aktu normatywnego, rejestr uwidaczniający szereg danych osobowych prawomocnie skazanych sprawców przestępstw na tle seksualnym spełniać będzie z jednej strony funk- cje ostrzegawcze wobec społeczeństwa, z drugiej zaś strony stanowić ma do- datkową dolegliwość dla skazanych9. Wskazać należy, że uzasadnienie istnienia i funkcjonowania rejestru od- wołuje się do wartości, która jest wspólna całemu społeczeństwu – mianowi- cie przekonania, że przestępczość seksualna, zwłaszcza popełniania z okru- cieństwem czy wobec małoletnich, jest wyjątkowo naganna. Nie ulega bowiem 7 Uzasadnienie projektu ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle sek- sualnym z projektami aktów wykonawczych (Druk sejmowy VIII kadencji Nr 189), s. 1–2. 8 Zob. A. Sakowicz, Rejestr sprawców przestępstw seksualnych jako sposób ich kontroli. Uwagi na tle rozwiązań wybranych państw obcych oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolości, ZPBAS 2012, s. 11–27. 9 Uzasadnienie projektu ustawy, s. 3. 4 § 2. Rejestr sprawców przestępstw na tle... wątpliwości, że przestępczość tego rodzaju uważana jest powszechnie za czyn godny najwyższego potępienia i zasadniczo nie ma w tym zakresie sporów co do konieczności penalizacji tego typu zachowań. Wydaje się, że polski usta- wodawca postanowił wykorzystać ten fakt do zalegitymizowania kontrower- syjnej regulacji, która w istocie stała się przedmiotem politycznej rozgrywki. Instrumentalne potraktowanie tak istotnego problemu społecznego w więk- szym stopniu miało na celu zapewnienie poparcia dla władzy aniżeli rzeczy- wiste przeciwdziałanie przestępczości seksualnej. Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym jest instrumentem od- rębnym od Krajowego Rejestru Karnego i składa się z dwóch oddzielnych baz danych: zarówno Rejestru z dostępem ograniczonym, jak i Rejestru publicz- nego. W rejestrze z dostępem ograniczonym gromadzi się dane o wszystkich sprawcach przestępstw na tle seksualnym, a prawo do uzyskania informa- cji o osobie w nim ujętej ma wyszczególniony w art. 12 PrzestSekU katalog podmiotów (m.in. sądy, prokuratorzy, Policja, organy wykonujące orzeczenia w postępowaniu karnym, pracodawcy i inni organizatorzy, którzy chcą zatrud- nić lub dopuścić daną osobę do współpracy z małoletnimi) za pośrednictwem systemu teleinformatycznego prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości. Z kolei w Rejestrze publicznym gromadzi się dane o osobach prawomoc- nie skazanych, osobach, przeciwko którym prawomocnie warunkowo umo- rzono postępowanie karne lub wobec których prawomocnie orzeczono środki zabezpieczające, jeśli w kwalifikacji prawnej przyjętej w orzeczeniu powołano art. 197 § 3 pkt 2 lub § 4 KK (zgwałcenie wobec małoletniego poniżej 15 lat lub zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem) lub które popełniły przestępstwo, o którym mowa w art. 2 PrzestSekU, będąc uprzednio skazanymi na karę po- zbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestęp- stwo, o którym mowa w art. 2 PrzestSekU, jeśli którekolwiek z tych przestęp- stw zostało popełnione na szkodę małoletniego. Przedmiotem dalszej części artykułu będzie wyłącznie Rejestr publiczny jako baza informacji eksponujących sferę prywatną skazanych, dostępna dla każdego i bez żadnych ograniczeń dzięki jej publikacji na stronie interne- towej Biuletynu Informacji Publicznej Ministerstwa Sprawiedliwości (art. 16 PrzestSekU). Rejestr publiczny zawiera cały katalog informacji o osobie – są to dane identyfikujące skazanego (nazwisko, także przybrane, imiona, nazwisko ro- dowe, płeć, data i miejsce urodzenia, państwo urodzenia, obywatelstwa, nazwę miejscowości, w której osoba przebywa, wizerunek twarzy uzyskany z Reje- 5 Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych... stru Dowodów Osobistych), dane dotyczące orzeczenia, w związku z którym skazany trafił do rejestru (organ, który wydał orzeczenie, sygnatura sprawy, data wydania i uprawomocnienia się orzeczenia, data i miejsce popełnienia czynu zabronionego, kwalifikacja prawna przyjęta w orzeczeniu, informacje o orzeczonych karach, warunkowym umorzeniu postępowania, środkach kar- nych, zabezpieczających, wychowawczych, poprawczych, wychowawczo-lecz- niczych, okresie próby, dozorze kuratora, środkach kompensacyjnych, prze- padku i nałożonych obowiązkach oraz podstawie prawnej ich orzeczenia) oraz dalsze, szczegółowe informacje o przebiegu wykonywania kar. Dane udostęp- nianie w rejestrze publicznym pozwalają na pełną i jednoznaczną identyfikację osoby objętej tym rejestrem, co wynika zwłaszcza z publikacji nie tylko imie- nia i nazwiska, daty urodzenia i miejscowości, w której przebywa skazany, ale także jego fotografii. Aby zapewnić aktualność danych zamieszczonych w Rejestrze, na osobę, która została ujęta w rejestrze, ustawa nakłada szereg obowiązków związa- nych z koniecznością zgłaszania faktycznego adresu pobytu w przypadku jego każdorazowej zmiany, zaś ich naruszenie stanowi wykroczenie (art. 23 PrzestSekU). Umieszczenie danych w rejestrze następuje z urzędu jako następstwo pra- womocnych rozstrzygnięć w sprawach karnych. Dane pobierane są z Krajo- wego Rejestru Karnego niezwłocznie po ich przekazaniu do tego rejestru (art. 7 ust. 5 PrzestSekU). Zasadniczo, dane te nie mogą być usunięte z Rejestru, z wy- jątkami wskazanymi w art. 18 PrzestSekU (np. w przypadku zatarcia skazania10 czy zgonu skazanego). § 3. Rejestr publiczny a ochrona danych osobowych skazanych O wzroście znaczenia ochrony danych osobowych w płaszczyźnie prawa karnego świadczy dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2016/680 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapo- biegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykry- 10 Warto zaznaczyć, że ze względu na treść art. 106a KK dane części sprawców będą znajdo- wały się w rejestrze do końca ich życia. 6 § 3. Rejestr publiczny a ochrona danych osobowych... wania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swo- bodnego przepływu takich danych oraz uchylająca decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW (Dz.Urz. UE L Nr 119, s. 89), która swoim zakresem obej- muje również osoby skazane za czyn zabroniony (art. 6). Dyrektywa ta została wdrożona do systemu polskiego prawa OchrDanychZwPrzestU. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Rejestr publiczny z uwagi na za- wartość danych dotyczących zdrowia i seksualności jest zbiorem tzw. danych szczególnych (wrażliwych) w rozumieniu art. 10 dyrektywy 2016/680 oraz art. 14 OchrDanychZwPrzestU. Dyrektywa pozwala na przetwarzanie takiego rodzaju danych osobowych wyłącznie wtedy, jeżeli jest niezbędnie potrzebne, podlega odpowiednim zabezpieczeniom dla praw i wolności osoby, której dane dotyczą oraz: a) jest dopuszczone prawem UE lub prawem państwa człon- kowskiego, b) jest niezbędne dla ochrony żywotnych interesów osoby fizycz- nej, której dane dotyczą lub innej osoby lub c) takie przetwarzanie dotyczy danych osobowych w sposób oczywisty upublicznionych przez osobę, której dane dotyczą. Również w myśl art. 14 OchrDanychZwPrzestU przetwarzanie danych wrażliwych jest co do zasady niedopuszczalne, a wyjątkowo tylko moż- liwe, jeżeli: 1) przepisy prawa zezwalają na ich przetwarzanie lub 2) jest to nie- zbędne dla ochrony życia lub zdrowia lub interesów osoby, której dane do- tyczą, lub innej osoby, lub 3) dane takie zostały upublicznione przez osobę, której dotyczą. Zbiór danych sensytywnych winien cechować się wysokim po- ziomem zabezpieczeń i ograniczonym katalogiem podmiotów uprawnionych do dostępu do jego treści. W zasadzie nieograniczone wykorzystywanie da- nych w nim zgromadzonych narusza m.in. zasadę celowości ujętą w art. 13 OchrDanychZwPrzestU, zgodnie z którą dopuszcza się przetwarzanie danych osobowych zebranych pierwotnie w jednym z celów, o których mowa w art. 1 pkt 1 OchrDanychZwPrzestU oraz w innych nowych celach, o których mowa w tym przepisie, o ile: 1) administratorowi wolno przetwarzać takie dane oso- bowe w innym nowym celu na mocy odrębnych przepisów; 2) przetwarzanie jest niezbędne i proporcjonalne w tym innym nowym celu na mocy odrębnych przepisów (ust. 2), a ponadto dopuszcza się przetwarzanie danych osobowych w innych celach niż określone w art. 1 pkt 1, jeżeli przepisy prawa zezwalają na ich przetwarzanie (ust. 3). Odnotować należy, że problematyka tworzenia rejestrów sprawców prze- stępstw seksualnych była przedmiotem wyroku ETPC w sprawie Gardel p. Francji11. W orzeczeniu tym Trybunał, analizując funkcjonujący we Francji 11 Wyr. ETPC z 17.12.2009 r., Gardel p. Francji (skarga Nr 16428). 7 Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych... rejestr z dostępem ograniczonym, wskazał, że dane przetwarzane w rejestrze powinny być istotne i nienadmierne w stosunku do celów przetwarzania oraz umożliwiać identyfikację nie dłużej niż jest to konieczne do osiągnięcia tych celów. W ocenie ETPC, zagwarantowane powinny zostać także odpowiednie zabezpieczenia uniemożliwiające niewłaściwe wykorzystanie i nadużycie da- nych, a ich udostępniane winno być dopuszczalne w precyzyjnie określonych sytuacjach i ograniczone do organów sądowych, policyjnych oraz administra- cji publicznej, które są zobowiązane do zachowania poufności. Nie sposób uznać, że polska regulacja Rejestru publicznego realizuje wy- mogi wynikające z przedstawionego standardu strasburskiego. § 4. Rejestr a ochrona prywatności skazanych, ich rodzin oraz pokrzywdzonych Krótkiego rozważenia wymaga wpływ Rejestru publicznego na sferę pry- watną skazanych, ale także ich rodzin oraz pokrzywdzonych. Dostęp społeczeństwa do danych zgromadzonych w rejestrze i identyfi- kacja sprawców może wiązać się z różnymi formami ostracyzmu i wyklucze- nia społecznego osób ujętych w rejestrze (np. na rynku pracy) czy też ich na- piętnowania bądź prześladowania. Dostęp do danych o sprawcach przestępstw seksualnych, którzy z zasady nie cieszą się dobrą opinią społeczeństwa, może wręcz ułatwiać społeczeństwu podejmowanie zachowań bezprawnych wobec takich sprawców. W istocie, bez systemu wsparcia, próby powrotu do społe- czeństwa podejmowane przez większość z tych sprawców są z góry skazane na niepowodzenie, a ponowne popełnienie przez nich przestępstwa staje się wręcz bardziej prawdopodobne. W toku prac legislacyjnych szereg krytycznych argumentów przeciwko istnieniu rejestru publicznego sprawców przestępstw seksualnych podnosiło wiele podmiotów i organów12. Szczególnie istotne argumenty przytoczyło Pol- 12 Opinia prawna na temat projektu ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i o zmianie niektórych innych ustaw (druk sejmowy Nr 189), Biuro Analiz Sejmowych. http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/opinieBAS.xsp?nr=189 (dostęp: 20.5.2018 r.), pas- sim; opinia Prokuratora Generalnego do druku Nr 189 z 26.1.2016 r., opinia Generalnego In- spektora Ochrony Danych Osobowych do druku Nr 189 z 4.2.2016 r., opinia Rzecznika Praw Dziecka do druku Nr 189 z 4.2.2016 r., opinia Sądu Najwyższego do druku 189 z 4.2.2016 r., opinia Krajowej Rady Sądownictwa do druku 189 z 23.2.2016 r., http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/dru- k.xsp?nr=189 (dostęp: 20.5.2018 r.), passim. 8 § 4. Rejestr a ochrona prywatności skazanych, ich... skie Towarzystwo Seksuologiczne, które podkreślało, że ogólnodostępny reje- str nie stanowi skutecznego środka mającego przyczynić się do zmniejszania zagrożenia przestępczością seksualną. Towarzystwo wskazywało, że istnienie takiego rejestru w znaczny sposób zmniejsza możliwości prowadzenia tera- pii przestępców seksualnych ze względu na brak perspektywy powrotu tych sprawców do społeczeństwa, co z kolei znacząco ogranicza możliwość ich re- socjalizacji, w konsekwencji utrudniając wręcz przeciwdziałanie przestępczo- ści seksualnej13. Wreszcie, nie można także wykluczyć sytuacji, w której podczas umiesz- czania danych dojdzie do pomyłki, w efekcie której wpis będzie wskazywał inną osobę niż właściwy sprawca, czy też sytuacji, w której dojdzie do ułaska- wienia sprawcy czy wznowienia i zmiany wyniku postępowania, na mocy któ- rego umieszczono w rejestrze jego dane. Tymczasem, raz ujawnione dane po- zostaną w świadomości odbiorców. Sam ustawodawca zdaje się zauważać, że figurowanie w rejestrze stanowi dla skazanych nieproporcjonalną dolegliwość. Świadczy o tym przede wszyst- kim regulacja art. 9 PrzestSekU, zgodnie z którą w Rejestrze nie zamiesz- cza się danych o osobie, jeżeli sąd tak orzeknie (art. 9 ust. 1 PrzestSekU). Orzekając o odpowiedzialności karnej, w szczególnie uzasadnionych przypad- kach sąd może orzec o wyłączeniu zamieszczenia danych o osobie w Rejestrze ze względu na ochronę życia prywatnego lub inny ważny interes prywatny pokrzywdzonego lub jego osób najbliższych, a zwłaszcza dobro małoletniego pokrzywdzonego, lub gdy zamieszczenie danych spowodowałoby niewspół- miernie surowe skutki dla osoby (art. 9 ust. 2 i 3). Wyraźnego zaznaczenia wymaga jednak, że możliwość ta dotyczy tylko zamieszczenia danych w Reje- strze z dostępem ograniczonym. W przypadku Rejestru publicznego sąd może orzec o wyłączeniu zamieszczenia danych tej osoby w Rejestrze publicznym tylko wtedy, gdy zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniony wyłącznie do- brem małoletniego pokrzywdzonego (art. 9 ust. 4 PrzestSekU). Regulacja nie przewiduje zatem możliwości uwzględnienia przez sąd negatywnego wpływu rejestru publicznego na ochronę życia prywatnego samego skazanego, który skutkowałby wyłączeniem zamieszczenia informacji o osobie w Rejestrze. Dodać należy, że publiczny rejestr nie narusza jedynie prywatności osób, których dane się w nim znajdują, ale także ingeruje w sferę prywatną ich ro- 13 Uchwała Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego z 22.1.2016 r., http://pts-seksuologia.pl/sites/strona/50/uchwala-zarzadu-glownegopts-z-dnia-22-01-2016 (do- stęp: 20.5.2018 r.). 9 Rozdział I. Ochrona prywatności i danych osobowych... dzin. Upublicznienie danych może wiązać się z niepożądanymi reakcjami spo- łeczności lokalnej pod adresem najbliższych osoby umieszczonej w rejestrze i ich stygmatyzacją14. Negatywne konsekwencje mogą dotyczyć również osób trzecich noszących tożsame albo podobne nazwisko do osób umieszczonych w rejestrze, w szczególności, jeśli te przebywają w mniejszych ośrodkach. Dodatkowo, z uwagi na fakt, że duża liczba ofiar przestępstw na tle seksu- alnym należy do rodziny sprawcy, upublicznianie jego danych może prowa- dzić do nieumyślnej identyfikacji pokrzywdzonych, a w konsekwencji do ich wtórnej wiktymizacji. § 5. Wnioski Konkludując, należy stwierdzić, że publiczny rejestr przestępców seksu- alnych stanowi instrument prawny, który teoretycznie ma na celu ochronę społeczeństwa przed przestępczością seksualną, będąc jednak praktycznie nie- efektywnym i nieprzydatnym w stosunku do założonych celów. Omawiana re- gulacja ma stanowić remedium na społeczny problem przestępczości na tle seksualnym, dając społeczeństwu mylne poczucie bezpieczeństwa kosztem po- zbawienia skazanych prawa do ochrony danych osobowych i prywatności. W ocenie ustawodawcy rejestr sprawców przestępstw na tle seksualnym jest rozwiązaniem o charakterze administracyjnym. Jednakże sama konstruk- cja normatywna rejestru, jak i rozważania poczynione w jej przedmiocie wskazują raczej, że instrument ten ma charakter represyjny, ukierunkowany na stygmatyzację i wykluczenie społeczne przestępców seksualnych. Z perspektywy socjologicznej rejestr sprawców przestępstw na tle seksual- nym należy uznać za środek czysto populistyczny, który odwołując się do spo- łecznego przekonania o karygodności przestępstw na tle seksualnym, w celu zdobycia poparcia społecznego wysuwa proste i demagogiczne propozycje roz- wiązania skomplikowanych problemów związanych z przestępczością seksu- alną. 14 Negatywne skutki funkcjonowania Rejestru publicznego dla rodzin skazanych są już odnotowywane, zob. List Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Sprawiedliwości z 23.2.2018 r., https://www.rpo.gov.pl/pl/content/Bodnar-do-Ziobry-rejestr-pedofilow-uderza-w- niewinnych (dostęp: 20.5.2018 r.). 10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: