Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00651 010867 7479408 na godz. na dobę w sumie
Istota wolności gospodarczej w aspekcie filozoficznoprawnym - ebook/pdf
Istota wolności gospodarczej w aspekcie filozoficznoprawnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 276
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6023-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja jest analizą i próbą odkrycia na nowo relewacji istoty zasady wolności gospodarczej w prawie polskim, będącej jednym z najważniejszych elementów bytowych fundamentów polskiej ekonomii. Obiektywne i możliwe jak najdoskonalsze zrozumienie jej oraz konsekwentne przestrzeganie jest jednym z najważniejszych zadań nade wszystko dla samych obywateli Rzeczpospolitej Polskiej, jako, ontycznie patrząc, wolnych podmiotów uprawiania gospodarki, ale także w olbrzymim stopniu dla polskiego pracodawcy, od którego w jakże w dużej mierze, tzn. w aspekcie prawnym, zależy jakość całej ekonomii w Polsce. Z przedstawionych rozważań wynika pewnego rodzaju synteza, że w rozumieniu filozoficznoprawnym spotyka się w ramach systemu prawa polskiego różnorodność koncepcji i interpretacji treści badanego aspektu wolności istnienia człowieka w jej konkretnej postaci jako wolności gospodarczej, wymagających ujednolicenia w wymiarze szeroko pojętej kultury prawnej i prawniczej w naszym Państwie.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE ISTOTA WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ W UJĘCIU FILOZOFICZNOPRAWNYM JOANNA  ABLEWICZ Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE JOANNA ABLEWICZ • ISTOTA WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ W UJĘCIU FILOZOFICZNOPRAWNYM Polecamy nasze publikacje: Ks. Prof. T. Guz, J. Głuchowski, M. Pałubska (red.) SYNTEZA PRAWA POLSKIEGO 1918–1939 J. Lic SPÓŁKA CYWILNA. PROBLEMATYKA PODMIOTOWOŚCI PRAWNEJ Monografie Prawnicze A. Żurawik INTERES PUBLICZNY W PRAWIE GOSPODARCZYM Monografie Prawnicze K. Klecha WOLNOŚĆ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ W KONSTYTUCJI RP Monografie Prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl ISTOTA WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ W UJĘCIU FILOZOFICZNOPRAWNYM JOANNA ABLEWICZ WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2014 Redaktor prowadzący: Aneta Gacka-Asiewicz © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Studio IGAWA Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-6022-5 ISBN e-book 978-83-255-6023-2 Najbliższym Spis treści Wstęp ............................................................................................................................ XI Wykaz skrótów ........................................................................................................... XIX Bibliografia ................................................................................................................. XXIII Rozdział I. Ontyczna wolność osoby ludzkiej jako podmiotu prowadzenia działalności gospodarczej ................................................................................ § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Osoba ludzka jako wolny byt ..................................................................... § 3. Człowiek i wspólnota – prymat osoby ludzkiej....................................... § 4. Czym jest wolność gospodarcza? ............................................................... § 5. Rozumienie wolności w antropologii Karola Wojtyły 1 1 2 8 11 oraz Jana Pawła II, jako warunek transcendencji osoby poprzez działanie na zewnątrz .................................................................................. § 6. Personalizm ekonomiczny – rys historyczny i główne założenia ........ § 7. Podsumowanie ............................................................................................. Rozdział II. Relewancja adekwatnego etosu w działalności ekonomicznej godnej osoby ludzkiej ........................................................................................ § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Co to jest „działanie etyczne”? ................................................................... § 3. Istotny wkład etyki chrześcijańskiej w rozwój kultury prawnoekonomicznej na miarę człowieka ............................................... § 4. Zasady etyczno-społeczne kształtujące życie społeczno-gospodarcze ..... I. Godność osoby ludzkiej ................................................................... II. Miłość społeczna, uczestnictwo .................................................... III. Pomocniczość .................................................................................... IV. Solidarność ......................................................................................... V. Słuszność ........................................................................................... VI. Sprawiedliwość .................................................................................. VII Prawda................................................................................................. § 5. Podsumowanie ............................................................................................. 15 21 23 29 29 30 33 35 36 39 40 44 46 46 47 49 VII Rozdział III. Bonum personae humanae jako wspólny cel wszelkiej bytowości prawnogospodarczej ................................................................................. § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Osoba i wspólnota ........................................................................................ § 3. Definicje dobra wspólnego, ze szczególnym uwzględnieniem nauki Kościoła katolickiego .................................................................................. § 4. Wkład społecznej nauki Kościoła w rozumienie finalności prawnoekonomicznej ................................................................................. § 5. Podsumowanie ............................................................................................. Rozdział IV. Koncepcja wolności i działalności gospodarczej a prawo ........ § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Zarys historii idei wolności gospodarczej ................................................ § 3. Działalność gospodarcza ............................................................................ § 4. Przedmiotowe ujęcie wolności gospodarczej .......................................... I. Szkic problematyki............................................................................ II. Wolność gospodarcza w Konstytucji RP ...................................... III. Wolność gospodarcza w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej ...................................................................................... § 5. Podmiotowe ujęcie wolności gospodarczej .............................................. § 6. Wolność gospodarcza w doktrynie i orzecznictwie ............................... § 7. Wolność gospodarcza jako prawo podmiotowe czy zasada prawa? .... § 8. Podsumowanie ............................................................................................. Rozdział V. Wolność gospodarcza i ingerencja państwa ................................. § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Pojęcie prawa i państwa .............................................................................. § 3. Wymiar ingerencji państwa w wolność gospodarczą ............................ § 4. Ograniczenia swobód gospodarczych w Polsce ..................................... I. Natura ograniczeń wolności gospodarczej ................................... II. Regulacje prawne wprowadzające ograniczenia wolności gospodarczej ...................................................................................... III. Zakazy prowadzenia działalności gospodarczej .......................... § 5. Podsumowanie ............................................................................................. Rozdział VI. Realizacja służebnej funkcji prawodawstwa w prowadzeniu działalności gospodarczej przez człowieka w wymiarze jednostkowym i wspólnotowym na wybranych przykładach ............................................... § 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................. § 2. Swoboda podejmowania działalności gospodarczej .............................. VIII 53 53 55 59 66 71 75 75 78 85 94 94 95 99 102 112 119 122 125 125 126 133 139 139 142 152 157 163 163 166 Spis treści § 3. Wybrane ograniczenia swobody prowadzenia działalności gospodarczej ................................................................................................. I. Uwagi wstępne ................................................................................... II. Kontrola przedsiębiorcy ................................................................... III. Reglamentacja działalności gospodarczej ..................................... IV. Obowiązki podatkowe ..................................................................... V. Inwestycje budowlane ...................................................................... VI. Zatrudnianie pracowników, koszty pracy .................................... VII. Egzekwowanie umów, wymiar sprawiedliwości ......................... VIII. Rejestracja własności ........................................................................ IX. Dostępność kredytów, ochrona inwestorów ................................. § 4. Ocena przestrzegania wolności w polskiej przedsiębiorczości przez organizacje międzynarodowe .................................................................... § 5. Podsumowanie ............................................................................................ Zakończenie ................................................................................................................ Summary ..................................................................................................................... Indeks osobowy .......................................................................................................... Indeks rzeczowy ......................................................................................................... 177 177 177 184 195 199 202 204 206 207 209 212 219 227 231 233 IX Spis treści Wstęp Zagadnienie istoty wolności gospodarczej stanowi doniosłą i niezwykle aktualną prob- lematykę, nie tylko egzystencjalną, lecz także naukowo-badawczą, co zostało zaprezento- wane poniżej w aspekcie filozoficznoprawnym. Doniosłość wynika z faktu, że wolność działalności gospodarczej jest pojęciem zło- żonym, które nie może być rozpatrywane w jednej płaszczyźnie. Swoboda działalności to nie tylko prawne uregulowania dotyczące podejmowania, wykonywania czy zakończenia działalności gospodarczej, ale posiada ona wymiary filozoficzne, społeczne, a także eko- nomiczne. Jest to podstawowa, fundamentalna zasada polskiego prawa, która stymuluje rozwój gospodarczy państwa. To ona zatem, wraz z jej klasycznie rozumianą finalnością w postaci dobra, powinna wyznaczać zakres działań legislacyjnych prawodawcy, określa- jąc ramy regulacji prawnych. Aktualność z kolei wiąże się z tym, że rozwój lub stagnacja w gospodarce wpływa na bytowość i szeroko pojętą codzienną egzystencję każdego z nas. Stabilna i rozwijająca się gospodarka zapewnia dobrobyt materialny każdemu człowiekowi jako jednostce oraz całej społeczności, będący także środkiem do zdobywania dóbr duchowych. Z kolei zaha- mowania rozwoju ekonomicznego negatywnie odbijają się na człowieku jako osobie, jego życie staje się trudniejsze, bardziej uciążliwe, w konsekwencji niespełnione w jego różno- rodnych możnościach bytowych. Problem wolności gospodarczej, jej realizacji wpływa najpierw na życie w immanencji kosmosu, a następnie ma też swoiste znaczenie w odnie- sieniu do ponadczasowej transcendencji „najwyższej Mądrości”1, jako ostatecznego wy- miaru ludzkiego istnienia w istocie swojej nieśmiertelnego. Dlaczego libertas jest tak ważna? Wolność gospodarcza prowadzi do większych inwe- stycji oraz dochodów człowieka i społeczeństwa. Niezaprzeczalny jest silny związek pomię- dzy wolnością gospodarczą z jednej strony, a jakością inwestycji i wzrostu ekonomicznego z drugiej2. Zatem im wyższy poziom wolności gospodarczej lub jej pewnych elementów tym lepiej, korzystniej funkcjonuje państwo, ponieważ więcej podmiotów inwestuje, co skut- kuje wzrostem gospodarczym. Ponadto swoboda gospodarcza prowadzi do zmniejszenia ubóstwa i poprawy ogólnych warunków życia społeczeństwa (kraje z wysokim poziomem wolności gospodarczej mają niższą stopę ubóstwa). Dzięki zapewnieniu wolności gospo- darczej rozwija się twórcza współpraca w społeczeństwie, ludzie respektują godność dru- 1 A. Augustinus, Der freie Wille, übers. v. J. Perl, Paderborn 1941, ks. I, 25, s. 31. 2 Zob. m.in. raport Economic freedom of the World (dostępny w Internecie pod adresem: http:// www.freetheworld.com/2012/EFW2012-complete.pdf.), raport Doing Business 2013 (dostępny w Inter- necie pod adresem: http://www.doingbusiness.org/~/media/GIAWB/Doing 20Business/Documents/ Annual-Reports/English/DB13-full-report.pdf) oraz raport Doing Business 2012 (dostępny w Inter- necie pod adresem: http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012). XI giego, są pokojowo nastawieni i mądrze tolerancyjni. Brak wolności lub przyznanie jej tylko wybranym jednostkom lub grupom społecznym powoduje powstanie korupcji oraz niekorzystnych zmian społecznych, godzących w zasadę sprawiedliwości i pozostałe fun- damentalne pryncypia społeczne. Oczywiście swoboda ta nie ma charakteru absolutnego, ponieważ człowiek nie jest Ab- solutem, dlatego nie tylko dopuszczalne, lecz wprost konieczne są jej ograniczenia – powin- ny być one jednak traktowane jako wsparcie i ukierunkowanie zasady wolności na dobro jako dobro, dzięki któremu dochodzi do aktualizacji substancjalnie pojętego człowieka jako wolnego podmiotu. Jakiekolwiek restrykcje muszą być uzasadnione ochroną waż- nych interesów publicznych, które stawia się nad jednostkową wolnością przedsiębiorcy. Bariery te nie mogą być nadmierne, gdyż zaburzyłoby to relacje pomiędzy przedsiębiorcą a państwem. Muszą być jednak postawione, gdyż samowola przedsiębiorcy mogłaby szko- dzić np. konsumentom oraz ostatecznie dobru wspólnemu całego państwa. Muszą istnieć czynniki zewnętrzne (np. przepisy prawa czy normy zwyczajowe) ograniczające wolność, gdyż inaczej doszłoby do anarchii3. Ingerencja państwa jest zatem potrzebna, ale w takim zakresie, w jakim nie godzi ona w istotę, sens wolności gospodarczej człowieka, zoriento- wanego na realizację dobra. Obowiązkiem państwa jest pozostawienie pewnej sfery dzia- łalności wolnej od jego ingerencji, aby zapewnić prawidłowy rozwój człowieka na gruncie zasady pomocniczości, chroniącej nietykalność podmiotowości osoby ludzkiej. Zauważyć należy, że nie tylko prawo, ale i moralność, społeczeństwo oraz ekonomia wpływają na roz- wój człowieka. Rolą państwa jest ochrona i służba, czyli umożliwienie prowadzenia wol- nej działalności, a nie wprowadzanie takich ograniczeń i takie jej kontrolowanie, których celem staje się wręcz uniemożliwienie urzeczywistnienia się wolnej woli jednostki ludz- kiej w aspekcie ekonomicznym. Im mądrzejsza ingerencja państwa, tym lepiej rozwija się człowiek i jego podstawowe wspólnoty jak: małżeństwo, rodzina, naród i społeczeństwo w wymiarze globalnym. Celem publikacji jest próba udzielenia odpowiedzi na pytanie, w czym tkwi istota wol- ności gospodarczej, jaki jest jej sens, co stanowi jej najważniejsze elementy oraz co składa się na jej prawdziwą naturę i „wartość”4, jakie cechy decydują o tym, że jest ona tym, czym jest i co ją ostatecznie określa. Podjęta zostanie także próba oceny, czy z punktu widzenia zachowania praw jednostki, moralności oraz służebnej roli państwa wolność gospodarcza jest prawidłowo rozumiana i przestrzegana w Państwie polskim. Ocena uregulowań praw- nych pozwoli na udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy prawodawca zna naturę wolności gospodarczej, a co za tym idzie, czy poprzez wyznaczanie zasad dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej dba o to, aby wolność jednostki i jej naturalnych wspólnot sta- ła na pierwszym miejscu, czy spełnia swoją służebną rolę wobec człowieka i gospodarki? Czy poprzez uregulowania prawne dba o rozwój człowieka (który, jak zostanie to wyka- zane, jest „sercem” działalności gospodarczej), czy też swoimi działaniami ogranicza go i zniewala? Czy realizuje zasadę pomocniczości, solidarności oraz pozostałe naczelne za- sady prawno-etyczne? 3 Zob. M.A. Krąpiec, Człowiek i prawo naturalne, Lublin 1993, s. 136 i n. 4 T. Guz, Wolność jako jedna z najcenniejszych wartości, Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL 2006, t. II, z. 2, s. 5–15. XII Wstęp W kwestii stanu badań tej problematyki warto podkreślić, że w polskiej literaturze na- ukowej nie ma monografii, która łączyłaby rozumienie wolności gospodarczej w aspekcie filozoficznym i prawnym. Istnieje co prawda wiele studiów poświęconych ujęciu osoby ludzkiej i jej godności5, obszernie omawia się dobro wspólne6 oraz zasady etyczne związa- ne z wolnością gospodarczą7. Ponadto w doktrynie dogłębnie przedstawiono także praw- ne definicje działalności gospodarczej8 oraz wolności gospodarczej, rozumianej z reguły jako swoboda podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej9. Wreszcie szeroko 5 Zob. A. Augustinus, Der freie Wille…; S. Fundowicz, F. Rymarz, A. Gomułowicz, Prawość i god- ność. Księga pamiątkowa w 70. rocznicę urodzin Profesora Wojciecha Łączkowskiego, Lublin 2003; T. Grabińska, Wolność a wolna wola osoby, Nitra 2009; W. Granat, Personalizm chrześcijański. Teologia osoby ludzkiej, Poznań 1985; G.M.A. Gronbacher, Personalizm ekonomiczny, Lublin 1999; J. Kozielecki, O godności człowieka, Warszawa 1977; M.A. Krąpiec, Ja – człowiek, Lublin 2005; idem, Człowiek i prawo naturalne, Lublin 1993; A. Scola, G. Marengo, J. Prades Lopez, Osoba ludzka. Antropologia teologiczna, Poznań 2005; T. Ślipko, Godność osoby ludzkiej, Ateneum Kapłańskie 1970, Nr 74; M. Środa, Idea godności w kulturze i etyce, Warszawa 1993; Św. Tomasz z Akwinu, Traktat o człowieku, Kęty 2000; K. Wojtyła, Człowiek w polu odpowiedzialności, Rzym–Lublin 1991; idem, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, Lublin 2009. 6 Zob. obszerne opracowania: M.A. Krąpiec, Człowiek i prawo naturalne, Lublin 1993; J. Kru- cina, Dobro wspólne. Teoria i jej zastosowanie, Wrocław 1972; J. Maritain, La Personne et le bien commun, Paryż 1947; idem, Humanizm integralny. Zagadnienia doczesne i duchowe nowego świata chrześcijańskiego, Londyn 1960; idem, Człowiek i państwo, Kraków 1993; M. Novak, Wolne osoby i dobro wspólne, Kraków 1998; R. Rybka, Dobro wspólne – relikt przeszłości czy konkretne zadanie na dziś i jutro, Teofil 1998, Nr 2; M. Sadowski, Godność człowieka i dobro wspólne w papieskim na- uczaniu społecznym (1878−2005), Wrocław 2010; B. Sorge SJ, Wykłady z katolickiej nauki społecznej. Od Ewangelii do cywilizacji miłości, Kraków 2001; P. Śpiewak, W stronę wspólnego dobra, Warszawa 1998; Św. Augustyn, Państwo Boże, Kęty 1998. 7 Warto tu wskazać na prace: T. Barankiewicz, R. Biskup (red.), Etyka w działalności gospodarczej, Radom 2003; M. Borkowski, J.W. Gałkowski, Etyka w biznesie, Lublin 2002; J. Dietl, W. Gasparski (red.), Etyka w biznesie, Warszawa 1997; J.W. Gałkowski, M. Borkowska (red.), Zasady etyki zawodowej – etyka biznesu, Lublin 2002; T. Guz, P. Marzec (red.), Etyka a ekonomia, Tomaszów Lubelski−Lublin 2010; T. Guz, O ludzką gospodarkę, Tanew 2004; H. Izdebski, P. Skuczyński, Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy, Warszawa 2011. 8 M. Niezgódka-Medek, M. Szubiakowski, Działalność gospodarcza, PPH 1992, Nr 2; J. Olszewski, Wolność gospodarcza w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, IeA 2005, Nr 1; A. Powałowski, Leksykon prawa gospodarczego publicznego, Warszawa 2009; K. Sobczak, Działalność gospodarcza, Warszawa 2004; M. Wierzbowski, M. Wyrzykowski, Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjno- prawne, Warszawa 2001; M. Zdyb, Działalność gospodarcza i publiczne prawo gospodarcze, Kraków 2001; idem, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz do ustawy z 19.11.1999 r., Kraków 2000. 9 Zob. np. S. Biernat, A. Wasilewski, Wolność gospodarcza w Europie, Kraków 2000; E.W. Böcken- förde, Wolność – państwo – Kościół, Kraków 1994; Z. Brodecki, Wolność Gospodarcza. Acquis Com- munautaire, Warszawa 2003; M. Karpiuk (red.), Wolność działalności gospodarczej i jej ograniczenia, Warszawa 2011; K. Klecha, Wolność działalności gospodarczej w Konstytucji RP, Warszawa 2009; C. Kosikowski (red.), Zasada wolności działalności gospodarczej, [w:] Zasady podstawowe polskiej Konstytucji, W. Sokolewicz (red.), Warszawa 1998; idem, Wolność gospodarcza w prawie polskim, Warszawa 1995; P. Opala, A. Rzońca, Ile wolności w gospodarce, Zeszyty Forum Obywtelskiego Roz- woju 2008, Nr 11; A. Szafrański, Przedsiębiorca publiczny wobec wolności gospodarczej, Warszawa 2008; M. Szydło, Swoboda działalności gospodarczej, Warszawa 2005; A. Walaszek-Pyzioł, Swoboda działalności gospodarczej. Studium prawne, Kraków 1994. XIII Wstęp opisano ograniczenia wolności, czyli próby zdefiniowania wolności gospodarczej poprzez wykazanie negatywnych cech ją określających10. Nie znaczy to, że wykazanie ograniczeń wolności i omówienie zasadności ich wprowadzania (co także jest przedmiotem niniejszej pracy) jest błędną drogą do stworzenia katalogu cech warunkujących wolność gospodarczą, jednak na pierwszym miejscu powinno się wskazywać pozytywne cechy ją identyfikujące, a jedynie pomocniczo korzystać z metody negatywnej. Co jednak ważniejsze, w większości opracowań pomija się podmiotowość człowieka i bardziej bada się przedmiotowe warunki prowadzenia działalności niż człowieka, często zapomina się o patrzeniu na gospodarkę przez pryzmat osoby ludzkiej. Celem niniejszego opracowania jest próba „rozjaśnienia” tego typu „luki” antropologicznej w polskim prawie gospodarczym i stania się inspiracją dla dalszych, w ocenie Autorki koniecznych, badań naukowych w tym fundamentalnie re- lewantnym zakresie, gdzie coraz to głębsza analiza wolnego bytu człowieka jest, mówiąc za Karolem Wojtyłą, wciąż na nowo „zadaną” także naukom prawnym i filozoficznym. Formalną strukturę całości pracy tworzy sześć części. Trzy pierwsze rozdziały mają charakter teoretyczny i koncentrują się na filozoficznych analizach dotyczących osoby ludz- kiej, jej godności i wolności, dobra wspólnego oraz etycznych kwestii związanych z wolnoś- cią gospodarczą. Kolejne trzy rozdziały dotyczą prawnych kwestii wolności gospodarczej. Kwestie filozoficzne zostaną rozpoczęte od omówienia ontycznej wolności osoby ludz- kiej jako duchowo wolnego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, ponieważ „własna wola” jest władzą transcendentnego wobec ciała i ducha i jako taka jest zdolna do „wolnej decyzji”11. Jest ona bytowo „dobra”12. W rozdziale pierwszym opisany zostanie aksjologiczny wymiar osoby ludzkiej, jej etosu oraz jego znaczenie dla wolności gospo- darczej. Pokrótce będą przedstawione najważniejsze zasady personalizmu ekonomiczne- go, gdyż postulaty głoszone przez przedstawicieli tej doktryny mają duże znaczenie dla znalezienia najważniejszych cech, istotnych elementów wolności gospodarczej. Poruszone zostaną także wzajemne relacje osoby i społeczeństwa, w którym to osoba realizuje swoje możności, w tym podejmuje działania gospodarcze. Niezbędne będzie także przedstawie- nie rozumienia istoty człowieka i wolności gospodarczej w świetle etyki chrześcijańskiej, ze szczególnym uwzględnieniem nauki Karola Wojtyły i Jana Pawła II, dla którego nauka chrześcijańska stanowiła ostateczne kryterium dla obiektywnego rozumienia przyczyny i źródła ludzkiej godności oraz personalnie pojętego dobra wspól nego. 10 Zob. np. J. Grabowski, Prawne granice wolności gospodarczej, [w:] Rozprawy z prawa cywil- nego i ochrony środowiska, Katowice 1992; Granice wolności gospodarczej w systemie społecznej gospodarki rynkowej. Księga jubileuszowa z okazji 40-lecia pracy naukowej prof. dr. hab. Jana Gra- bowskiego, Katowice 2004; M. Karpiuk (red.), Wolność działalności gospodarczej i jej ograniczenia, Warszawa 2011; R. Kaszubski, K. Radzikowski, Wolność gospodarcza i warunki dopuszczalności jej ograniczeń, Glosa 2000, Nr 3; C. Kosikowski, Wolność działalności gospodarczej i jej ograniczenia w praktyce stosowania Konstytucji RP, [w:] Zasady ustroju społecznego i gospodarczego w procesie stosowania Konstytucji, C. Kosikowski (red.), Warszawa 2005; K. Kruczalak, Wolność gospodarcza i jej ograniczenia w świetle Konstytucji RP, GSP 1998, t. III; W. Kubala, Wolność działalności gospodarczej i jej ograniczenia, PS 2001, Nr 7–8. 11 A. Augustinus, Der freie..., ks. I, 21, s. 28. 12 Ibidem, ks. I, 25, s. 31. XIV Wstęp Drugi rozdział pracy poświęcono relewancji adekwatnego etosu ludzkiego w działa- niach gospodarczych. Jak zostanie wykazane, przestrzeganie podstawowych zasad etycz- nych, tj. godności osoby ludzkiej, pomocniczości, solidarności, miłości czy zupełności osoby ludzkiej, pozwala na lepsze zdefiniowanie sedna wolności, gdyż jak zostanie uka- zane i te zasady etyczne ją tworzą, a brak uczciwości, postępowanie sprzeczne z norma- mi etycznymi negatywnie wpływa na gospodarkę, hamuje jej rozwój i nie pozwala przez to na samodoskonalenie się jednostki ludzkiej. Tylko bowiem poprzez moralnie wartoś- ciowe działania człowiek rozwija sam siebie, przekracza siebie i doskonali siebie poprzez aktualizację swoich możności ontycznych. W rozdziale trzecim nastąpi omówienie zasady bonum personae humanae, która kształ- tuje wolność i ma zdecydowany wpływ na jej rozwój oraz stanowi wspólny cel wszelkiej bytowości prawno-gospodarczej. Zostanie ukazany związek między człowiekiem a spo- łeczeństwem, omówiona będzie zasada dobra wspólnego z uwzględnieniem nauczania Kościoła katolickiego. Zasada bonum commune jest bowiem niezbędna dla istnienia spo- łeczeństwa (w którym aktualizuje się potencjalność osoby ludzkiej), gdyż społeczeństwo bez żadnej idei dobra wspólnego musi się rozpaść13. Podkreślona będzie także rola człowieka oraz społeczeństwa w procesie stanowienia prawa oraz konieczność dialogu i porozumienia między państwem a człowiekiem, bez których regulacje prawne nie rozwijają wolności, ale ją ograniczają. W czwartym rozdziale wolność gospodarcza zostanie przedstawiona w ujęciu prawnym. Oczywiste jest bowiem, że dla prawidłowego rozumienia wolności gospodarczej przynależy jej związek z porządkiem prawnym. Jak bowiem słusznie zauważył chociażby St. Biernat, takiemu „przekonaniu nie przeczy okoliczność, że oparcie porządku prawnego na zasadzie wolności gospodarczej jest wynikiem opowiedzenia się za określonym systemem ekono- micznym, politycznym, a nawet dokonania wyboru moralnego”14. Zaprezentowane zosta- nie ujęcie wolności i działalności gospodarczej w Konstytucji RP i ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, jej zakres podmiotowy i przedmiotowy. Ponadto przedstawione będą także pozakonstytucyjne uregulowania zasad wolności gospodarczej. Aby wydobyć istotę wolności gospodarczej przedstawione zostaną istniejące definicje wolności gospo- darczej, stworzone w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich. Zostanie także opisane podmiotowe i przedmiotowe ujęcie wolności gospodarczej. Rozważania te jednak, z uwagi na obszerne opracowanie tej tematyki przez doktrynę, szczególnie w zakresie uregulowań dotyczących zawieszenia i zakończenia działalności gospodarczej, jej rodzajów i form15, 13 V. Possenti, Religia i życie publiczne. Chrześcijaństwo w dobie ponowożytnej, Warszawa 2005, 14 St. Biernat, Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej – wolność gospodarcza de s. 112. lege lata i de lege ferenda, PPH 1994, Nr 9, s. 9–17. 15 Zob. np. J. Grabowski, Publiczne prawo gospodarcze, Bydgoszcz 2008; M. Chołodecki, M. Strzel- bicki, Publiczne prawo gospodarcze. Procedury, Poznań 2012; K. Kokocińska, A. Trela, Publiczne prawo gospodarcze w orzecznictwie, Poznań 2011; C. Kosikowski, Publiczne prawo gospodarcze Polski i Unii Europejskiej, Warszawa 2010; K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2007; J. Olszewski (red.), Publiczne prawo gospodarcze, Warszawa 2012; A. Powałowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2011; A. Powałowski, M. Wierzbowski, M. Wyrzykowski (red.), Prawo gospo- darcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2005; Z. Snażyk, A. Szafrański, Publiczne XV Wstęp zostaną przedstawione w okrojonej wersji, na tyle, na ile jest to potrzebne do wykazania istotnych cech wolności. W rozdziale piątym zostanie pokazana rola państwa, jego ingerencja w wolność go- spodarczą. Jest to konieczne dla zrozumienia sedna wolności, gdyż państwo jest jej regu- latorem. Poprzez ukazanie natury ograniczeń wolności, opisanie różnych ujęć roli państwa w gospodarce, podjęta zostanie próba wyznaczenia prawidłowej granicy ingerencji państwa wobec człowieka (podmiotu) prowadzącego działalność gospodarczą. Można próbować zdefiniować wolność personalną w aspekcie ekonomicznym poprzez wskazanie jej podstawowych elementów, różnorodnego spojrzenia na cechy tej wolności, jednak samo tylko teoretyczne zdefiniowanie wolności gospodarczej nie wyczerpuje jej prawdziwego bytowego znaczenia. Dlatego dla prawidłowego i prawdziwego wyznaczenia treści i sensu wolności gospodarczej, obok rozważań teoretycznych, niezbędne jest uka- zanie jej realizacji w praktyce. Dopiero bowiem realizacja „w życiu codziennym” norm prawnych, ich interpretacja przez przedsiębiorców, sędziów czy przedstawicieli doktryny, pozwoli na wydobycie istoty wolności gospodarczej lub przynajmniej podjęcie takiej pró- by. Dlatego celem ukazania rozumienia i przestrzegania wolności gospodarczej w prak- tyce, w rozdziale szóstym, będą przedstawione w zarysie16 wybrane kwestie dotyczące wykonywania działalności gospodarczej (np. zakładania działalności i związanych z tym przedsięwzięć17, reglamentowanej działalności gospodarczej, wykonywania działalności przez przedsiębiorców). W zakończeniu niniejszego opracowania zostaną zebrane i podsumowane elementy, które składają się na zakres treściowy i bytowy wolności, czyli jej prawdziwą i całościo- wo pojętą naturę. Będzie ukazane rozumienie filozoficznoprawne wolności gospodarczej oraz dokonana ocena przestrzegania istotnych cech wolności w Polsce wraz z wnioskami de lege ferenda. W całej pracy uregulowania prawne oceniane są poprzez aspekt wolności człowieka i moralności, jego rozwoju i swobody wyboru oraz aspekt ekonomiczny, który chyba naj- bardziej praktycznie ilustruje problematykę wpływu prawodawstwa na byt konkretnego człowieka: jakie działania państwa wywołują pozytywne efekty, a jakie stoją w opozycji wobec przestrzeni nietykalności wolnej aktywności osoby i tym samym deformują urze- czywistnianie się wolnej podmiotowości ludzkiej w działalności gospodarczej. Praca została oparta zarówno na analizie poglądów doktryny, jak i na źródłach prawa polskiego oraz raportach międzynarodowych instytucji badających wolność gospodarczą. W tym zakresie dokonano analizy porównawczej sytuacji Polski oraz jej najbliższych sąsia- dów, członków Unii Europejskiej. W szerokim zakresie skorzystano także z orzecznictwa Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa sądów administracyj- nych. Jeśli chodzi o źródła prawa, rozważania zostały skoncentrowane przede wszystkim na przepisach Konstytucji RP oraz aktach prawnych dotyczących wolności gospodarczej, prawo gospodarcze, Warszawa 2011; K. Strzyczkowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 2010; M. Zdyb, Publiczne prawo gospodarcze, Kraków 1998. 16 Z uwagi na fakt, że dogłębne omówienie poszczególnych kwestii zasługuje każdorazowo na od- 17 Dla przykładu uzyskanie wpisu do KRS czy CEIDG bądź budowy obiektów niezbędnych do wykonywania działalności i uregulowania ich dostępu do sieci elektrycznej. rębne opracowanie. XVI Wstęp np. ustawie o swobodzie działalności gospodarczej czy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Duże znaczenie dla omówienia idei wolności gospodarczej oraz sposobów jej realizacji miały dokumenty prawno-etyczne Kościoła katolickiego, ze szczególnym uwzględnieniem nauczania Jana Pawła II, oparte na klasycznym rozumieniu człowieka, jako istoty rozum- nej i wolnej oraz na klasycznym, tj. personalistycznym pojmowaniu zarówno bytowości prawa jak też i ekonomii. W dysertacji konieczne było dokonanie pewnej selekcji, w szczególności ograniczenie problematyki odnoszącej się do wykonywania działalności gospodarczej. Skoncentrowa- no się zatem na wybranych zagadnieniach, subiektywnie ocenionych jako najważniejsze, najdobitniej obrazujących rozumienie i przestrzeganie wolności gospodarczej lub jej brak oraz na tych, które pokazują jak państwo wypełnia swoją służebną rolę wobec jednostki i społeczeństwa. Pominięto kwestie dotyczące rozumienia wolności gospodarczej na grun- cie europejskim, skupiono się jedynie na porównaniu sytuacji Polski, w zakresie niektórych form wykonywania działalności gospodarczej, z państwami europejskimi18. Wyrazy głębokiej wdzięczności pragnę złożyć Wydziałowi Prawa, Prawa Kanoniczne- go i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II za lata studiów na kierunku prawo i zrealizowanie przewodu doktorskiego. Serdeczne podziękowania składam także wszystkim osobom, które przyczyniły się do powstania niniejszego opracowania w jego ostatecznym kształcie, w szczególności Księ- dzu Prof. dr. hab. Tadeuszowi Guzowi, a także recenzentom Księdzu Prof. dr. hab. Sła- womirowi Fundowiczowi z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II i Panu Prof. dr. hab. Kamilowi Zeidlerowi z Uniwersytetu Gdańskiego. 18 Szerzej na temat wolności gospodarczej w Europie, rozumianej jako zespół swobód gospo- darczych, zob. J. Barcz, Swoboda przedsiębiorczości, [w:] Prawo Unii Euro pejskiej, Warszawa 2004; S. Biernat, Prawo Unii Europejskiej a Konstytucja RP i prawo polskie – kilka refleksji, PiP 2004, Nr 11; E. Cała-Wacinkiewicz, Konstrukcja normatywna swobody przedsiębiorczości w UE na tle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, [w:] K. Sła wik (red.), Działalność gospodarcza. Kluczowe problemy, Warszawa 2007; J. Ciapała, Konstytucyjna zasada ochrony wolności działalności gospodar- czej. Uwagi w kontekście obowiązywania prawa Unii Europejskiej, [w:] K. Sła wik (red.), Działalność gospodarcza, kluczowe problemy, Warszawa 2007; T. Kocowski, Działalność gospodarcza, [w:] System Prawa Administracyjnego. Publiczne prawo gospodarcze, t. 8A, J. Grabowski, L. Kieres, A. Walaszek Pyzioł (red.), Warszawa 2013; J. Krzemińska, Freedom of Commercial Speech in Europe, London Law Review 2005, Nr 2; W. Łączkowski, Ekonomiczne i socjalne prawa człowieka a dobro wspólne, [w:] Godność człowieka a prawa ekonomiczne i socjalne. Księga Jubileuszowa wydana w piętnastą rocznicę ustanowienia Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2003; W.-H. Roth, Swoboda prowa- dzenia działalności gospodarczej i swoboda świadczenia usług, [w:] M.A. Dauses, Prawo gospodarcze Unii Europejskiej, Warszawa 1998; R. Szulc, Usługi bez granic. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca usług na rynku wewnętrznym UE (część pierwsza), PUG 2006, Nr 6; R. Szulc, Wol- ność usług. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca usług na rynku wewnętrznym UE (część druga), PUG 2006, Nr 7; M. Szydło, Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej i swoboda świadczenia usług w prawie Unii Europejskiej, Toruń 2005; idem, Ograniczenia działal- ności gospodarczej odnoszące się do przedsiębiorstw komunalnych a swobody rynku wewnętrznego we Wspólnocie Europejskiej, ST 2007, Nr 6; M. Tomaszewska, Zasada wolności pracy w europejskim prawie wspólnotowym, Poznań 2003; D. Wądołowska, Cztery podstawowe wartości europejskiej integracji gospodarczej, Kraków 2003. XVII Wstęp Wydawnictwu C.H. Beck dziękuję pięknie za wspaniałomyślne opublikowanie mojej rozprawy oraz za dotychczasowe lata współpracy. Wszystkim Czytelnikom tej publikacji wyrażam wdzięczność ducha za wspólny na- mysł nad tą jakże fundamentalną problematyką dla każdego człowieka. W pracy uwzględniono stan prawny na 1.7.2013 r. Warszawa, listopad 2013 r. Joanna Ablewicz XVIII Wstęp Wykaz skrótów 1. Akty prawne KC ......................................... ustawa z 23.4.1964 r. − Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) KK ......................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) KRSU .................................... ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) KSH ...................................... ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030) SDGU .................................. ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672) TfUE ..................................... Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skon- solidowana, uwzględniająca zmiany wprowadzone Trakta- tem lizbońskim podpisanym dnia 13.12.2007 r., Dz.Urz. UE C z 2008 r. Nr 115, s. 47) 2. Publikatory AUWr ................................... Acta Universitatis Wroclaviensis Dz.U. ..................................... Dziennik Ustaw Dz.Urz. UE .......................... Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej EP ......................................... Edukacja Prawnicza GSP ...................................... Gdańskie Studia Prawnicze IeA ........................................ Ius et Administratio KPP ....................................... Kwartalnik Prawa Prywatnego KRRiT .................................. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji MoP ...................................... Monitor Prawniczy MPPr .................................... Monitor Prawa Pracy NP ........................................ Nowe Prawo ONSA ................................... Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego OSNC ................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) OSNP.................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (od 2003 r.) OSP ....................................... Orzecznictwo Sądów Polskich XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Istota wolności gospodarczej w aspekcie filozoficznoprawnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: