Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00297 003455 12929600 na godz. na dobę w sumie
JUDO. Historia i metodyka nauczania. Wybrane aspekty - ebook/pdf
JUDO. Historia i metodyka nauczania. Wybrane aspekty - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: AWF Warszawa Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-89630-52-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Można śmiało powiedzieć, że powstawanie i rozwój poszczególnych systemów walki wręcz funkcjonuje jako ewolucyjny proces odbywający się wraz z rozwojem cywilizacji, określonymi jej wymogami i przenikaniem się różnorodnych wzorców kulturowych. Nie jest to odkrycie jednego genialnego człowieka, który z niczego stworzył sztukę walki, lecz jest to efekt pracy i doświadczeń wielu mistrzów, którzy potrafi li skorzystać z ugruntowanej wiedzy swoich poprzedników i uformować ją na miarę potrzeb swojej epoki. Nieprzeciętne jednostki, Jigoro Kano, Morihei Ueshiba, Masutatsu Oyama i inni, potrafi ły dostrzec podstawowe zasady warunkujące skuteczność używanych przez siebie elementów techniki walki. Wykorzystując prawidłowości funkcjonujące w posiadanym obszarze nagromadzonych umiejętności i wiedzy, zbudowali logiczną strukturę określającą odrębność i wyjątkowość swoich, dalekowschodnich systemów walki wręcz. Jigoro Kano jako pierwszy rozpoczął prace nad metodycznym ujęciem swojego systemu walki wręcz, a wielu innych poszło jego śladem. Uczniom, adekwatnie do posiadanych umiejętności nadawał on stopnie, a elementy techniki judo podzielił na grupy i sukcesywnie odkrywał wspólne mechanizmy determinujące skuteczność wykonania rzutów. Jak na owe czasy były to posunięcia wyjątkowo nowatorskie. Łatwość wymiany doświadczeń kulturowych między Japonią i Zachodem jaka wystąpiła w XX wieku, poskutkowała zbliżeniem stanowisk związanych z aktywnością fizyczną, co w efekcie przyczyniło się do usportowienia judo. Zgodnie z zasadą konwergencji, w procesie szkolenia sportowego Europejczyków, zaczęły pojawiać się cenne wartości wnoszone przez ambasadora kultury Kraju Kwitnącej Wiśni, jakim z dnia na dzień stawało się Kodokan Judo, spadkobierca dumnych samurajów. Wypracowane i utrwalone wzorce metodyczne będące standardem nauczania w obszarze kultury fizycznej i sportu europejskiego, pozwalają dostosować wartościową egzotykę Dalekiego Wschodu do naszych obszarów oczekiwań i percepcji. Obecnie powszechna jest świadomość znaczenia metodyki nauczania techniki judo, która stanowi jedno z podstawowych ogniw w procesie szkolenia przyszłych adeptów i rozwoju tej wspaniałej dyscypliny sportu i sztuki walki. Dlatego znacząca część tej pracy zawiera propozycje metodyki nauczania techniki judo i jest skierowana do studentów wychowania fizycznego, słuchaczy kursów instruktorskich i trenerskich oraz nauczycieli i trenerów prowadzących szkolenie początkowe jak również bardziej zaawansowane w tej dyscyplinie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Stanisław Kuźmicki JUDO Historia i metodyka nauczania Wybrane aspekty WARSZAWA 2011 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Przewodniczący Zastępca Sekretarz Członkowie Komitet Redakcyjny - prof. dr hab. Jadwiga Charzewska - dr Krzysztof Zuchora - dr Krzysztof Perkowski - dr Jolanta Derbich - dr hab. prof. nzw. AWF Lidia Ilnicka - dr hab. prof. nzw. AWF Ewa Kozdroń - dr Jerzy Królicki - dr Artur Kruszewski Recenzent: dr Artur Kruszewski SKRYPT Wydanie I ISBN 978-83-89630-52-8 @ Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postacji całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Redakcja i korekta techniczna – Joanna Kłyszejko Projekt okładki – W. Kosiński Fotografi e nr 20-284 pochodzą ze zbiorów Autora Elementy techniki prezentują studenci specjalizacji judo Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, zawodnicy klubu sportowego AZS-AWF Warszawa: Piotr Karolkowski (1 dan) i Paweł Płoński (1 dan). Wydawnictwo AWF Wydanie I Objętość 7,93 aw Format B-5 Warszawa 2011 Nakład 3000 egz. (druk w seriach) Skład, łamanie, druk: Centrum Poligrafi i M.M. Jakubiccy 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== SPIS TREŚCI Od autora Wprowadznie 1. Wybrane aspekty historii judo 1.1. Sztuka walki wręcz jako kulturowo ukształtowana postać wewnątrzgatunkowej walki rodzaju ludzkiego o przetrwanie i dominację 1.2. Zewnętrzne oddziaływania na ludność zamieszkującą Wyspy Japońskie 1.3. Początki ju-jut-su 1.4. Samuraje 1.4.1. Rola samuraja w przemianach zachodzących w Japonii 1.4.2. Bushido – droga samuraja 1.4.3. Buddyzm zen, ważne narzędzie określające skuteczność samuraja w walce 1.4.4. Seppuku – demonstracja czystości myśli wojownika i sposób na odzyskanie honoru 1.5. Jigoro Kano – twórca Kodokan Judo 1.6. Ekspansja judo do świata zachodniego 1.7. Początki i rozwój judo w Polsce 1.6.1. Początki judo na kontynencie europejskim 1.6.2. Początki judo na kontynencie amerykańskim 1.6.3. Ramy organizacyjne 1.7.1. Pojawienie się ju-jutsu i rozwój judo w naszym kraju 1.7.2. Tworzenie struktur formalizujących rozwój judo jako dyscypliny sportowej 1.7.3. Pierwsze walki i odnoszone sukcesy w turniejach międzynarodowych 1.7.4. Judo kobiet 2. Wybrane aspekty metodyki judo 2.1. Pierwsze metodyczne koncepcje szkolenia judoków 2.1.1. Metodyczne podstawy Kodokan Judo zapoczątkowane przez jego twórcę ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 7 8 8 13 15 16 16 18 21 22 23 33 33 35 36 37 37 40 42 46 48 48 48 3 2.1.2. Metoda Mikinosuke Kawaishiego i czynniki ją kształtujące 52 56 2.1.3. Metoda Antona Geesinka 59 59 64 2.2. Teoretyczne podstawy metodyki judo 2.2.1. Zasady nauczania techniki judo 2.2.2. Nauczanie i doskonalenie techniki walki judo 2.3. Kształtowanie nawyków ruchowych na poszczególnych 71 71 75 76 78 78 80 80 83 88 93 98 98 101 113 113 117 122 135 135 141 145 etapach szkolenia 2.3.1. Stadia nauczania techniki 2.3.2. Etap szkolenia wszechstronnego 2.3.3. Etap szkolenia ukierunkowanego 2.3.4. Etap szkolenia specjalnego 2.4. Rola gier i zabaw z mocowaniem w treningu judo 3.2.1. Uki-goshi i o-goshi 3.2.2. Ippon-seoi-nage i morote-seoi-nage 3.1.1. Pad w tył – ushiro-ukemi 3.1.2. Pad w bok – yoko-ukemi 3.1.3. Pad w przód z przewrotem – mae-mawari-ukemi 3. Metodyka nauczania wybranych elementów techniki judo 3.1. Pady – ukemi 3.2. Rzuty biodrowe i ręczne 3.3. Rzuty nożne 3.4. Elementy techniki wykonywane w ne-waza 3.3.1. O-soto-gari 3.3.2. Hiza-guruma i sasae-tsurikomi-ashi 3.3.3. O-uchi-gari 3.4.1. Przejście do trzymania 3.4.2. Przejście do dźwigni Literatura 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== OD AUTORA Można śmiało powiedzieć, że powstawanie i rozwój poszczególnych sys- temów walki wręcz funkcjonuje jako ewolucyjny proces odbywający się wraz z rozwojem cywilizacji, określonymi jej wymogami i przenikaniem się różno- rodnych wzorców kulturowych. Nie jest to odkrycie jednego genialnego czło- wieka, który z niczego stworzył sztukę walki, lecz jest to efekt pracy i doświad- czeń wielu mistrzów, którzy potrafi li skorzystać z ugruntowanej wiedzy swoich poprzedników i uformować ją na miarę potrzeb swojej epoki. Nieprzeciętne jednostki, Jigoro Kano, Morihei Ueshiba, Masutatsu Oyama i inni, potrafi ły do- strzec podstawowe zasady warunkujące skuteczność używanych przez siebie elementów techniki walki. Wykorzystując prawidłowości funkcjonujące w po- siadanym obszarze nagromadzonych umiejętności i wiedzy, zbudowali logicz- ną strukturę określającą odrębność i wyjątkowość swoich, dalekowschodnich systemów walki wręcz. Jigoro Kano jako pierwszy rozpoczął prace nad metodycznym ujęciem swo- jego systemu walki wręcz, a wielu innych poszło jego śladem. Uczniom, ade- kwatnie do posiadanych umiejętności nadawał on stopnie, a elementy techniki judo podzielił na grupy i sukcesywnie odkrywał wspólne mechanizmy determi- nujące skuteczność wykonania rzutów. Jak na owe czasy były to posunięcia wyjątkowo nowatorskie. Łatwość wymiany doświadczeń kulturowych między Japonią i Zachodem jaka wystąpiła w XX wieku, poskutkowała zbliżeniem stanowisk związanych z aktywnością fi zyczną, co w efekcie przyczyniło się do usportowienia judo. Zgodnie z zasadą konwergencji, w procesie szkolenia sportowego Europej- czyków, zaczęły pojawiać się cenne wartości wnoszone przez ambasadora kultury Kraju Kwitnącej Wiśni, jakim z dnia na dzień stawało się Kodokan Judo, spadkobierca dumnych samurajów. Wypracowane i utrwalone wzorce metodyczne będące standardem naucza- nia w obszarze kultury fi zycznej i sportu europejskiego, pozwalają dostosować wartościową egzotykę Dalekiego Wschodu do naszych obszarów oczekiwań i percepcji. Obecnie powszechna jest świadomość znaczenia metodyki na- uczania techniki judo, która stanowi jedno z podstawowych ogniw w proce- sie szkolenia przyszłych adeptów i rozwoju tej wspaniałej dyscypliny sportu i sztuki walki. Dlatego znacząca część tej pracy zawiera propozycje metodyki nauczania techniki judo i jest skierowana do studentów wychowania fi zycz- nego, słuchaczy kursów instruktorskich i trenerskich oraz nauczycieli i trene- rów prowadzących szkolenie początkowe jak również bardziej zaawansowane w tej dyscyplinie. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 Składam serdeczne podziękowania Antoniemu Zajkowskiemu, Tadeuszowi Gomuła i Sławkowi Kamińskiemu, żonie i córce – moim muzom za wsparcie w chwilach braku pewności. Dziękuję studentom specjalizacji judo Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie zawodnikom klubu sportowego AZS-AWF Warszawa Piotrowi Karolkowskiemu i Pawłowi Płońskiemu. Autor 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WPROWADZENIE Sztuki walki wręcz swoimi korzeniami sięgają daleko wstecz i jako forma użytkowa były wykorzystywane pierwotnie w walce o przetrwanie i dominację. Umiejętność walki była wysoko ceniona w formacjach militarnych i adekwatnie do zmian kulturowych, ich postać ulegała naturalnym przemianom spełniając wymogi danej epoki. Na kierunek przemian endemicznych form walki wręcz miały wpływ migracje ludności, wymiana kulturowa i handlowa oraz wojny i podboje. Przypuszcza się, że formy walki egzystujące w starożytnym Egipcie i Azji Mniejszej oddziaływały na postać sztuk walki funkcjonujących w Indiach i Chinach. Natomiast wysoko rozwinięta kultura chińska swoimi wpływami zdo- minowała kraje ościenne, a w tym wyspiarską i odizolowaną Japonię. Tu, przez setki lat, umiejętność walki była przywilejem samurajów, dumnych wojowników, którzy stanowili mocny fi lar w strukturze kraju i przemianach jakie dokonywały się w Japonii. Ju-jutsu, umiejętność unicestwiania przeciwnika go- łymi rękami, było nierozerwalnie związane z egzystencją samuraja i z pokole- nia na pokolenie ulegało przemianom czerpiąc m.in. z bogatych wzorców chiń- skiego wu-shu. Z Chin do Japonii dotarł buddyzm i tradycja uprawiania sztuk walki wręcz w zakonach, a praktyki zen wzmacniały skuteczność samuraja w boju. Szlachetne urodzenie, odwaga, umiejętność posługiwania się mie- czem oraz opanowanie ju-jutsu, stanowiły o statusie samuraja. W drugiej połowie XIX wieku, wraz z upadkiem świetności dumnych wojow- ników, nastąpiła degradacja znaczenia ju-jutsu, a szkoły przygotowujące do walki wręcz zaczęły znikać. Następowały szybkie zmiany w unikalnym kolo- rycie kultury japońskiej, której strażnikami i kreatorami jeszcze niedawno byli samuraje. Wyjątkową wartość ich dziedzictwa dostrzegł dobrze wyedukowany młody Japończyk, Jigoro Kano, który był zafascynowany bogactwem kulturo- wym okresu świetności samurajów i ich skutecznością w boju. Brutalnym ele- mentom walki wręcz w jakie obfi towało ju-jutsu, nadał on nową formę i nazwał Kodokan Judo, a teoretyczne ramy zbudował na głębokich wartościach fi lozofi i dalekowschodniej Azji. Założeniem jego systemu był harmonijny rozwój ducha i ciała obu ćwiczących, uzyskany na drodze wzajemnej współpracy i dbałości o bezpieczeństwo współpartnera. Z tego powodu Jigoro Kano najpierw w swo- im kraju spotkał się z dezaprobatą wielu środowisk, by wkrótce zostać amba- sadorem bogactwa kulturowego Kraju Kwitnącej Wiśni, którego postać przez wieki kreowali dumni samuraje, bezwzględni wojownicy. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 1. WYBRANE ASPEKTY HISTORII JUDO 1.1. SZTUKA WALKI WRĘCZ JAKO KULTUROWO UKSZTAŁTOWANA POSTAĆ WEWNĄTRZGA- TUNKOWEJ WALKI RODZAJU LUDZKIEGO UKIERUNKOWANEJ NA PRZETRWANIE I DOMINACJĘ Sztuki walki wręcz są postrzegane jako wyjątkowe umiejętności człowieka wykorzystywane w walce o dominację wewnątrzgatunkową. Na przestrzeni wieków sposób walki naszych przodków, począwszy od form prymitywnych w postaci „ciosów młotkowych”, które dzisiaj obserwujemy również u szympan- sów, przyjmował coraz bardziej skuteczną i wyrafi nowaną formę. Jej postać była uzależniona od intelektu pierwotnych ludzi, poziomu ich ucywilizowania i nagromadzonej wiedzy z zakresu walki. Ciągła konieczność siłowego roz- wiązywania problemów wewnątrz i międzyplemiennych wymagała od naszych przodków umiejętności skutecznej walki. Zdobycze kulturowe w postaci na- rzędzi i przekształcenie ich w broń, zapewniały większą skuteczność w walce o przetrwanie i dominację plemienia w danym regionie. Przyczyniały się też do powstawania nowych form walki gołymi rękami. Podkreślanie własnej pozycji w grupie, szczególnie pozycji samca „alfa”, rywalizacja o najatrakcyjniejszą i liczną prokreację oraz najlepsze kęsy pożywienia, wymagały od najsilniej- szych osobników męskich, oprócz siły fi zycznej, również dużych umiejętności walki wręcz. Tego rodzaju umiejętności są nabywane już w okresie dzieciństwa poprzez zabawę z rówieśnikami i obserwację walki innych. Podobnie jak w ry- walizacji dorosłych, każdy udział dziecka w zabawie zawsze, nierozerwalnie wiąże się z weryfi kacją jego pozycji wśród rówieśników. Połączenie odpowied- nich warunków fi zycznych naszego przodka z umiejętnościami walki wręcz umożliwiało zwycięstwo w walce o przetrwanie i potwierdzenie dominacji nad innymi, co bezpośrednio przekładało się na jego status w grupie. Zadawanie ciosów przeciwnikowi za pomocą zaciśniętych pięści jest jed- nym z najstarszych w świecie sposobów walki człowieka z człowiekiem gołymi rękami. Aby odnaleźć pierwotne formy uderzeń podobne do dzisiejszego bok- su musimy sięgnąć czasów sumeryjskich. Prawie 5 tysięcy lat temu, na tere- nach mieszczących się między rzekami Eufrat i Tygrys (tereny dzisiejszego Iraku), Sumerowie lubowali się w wyjątkowo brutalnej formie rozrywki jaką było oglądanie walk bezlitośnie okładających się pięściami wojowników. Ta najstar- sza cywilizacja stworzyła potęgę państwa, wzniosła miasta i zorganizowała strukturę władzy (Roux 1998). Sumerowie prowadzili wojny, wznosili pałace i świątynie, rzeźbili posągi, dokumentowali zwycięzców i osiągnięcia królów. Najstarsze płaskorzeźby wykonywane w miękkim kamieniu (stele), ukazują 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ważne wydarzenia z dziejów (Saggs 1973). Rysunki na płytach pochodzących z okresu prawie 3 tysiące lat p.n.e., znalezionych w okolicy Bagdadu, pokazują dwóch pięściarzy w postawie bojowej i świadczą o prowadzeniu walk na pięści w tamtym okresie. W tym miejscu warto zauważyć, że wojny z wykorzystaniem oręża były prowadzone już dużo wcześniej. Umiejętność walki wręcz, czyli umiejętność wykonywania uników, obchwytów przeciwnika, obaleń i zadawania ciosów, w różnych sytuacjach zwarcia czy utraty oręża na polu bitwy, dawały wojow- nikowi szansę na przeżycie. Techniki walki wręcz, jako warunek przetrwania, były znane dużo wcześniej niż wymyślono trwałe formy dokumentacji wyda- rzeń. Oczywiście utrwalano te najważniejsze, zgodnie z kryterium wartości da- nej epoki i upodobaniami estetycznymi. Na ścianach grobowca w Beni Hasan, cywilizacja starożytnego Egiptu po- nad 2,5 tysiąca lat p.n.e., utrwaliła rysunki (ryc. 1) przedstawiające wojow- ników wykonujących chwyty, rzuty i uderzenia preferowane nawet obecnie w różnych stylach walki zapaśniczej oraz bokserskiej (Kruszewski 2008). Rycina 1. Malowidła wojowników z grobowca w Beni Hasan - ponad 2500 lat p.n.e(www.wrestlingbest.com). Ciepły klimat tamtego regionu świata i uwarunkowania kulturowe to czynniki wpływające na skąpe okrycie ciała mężczyzn. Wojownicy tamtych czasów byli zmuszeni dostosować sposób walki wynikający z braku możliwości chwytania przeciwnika za odzież czy lekką zbroję. Posiadanie umiejętności zadawania ciosów i walki zapaśniczej zwiększało bojowość i chart ducha walczących, sta- nowiło ważne ogniwo w strategicznym ich wyszkoleniu zapewniającym sławę i bogactwo ich władcom. Tak więc, przygotowanie militarne było podstawowym mechanizmem ewolucji i rozwoju umiejętności walki wręcz. Pomimo metodycznego ujęcia wielu elementów walki przedstawionych na ścianach grobowca w Beni Hasan, trudno powiedzieć czy już wtedy były to formy walki sportowej. Z pewnością sportowe walki zapaśnicze odbywały się na terenach Grecji, gdzie w roku 708 p.n.e. po raz pierwszy zostały wprowadzone do programu starożytnych igrzysk olimpijskich jako jedna z dyscyplin pięcioboju zwane- go pentatlonem (Łanowski 2000). Starożytni Grecy fascynowali się również ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 walkami bokserskimi czego dali wyraz w roku 688 p.n.e. wprowadzając je do programu igrzysk (Nowak i wsp. 1983). W bardzo brutalnej walce, zawodni- cy bez podziału na kategorie wagowe, zamachowymi i „młotkowymi” ciosami zadawanymi przeciwnikowi w głowę, okładali się aż do momentu, gdy jeden z walczących okazał się nie zdolny do jej kontynuowania. Bokserzy zawijali pięści rzemieniami, a na uszy stosowali specjalne nauszniki (ryc. 2). Rycina 2. Sekwencja walki bokserskiej – fresk sprzed 1600 r p.n.e. (za Nowak i wsp. 1983). Rycina 3. Pankration - sekwencja walki utrwa- lona na amforze (V wiek p.n.e.) Metropolitan Museum of Art. NY - (www.wrestlingbest.com). Czterdzieści lat później, w 648 roku p.n.e. jako forma walki bardziej uni- wersalnej, do programu starożytnych igrzysk olimpijskich został wprowadzo- ny pankration. Były to walki o mieszanej technice, w których łączono ciosy bokserskie i kopnięcia z elementami techniki różnych form zapaśniczych, w tym również podobnych do ju-jutsu (ryc. 3). Walczący zawodnicy w dystan- sie wykonywali uderzenia zaciśniętymi pięściami i kopnięcia, a w zwarciu wy- korzystywali rzuty i chwyty (Cynarski 2000). Grecy byli przekonani, że regularne treningi wpływają na harmonijny roz- wój mięśni i estetyczne kształty ciała. Jednak głównym mechanizmem po- pularności walki wręcz była jej skuteczność. Wojownik, który posiadał ta- kie umiejętności, oprócz wieńca laurowego i profi tów mógł się również wykazać podczas działań wojennych swojego polis. Umiejętności takie jak: wyprowadzanie ciosów, odskoki, doskoki, uniki, rzuty i chwyt dawały mu w bezpośredniej walce zdecydowaną przewagę (Kruszewski 2008). Dzię- ki temu zapewniał sobie, oprócz przeżycia, pozycję w społeczeństwie. Wy- szkolony, nieuzbrojony wojownik stawał się bronią samą w sobie – silną i groźną. Rozwój cywilizacji zawsze był związany z walką o przetrwanie i działaniami wojennymi, które od człowieka, bezlitośnie ciągle wymagały nowych rozwią- zań, dających przewagę nad przeciwnikiem. W IV wieku p.n.e. bardzo sku- teczną machinę wojenną zbudował Aleksander III Wielki zwany Macedońskim (356-323 p.n.e.). Jego wyprawy wojenne i podboje, oprócz wzbogacenia puli 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== genowej u ludów podbitych, również skutkowały bogactwem łupów i wymianą osiągnięć kulturowych (Green 1978, Nawotka 2007). Jak się przypuszcza, wypra- wa związana z podbojem Indii przeniosła i zaszczepiła na gruncie krajów azjatyc- kich pewne staroegipskie i starogreckie wzory walki (Kondratowicz 1994). Natomiast żołnierze Aleksandra Wielkiego wzbogacili swój sposób walki o rdzenne wzorce indyjsko-perskie, spośród których indyjska sztuka walki wręcz wywodząca się z południowoindyjskiego stanu Kerala i funkcjonująca pod nazwą kalarippayattu, mogła mieć największą siłę oddziaływania. Mówić tu należy raczej o preferencjach w sposobach zadawania ciosów rękami i nogami mierzonych precyzyjnie w określone części ciała przeciwnika (Zarrilli i wsp.1998). Wiedza o miejscach w ciele człowieka szczególnie wraż- liwych na ciosy, uzyskiwana w bezpośredniej walce, była zdecydowanie po- szerzana o zdobycze medycyny. Szczególnie bogatą wiedzę na temat umiej- scowienia wrażliwych punktów w naszym ciele, już wiele lat przed naszą erą posiedli Hindusi oraz Chińczycy. Obie nacje wykorzystywały ją głównie w ce- lach leczniczych. System walki Kalarippayattu osadzony na wzorcach kultury starożytnych Indii w odróżnieniu od wzorców greckich i egipskich, uwzględniał również aspekt duchowy dotyczący w dużym stopniu umiejętności koncentra- cji i obszar leczniczy związany z masażem oraz nauką o witalnych punktach ludzkiego ciała (Tokarski 2000). Znajomość naszego ciała pomagała również w nauczaniu precyzyjnie mierzonych i skutecznych uderzeń, dźwigni, duszeń oraz rzutów (Luijendijk 2005). W starożytnych Indiach, Chinach, Japonii, Korei i innych okolic tamtego świa- ta, ciosy zadawane gołymi rękami często różniły się od wzorców preferowanych w antycznej Grecji. Mierzone były w głowę jak również we wrażliwe miejsca całe- go tułowia. Wojownicy tamtych regionów świata wykorzystywali uderzenia głową oraz specjalizowali się w różnorodnych i precyzyjnych uderzeniach nogami. W Chinach wiele odmian sztuk walki wręcz występowało pod nazwą wu-shu (sztuki wojenne), na kształt którego znaczny wpływ miały również oddziały- wania indyjskiego kalarippayattu. Ten system obejmuje naukę sekwencji ru- chowych, walkę wręcz oraz trening z użyciem różnego rodzaju broni jak kije, noże, miecze i włócznie. Natomiast ćwiczenia medytacyjno-oddechowe jako integralna część systemu dopełniają jego całości i ułatwiając koncentrację, pozwalają perfekcyjnie opanować doskonalone akty ruchowe i skuteczność w walce. Chińskie odmiany sztuk walki obecnie na Zachodzie określane rów- nież mianem kung fu, najczęściej kojarzy się z buddyjskimi mnichami, którzy w zaciszu klasztorów i w pełnym uduchowieniu doskonalili swoje ciało i umysł. Wprowadzenie kung fu do klasztorów położonych na terenach Chin jest łą- czone z Bodhidharą (Cynarski 2000), synem hinduskiego księcia, mnichem, który posiadał niebywałą siłę ducha, a umiejętność walki wręcz zdobył na dwo- rze swojego ojca. Z Indii do Chin przybył on około 500 roku aby propagować buddyzm. Po dotarciu do klasztoru Shaolin (ryc. 4), oprócz wiedzy duchowej, medytującym tam mnichom przekazywał również praktyczne umiejętności walki wręcz. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Rycina 4. Główna brama klasztoru Shaolin – widok z końca XX wieku (fot. ze zbiorów Tao Cao). Wprowadzone przez niego regularnie wykonywane zestawy ćwiczeń, w oparciu o które rozwinął się system walki określany mianem Shaolin-shu, pozwalały mnichom poprawić kondycję fi zyczną i prowadzić długotrwałą me- dytację (Draeger i wsp. 1972). Podatny grunt jaki stanowili uduchowieni mnisi i ich „pełne” oddanie się poszukiwaniu harmonii ducha i ciała poprzez łączenie medytacji i perfekcji w sztukach walki wręcz, przyniosło nieoczekiwane efekty. Umiejętności mnichów i przewaga skuteczności stylu rozwiniętego w Shaolin nad stylami walki wręcz funkcjonującymi w Chinach od lat, przyniosły im sławę trwającą do dzisiaj, a z tego powodu Bodhidharma w wielu środowiskach jest uważany za twórcę wu-shu. Niewątpliwie Bodhidharma miał wpływ na rozwój chińskich sztuk walki wręcz, podobnie jak charyzmatyczni mistrzowie, którzy nastąpili po nim (Draeger i wsp. 1972). Natomiast ci, którzy doskonalili siebie i innych przed jego przybyciem, stworzyli stabilne podłoże do pełnego rozwoju tej sztuki w Chinach. W fi lozofi i chińskich odmian sztuki walki wręcz występuje nie przeciwstawia- nie się sile przeciwnika, ponieważ w takim przypadku silniejszy fi zycznie zwy- cięży. W walce należy zachować spokój oczekując na działanie przeciwnika i gdy ono nastąpi, w natychmiastowej reakcji na atak należy wykorzystać siłę przeciwnika. Takie działanie, którego podstawy tkwią w zasadzie występującej pod nazwą „ju” i najczęściej opisywanej w formie przenośni w różnorodnych księgach dotyczących sztuk walki wręcz, jest zdeterminowane umiejętnościa- mi technicznymi oraz odpowiednią postawą psychiczną. Zasada „ju” w chińskiej fi lozofi i była znana od dawna i w wąskim zakresie dotyczy tylko wykorzystania siły przeciwnika w odpowiednim momencie, na- tomiast w pełnym ujęciu odnosi się do skutecznego wykorzystania sił ducho- wych i psychicznych (Draeger i wsp. 1972). Możemy tu mówić o poszukiwaniu siły w ustępowaniu, a w barwnym opisie dawnych i do dziś aktualnych założeń zasady „ju”, „dęby mogą upaść, podczas gdy trzcina tylko się kołysze w cza- sie nawałnicy”. Innym często przytaczanym przykładem jest wierzba, która nie 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== łamie się pod ciężarem śniegu. Jest to jeden z podstawowych elementów tak- tyki walki. Atak, ale przeprowadzony w odpowiednim momencie jest również zgodny z ogólną koncepcją „ju”. Popełnienie błędu przez przeciwnika lub do- prowadzenie go do niewygodnej pozycji utraty równowagi było właśnie takim momentem. Działanie zgodne z kierunkiem naporu siły przeciwnika to pozorna uległość, która była podstawą całego systemu, gdzie harmonia ducha i ciała wojownika dawała przewagę w walce. Różne rodzaje walki wręcz wu-shu, często określane również nazwą kempo czy „chińskim boksem” (Nishiyama i wsp.1971), były wykorzystywane przez wojowników w formacjach militarnych. Te ukierunkowane na efekt fi zyczny odmiany wu-shu, służyły do bojowego, szybkiego unicestwiania przeciwnika. Był to systemem walki wręcz bardziej podobny do greckiego pantakrationu niż współczesnego boksu. Do atakowania miejsc wrażliwych na ciele człowieka używano w nim zarówno kończyn górnych jak i dolnych (pięści, łokci, kolan, podudzi i stóp) (Tyszkowski 1986). Chińczycy przywiązywali dużą wagę do in- dywidualnego wyszkolenia wojowników zarówno z zakresu umiejętności wła- dania bronią, jak też znajomości walki wręcz wu-shu, systemu który ulegając ciągłej modyfi kacji najbardziej rozpowszechnił się w okresie dynastii Tang (618- 907). W tamtych czasach poziom umiejętności tego typu walki mógł być nawet ważną składową określającą status danego wojownika (Draeger i wsp. 1972). Zaawansowana i dominująca kultura chińska nie pozostawała bez wpływu na rozwój sąsiadów. Na ludność zamieszkującą Wyspy Japońskie oddziaływania chińskie miały zdecydowanie wpływ największy. Był on zauważalny już w cza- sach dynastii Han (206 p.n.e. – 220 n.e.), natomiast w epoce Tang (618-907) wysokorozwinięta cywilizacja chińska miała wpływ bardzo wyraźny. Chińskie źródła, jako najstarsze dostarczają pierwszych zapisanych informacji o Japo- nii, zawartych najpełniej w kronice Wej-czy skompilowanej przed rokiem 297. Kronika ta przedstawia Japończyków jako społeczeństwo dobrze zorganizowa- ne, podzielone na kategorie i rygorystycznie przestrzegające prawa. Najstarsze zabytki piśmiennictwa japońskiego Nihonshoki (Kroniki Japonii) i Kojiki (Opis spraw dawnych) powstały na początku VIII w. w oparciu o historyczne wzmianki, legendy oraz mity i zapisano je wykorzystując znaki chińskie (Saburo 1972). 1. 2. ZEWNĘTRZNE ODDZIAŁYWANIA NA LUD- NOŚĆ ZAMIESZKUJĄCĄ WYSPY JAPOŃSKIE W okresie Nara (710 – 794) duży wpływ na kształtowanie się japońskich sztuk walki (bu-jutsu) miały ożywione kontakty z sąsiadami. Spośród wszyst- kich innych, największy wpływ na Kraj Kwitnącej Wiśni miała wysokorozwinięta kultura chińska. W VII i VIII wieku przez całą Azję przeszła fala rozwoju kultu- ralnego z dominacją cywilizacji chińskiej. Od VIII wieku nastąpił zdecydowany wzrost oddziaływania kulturowo-cywilizacyjnego Chin na Japonię i wyspy Riu- kiu. W tamtych czasach wpływ chińskich osiągnięć kulturowych i technicznych na sąsiadów był znacznie większy niż skutki oddziaływań militarnych. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Wśród szerokiego spektrum wpływów, w obszarze sztuk walki system wu- shu twórczo wzbogacał rodzime systemy walki wręcz sąsiadów, a w szczegól- ności ludności zamieszkującej Wyspy Japońskie (Draeger i wsp.1972). Ruchy te łączył buddyzm, który dla Japończyków i innych krajów Wschodu okazał się ważnym przekaźnikiem elementów cywilizacji chińskiej i koreańskiej. Mnisi przyswajając nauki buddyjskie szerzyli w Japonii także znajomość literatury i sztuki, matematyki, medycyny, a ponadto okazali się pomocni w projektowa- niu mostów czy urządzeń nawadniających. Do japońskich wojowników dotar- ła potężna tradycja uprawiania sztuk walki w zakonach. Inspiracja chińskimi i koreańskimi sposobami walki stworzyła nowe możliwości w obrębie dosko- nalenia bu-jutsu. W XV i XVI wieku występowały ożywione kontakty handlowe chińsko-japoń- skie, które pod koniec XVI wieku przekształciły się w zbrojny najazd Japończy- ków na Chiny. W wyniku czego Chiny zostały osłabione, Japończycy natomiast obfi cie skorzystali z ich dóbr oraz osiągnięć będących efektem wieloletniej tradycji potężnej i dynamicznej cywilizacji. W swoim rozmachu dysponujący dużymi siłami Japończycy dotarli również do Korei (Tyszkowski 1986). Przy- czyn podobieństwa broni i sposobów prowadzenia walki obu narodów można doszukiwać się w próbach podboju Korei i udziałach japońskich wojowników w wewnętrznych wojnach koreańskich. Miejscem gdzie występowało bardzo dynamiczne wymieszanie kultur i odbywała się permanentna weryfi kacja efektywności bardzo zróżnicowanych stylów walki wręcz była Okinawa, wyspa stanowiąca część archipelagu Wysp Riu-kiu. Waleczni samuraje roszczący prawo do wyspy, zdobywali tu bogatą wiedzę i poszerzali swoje umiejętności walki wręcz. W tamtych czasach, Okinawa stanowiła miejsce, gdzie ścierały się wpływy kontynentu, a przede wszystkim Chin i głównych wysp Japonii. Ożywiony han- del mieszkańców Okinawy (tu krzyżowały się szlaki handlowe) i rybołówstwo umożliwiały poznanie obcych kultur. Zamieszkująca tam ludność narażona była na wizyty piratów i zaborczych samurajów, wizyty mieszkańców Tajwanu i wszel- kie intrygi polityczne. Aby ukrócić walki na wyspie w niespokojnych czasach, król Okinawy Sho Haski wydał zakaz posiadania broni. Po podbiciu Okinawy przez klan Shimazu w roku 1609-tym, Japończycy edyktem potwierdzili ten zakaz. Mieszkańcy Okinawy odebrali to jako okupację i z tym większą skwapliwością doskonalili swoje umiejętności walki wręcz z wykorzystaniem przedmiotów co- dziennego użytku. Po upadku dynastii Ming (1644r), uchodźcy z Chin i Tajwanu, eksperci kung-fu dotarli na Okinawę i przekazując swoje doświadczenia wzbo- gacali okinawskie umiejętności walki wręcz. Tu specjalizowano się w uderze- niach rękami i nogami w punkty witalne dążąc do zabicia przeciwnika jednym ciosem. Często też łączono je w kombinacje z rzutami. Taki sposób walki nosił nazwę karate (Draeger i wsp.1972). Utrzymując swoje umiejętności w tajemnicy, ćwiczono w nocy, przekazując wiedzę potomstwu i osobom najbliższym. Z upły- wem czasu aspekt praktyczny tracił groźny sens pierwotny. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. 3. POCZĄTKI JU-JUTSU Największą skuteczność wojownikom w walce zapewniała broń i umiejętność perfekcyjnego posługiwania się nią. Sztuki walki wręcz były cennym uzupeł- nieniem, pełniły rolę drugorzędną, ale w niektórych sytuacjach ich znajomość mogła nawet decydować o życiu i śmierci walczących. Nie ma wątpliwości, że w Japonii sztuki walki powstały i czytelnie wyklarowały swoją formę dużo wcześniej niż grafi czne sposoby ich dokumentacji. Pismo w Japonii pojawiło się dość późno i najstarsze ocalałe teksty historyczne oparte na znakach chiń- skich powstały dopiero w VIII wieku. Pierwsze kroniki japońskie, Kojiki skom- pilowana przed rokiem 712 i Nihongi z przed 720 roku, dokumentują kontakty z Chinami i Koreą, opisują historię rodu cesarskiego, wydarzenia i zwyczaje lokalne, oraz zawierają dużo treści mitycznych (Saburo 1972) . Wśród nich wy- stępują pierwsze opisy walki wręcz wymyślone i prowadzone przez japońskich bogów (Kashima i Kadori) m.ni. w celu poskromienia niepokornego ludu. Najstarszy, bardziej realny pojedynek bez użycia broni, o którym donosi Kro- nika Nihongi i weryfi kujący u wojowników ich umiejętność walki wręcz (próba sił, współzawodnictwo), odbył się w turnieju Chikara Kurabe w roku 230 p.n.e (Koyasu 1970). Następna wzmianka dotyczy walki, która miała miejsce dużo później, w roku 23 p.n.e., gdy wojownik Nomine Sukune w ostrej walce, silnymi kopnięciami połamał żebra Taimano Kuchaya, co w konsekwencji pozwoliło mu wygrać turniej. Często ten moment kojarzy się z początkiem sumai, praformą sumo i yawara oraz ju-jutsu. Niektórzy w tej walce dopatrują się też cech po- dobnych do starogreckiego pankrationu. Niewątpliwie w tych pojedynkach wo- jownicy mogli wykorzystywać różne elementy walki wręcz. Jak można domnie- mywać, bardziej koncentrowali się nad ich skutecznością niż nazewnictwem czy też ich kwalifi kacją. Tworzenie i wprowadzanie nomenklatury w sztukach walki wręcz w stosunku do ich rozwoju było oczywiście procesem wtórnym. Te umiejętności były nazywane mianem: sumo, yawara, taijitsu, wajitsu, torite, kogusoku, kempo, hakuda, kumiuchi, shubaku, koshinomawari, aikijitsu. Można tu mówić o zbliżonych do siebie stylach walki, które najczęściej okre- ślano wspólną, nadrzędną nazwą ju-jutsu. Wspomina się o szczególnej przy- datności komiuchi w walkach bojowych z uzbrojonym przeciwnikiem. Poszcze- gólne style wzajemnie się uzupełniały i przechodząc transformację w wyniku praktycznej weryfi kacji skuteczności w boju, tworzyły nowe systemy ju-jutsu. Natomiast sukcesywnie rodzący się kult miecza, wsparty umiejętnością walki ju-jutsu, stworzył zręby bu-jitsu, sztuk wojennych Japonii. Wszystkie systemy ju-jutsu sprzed okresu Edo (1603-1886) wiązały się z użyciem broni na polu walki. W klasycznym ju-jutsu występowa- ły uderzenia, niskie kopnięcia, rzuty, duszenia i obezwładnienia. Pierw- sze systemy ju-jutsu funkcjonujące już w VII wieku, nie posiadały jesz- cze „czystej” formy, utworzone były z kilku wybranych stylów walki wręcz doskonalonych jednocześnie ze sztuką walki mieczem. Mistrzo- wie wybierali do szkolenia elementy walki wręcz najbardziej przydatne w boju, te które potrafi li wykonać najlepiej i z pewnością zbytnio nie wdawali się w ich kwalifi kację. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

JUDO. Historia i metodyka nauczania. Wybrane aspekty
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: