Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00397 006218 10198685 na godz. na dobę w sumie
Jakość życia dzieci a status społeczno-ekonomiczny rodziny. Teoria i badania - ebook/pdf
Jakość życia dzieci a status społeczno-ekonomiczny rodziny. Teoria i badania - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 214
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8459-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-50%), audiobook).

Publikacja ukazuje zależności pomiędzy jakością życia dzieci a statusem społeczno-ekonomicznym rodziców. Przedstawia zastosowanie koncepcji jakości życia do badań zróżnicowania sytuacji życiowej dzieci (na przykładzie łódzkich szóstoklasistów) z perspektywy analiz strukturalnych. Przybliża kwestie teoretyczne związane z jakością życia oraz jakością życia dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem child indicators movement. W pogłębiony sposób porusza metodologiczne i etyczne kwestie badań ankietowych z dziećmi.

Dwutorowa analiza - bazująca na wypracowanym modelu jakości życia, uwzględniającym takie sfery, jak: relacje rówieśnicze i rodzinne, sytuacja materialna, zdrowie, funkcjonowanie w szkole, subiektywny dobrostan dzieci, a także wykorzystująca koncepcję having, loving, being Erika Allardta - daje pogłębiony obraz sytuacji życiowej najmłodszych. Zarówno poszczególne obszary życia, jak i jego jakość ujmowana całościowo wiążą się ze statusem społeczno-ekonomicznym rodziny, co pozwala wnioskować o nierównościach społecznych występujących w okresie dzieciństwa. Badania ujawniają wielowymiarowość i zróżnicowanie sytuacji życiowych respondentów, pozwalają też wskazać grupę dzieci doświadczającą skumulowanej deprywacji. Zaproponowany pomiar daje możliwość sporządzenia rzetelnej diagnozy, uwzględniającej różne aspekty sytuacji życiowej, w których należy podjąć interwencję.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marta Petelewicz – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Strukur i Zmian Społecznych, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Ryszard Szarfenberg REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Yaruta © Copyright by Marta Petelewicz, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06961.15.0.M Ark. wyd. 12,1; ark. druk. 13,375 ISBN 978-83-8088-458-8 e-ISBN 978-83-8088-459-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Wstęp Podziękowania Rozdział 1 Jakość życia – perspektywa ogólna 1.1. Geneza i rozwój 1.2. Problemy definicyjne 1.3. Kluczowe zagadnienia w badaniach jakości życia 1.3.1. Podejście obiektywne i subiektywne 1.3.2. Ujęcia globalne i cząstkowe 1.3.3. Zmienność jakości życia w perspektywie cyklu życia 1.3.4. Podejście integrujące 1.4. Koncepcja having, loving, being E. Allardta Rozdział 2 Jakość życia dzieci 2.1. Socjologiczne spojrzenie na dzieciństwo 2.2. Jakość życia dzieci – perspektywa badawcza 2.2.1. Kwestie definicyjne 2.2.2. Ruch wskaźników społecznych dotyczących sytuacji dzieci 2.2.3. Podstawy teoretyczne 2.2.4. Zagadnienia metodologiczne 2.2.5. Aspekty aplikacyjne 2.2.6. Badania jakości życia dzieci oparte na wskaźnikach społecznych jako nowa subdyscyplina naukowa 2.2.7. Modele badania jakości życia dzieci 2.3. Podsumowanie Rozdział 3 Metodologiczne podstawy badań 3.1. Problematyka 3.1.1. Koncepcja jakości życia dzieci przyjęta w pracy 3.1.2. Model jakości życia dzieci 3.1.3. Cel badań, pytania problemowe, hipotezy 7 11 13 13 20 22 23 25 26 27 28 31 32 35 35 37 41 46 49 51 52 57 59 59 59 60 62 6 Spis treści 3.2. Empiryczne podstawy badań 3.2.1. Technika badawcza 3.2.2. Przygotowanie narzędzia 3.2.3. Dobór próby 3.2.4. Realizacja badania 3.3. Problemy metodologiczne w badaniach ankietowych z dziećmi 3.4. Dylematy etyczne Rozdział 4 Determinanty jakości życia dzieci 4.1. Status społeczno-ekonomiczny rodziny a funkcjonowanie dziecka – wnioski z badań 4.2. Konstrukcja wskaźnika SES rodziny dziecka w projekcie badawczym 4.3. Okolica zamieszkania 4.4. Podsumowanie 64 65 66 68 70 77 87 87 89 99 100 Rozdział 5 Jakość życia łódzkich szóstoklasistów 5.1. Dziedzinowa jakość życia 5.1.1. Warunki życia dziecka 5.1.2. Relacje z rodzicami 5.1.3. Relacje rówieśnicze 5.1.4. Funkcjonowanie w szkole 5.1.5. Zdrowie 5.1.6. Dobrostan psychiczny 5.1.7. Wymiary jakości życia dzieci – podsumowanie 101 102 102 108 112 115 132 138 151 156 158 162 166 5.4.1. Wymiary having, loving, being a status społeczno-ekonomiczny rodziny dziecka 169 172 5.4.2. Wzory jakość życia na podstawie koncepcji E. Allardta 173 5.5. Podsumowanie 5.2. Globalna jakość życia 5.3. Wzory jakości życia dzieci 5.3.1. Wzory jakości życia dzieci pochodzących z rodzin o niskim i wysokim statusie 5.4. Analizy na podstawie koncepcji having, loving, being Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis diagramów Spis wykresów Aneks. Kwestionariusz ankiety audytoryjnej 177 183 195 197 198 201 http://dx.doi.org/10.18778/8088-458-8.01 Wstęp Dyskurs publiczny dotyczący dzieci cechuje dualizm. Zjednej strony pisze imówi się onajmłodszych członkach społeczeństwa używając wzniosłych słów: dobro, szczęście, przyszłość, nadzieja, zdrugiej zaś dla mediów iopinii publicznej najbardziej intere- sujące są spektakularne, dramatyczne sytuacje: przykłady dręczenia, molestowania, niedożywienia, pokazujące skrajnie złe warunki materialne. Cała przestrzeń pomię- dzy tymi krańcami, wktórej de facto sytuuje się realne życie większości najmłodszych pozostaje poza obszarem zainteresowania idebaty publicznej. Dane dotyczące biedy dzieci wPolsce, analizy marginalizacji, międzynarodowe raporty odnośnie jakości życia najmłodszych, zdrowia czy edukacji pozostają bez echa, nie przedzierają się przez polityczne dyskusje, których podstawę powinny stanowić. Wwielu krajach analizy jakości życia społeczeństwa jako całości iwyróżnionych wjego ramach kategorii są stałym elementem powtarzalnych diagnoz społecznych. Służą systematycznemu monitorowaniu sytuacji na różnych polach, budowaniu strategii działania wramach rozwiązań politycznych, szczególnie wzakresie poli- tyki społecznej, atakże analizie skutków społecznych wprowadzanych rozwiązań oraz nieplanowanych zjawisk jak np. kryzys ekonomiczny. Wlatach 90. zaczęto dostrzegać konieczność dostosowania koncepcji jakości życia do różnych katego- rii wieku pod kątem narzędzi pomiarowych oraz projektów analiz isposobów ich wykorzystania. Stało się to impulsem do intensywnego rozwoju badań skoncen- trowanych na sytuacji życiowej dzieci, które realizowane są na poziomie lokalnym, krajowym oraz międzynarodowym (UE, OECD, UNICEF). Wwielu państwach (np. w Wielkiej Brytanii, USA, Szwecji, Estonii) systematycznie monitoruje się jakość życia najmłodszych członków społeczeństwa. W Polsce nie opracowano dotychczas systemu wskaźników społecznych dotyczących najmłodszych, brakuje analiz jakości życia dzieci zarówno na poziomie ogólnym, jak iwposzczególnych podkategoriach. Z różnych badań i opracowań międzynarodowych wyłania się obraz najmłodszych członków społeczeństwa jako kategorii bardzo zróżnicowa- nej. Na przykład raport UNICEF Równe szanse dla dzieci. Nierówności wzakresie 8 Wstęp warunków ijakości życia wkrajach bogatych1 unaocznia skalę problemu – wran- kingu nierówności dochodowych Polska znalazła się na 23. miejscu, zaś wobsza- rach nierówności wzdrowiu izadowoleniu zżycia na 33. (na 41 państw). Ponadto analizy sytuacji życiowej rodzin doświadczających problemów społecznych, jak bezrobocie, czy ubóstwo, wskazują na nasilenie problemów dotykających różnych sfer życia dzieci. Najogólniej zde(cid:20)niowanym celem badania rekapitulowanego wtej pracy jest właśnie scharakteryzowanie jakości życia dzieci wychowujących się wrodzinach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym w perspektywie porównawczej, to jest wodniesieniu do dzieci owyższym statusie społeczno-ekonomicznym. Bada- nia empiryczne zrealizowane zostały wśród celowo dobranej grupy łódzkich szó- stoklasistów2. Jak pokazują analizy, Łódź jest miastem doświadczającym licznych problemów społecznych iekonomicznych. Badania środowisk spauperyzowanych prowadzone przez zespół socjologów (skupionych włódzkiej szkole badań nad biedą ipomocą społeczną) prowadzone od lat 90. wskazują na utrwalenie zróżni- cowania przestrzennego miasta, międzypokoleniową transmisję nierówności spo- łecznych iwykluczenia społecznego (Warzywoda-Kruszyńska, red., 1998, 2001; Warzywoda-Kruszyńska, Jankowski, 2010, por: Polityka Społeczna 2020+ dla Mia- sta Łodzi, 2016). Procesy te nie pozostają bez wpływu na najmłodszych łodzian. Wyniki analiz ukazują upośledzoną pozycję dzieci wychowujących się wrodzinach defaworyzowanych, atakże dokumentują zjawisko dziedziczenia statusu społecz- no-ekonomicznego (Warzywoda-Kruszyńska, 1999; Warzywoda-Kruszyńska, Pe- telewicz, 2010). Jak pisze Wielisława Warzywoda-Kruszyńska: „o(cid:20)arami i»prze- nosicielami« biedy do następnej fazy życia własnego oraz do następnego pokolenia są dzieci, wychowujące się wdysfunkcyjnych rodzinach ulokowanych wzdegra- dowanych (cid:20)zycznie częściach miasta” (Warzywoda-Kruszyńska, 2009, s.15). Ba- dania ex post ujawniają traumatyczne doświadczenia wczesnych lat życia, które były udziałem dorosłych mieszkańców enklaw biedy. Zaproponowana perspek- tywa umożliwi dotarcie do sytuacji życiowej dzieci wteraźniejszości, poznanie jej charakterystyki oraz związanych znią odczuć dzieci. Opracowanie składa się ztrzech części: teoretycznej, metodologicznej oraz em- pirycznej3. Pierwsza część poświęcona jest rozważaniom dotyczącym jakości życia, 1 Raport ukazał w 2016 r. tj. po realizacji badań i analizie wyników przedstawionych w niniej- szej pracy, wnioski dla poziomu krajowego zawarte w raporcie korespondują z wynikami uzy- skanymi na poziomie lokalnym w rekapitulowanym badaniu. 2 Dane gromadzono na przełomie 2007/2008 r., perspektywa czasowa jest stosunkowa odległa, w tym czasie nie przeprowadzono jednak analogicznych badań dotyczących jakości życia dzieci w Łodzi, a dane i analizy na bardziej ogólnym poziomie wskazują na utrwalenie pro- blemów społecznych pozostających w kręgu zainteresowania tego opracowania. 3 Realizacja badań empirycznych możliwa była dzięki projektowi „WZLOT” koordynowanemu przez prof. W. Warzywodę-Kruszyńską, w ramach którego odpowiedzialna byłam za realiza- cję badań ilościowych z szóstoklasistami. Zebrany wówczas materiał stanowi podstawę ana- liz niniejszej rozprawy doktorskiej. Wstęp 9 zarówno wkontekście empirycznym, jak iteoretycznym. Należy podkreślić, że nie można mówić okoncepcji jakości życia, która spełniałaby wymagania stawiane teo- rii socjologicznej, wskazać można jedynie pewne założenia, wspólne elementy róż- nych podejść, dyrektywy metodologiczne, czy implikacje praktyczne, które stanowią punkt wyjścia do dalszych rozważań, konceptualizacji ioperacjonalizacji. Wpierw- szym rozdziale zarysowana została geneza koncepcji jakości życia, ze szczególnym uwzględnieniem ruchu wskaźników społecznych, gdyż zarówno wwarstwie zało- żeń, jak iimplikacji wydaje się on najlepiej korespondować zprzeprowadzonymi analizami. Poruszone zostały również kluczowe kwestie dyskutowane wliteraturze przedmiotu: de(cid:20)niowanie pojęcia, perspektywa subiektywna iobiektywna, ujęcie globalne icząstkowe. Wkońcowej części omówiona została koncepcja teoretyczno- -empiryczna jakości życia – having, loving, being, Erika Allardta. Analizy prowadzo- ne wjej ramach służyć mogą, zgodnie zzałożeniami autora, rozpatrywaniu kwestii sprawiedliwości społecznej. Ustalenie zależności pomiędzy poziomem jakości życia a zmiennymi społecznymi, demogra(cid:20)cznymi i ekonomicznymi pozwala bowiem odpowiedzieć na pytania oistnienie, zakres iformę nierówności społecznych wda- nym społeczeństwie, czy wramach wybranej kategorii. Drugi rozdział poświęcony jest analizom jakości życia dzieci. Analizy te wostat- nich latach weszły do głównego nurtu badań opartych na wskaźnikach społecznych diagnozujących sytuację życiową poszczególnych kategorii społecznych oraz ca- łych społeczeństw, jest to szczególnie widoczne waktywności instytucji międzyna- rodowych. Spojrzenie na dzieciństwo zakorzenione wtym nurcie umożliwia opis najważniejszych aspektów sytuacji życiowej najmłodszych, włączając ich własną ocenę. Pozwala wskazać obszary zagrożone deprywacją, azarazem wsposób syn- tetyczny uchwycić całość funkcjonowania dziecka, traktując je przy tym wsposób podmiotowy. Nacisk kładzie się na teraźniejszą sytuację, życie dziecka tu iteraz, co jest bardzo istotne samo wsobie – dla badanej kategorii, jak również pozwala na ocenę kondycji całego społeczeństwa oraz zmierzenie się zromantycznym mitem sielskiego dzieciństwa. Wpierwszej części drugiego rozdziału zrekonstruowane zostało pokrótce socjologiczne spojrzenie na dziecko idzieciństwo, jego ewolucja – od stanowiska klasyków socjologii po ujęcia współczesne. Następnie przedsta- wione zostały kluczowe założenia nurtu badań jakości życia dzieci. Subdyscyplina jest relatywnie „młoda”, zdecydowanie brakuje jej klarowności ispójności. Wybór isposób przedstawienia zagadnień nie jest ugruntowany „klasycznym ujęciem”, gdyż dotychczas nie można takiego wskazać. Dokonana synteza jest zjednej stro- ny próbą ukazania najważniejszych aspektów wkoncepcjach jakości życia dzieci, z drugiej zaś podporządkowana jest specy(cid:20)ce dalszej części opracowania. Kon- strukcja rozdziału poświęconego jakości życia dzieci nawiązuje do struktury roz- działu pierwszego. Omówione zostały kwestie de(cid:20)nicyjne, aspekty historyczne, inspiracje teoretyczne, zagadnienia metodologiczne ipraktyczne, ze szczególnym uwzględnieniem aplikacyjnej funkcji badań. Wkońcowej części rozdziału podję- łam próbę syntezy najważniejszych zagadnień oraz rekonstrukcji empirycznych modeli analiz jakości życia dzieci. 10 Wstęp Koncepcja jakości życia E. Allardta opisana wrozdziale pierwszym oraz model jakości życia opracowany woparciu oempiryczne ujęcia jakości życia dzieci przed- stawione wrozdziale drugim stanowią ramy dalszych analiz. Podejście Allardta za- adaptowane zostało zgodnie ze specy(cid:20)ką badanej kategorii iprzedstawione wpo- staci schematu analityczno-teoretycznego. Na podstawie empirycznych koncepcji jakości życia dzieci opracowany został model dziedzinowej jakości życia responden- tów. Wrozdziale metodologicznym przedstawione zostały również: cel pracy, pyta- nia problemowe ihipotezy badawcze oraz zagadnienia związane zrealizacją badań. Rozdział trzeci zamykają rozważania dotyczące zagadnień metodologicznych idyle- matów etycznych związanych zbadaniami ilościowymi, wktórych respondentami są dzieci. Wpolskiej literaturze socjologicznej brakuje opracowań dotyczących tych zagadnień, poruszam więc zarówno kwestie natury ogólnej jak iszczegółowej doty- czące ankietowania dzieci, inspirowane doświadczeniami zrealizacji rekapitulowa- nego badania. Trzecia część opracowania poświęcona jest analizom materiału empirycznego oraz interpretacji uzyskanych wyników. Omówione zostały zagadnienia związane ze zmiennymi niezależnymi, odnosząc się do celu badań najwięcej uwagi poświę- cono wskaźnikowi statusu społeczno-ekonomicznego rodziny. Struktura rozdzia- łu piątego podporządkowana jest sposobowi konceptualizacji jakości życia bada- nych. Wpierwszej części przedstawiona jest analiza poszczególnych sfer jakości życia oparta na modelu opracowanym na podstawie empirycznych koncepcji jakości życia. Następnie zaprezentowane zostały wyniki dotyczące jakości życia ujętej całościowo (globalnej) oraz opracowanie typowych wzorów jakości życia dzieci. Analogiczny schemat przyjęty został dla analiz bazujących na koncepcji E. Allardta. Wzakończeniu rozdziału podjęta została próba porównania obu ujęć. Podziękowania Książka powstała na podstawie pracy doktorskiej, nad którą opiekę promotorską pełniła prof. dr hab. Ewa Rokicka – serdecznie dziękuję za wsparcie merytoryczne ipozamerytoryczne, motywację iempatię. Wspaniale jest odnaleźć swojego Mi- strza. Wyrazy wdzięczności kieruję również do prof. Wielisławy Warzywody-Kruszyń- skiej, za ogromną szansę, którą otrzymałam na początku drogi zawodowej, możli- wość poznania socjologii empirycznej, inspiracje, uwagi ilekcje, które pozostaną na zawsze wmojej pamięci. Zcałego serca dziękuję współpracownikom zprojektu WZLOT, szczególnie Pau- linie Bunio-Mroczek, Asi Dytrych, Agnieszce Golczyńskiej-Grondas i Maćkowi Tomczakowi za pomoc wrealizacji badań, sugestie, zrozumienie irelacje, które oka- zały się być dłuższe niż okres realizacji projektu. Jestem dumna, że mogę być częścią Zespołu Katedry Socjologii Struktur iZmian Społecznych, wcześniej Socjologii Ogólnej. Dziękuję za współpracę naukową iprzy- jacielską atmosferę moim wspaniałym koleżankom ikolegom, szczególnie ciepło Magdzie Rek-Woźniak i Wojtkowi Woźniakowi. Dziękuję również Beacie Gam- brych-Naze za codzienną pomoc iżyczliwość. Piotrek – nasz związek jest dla mnie źródłem szczęścia, siły imotywacji. Ala iOlek zapewniają mi codzienną inspirację, energię iradość. Dziękuję Wam. Mamo, Tato, Babciu, Asiu – dziękuję za nieustające wsparcie ipewność, że zawsze mogę na Was polegać. Pomiędzy napisaniem słów podziękowania, azłożeniem książki do druku, odeszła osoba, która od dawna miała przygotowane honorowe miejsce na półce itrzyma- ła kciuki za jej powstanie jak nikt inny. Dedykuję książkę pamięci mojego ukochanego Taty. Rozdział 1 Jakość życia – perspektywa ogólna1 1. rozdział 1.1. Geneza i rozwój Próby zbierania iwykorzystywania danych dotyczących społeczeństwa pojawiały się od dawna, początkowo wbardzo ograniczonym zakresie inajczęściej wcelach prag- matycznych – podatkowych czy mobilizacji. Wraz zrozwojem państwowości, aprzede wszystkim idei dotyczących społeczeństwa ipaństwa, pojawiła się potrzeba imożliwo- ści szerszego diagnozowania sytuacji izwiększenia zakresu ich wykorzystania. Dane zbierane pierwotnie zprzeznaczeniem praktycznym stały się zaczątkiem iimpulsem do poszukiwania odpowiedzi okondycję społeczeństwa. Już w1798 r. sir John Sinc- lair, wStatistical Account of Scotland, opisał statystykę jako źródło informacji ostanie państwa, umożliwiające oszacowanie „ilości szczęścia” (the quantum of happiness) do- świadczanego przez mieszkańców, jak również punkt wyjścia do poprawy sytuacji (za: Campbell, 1976, s. 1). Początki wykorzystywania danych statystycznych do oceny wa- runków życia członków społeczeństwa idokonywania na ich podstawie analiz sięgają lat 30. XIX w. wBelgii, Francji, Anglii iStanach Zjednoczonych. Podwaliny rozwoju wskaźników społecznych zostały położone przez europejskich lekarzy istatystyków, którzy zgłębiali problem chorób iepidemii wrozwijających się miastach. Bazując na in- formacjach uzyskanych ze spisów powszechnych, sformułowali modele pokazujące za- leżność między zapadalnością na choroby abiedą (Doroshko, Kutsar, 2006). Pierwszy odnotowany o(cid:20)cjalnie przypadek wykorzystania wskaźników miał miejsce w1810 r. 1 Fragmenty rozdziału I w uzupełnionej i zmienionej formie opublikowane zostały w monogra- fii: T. Drabowicz, M. Petelewicz, (2016), Jakość życia globalnie i lokalnie. Pomiar i wizualizacja, KSO, IS, UŁ, Łódź. 14 Jakość życia dzieci a status społeczno-ekonomiczny rodziny… wStanach Zjednoczonych, wFiladel(cid:20)i, wzwiązku reformą systemu więziennego. Rów- nież wStanach Zjednoczonych po raz pierwszy państwo zaczęło gromadzić na potrzeby analiz o(cid:20)cjalne dane – zobszaru rynku pracy. Powołano wyspecjalizowaną instytucję, która zbierała informacje dotyczące wynagrodzeń, warunków pracy oraz bezrobocia. Już wtedy starły się dwa podejścia dotyczące sposobu gromadzenia iwykorzystywania danych. Wramach pierwszego znich dane miały przysłużyć się społecznym reformom – poprawie warunków życiowych klasy robotniczej – badacz występował jako inicja- tor ipropagator zmian społecznych. Natomiast wramach drugiego podejścia badacz odgrywał rolę neutralnego technika, który działa wmożliwie najbardziej obiektywny, bezstronny ineutralny poznawczo („bezzałożeniowy”) sposób (Ibidem). Wlatach 20. i30. XX w., wzwiązku zrecesją ekonomiczną ikoniecznością monito- rowania efektów działań podejmowanych przez rząd, pojawiła się potrzeba szerszego wykorzystania gromadzonych danych statystycznych. Postulowano wypracowanie sys- temu wskaźników, które umożliwiłyby analizę stanu społeczeństwa iobserwację zmian. Wobliczu recesji gospodarczej zainteresowanie badaczy ipolityków koncentrowało się głównie wokół wskaźników ekonomicznych, stworzono wtedy jeden z najważ- niejszych inajczęściej do dziś wykorzystywanych wskaźników – PKB (Cobb, Rixford, 1998). Badacze społeczni pragnęli powtórzenia tego sukcesu, poszukiwano miernika, który pozwoliłby na monitorowanie społecznych konsekwencji modernizacji iprze- mian ekonomicznych. Wskaźniki ekonomiczne zaczęto traktować jako wzorzec dla wskaźników społecznych, jednakże wramach socjologii trudno było uzyskać obiek- tywne dane iustalić elementy składowe obrazujące całościowe funkcjonowanie społe- czeństwa. Brakowało również wyspecjalizowanych instytucji opro(cid:20)lu socjologicznym, które koncentrowałyby się na tego typu zagadnieniach (Vogel, 2001). Lata powojenne wiązały się zograniczonym zainteresowaniem omawianą tematyką, dopiero wlatach 60. ubiegłego wieku powrócono do tematu diagnozowania sytuacji społecznej. Zupeł- nie inne były jednak przyczyny podejmowanych działań. Rządy wielu państw wysoko uprzemysłowionych, zmuszone przez intensywną modernizację do bardziej aktywnej polityki, podjęły się realizacji programów społecznych na niespotykaną wcześniej skalę. Kraje zachodnie znajdowały się wokresie prosperity, zaczęto jednak zadawać sobie pytania okoszty wzrostu ekonomicznego igranice modernizacji, nierówności społecz- ne oróżnym podłożu, czy degradację środowiska. Zrodziła się potrzeba monitorowa- nia efektów podejmowanych działań. Za pierwowzór dzisiejszych badań nad jakością życia uznaje się uznaje się projekt zrealizowany wpołowie lat 60. wStanach Zjedno- czonych przez American Academy of Arts and Sciences dla National Aeronautics and Space Administration (NASA). Celem prowadzonych badań była analiza konsekwen- cji iprzewidywanie wpływu programu kosmicznego na społeczeństwo amerykańskie (Land, 2001). Projekt ten pokazał, że brak jest adekwatnych danych, jak również opra- cowań teoretycznych imetodologicznych, aby monitorować stan społeczeństwa. Nie dysponowano wówczas narzędziami analitycznymi, ani technicznymi możliwościami pozwalającymi na komputerowe przetwarzanie dużej liczby danych ocharakterze ilo- ściowym, czy to gromadzonych przez różne instytucje, czy też uzyskiwanych wramach badań społecznych. Brakowało również pojęć pozwalających wyrazić zamysł badaczy. Jakość życia – perspektywa ogólna 15 Aby wypełnić tę lukę ukuto termin „wskaźniki społeczne”. Pod takim właśnie tytułem (Social Indicators) zespół badawczy opublikował swój dorobek, awpublikacji z1966r. zawarta została klasyczna de(cid:20)nicja wskaźników społecznych sformułowana przez R. Bauera. Przez wskaźniki społeczne autor rozumiał „dane statystyczne, szeregi sta- tystyczne iwszelkie inne formy dowodów, które umożliwiają nam ocenę tego, gdzie się znajdujemy, dokąd zmierzamy, biorąc pod uwagę wyznawane przez nas wartości inasze cele; pozwalają dokonać oceny szczegółowych programów oraz ustalić ich od- działywanie” (tłumaczenie de(cid:20)nicji za: Kurowska, 2011). Wten sposób zapoczątko- wany został nurt badań społecznych, nazwany przez D.Duncana ruchem wskaźników społecznych (Social Indicators Movement). Duncan wskazał obszary, które należało uwzględnić przy doborze wskaźników oraz projektowaniu analiz: edukacja, zdrowie, zatrudnienie, przestępczość, partycypacja polityczna, demogra(cid:20)a oraz public move- ment. Należy wspomnieć, że już pionierzy tej dziedziny badań podkreślali, iż wskaźniki nie powinny pełnić jedynie funkcji deskryptywnej, celem właściwie skonstruowanego systemu wskaźników społecznych jest stworzenie możliwości dostrzegania przejawów, aco za tym idzie przewidywania zmian społecznych iich skutków oraz oceny efek- tów działań podejmowanych przez agendy rządowe. Naukowcy prowadzący analizy wramach ruchu wskaźników społecznych argumentowali, iż właściwie dobrane oraz systematycznie gromadzone wskaźniki społeczne zapewnią możliwość monitoro- wania stanu społeczeństwa oraz poszczególnych kategorii społecznych zarówno dziś, jak iwprzyszłości (Land et al., 2001). Bardzo silnie podkreślano praktyczną funkcję badań, awyniki iwnioski postrzegano jako narzędzia, które pełnić będą istotną rolę wprojektowaniu iwdrażaniu strategii wzakresie szeroko rozumianej polityki społecz- nej. Badania te wpisywały się wnurt badań policy-oriented, wktórym zarówno twórcy irealizatorzy polityki, jak iprzedstawiciele nauk społecznych pokładali duże nadzieje. Oczekiwano, że możliwe będzie skuteczne porozumienie pomiędzy nauką apolityką, które doprowadzi do bardziej efektywnego zarządzania społeczeństwem i poprawy sytuacji życiowej jego członków. Wramach ruchu wskaźników społecznych zaczęto rozwijać koncepcję „jakości życia”, która od tego czasu na stałe weszła do terminolo- gii naukowej (Lippman, 2007). Pojęcia tego używano w znaczeniu wartościującym, jego zwolennicy opowiadali się za „nową jakością życia”, „przeciwstawiali się rozwo- jowi ekonomicznemu zorientowanemu wyłącznie na wzrost konsumpcji, który nisz- czy środowisko naturalne iwięzi społeczne” (Rokicka, 1998, s. 134). Stanowiło więc ono zjednej strony odpowiedź na przekształcenia isymptomy kryzysu społeczeństwa przemysłowego, azdrugiej korespondowało zprzemianami aprobowanych systemów aksjo-normatywnych. Koncepcję jakości życia łączono z pojęciami „społeczeństwo postindustrialne” i„społeczeństwo ekologiczne”, które zaczęły nabierać szczególnego znaczenia, gdy wiele państw kapitalistycznych wkroczyło werę przemian. Zmiany spo- łeczne związane zkryzysem społeczeństwa przemysłowego zwróciły uwagę badaczy na fakt, że wskaźniki społeczne oparte jedynie na ekonomicznych kryteriach zaspokojenia potrzeb materialnych przestały być wystarczające do udzielenia satysfakcjonującej od- powiedzi na pytanie ostan społeczeństwa.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Jakość życia dzieci a status społeczno-ekonomiczny rodziny. Teoria i badania
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: