Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00135 007795 10468827 na godz. na dobę w sumie
Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening - książka
Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening - książka
Autor: , Liczba stron: 344
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-0899-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwiązywanie problemów
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Nie taki lęk straszny

Obawa i strach to normalne emocje, których od czasu do czasu doświadcza każdy z nas. Jeśli jednak ściska Cię w dołku, kiedy musisz odebrać najzwyklejszy telefon, masz problemy z wyrażaniem własnego zdania, a tłumy w supermarkecie wywołują u Ciebie uczucie paniki, należałoby popracować nad oswojeniem własnego wewnętrznego niepokoju.

Lęk społeczny to skłonność do bycia spiętym lub podenerwowanym w sytuacjach społecznych, co wynika z reguły ze strachu przed postąpieniem w sposób krępujący lub niemądry, zrobieniem złego wrażenia lub negatywną oceną innych. Dlaczego masz wciąż czuć dyskomfort, kiedy umawiasz się na randkę albo bierzesz udział w prezentacji? Po co Ci ta bezustanna samokontrola i dręczący perfekcjonizm? Czas spojrzeć światu prosto w oczy i zacząć czuć się swobodnie we własnym życiu.

Zapomnij o nieśmiałości.
Od dziś tylko Twoje życie ma prawo mieć rumieńce.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jak przezwyciê¿yæ nieœmia³oœæ i lêk przed otoczeniem? Trening Autorzy: Martin M. Antony, Richard P. Swinson T³umaczenie: Ewa Borówka ISBN: 978-83-246-0899-7 Tytu³ orygina³u: The Shyness Social Anxiety Workbook: Proven Techniques for Overcoming Your Fears Format: B5, stron: 344 Nie taki lêk straszny (cid:129) Zwalczanie strachu przed wyst¹pieniami publicznymi (cid:129) Czerpanie radoœci z przebywania z innymi ludŸmi (cid:129) Zawieranie nowych przyjaŸni i pielêgnowanie znajomoœci (cid:129) Stosowanie postawy asertywnej (cid:129) Opanowanie lêku w sytuacjach autoprezentacyjnych Obawa i strach to normalne emocje, których od czasu do czasu doœwiadcza ka¿dy z nas. Jeœli jednak œciska Ciê w do³ku, kiedy musisz odebraæ najzwyklejszy telefon, masz problemy z wyra¿aniem w³asnego zdania, a t³umy w supermarkecie wywo³uj¹ u Ciebie uczucie paniki, nale¿a³oby popracowaæ nad oswojeniem w³asnego wewnêtrznego niepokoju. Lêk spo³eczny to sk³onnoœæ do bycia spiêtym lub podenerwowanym w sytuacjach spo³ecznych, co wynika z regu³y ze strachu przed post¹pieniem w sposób krêpuj¹cy lub niem¹dry, zrobieniem z³ego wra¿enia lub negatywn¹ ocen¹ innych. Dlaczego masz wci¹¿ czuæ dyskomfort, kiedy umawiasz siê na randkê albo bierzesz udzia³ w prezentacji? Po co Ci ta bezustanna samokontrola i drêcz¹cy perfekcjonizm? Czas spojrzeæ œwiatu prosto w oczy i zacz¹æ czuæ siê swobodnie we w³asnym ¿yciu. Zapomnij o nieœmia³oœci. Od dziœ tylko Twoje ¿ycie ma prawo mieæ rumieñce Spis treści Podziękowania Wprowadzenie CZĘŚĆ I ISTOTA LĘKU SPOŁECZNEGO Rozdział 1. Nieśmiałość i lęk społeczny Rozdział 2. Skąd ten lęk? Rozdział 3. Mierzenie poziomu lęku społecznego CZĘŚĆ II JAK PRZEZWYCIĘŻYĆ LĘK SPOŁECZNY I CIESZYĆ SIĘ ŻYCIEM 7 9 15 49 63 97 145 Rozdział 4. Plan zmiany Rozdział 5. Rozdział 6. Zmiana niepokojących myśli i oczekiwań Farmaceutyki stosowane w leczeniu lęku i fobii społecznej 127 6 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening Rozdział 7. Oswajanie lęków za pomocą terapii ekspozycyjnej Rozdział 8. Ekspozycja na sytuacje społeczne Rozdział 9. Ekspozycja na przykre doznania Rozdział 10. Skuteczne porozumiewanie się Rozdział 11. Utrwalanie postępów i dalsze plany DODATKI Bibliografia Zalecane lektury Adresy organizacji Zasoby internetowe O autorze 193 225 259 277 317 327 333 337 339 341 2 Skąd ten lęk? Czynniki biologiczne Czynniki biologiczne warunkują nasze samopoczucie i zachowanie w takim samym stopniu, jak emocje i cechy charakteru. W przypadku skrajnych prze- jawów lęku społecznego do procesów biologicznych uznawanych za czynniki wpływające na powstawanie lęku zaliczają się: dobór naturalny lub procesy ewolucji, aspekty genetyczne oraz wahania poziomu określonych neuro- przekaźników w mózgu. Każdy z tych elementów został omówiony poniżej. Dobór naturalny — funkcja ewolucyjna lęku społecznego W 1994 roku ukazała się książka doktora Randolpha Nessego i doktora George’a Williamsa pod tytułem Why We Get Sick: The New Science of Darwi- nian Medicine. Główna teza tej książki brzmi następująco: wiele dolegliwości 50 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening nękających człowieka rozwinęło się zgodnie z tymi samymi prawami doboru naturalnego, które, jak się uznaje, przyczyniły się do rozwoju bardziej „po- zytywnych” aspektów ewolucji człowieka. Dobór naturalny to proces, w ra- mach którego przedstawiciele gatunku najlepiej adaptujący się do warunków środowiskowych mają największe szanse na rozmnażanie, dzięki czemu dany gatunek stopniowo się rozwija i może przetrwać przez dłuższy czas. Autorzy książki skupiają się na tym, w jaki sposób szereg kłopotliwych dolegliwości, takich jak katar sienny, przeziębienie i gorączka oraz ból po- wodowany przez urazy służy ochronie przed potencjalnym zagrożeniem. Przy- kładowo, te same mechanizmy, które wywołują alergie, przeziębienia i gorączkę, mogą pomóc organizmowi w pozbyciu się niebezpiecznych toksyn i wirusów pasożytniczych. Ból będący wynikiem urazu to znak ostrzegawczy, który powstrzymuje nas przed wykonywaniem ruchów mogących pogłębić uraz. Nesse i Williams omawiają także rolę, jaką odgrywa ewolucja i dobór na- turalny w predysponowaniu człowieka do rozwijania problemów na tle lę- kowym. Jak już wspominaliśmy w rozdziale 1., reakcja „walka lub ucieczka” połączona ze strachem i paniką chroni nas przed potencjalnym zagroże- niem. Kiedy się boimy, nasz organizm zostaje momentalnie zmobilizowany do stawienia czoła niebezpieczeństwu lub możliwie najszybszej ucieczki od niego. Wszystkie uczucia, których doświadczamy w stanie lęku (np. przy- spieszone tętno i oddech, pocenie się, hiperwentylacja itp.) mają na celu pomóc nam spełnić fizjologiczne wymogi zwalczenia zagrożenia lub salwo- wania się ucieczką. Teoria, że człowiek rozwinął skłonność do przejawiania lęku społecznego, nie jest pozbawiona sensu. Człowiek jest istotą społeczną, jest więc w dużej mierze zależny od otaczających go osób. Nikt z nas nie przetrwałby bez pomocy innych. W wieku niemowlęcym i dziecięcym jesteśmy całkowicie za- leżni od rodziców w kwestii pożywienia, schronienia, dobrego samopoczucia i wykształcenia. W wieku dorosłym także jesteśmy zależni od innych: na przy- kład od pracodawców, który zapewniają nam środki niezbędne do zdobycia pożywienia i dachu nad głową. Polegamy także na innych w kwestii budo- wania domu, produkowania pożywienia, które nabywamy, leczenia naszych urazów, dostarczania nam rozrywki oraz pomagania nam w zaspokajaniu większości codziennych potrzeb. Ze względu na tę zależność od innych już Skąd ten lęk? 51 w bardzo młodym wieku uczymy się, że utrzymywanie dobrych stosunków z otoczeniem jest bardzo ważne. Krótko mówiąc, chcemy być lubiani. Usta- wiczne wywieranie złego wrażenia na innych może prowadzić do izolacji i braku pracy oraz wywoływać wiele innych niekorzystnych konsekwencji. Uczucie lęku w sytuacjach społecznych ma przypomnieć nam o zwraca- niu uwagi na to, jak nasze zachowanie oddziałuje na innych. Gdybyśmy nie zastanawiali się nad wpływem naszych działań na życie innych osób, praw- dopodobnie najczęściej groziłyby nam poważne kłopoty. Nie przejmowali- byśmy się schludnym ubiorem ani uprzejmością. Zawsze mówilibyśmy pro- sto z mostu, nie zastanawiając się, czy przypadkiem kogoś nie urazimy. Uczucie lęku w sytuacjach społecznych powstrzymuje nas przed obrażaniem innych i zapobiega ich negatywnej ocenie naszej osoby. Tak naprawdę dla wielu z nas cechy towarzyszące łagodnej postaci nieśmiałości (np. skrom- ność, brak tupetu) są dość atrakcyjne. Sporadyczne onieśmielenie lub lęk społeczny są normalne, a czasem wręcz wskazane. Oczywiście, lęk społeczny i nieśmiałość nie zawsze pomagają nam w życiu. Skrajny lęk społeczny może prowadzić do obniżenia koncentracji, co z kolei może spowodować wzrost liczby błędów popełnianych w pracy lub w szkole. Ponadto osoby dotknięte lękiem społecznym mogą mieć trudności z nawią- zywaniem przyjaźni lub znalezieniem pracy. Podczas gdy łagodny lub umiar- kowany lęk społeczny jest całkowicie normalny, a często nawet wskazany, skrajna postać tego zaburzenia może przeszkadzać w codziennym funkcjo- nowaniu. Tak więc z ewolucyjnego punktu widzenia fobia społeczna nie jest chorobą per se. Należy raczej uznać, że w przypadku osób dotkniętych tą dolegliwo- ścią obowiązuje zasada co za dużo, to niezdrowo. Lęk społeczny jest pomocny w niewielkich dawkach, ale kiedy staje się zbyt silny, może dodatkowo utrud- niać życie. Aspekty genetyczne a lęk społeczny Wydaje się, że fobia społeczna jest rodzinna. Przykładowo, ostatnie badania (Stein, Chartier, Hazen, Kozak i inni, 1998) wykazały, że bezpośrednie po- krewieństwo z osobą cierpiącą na uogólnioną postać fobii społecznej (dotyczy 52 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening to np. rodziców, rodzeństwa lub potomstwa) sprawia, że człowiek jest dzie- sięciokrotnie bardziej podatny na fobię społeczną. Dla odmiany, konkretne lęki społeczne (np. lęk przed przemawianiem) nie są rodzinne. Oczywiście, występowanie fobii społecznej u wielu członków rodziny nie musi oznaczać, że lęk społeczny jest przekazywany w genach. Jak się prze- konamy na podstawie krótkiego omówienia, istnieją dowody wskazujące, że lęk społeczny może być równie dobrze przekazywany w procesie nauki. In- nymi słowy, samo przebywanie w otoczeniu nieśmiałych osób może wystar- czyć, by dziecko nabyło pewne skłonności do reakcji lękowych w sytuacjach społecznych. Aby oddzielić wpływy genetyczne od czynników środowiskowych, na ogół przeprowadza się badania bliźniąt, badania nad adopcją, badania sprzężenia genetycznego i badania związków genetycznych. Do tej pory pod kątem fo- bii społecznej przeprowadzono wyłącznie badania bliźniąt. Krótko mówiąc, badania bliźniąt polegają na określeniu współczynnika zgodności występowania fobii społecznej u par bliźniąt jednojajowych (czyli takich, u których mate- riał genetyczny jest identyczny) i bliźniąt dwujajowych (czyli takich, u któ- rych materiał genetyczny jest taki sam średnio w pięćdziesięciu procen- tach). Ponieważ pary bliźniąt zwykle dorastają w podobnych warunkach środowiskowych, bez względu na to, czy są jedno-, czy dwujajowe, wyższy współczynnik zgodności u bliźniąt jednojajowych niż u bliźniąt dwujajo- wych uznawany jest za dowód, że czynniki genetyczne mogły odegrać więk- szą rolę w rozwoju tego określonego zaburzenia. W przypadku fobii społecznej badania bliźniąt są dość niespójne: niektó- re wskazują na większy wpływ czynników genetycznych, a inne — czynni- ków środowiskowych. Niemniej ciekawe wydaje się to, że dwie szczególne cechy charakteru ściśle związane z lękiem społecznym najwyraźniej są wy- soce dziedziczne — wiele badań wskazuje, że w przypadku tych elementów odziedziczalność (stopień, w jakim za ponowne wystąpienie cechy w kolej- nym pokoleniu odpowiadają czynniki genetyczne) szacuje się na około 50 procent (Plomin, 1989). Pierwsza z tych cech, zwana neurotycznością, to ogólna skłonność do przygnębienia, lęku, podenerwowania i niepokoju. Druga ce- cha, introwersja, to skłonność do zamykania się w sobie i wycofania społecz- nego. Nie dziwi więc fakt, że nieśmiałość i lęk społeczny zwykle współwy- Skąd ten lęk? 53 stępują z wyżej wymienionymi typami osobowości (Briggs, 1988). Dalsze omówienie roli czynników genetycznych w powstawaniu lęku społecznego można znaleźć w: Antony i Swinson, 2000. Jeśli uwarunkowania genetyczne rzeczywiście mają wpływ na powstawanie lęku społecznego, to czy to zaburzenie jest nieodwracalne? Nic podobnego. Skład genetyczny organizmu warunkuje dosłownie każdy aspekt naszego istnienia, od sprawności fizycznej, przez talenty naukowe, predyspozycje do depresji, typ osobowości, aż po zainteresowania i hobby. Mimo to każdy z nas wie, że w określaniu naszych osiągnięć w tych poszczególnych dziedzinach równie wielką rolę odgrywają nasze zachowania i doświadczenia. Przykładowo, bez względu na to, czy człowiek jest genetycznie predys- ponowany do sprawności fizycznej, intensywne treningi z pewnością mogą przyczynić się do poprawienia jego osiągnięć w dziedzinie biegu długody- stansowego. Co więcej, czynniki środowiskowe (np. nawyki sportowe nabyte w okresie dorastania) mogą mieć przemożny wpływ na to, czy człowiek za- żywa ruchu w wieku dorosłym. Jednak ludzie różnią się pod względem in- tensywności treningów wymaganych do osiągnięcia sprawności fizycznej. Niektórym przychodzi to łatwiej niż innym — między innymi ze względu na skład genetyczny. Ta sama prawidłowość dotyczy lęku społecznego. Predyspozycje genetyczne do doświadczania silnych stanów lękowych i chronicznej nieśmiałości ozna- czają po prostu, że dana osoba musi włożyć więcej wysiłku w przezwyciężenie podobnych trudności niż ktoś, kto jest pozbawiony takich uwarunkowań. Wpływ pracy mózgu i neuroprzekaźników Na tle innych problemów psychologicznych, włącznie z innymi zaburzeniami lękowymi, lęk społeczny nie doczekał się zbyt wielu wyników badań doty- czących jego biologicznych podstaw. Badania czynników hormonalnych, wzorców snu i funkcji serca nie wykazały żadnych różnic między osobami dotkniętymi fobią społeczną i tymi, które doświadczają lęku społecznego na normalnym poziomie. Jednak w przeciwieństwie do większości badań nad biologicznymi podstawami lęku społecznego, które nie przynoszą znaczą- cych rezultatów, ostatnie badania przeprowadzone przez Schmidta (1999) 54 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening wskazują na jedyne w swoim rodzaju wzorce aktywności elektrycznej mó- zgu związane z takimi cechami charakteru, jak nieśmiałość i towarzyskość. Ściśle mówiąc, zarówno nieśmiałość, jak i towarzyskość skojarzono z okre- ślonymi wzorcami aktywności elektrycznej w przedniej części mózgu. Kon- sekwencje tego odkrycia nie są do końca jasne, ale te wyniki powtarzają się także w pracach innych badaczy. Badania roli neuroprzekaźników (związków chemicznych odpowiedzialnych za przekazywanie informacji w obrębie mózgu) w powstawaniu lęku społecz- nego przynosiły różne rezultaty. Niektóre badania sugerowały, że odpowie- dzialna za to może być dopamina, jeden z neuroprzekaźników (King, Mefford i Wang, 1986; Lewis, Gariepy i Devaud, 1989), ale inne badania nie potwierdzi- ły tej teorii (Tancer, 1993; Tancer, Mailman, Stein, Mason i inni, 1994/95). Badania dotyczące roli serotoniny (innego neuroprzekaźnika) również dostarczyły sprzecznych wyników. Co ciekawe, w łagodzeniu objawów fobii społecznej pomagają leki oddziałujące na poziom serotoniny. Dokładniejszy przegląd roli czynników biologicznych w powstawaniu lęku i nieśmiałości przedstawiono w: Antony i Swinson (2000) oraz Schmidt i Schulkin (1999). Czynniki psychologiczne Oprócz czynników biologicznych, o tym, czy u danej osoby rozwiną się trud- ności związane z lękiem społecznym i nieśmiałością, decyduje także suma doświadczeń poznawczych i przekonań. Wpływ przekonań oraz procesu uczenia się na powstawanie lęku społecznego omówiono poniżej. W jaki sposób uczenie się warunkuje rozwój lęku społecznego Liczne badania sugerują, że istotną rolę w rozwoju lęku społecznego odgrywa proces uczenia się. Uczymy się, że należy się obawiać określonych obiektów i sytuacji na trzy podstawowe sposoby. Po pierwsze, lęk może rodzić się wsku- tek bezpośredniego doświadczania urazu psychicznego lub odczucia nieko- Skąd ten lęk? 55 rzystnych konsekwencji określonej sytuacji. Przykładowo, ugryzienie przez psa może sprawić, że dana osoba wykształci lęk przed tymi zwierzętami. Po drugie, człowiek może nauczyć się reagować lękiem poprzez obserwowanie innych osób, które obawiają się danej sytuacji. Przykładowo, osoba, której rodzic nerwowo prowadzi samochód, ma większe szanse na to, że w wieku dorosłym sama będzie podobnie zachowywać się za kółkiem. Wreszcie, słuchanie lub czytanie informacji na temat niebezpieczeństw związanych z określoną sytu- acją może wywołać stany lękowe bądź je utrwalić. Przykładowo, czytanie wzmianek o katastrofach lotniczych może pogłębić lęk przed lataniem. Uczenie się na podstawie własnych doświadczeń Wcześniejsze negatywne doświadczenia w sytuacjach społecznych mogą po- głębiać nieśmiałość i lęk społeczny danej osoby. A oto przykłady urazów psychicznych o podłożu społecznym: (cid:81) Bycie ofiarą bezlitosnych drwin. (cid:81) Bycie ofiarą prześladowań rówieśników w dzieciństwie. (cid:81) Nadmierna krytyka ze strony rodziców, przyjaciół, nauczycieli lub pracodawców. (cid:81) Żenujące zachowanie w sytuacji towarzyskiej (np. popełnienie oczywistego błędu, torsje, napad paniki itp.). Poniżej wpisz przykłady negatywnych konsekwencji, które dotknęły Cię w sytuacjach towarzyskich i mogły mieć wpływ na rozwój lub utrwalenie Twojego lęku społecznego. Przykłady negatywnych lub traumatycznych doświadczeń, które mogły mieć wpływ na doświadczanie przeze mnie lęku społecznego: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 56 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening Uczenie się na podstawie obserwacji Obserwacja może być potężnym narzędziem nauki lęku przed określonymi obiektami lub sytuacjami. Ta forma uczenia się (nazywana także uczeniem zastępczym) zakłada nabywanie lęku przez obserwowanie zachowań innych osób, które same reagują niepokojem na określone sytuacje społeczne. Inna forma uczenia się przez obserwację to bycie świadkiem sytuacji, w której inna osoba doświadcza urazu psychicznego w sytuacji społecznej. A oto przykłady doświadczeń związanych z uczeniem obserwacyjnym, które mogą decydować o rozwoju lęku społecznego: (cid:81) Dorastanie w rodzinie, której członkowie są bardzo nieśmiali i utrzymują sporadyczne kontakty towarzyskie. (cid:81) Obserwowanie, jak nauczyciel ostro krytykuje innego ucznia za wygłoszony referat. (cid:81) Obserwowanie bardzo nerwowych zachowań współpracowników przeprowadzających prezentację. (cid:81) Obserwowanie, jak przyjaciel pada ofiarą drwin innych studentów. Poniżej wypisz przykłady doświadczeń związanych z uczeniem obserwa- cyjnym, które mogły przyczynić się do rozwoju lub utrwalenia Twojego lęku społecznego. Przykłady doświadczeń związanych z uczeniem obserwacyjnym, które mogły wpłynąć na rozwój mojego lęku społecznego: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Skąd ten lęk? 57 Uczenie się na podstawie informacji i przekazu pośredniego Człowiek może uczyć się lęku przed sytuacjami społecznymi, kiedy czyta o niebezpieczeństwie wywarcia złego wrażenia na innych lub słyszy ostrze- żenia na ten temat. A oto przykłady sytuacji, które mogą prowadzić do rozwoju lęku społecznego przez przekazywanie informacji: (cid:81) Ciągłe wysłuchiwanie od któregoś z członków rodziny, że wywie- ranie dobrego wrażenia na innych jest niezmiernie ważne. (cid:81) Częste zapoznawanie się z prezentowanymi w prasie lub telewizji informacjami, jakoby wizerunek człowieka był najważniejszym aspektem jego istnienia i że stopień atrakcyjności człowieka jest odzwierciedlany przez to, jak postrzegają go inni. Poniżej wypisz przykłady własnych doświadczeń związanych z uczeniem się na podstawie informacji, które to przeżycia mogły przyczynić się do rozwoju lub utrwalenia Twojego lęku społecznego. Przykłady moich doświadczeń związanych z uczeniem się na podstawie informacji, które to przeżycia mogły wpłynąć na rozwój mojego lęku społecznego: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Dlaczego skrajny lęk społeczny rozwija się tylko u niektórych osób? Choć negatywne doświadczenia, uczenie obserwacyjne i uczenie się na pod- stawie informacji to powszechne przyczyny powstawania lęków, te teorie nie wyjaśniają, dlaczego u niektórych osób rozwija się lęk społeczny, a u innych nie. Niemal każdy ma na koncie nieprzyjemne doświadczenia w sytuacjach społecznych. Każdy z nas na pewnym etapie życia padał ofiarą drwin. Wszy- scy jesteśmy narażeni na budzący lęk przekaz, który dociera do nas ze strony 58 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening członków rodziny lub za pośrednictwem telewizji. A jednak problemy zwią- zane z lękiem społecznym nie pojawiają się u wszystkich. Dlaczego tak jest? Najprawdopodobniej istnieją inne czynniki decydujące o tym, czy u okre- ślonej osoby wystąpią problemy na tle lękowym w konsekwencji negatywnego doświadczenia społecznego lub sumy takich przeżyć. Mogą się do nich zali- czać czynniki biologiczne, w tym geny. Na rozwój lęku społecznego mogą mieć także wpływ wcześniejsze doświadczenia związane z uczeniem się oraz sposób, w jaki dana osoba radzi sobie z własnymi nieprzyjemnymi doświad- czeniami społecznymi. Przykładowo, jest znacznie bardziej prawdopodobne, że lęk przed przemawianiem wystąpi u osoby, która została wyśmiana, gdy po raz pierwszy przeprowadzała prezentację, niż u kogoś, kto stał się obiek- tem drwin z tego samego powodu, ale wcześniej odnosił już wielokrotnie sukcesy w dziedzinie wystąpień publicznych. Podobnie, uczeń, który jest narażony na prześladowania ze strony in- nych uczniów, może wypracować sobie swoistą „ochronę” przed problemami związanymi z lękiem społecznym, jeśli po danym zajściu otrzyma wsparcie ze strony bliskich przyjaciół. Wreszcie, szanse na rozwinięcie lęku społecz- nego mogą się zwiększyć, jeśli dana osoba unika określonej sytuacji spo- łecznej w wyniku traumatycznego doświadczenia. Pewnie słyszałeś o tym, że po upadku z konia należy jak najszybciej wskoczyć z powrotem na jego grzbiet, żeby uniknąć lęku przed jazdą konną. To samo dotyczy lęku spo- łecznego. Jeśli ktoś unika danej sytuacji społecznej, ponieważ doświadczył wcześniej urazu psychicznego, może zwiększyć swoje szanse na wykształce- nie mechanizmów lękowych związanych z daną sytuacją. W jaki sposób przekonania przyczyniają się do rozwoju lęku społecznego Zgodnie z zagadnieniami omówionymi w rozdziałach 1. i 6., osoby dotknięte silniejszym lękiem społecznym mają skłonności do tego, by myśleć o sytu- acjach społecznych w bardziej negatywny sposób, niż ci, u których lęk utrzy- Skąd ten lęk? 59 muje się na normalnym poziomie. Niepokojące myśli, interpretacje i prze- widywania mogą prowadzić do odczuwania lęku i strachu w sytuacjach społecznych. Przeprowadzono liczne badania poświęcone roli wzorców myślowych w po- wstawaniu lęku społecznego. Istnieją także dowody wskazujące, że pomaga- nie innym w modyfikowaniu ich pełnych lęku przekonań to skuteczny spo- sób na złagodzenie ich zaburzeń. Badania w dziedzinie wzorców myślowych i lęku społecznego omówiliśmy w innej książce (Antony i Swinson, 2000). Oto najważniejsze wnioski płynące z tych badań: (cid:81) Osoby cierpiące na fobię społeczną, w porównaniu z osobami po- zbawionymi takich problemów, częściej zwracają uwagę na infor- macje odzwierciedlające zagrożenie społeczne niż na informacje neutralne lub korzystne. Przykładowo, spoglądając na listę słów, osoby dotknięte lękiem społecznym dłużej przyglądają się wyra- zom, które mają związek z tym zaburzeniem (np. „rumieńce”, „przyjęcie”) niż osoby pozbawione takich problemów. (cid:81) Lęk społeczny wiąże się ze skłonnością do skuteczniejszego zapa- miętywania i rozpoznawania twarzy innych ludzi, zwłaszcza gdy wyraz twarzy danej osoby sprawia wrażenie nieprzyjemnego lub krytycznego. (cid:81) Z lękiem społecznym łączy się skłonność do odczytywania zagad- kowego lub neutralnego wyrazu twarzy jako takiego, który od- zwierciedla bardziej negatywne emocje. (cid:81) Osoby dotknięte lękiem społecznym częściej niż inne osoby za- kładają, że inni zinterpretują ich objawy fizjologiczne (np. drże- nie, pocenie się) jako oznakę poważnego problemu na tle lęko- wym lub innego zaburzenia psychicznego. Dla odmiany, osoby, które nie odczuwają lęku w sytuacjach społecznych, mniej przej- mują się tym, że otoczenie dostrzeże u nich oznaki pobudzenia. Ludzie o niezawyżonym poziomie lęku zakładają natomiast, że inni potraktują ich objawy fizjologiczne jako coś normalnego (np. uznają, że być może danej osobie jest gorąco, jest głodna itp.). 60 Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening (cid:81) Lękowi społecznemu towarzyszy skłonność do bardziej krytycz- nego oceniania własnych zachowań, niż wynika to z oceny obser- watorów zewnętrznych. (cid:81) Osoby cierpiące na fobię społeczną częściej niż inni ludzie sądzą, że z dużą dozą prawdopodobieństwa czekają ich nieprzyjemne sy- tuacje społeczne o poważnych, negatywnych konsekwencjach. (cid:81) Osoby cierpiące na fobię społeczną, poproszone o opisanie przy- kładowej interakcji, częściej niż inni ludzie przyjmują perspektywę obserwatora (czyli wyobrażają sobie interakcję tak, jakby patrzyli na nią z zewnątrz). Innymi słowy, wyobrażając sobie rozmowę ze znajomym, osoba dotknięta fobią społeczną obserwuje nie tylko wyimaginowanego rozmówcę, ale i siebie. Ludzie o zdrowym pozio- mie lęku częściej wyobrażają sobie wyłącznie osobę, z którą roz- mawiają. To odkrycie jest zgodne z teorią, że osoby z fobią społeczną przesadnie przejmują się tym, jak postrzegają ich inni, i mają skłonność do spoglądania na siebie z perspektywy innych osób. Wszystkie te wyniki badań sugerują, że u osób dotkniętych lękiem i fobią społeczną występują wzorce myślowe, które w rzeczywistości mogą pogor- szyć ich stan. W rozdziale 6. zastanowimy się, jak można zmienić te pełne niepokoju rozważania i zastąpić je pewniejszymi i bardziej zgodnymi z rze- czywistością sposobami myślenia. Wpływ zachowania na powstawanie lęku społecznego Jak już wspominaliśmy w rozdziale 1., unikanie sytuacji społecznych na dłuż- szą metę może powodować spotęgowanie lęku społecznego. Innymi słowy, podstawowa strategia, którą stosują osoby dotknięte tą przypadłością po to, by poradzić sobie ze swoim lękiem, może w rzeczywistości pogorszyć ich objawy. Skąd ten lęk? 61 Niektóre stosowane w sytuacjach społecznych zachowania „ochronne” mogą tak naprawdę wywoływać efekt, którego osoby z fobią społeczną naj- bardziej się obawiają — negatywną reakcję innych. Przykładowo, jeśli na przyjęciu ktoś mówi bardzo cicho, unika kontaktu wzrokowego i nie wyraża swojego zdania ani poglądów, jego rozmówca może zwrócić się do kogoś in- nego. Może uznać takie zachowanie za oznakę tego, że dana osoba nie jest zainteresowana kontynuowaniem rozmowy albo że trudno do niej dotrzeć. W rozdziałach 7. – 9. omówiono strategie radzenia sobie z zachowaniami unikającymi oraz techniki zbliżenia się do budzących lęk sytuacji w bez- pieczny i kontrolowany sposób. W rozdziale 10. przedstawimy natomiast strategie udoskonalania umiejętności interpersonalnych i społecznych.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Jak przezwyciężyć nieśmiałość i lęk przed otoczeniem? Trening
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: