Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00170 005317 20988409 na godz. na dobę w sumie
Jak się różnimy jak się zmieniamy? Współczesny świat w sondażach międzynarodowych - ebook/pdf
Jak się różnimy jak się zmieniamy? Współczesny świat w sondażach międzynarodowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 132
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Scholar Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7383-360-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

'Prezentowane tu międzynarodowe badania opinii publicznej odzwierciedlają współczesne zróżnicowanie i przemiany poglądów na tak kontrowersyjne tematy jak kara śmierci, homoseksualizm, aborcja, gospodarka wolnorynkowa i demokracja. Są to kwestie będące przedmiotem konfliktów w wielu krajach i na arenie międzynarodowej. Sondaże dają obraz współczesnego świata, ukazują rozbieżności w sferze przekonań oraz ich źródła. W książce tej przedstawiono obowiązujące normy, a także tendencje ujawniające się w przyjmowanych rozwiązaniach prawnych i ustrojowych. Wojciech Modzelewski jest profesorem socjologii, długoletnim pracownikiem Uniwersytetu Warszawskiego, autorem książek: Pacyfizm. Wzory i naśladowcy (2000), Walka bez użycia przemocy. Metody i idee (1986), Wprowadzenie do socjologii (1996; wyd. II 1999). '

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja: Zofia Kozik Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright © 2009 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa ISBN 978-83-7383-360-9 Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. ul. Krakowskie Przedmieście 62, 00-322 Warszawa tel./faks 022 826 59 21, 022 828 95 63, 022 828 93 91 dział handlowy: jak wyżej, w. 105, 108 e-mail: info@scholar.com.pl; scholar@neostrada.pl http://www.scholar.com.pl Wydanie pierwsze Skład i łamanie: WN Scholar (Jerzy Łazarski) Druk i oprawa: Spis streści 7 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1. Kara śmierci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 2. Homoseksualizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3. Aborcja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 4. Gospodarka wolnorynkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Demokracja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Więcej niż wnioski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 Wprowadzenie Prezentowane tu międzynarodowe sondaże opinii publicznej przed- stawiają zróżnicowanie i przemiany poglądów we współczesnym świecie na tak kontrowersyjne tematy, jak kara śmierci, homoseksualizm, aborcja, gospodarka wolnorynkowa i demokracja. Są to kwestie „gorące”, będące przedmiotem konfliktów w wielu krajach i na arenie międzynarodowej. Badania opinii publicznej, prowadzone na próbach reprezentatywnych, ukazują preferencje obywateli w tych dziedzinach oraz proporcje zwo- lenników i przeciwników rozwiązań prawnych i ustrojowych w krajach różnych regionów świata. Zgromadzona w ten sposób wiedza mówi dużo o świecie, w którym żyjemy, i o przemianach, jakim on podlega. Sonda- że odzwierciedlają zróżnicowanie współczesnego świata, rozbieżności w sferze przekonań oraz ich źródła. W książce tej przedstawiam także różnorodność obowiązujących norm, a także trendy w sferze rozwiązań prawnych i ustrojowych. W szerszym rozumieniu jest to książka o konfliktach i trendach współ- czesności ukazanych przez pryzmat badań opinii publicznej. Za Peterem L. Bergerem można je nazwać konfliktami i trendami (zmianami) norma- tywnymi. Ich przedmiotem są „normy rządzące zarówno publicznym, jak i osobistym życiem”1. Pierwszy rozdział traktuje o zniesieniu przez wiele państw kary śmier- ci. Temu trendowi w sferze prawa odpowiada znaczna liczba przeciwni- ków kary śmierci w szczególności w krajach Europy Zachodniej. Son- daże świadczą o zróżnicowaniu opinii publicznej w tej kwestii w skali świata, jak i w poszczególnych krajach. Rozdział drugi to omówienie głębokiego zróżnicowania postaw i praw dotyczących homoseksualizmu. W niektórych krajach stosunki homo- 1 P.L. Berger, Conclusion: General Observations on Normative Conflicts and Media- tion, w: P.L. Berger (red.), The Limits on Social Cohesion. Conflict and Mediation in Plu- ralist Societies, Westview Press, Boulder, Colorado 1998, s. 352. 8 Jak się różnimy? Jak się zmieniamy? seksualne są karane śmiercią i niemal powszechnie potępiane, w innych osoby o takiej orientacji zyskują prawo do zawierania związków partner- skich lub małżeńskich, a zjawisko to nie jest negatywnie oceniane. Son- daże pozwalają się zorientować, jak w poszczególnych krajach kształtują się poglądy na temat homoseksualizmu i praw osób homoseksualnych. Różnice są tu ogromne. Rozdział trzeci porusza problemy związane z aborcją i prawem do niej. Przedstawia interpretacje wyników sondaży oraz odnotowywany w ostatnich dziesięcioleciach w wielu krajach trend ograniczania restryk- cji prawnych dotyczących aborcji. Dwa ostatnie rozdziały podejmują fundamentalne kwestie ustrojo- we: gospodarki wolnorynkowej oraz demokracji liberalnej. Gospodarka wolnorynkowa była w sferze idei i praktyki politycznej kwestionowana we wpływowych projektach socjalistycznych, które w końcu ubiegłego wieku straciły na znaczeniu. Sondaże pozwalają ocenić, jaką akceptacją cieszy się obecnie. Współcześnie przybyło krajów zmieniających swój ustrój polityczny na demokrację liberalną (jej rdzeniem są wolne wybory i prawa człowie- ka). Ten kierunek zmian jest widoczny, gdy według ostrych kryteriów ustalamy liczbę państw demokratycznych oraz gdy badamy przekonania ludzi. Zamieszczone na końcu książki „Wnioski” zawierają poza podsumo- waniem także zwięzły wykład głównej idei spajającej wszystkie rozdzia- ły, do której autor przywiązuje szczególną wagę. W każdym z rozdziałów omówione są trendy w przyjmowanych regu- lacjach prawnych i ustrojowych, jak również wyniki międzynarodowych sondaży, których celem jest nakreślenie socjologicznego obrazu świata widzianego przez pryzmat omawianych kwestii. Wszystkie rozdziały zawierają również analizy badań przeprowadzanych w Stanach Zjedno- czonych Ameryki. Jest to najpotężniejszy kraj na świecie, gdzie przepro- wadzane są liczne badania sondażowe, dlatego też przyciąga szczególną uwagę nie tylko socjologów. Trzecia część każdego rozdziału dotyczy Polski. Inną konstrukcję ma jedynie rozdział poświęcony demokracji, w którym szerzej zaprezentowane zostały problemy krajów islamu oraz Afryki subsaharyjskiej, a także ich perspektywy rozwoju demokracji. Przytoczono tu najnowsze międzynarodowe badania, udostępnione przez Instytut Gallupa, Pew Research Center, Uniwersytet Maryland (Pro- Wprowadzenie 9 gram on International Policy Attitudes), Eurobarometr i inne dostępne na stronach internetowych. Szczególną rolę w tej kategorii badań odgrywają Europejskie i Światowe Sondaże Wartości. Ośrodki badawcze, których sondaże zostały tu wykorzystane, repre- zentują wysoki poziom warsztatowy i naukowy. Dokładniejsze dane o me- todzie przeprowadzania badań omawianych w tej książce można znaleźć na stronach internetowych (ich adresy podawane są pod tabelami). Wyniki międzynarodowych sondaży pokazują, jak zróżnicowane są przekonania ludzi, a zatem jak się różnimy, a także jakie zachodzą zmiany w nas i we współczesnym świecie. Czy można te przeobrażenia wyjaśnić, wskazać najważniejsze czynniki, które najsilniej wpływają na poglądy respondentów? Czy znamy już teorię wyjaśniającą te zjawiska? Najważniejszą koncepcję, opartą na wynikach Światowych i Euro- pejskich Sondaży Wartości, przedstawił w kilku publikacjach Ronald Inglehart, kierujący Światowymi Sondażami Wartości2. Teoria ta głosi, że procesem przekształcającym świat i najbardziej zmieniającym przekona- nia badanych jest rozwój gospodarczy i związany z nim wzrost poczucia bezpieczeństwa (mniejsze zagrożenie niedostatkiem dóbr materialnych i utratą środków do życia zapewnia większe poczucie bezpieczeństwa). Są to dwa czynniki głęboko wpływające na życie ludzi. Wraz z korzyst- nymi zmianami ekonomicznymi ewoluują także przekonania. Na znacze- niu zyskują wartości i normy, które akcentują jakość życia, możliwość ekspresji, wolność wyboru, tolerancję, tracą zaś te tradycyjne. Sondaże wskazują, że najbardziej jest to widoczne w krajach Europy Zachodniej, choć w państwach spoza tego regionu, które osiągnęły wysoki poziom rozwoju gospodarczego, zachodzą podobne przeobrażenia w sferze prze- konań. W procesie zmian mają znaczenie także inne uwarunkowania wpły- wające na poczucie bezpieczeństwa (zagrożenie wojną lub wojna, ostre konflikty, przestępczość i bezrobocie, słaby rozwój państwowych insty- tucji socjalnych). Jest ono zróżnicowane też wewnątrz społeczeństw i od- miennie doświadczane w różnych środowiskach. 2 R. Inglehart, Modernization and Postmodernization. Cultural, Economic, and Po- litical Change in 43 Societies, Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1997. P. Norris, R. Inglehart, Sacrum i profanum. Religia i polityka na świecie, przeł. R. Babiń- ska, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2006. 10 Jak się różnimy? Jak się zmieniamy? Oprócz rozwoju gospodarczego i poczucia bezpieczeństwa wpływ na kształtowanie się norm i przekonań wywiera także międzynarodowe oto- czenie, opinie oraz idee, oddziaływanie krajów będących liderami w wielu dziedzinach (mamy wtedy do czynienia z dyfuzją kulturową). Znaczenie tych czynników zwiększa się wraz z rozwojem globalizacji i kontaktów międzynarodowych. Z drugiej jednak strony pojawia się opór wobec no- wego, kultywowanie rodzimych tożsamości, tradycjonalizm stanowiący odpowiedź na kryzys dotychczasowych norm i wartości. Proces zmian nie jest ani prosty, ani szybki. Wyniki sondaży pokazują, jak kształtują się przekonania ludzi w poszczególnych krajach. Na zakończenie warto zwrócić uwagę na szczególną zaletę badań sondażowych. Pomagają one korygować niedoskonałości naszej percep- cji spraw społecznych. Przekazy telewizyjne, radiowe i prasowe zazwy- czaj skupiają się na zdarzeniach dramatycznych, często wyjątkowych lub względnie rzadkich. Mogą też być zniekształcone przez subiektywizm nadawców wiadomości. Na podstawie medialnych doniesień nie jeste- śmy w stanie ocenić stopnia zróżnicowania przekonań w dużych zbioro- wościach (np. ludności kraju). Znaczenie różnorodności poglądów jest często bagatelizowane, co jest konsekwencją przypisywania społeczeń- stwom jednorodności. Uzupełnienie wiedzy na temat tego zróżnicowania umożliwiają między innymi przeprowadzane na próbach reprezentatyw- nych sondaże opinii publicznej (odpowiadający na pytania ankiety są lo- sowani z badanej zbiorowości, np. ludności kraju). 1. Kara śmierci W ostatnich dziesięcioleciach wzrosła bardzo liczba krajów, w któ- rych zniesiono karę śmierci. W obszarze instytucjonalnym to globalny trend. Jak w tej sytuacji kształtują się w różnych krajach świata proporcje zwolenników i przeciwników tej kary? Czy, gdzie oraz w jakim stopniu istnieje rozbieżność między sferą instytucjonalną i sferą przekonań (war- tości)? Zanim sięgniemy do międzynarodowych sondaży, przyjrzyjmy się krótko tej pierwszej – obowiązującemu prawu. Do 1977 r. kara śmierci została zniesiona w 16 krajach. W 2006 r., według raportów Amnesty International, zniesiono ją już lub zawieszo- no w 128 państwach i terytoriach zależnych (tj. w ok. 65 wziętych pod uwagę krajów), w tym w 99 – za wszystkie przestępstwa. Ostatnio decy- zję o jej niestosowaniu podjęły: w Afryce – Liberia, Rwanda, Wybrzeże Kości Słoniowej; w Europie – Albania, Czarnogóra, Mołdowa, Serbia; w Azji – Filipiny. Wyroki kary śmierci są wykonywane w 69 krajach. W 2006 r. ok. 90 egzekucji przeprowadzono w sześciu z nich: w Chinach, Iranie, Pakista- nie, Iraku, Sudanie i Stanach Zjednoczonych (jedynym państwie zachod- nim, w którym się ją stosuje – 53 egzekucje). Utrzymana jest również w Indiach i Japonii, zawieszona zaś w Rosji1. Ta kontrowersyjna kara jest przedmiotem konfliktów zarówno w po- lityce wewnętrznej wielu krajów, jak i na arenie międzynarodowej, gdzie szczególnie ważne jest stanowisko Rady Europy i Unii Europejskiej, wymagających od państw członkowskich jej zniesienia. Zwraca uwagę rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ z października 2007 r., wzywa- jąca do moratorium na wykonywanie kary śmierci (tj. do jej niewykony- wania), co ma prowadzić do jej odrzucenia we wszystkich krajach. Nie- które znane międzynarodowe organizacje pozarządowe, w szczególności 1 Dane na podstawie raportu Amnesty International: www.thereport.amnesty.org. 12 Jak się różnimy? Jak się zmieniamy? Amnesty International i Human Rights Watch, mobilizują opinię publicz- ną i lobbują na rzecz zniesienia tej kary. Jak wyglądają w świetle sondaży opinii publicznej proporcje przeciw- ników i zwolenników kary śmierci na świecie? * * * Przeciwnicy kary śmierci dominują w krajach Europy Zachodniej; w niektórych jest to przewaga bardzo duża, chociaż proporcje zwolenni- ków i przeciwników podlegają czasowym fluktuacjom. Są jednak państwa zachodnioeuropejskie, w których przewaga ta jest niewielka lub też zwo- lennicy kary śmierci nieznacznie przeważają. Należy do nich Wielka Bry- tania, jednak – co trzeba podkreślić – także tam odsetek przeciwników jest bardzo duży, a zwolennicy nie przekraczają z reguły progu 50 . Mimo tych zastrzeżeń w państwach Europy Zachodniej mamy wyraźną przewa- gę przeciwników kary śmierci. Biorąc pod uwagę, że współczesna idea jej zniesienia pojawiła się tam w czasach Oświecenia, można powiedzieć, iż najwięcej zwolenników ma ona nadal w swym pierwotnym środowisku. Wśród krajów zaliczanych do zachodniego kręgu kulturowego podob- na jak w Europie Zachodniej sytuacja występuje w Australii i Nowej Ze- landii, gdzie przeciwnicy kary śmierci wyraźnie przeważają nad jej zwo- lennikami. W Kanadzie przeciwnicy stanowią około połowy badanych. Inaczej jest w Stanach Zjednoczonych (zostanie to dokładniej przedsta- wione w dalszej części rozdziału). Z Europą Zachodnią kontrastuje Europa Wschodnia, także Polska, oraz liczne kraje azjatyckie. Sytuacja w Ameryce Łacińskiej i Afryce jest mniej jednoznaczna. Przytaczane niżej badania Gallupa z 1999/2000 r. wskazy- wały, że przeciwnicy kary śmierci przeważają lub są bardzo liczni w wie- lu państwach Ameryki Łacińskiej, a także w kilku krajach Afryki. Mamy tam jednak do czynienia ze zróżnicowanymi i zmiennymi realiami. W niektórych krajach, a nawet regionach, występuje zbieżność dużej liczby przeciwników kary śmierci z jej niestosowaniem, czyli stanem prawnym. Tak jest w Europie Zachodniej, Australii, Nowej Zelandii, gdzie odsetek przeciwników kary śmierci jest wysoki, chociaż pojawiają się tu fluktuacje. W wielu krajach, w szczególności azjatyckich, ale także w Stanach Zjednoczonych, przeważającemu przekonaniu o konieczności obowiązy- wania kary śmierci towarzyszy praktyka jej wymierzania. Świadczy to 1. Kara śmierci 13 o zgodności stanu prawnego z dominującymi – odmiennymi niż poprzed- nio – poglądami obywateli. Natomiast rozbieżność polegająca na zniesieniu kary śmierci przy wysokim dla niej poparciu charakteryzuje przede wszystkim postkomu- nistyczne kraje Europy Wschodniej, w tym Polskę. Zgodnością w tym regionie cieszy się jedynie Białoruś, gdzie wymierzaniu kary śmierci to- warzyszy poparcie ze strony obywateli. W Ameryce Łacińskiej i Afryce sytuacja nie jest tak jednoznaczna, gdyż opinie nie są trwałe. W niektórych państwach Ameryki Łacińskiej z kary śmierci wycofywano się już XIX w. (w Wenezueli w 1863 r.). W większości krajów tego regionu jest ona zniesiona, niewykonywana lub przewidziana tylko w szczególnych okolicznościach, np. w czasie wojny. Obecnie regułą jest relatywnie wysoka liczebność strony mniejszo- ściowej, często ok. 20–30 , niezależnie od tego, czy chodzi o przeciw- ników, czy zwolenników kary śmierci. Są to mniejszości, ale dość duże. Bywają jednak kraje, w których w szczególności odsetek przeciwników może być niższy. W Hiszpanii z kolei w 2005 r. procent zwolenników ta- kiej kary spadł poniżej dwudziestu. Kara śmierci była przez wieki traktowana jako bezdyskusyjna, czego nie respektowały jedynie niektóre pacyfistyczne ugrupowania dysydenc- kie. Charakterystyczne dla współczesnych czasów kwestionowanie tej oczywistości można traktować jako kulturową innowację społeczeństwa zachodniego, zdolną do funkcjonowania i upowszechniania. Można przy- puszczać, że siła moralna tej innowacji jest równa sile norm religijnych, które może ona funkcjonalnie zastępować. * * * Dwa międzynarodowe sondaże z 2005 i 2007 r. pozwalają przedsta- wić bliżej sytuację w kilkunastu badanych krajach (tab. 1.1). Poniższe badania wskazują na spadek liczby przeciwników i wzrost liczby zwolenników kary śmierci między 2005 i 2007 r., szczególnie w Hiszpanii i we Włoszech, co przypuszczalnie wynika z większego po- czucia zagrożenia terroryzmem. W 2007 r. w badanych krajach przeciwnicy kary śmierci stanowili ponad połowę respondentów w Hiszpanii, Włoszech, Niemczech, Ka nadzie i Fran cji, a w 2005 r. także w Finlandii, Portugalii i Holandii (w 2007 r. te
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Jak się różnimy jak się zmieniamy? Współczesny świat w sondażach międzynarodowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: