Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00402 007492 11260825 na godz. na dobę w sumie
Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym - ebook/pdf
Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2575-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi pierwszą w literaturze karnoprocesowej opublikowaną monografię poświęconą ochronie prawa do prywatności w polskim postępowaniu karnym. Z uwagi na złożony charakter tego zagadnienia oraz potrzebę przeprowadzenia szczegółowych rozważań determinujących wiarygodność stawianych tez, analizie poddano fragment tej problematyki związany z, przybierającą najczęściej charakter antynomiczny, relacją prywatności do jawności rozprawy głównej.

W kontekście występowania uciążliwych i intensywnych ingerencji w sferę osobistą uczestnika procesu, będących konsekwencją otwarcia rozprawy dla publiczności i środków społecznego przekazu, w monografi i podjęto próbę rozstrzygnięcia tego konfliktu: od analizy istniejących rozwiązań normatywnych po wskazanie proponowanych nowych sposobów właściwego rozwikłania kolizji prywatności i jawności w warunkach należycie uwzględniających rolę ochrony prywatności w zabezpieczeniu interesów jednostki. Wywody są osadzone nie tylko w przepisach kodeksu postępowania karnego, lecz nawiązują także do Konstytucji, prawa cywilnego, prawa prasowego, ustawy o ochronie danych osobowych i ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym Radosław Koper Warszawa 2010 Recenzent: Prof. dr hab. Romuald Kmiecik Wydawca: Magdalena Przek Redaktor prowadz(cid:240)cy: Adam Choi(cid:253)ski Opracowanie redakcyjne: Izabela Ratusi(cid:253)ska Sk³ad, ³amanie: Anna Atanaziewicz © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0419-1 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Ksi(cid:240)(cid:275)ek 01-231 Warszawa, ul. P(cid:227)ocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Ksi(cid:245)garnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów..........................................................................11 Akty.prawne....................................................................................................11 Czasopisma......................................................................................................12 Organy.orzekające.........................................................................................13 Rozdział I Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne.......... 1 1..Istota.relacji.jawność.–.prywatność.........................................................1 2..Relacja.jawność.–.prywatność.na.tle.podziału.prawo.publiczne. . –.prawo.prywatne......................................................................................20 3..Relacja.jawność.–.prywatność.na.tle.kategoryzacji.interes. . społeczny.–.interes.indywidualny...........................................................22 Rozdział II Kształt zasady jawności w procesie karnym................................................26 1..Jawność.życia.publicznego.źródłem.jawności.procesu.karnego........26 2..Konstytucjonalizacja.zasady.jawności....................................................30 2.1..Jawność.procesu.karnego.jako.wartość.konstytucyjna. . we.włoskim.systemie.prawnym........................................................30 2.2..Prawo.do.jawnego.rozpatrzenia.sprawy.przez.sąd.jako. . uprawnienie.osobiste.jednostki.w.świetle.polskiej.Konstytucji...........33 3..Treść.zasady.jawności.................................................................................39 3.1..Uwagi.wprowadzające.......................................................................39 3.2..Jawność.zewnętrzna.a.jawność.wewnętrzna.................................42 3.2.1..Jawność.zewnętrzna.................................................................42 3.2.2..Jawność.wewnętrzna................................................................0 3.3..Uwagi.podsumowujące......................................................................3  Spis treści 4..Funkcje.zasady.jawności...........................................................................4 4.1..Podstawy.wyodrębnienia.funkcji.zasady.jawności.......................4 4.2..Rodzaje.funkcji.zasady.jawności...................................................... 4.2.1..Funkcja.kontrolna..................................................................... 4.2.2..Funkcja.informacyjna...............................................................6 4.2.2.1..Istota.funkcji.informacyjnej.i.jej.szczególna. . forma.............................................................................6 4.2.2.2..Problem.wychowawczego.działania.jawności......... 70 4.2.3..Funkcja.gwarancyjna................................................................77 ..Odstąpienie.od.jawności.rozprawy.głównej.–.istota.i.rodzaje...........79 Rozdział III Geneza, pojęcie i struktura prawa do prywatności....................................86 1..Uwagi.wstępne...........................................................................................86 2..Charakter.prawa.do.prywatności............................................................87 3..Rozwój.prawa.do.prywatności.w.wybranych.państwach...................92 3.1..Stany.Zjednoczone..............................................................................92 3.2..Włochy..................................................................................................9 3.3..Polska.....................................................................................................98 4..Eksploracja.definicji.prawa.do.prywatności........................................100 4.1..Specyfika.prawa.do.prywatności.a.problemy.definicyjne.........100 4.2..Klasyfikacje.definicji.dotyczących.prawa.do.prywatności.........103 4.3..Przegląd.definicji.dotyczących.prawa.do.prywatności...............10 4.3.1..Definicja.klasyczna..................................................................10 4.3.2..Definicja.kontrastująca...........................................................111 4.3.3..Definicja.jednowymiarowa...................................................113 4.3.4..Definicja.ekstensywna............................................................11 4.3...Definicja.unifikacyjna.............................................................127 4.3.6..Definicja.egzemplifikacyjna..................................................128 4.4..Propozycja.definicji.prawa.do.prywatności..................................129 ..Elementy.składowe.i.aspekty.prawa.do.prywatności........................130 .1..Typologia.elementów.składowych.prawa.do.prywatności........130 .2..Przegląd.elementów.składowych.prawa.do.prywatności..........134 .2.1..Życie.prywatne........................................................................134 .2.1.1..Życie.prywatne.a.prawo.do.prywatności. . i.prywatność...............................................................134 .2.1.2..Życie.prywatne.a.życie.osobiste..............................136 6 Spis treści .2.1.3..Definicja.życia.prywatnego.....................................138 .2.1.4..Życie.intymne............................................................139 .2.2..Życie.rodzinne.........................................................................147 .2.3..Tajemnica.komunikowania.się.i.nienaruszalność. . .mieszkania...............................................................................10 .3..Aspekty.prawa.do.prywatności......................................................14 .3.1..Informacje.dotyczące.osoby..................................................14 .3.2..Wizerunek.osoby.....................................................................161 Rozdział IV Problem prawa do prywatności osób publicznych...................................16 1..Uwagi.wstępne.........................................................................................16 2..Pojęcie.osoby.publicznej..........................................................................166 3..Zakres.ochrony.prawa.do.prywatności.osób.publicznych................174 Rozdział V Ochrona prawa do prywatności na rozprawie głównej w świetle Konstytucji.........................................................................................................181 1..Uwagi.wstępne.........................................................................................181 2..Konstytucyjne.podstawy.prawne.w.zakresie.wzmocnienia. . 3..Reguły.dotyczące.ochrony.prawa.do.prywatności.w.świetle. . Konstytucji.................................................................................................18 i.ograniczenia.ochrony.prawa.do.prywatności...................................... 182 do.prywatności..................................................................................18 3.1..Przesłanki.wzmocnienia.i.ograniczenia.ochrony.prawa. . 3.2..Granice.wzmocnienia.i.ograniczenia.ochrony.prawa. . do.prywatności..................................................................................190 3.2.1..Zasada.proporcjonalności......................................................190 3.2.2..Zakaz.naruszania.istoty.wolności.lub.prawa.....................198 4..Bezpośrednie.stosowanie.przepisów.Konstytucji.wyrażających. . prawo.do.prywatności.............................................................................200 Rozdział VI Ochrona prawa do prywatności na rozprawie głównej w świetle regulacji karno-procesowych........................................................................206 1..Implementacja.definicji.prawa.do.prywatności..................................206 2..Nadrzędna.podstawa.aksjologiczna.determinująca.ochronę. . prawa.do.prywatności.............................................................................213 7 Spis treści 3..Jawność.rozprawy.głównej.jako.generalna.determinanta. . ingerencji.w.prawo.do.prywatności......................................................216 4..Podmiot.uprawniony.z.tytułu.prawa.do.prywatności.......................218 4.1..Uwagi.ogólne.....................................................................................218 4.2..Status.procesowy.podmiotu.prawa.do.prywatności...................224 4.2.1..Pokrzywdzony.........................................................................224 4.2.2..Oskarżony................................................................................22 4.2.3..Świadek.....................................................................................233 4.2.4..Pozostali.uczestnicy.procesowi.............................................236 4.3..Osoby.niebędące.uczestnikami.procesowymi..............................237 4.4..Podmiot.prawa.do.prywatności.a.ujęcie.przedmiotowe. . ochrony.tego.uprawnienia...............................................................238 ..Unormowania.o.charakterze.„neutralnym”.........................................239 6..Ograniczenia.faktyczne.jawności.rozprawy.głównej.........................247 7..Niejawne.rozpoznanie.sprawy.na.rozprawie.głównej......................23 7.1..Niejawne.procedowanie.na.rozprawie.głównej.ex lege..............23 7.1.1..Wniosek.prokuratora.o.umorzenie.postępowania. z.powodu.niepoczytalności.sprawcy.i.zastosowanie. . . środka.zabezpieczającego......................................................23 7.1.2..Sprawy.o.zniesławienie.lub.znieważenie............................26 7.1.3..Odczytanie.protokołu.przesłuchania.świadka. . anonimowego..........................................................................29 7.2..Wyłączenie.jawności.rozprawy.głównej.......................................261 7.2.1..Niesamoistna.ochrona.prawa.do.prywatności...................261 7.2.1.1..Przesłuchanie.świadka.zwolnionego. z.obowiązku.zachowania.tajemnicy. . . państwowej,.służbowej.lub.zawodowej................261 7.2.1.2..Przyczyny.wyłączenia.jawności.rozprawy. . przewidziane.w.art..360.§.1.pkt.1,.3.i.§.3.k.p.k....... 267 7.2.1.3..Przesłuchanie.świadka.koronnego.........................269 7.2.2..Samoistna.ochrona.prawa.do.prywatności.........................270 7.2.2.1..Obawa.narażenia.na.hańbę.świadka. . lub.osoby.dla.niego.najbliższej................................270 7.2.2.2..Obawa.obrażenia.dobrych.obyczajów...................277 7.2.2.3.. Uwzględnienie.ważnego.interesu.prywatnego.......281 7.2.2.4..Żądanie.osoby,.która.złożyła.wniosek. . o.ściganie.....................................................................293 7.2.3..Tryb.wydania.przez.sąd.decyzji.i.jej.konsekwencje..........298 8 8..Rezygnacja.z.rozprawy.głównej.na.rzecz.wyrokowania.sądu. . I.instancji.na.posiedzeniu........................................................................317 9..Uwagi.podsumowujące...........................................................................33 Spis treści Rozdział VII Relacjonowanie w prasie przebiegu rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności.....................................................................................338 1..Procesowe.źródła.uzyskania.przez.dziennikarza.informacji. . o.charakterze.prywatnym.–.uwagi.wprowadzające...........................338 2..Rejestracja.audiowizualna.przebiegu.rozprawy.głównej..................341 2.1..Zakres.ingerencji.w.prawo.do.prywatności.w.następstwie. . wydania.zezwolenia.dotyczącego.rejestracji.audiowizualnej. . 2.2..Warunki.dopuszczalności.rejestracji.audiowizualnej. . przebiegu.rozprawy.głównej..........................................................341 przebiegu.rozprawy.głównej..........................................................346 2.2.1..Wyodrębnienie.warunków....................................................346 2.2.2..Istnienie.uzasadnionego.interesu.społecznego..................348 2.2.3..Brak.utrudnień.w.prowadzeniu.rozprawy.........................33 2.2.4..Uwzględnienie.ważnego.interesu.uczestnika. . postępowania...........................................................................39 3..Rozpowszechnianie.informacji.o.charakterze.prywatnym. . . dziennikarzy.na.jawnej.rozprawie.głównej.........................................366 lub.wizerunku.w.prasie.w.następstwie.obecności. lub.wizerunku....................................................................................366 3.1..Istota.zakazu.prasowej.publikacji.danych.osobowych. . 3.2..Ograniczenia.dotyczące.prasowej.publikacji.informacji. . . osobowych.lub.wizerunku.w.systemach.prawnych. niektórych.państw.obcych...............................................................374 3.2.1..Regulacja.angielska.................................................................374 3.2.2..Regulacja.włoska.....................................................................377 osobowych.lub.wizerunku...............................................................381 3.3..Aspekt.przedmiotowy.zakazu.prasowej.publikacji.danych. . 3.4..Aspekt.podmiotowy.zakazu.prasowej.publikacji.danych. . 3...Uchylenie.zakazu.prasowej.publikacji.danych.osobowych. . osobowych.lub.wizerunku...............................................................390 lub.wizerunku....................................................................................394 9 Spis treści 3..1..Uchylenie.zakazu.prasowej.publikacji.danych. osobowych.lub.wizerunku.na.podstawie.art..13. . ust..2.i.3.p.p...............................................................................39 . 3..1.1..Wyrażenie.zgody.przez.uczestnika.procesu. . karnego.......................................................................39 3..1.2..Udzielenie.zezwolenia.przez.sąd............................397 3..2..Uchylenie.zakazu.prasowej.publikacji.danych. . . osobowych.lub.wizerunku.na.podstawie.przepisów. innych.ustaw............................................................................413 3.6..Problem.skuteczności.zakazu.prasowej.publikacji.danych. . osobowych.lub.wizerunku...............................................................41 4..Niejawne.rozpoznanie.sprawy.na.rozprawie.głównej. . a.obecność.dziennikarza..........................................................................423 Rozdział VIII Wnioski końcowe.............................................................................................428 Bibliografia........................................................................................................44 Wykaz ważniejszych skrótów Akty prawne –. Decreto.del.Presidente.della.Repubblica.z.dnia.22.września. 1988.r..–.codice.di.procedura.penale.(kodeks.postępowania. karnego.Włoch) –. europejska.Konwencja.o.ochronie.praw.człowieka.i.podsta­ wowych.wolności.z.dnia.4.listopada.190.r..(Dz..U..z.1993.r.. Nr.61,.poz..284.z.późn..zm.) –. Gerichtsverfassungsgesetz.(ustawa.o.ustroju.sądów.po­ wszechnych.w.Niemczech) c.p.p.. EKPC. GVG. k.c.. k.k.. k.p.c.. k.p.k.. Konstytucja. –. Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwietnia. 1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny.(Dz..U.. –. ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.karny.(Dz..U..Nr.88,. Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) poz..3.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępowania. cywilnego.(Dz..U..Nr.43,.poz..296.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.postępowania.kar­ nego.(Dz..U..Nr.89,.poz...z.późn..zm.) k.p.k..z.1928.r..–. rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.19.mar­ ca.1928.r..–.Kodeks.postępowania.karnego.(Dz..U..Nr.33,. poz..313.z.późn..zm.) k.p.k..z.1969.r..–. ustawa.z.dnia.19.kwietnia.1969.r..–.Kodeks.postępowania. karnego.(Dz..U..Nr.13,.poz..96.z.późn..zm.) k.w.. –. ustawa.z.dnia.20.maja.1971.r..–.Kodeks.wykroczeń.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2010.r..Nr.46,.poz..27.z.późn..zm.) 11 Wykaz ważniejszych skrótów MPPOiP. n.a.. p.a.. p.p.. p.u.s.p.. u.d.i.p.. u.o.d.o.. u.ś.k.. –. Międzynarodowy.Pakt.Praw.Obywatelskich.i.Politycznych. z.dnia.19.grudnia.1966.r..(Dz..U..z.1977.r..Nr.38,.poz..167) –. norme.di.attuazione,.di.coordinamento.e.transitorie.del.. codice.di.procedura.penale.–.Decreto.Legislativo.z.dnia.. 28.lipca.1989.r..(przepisy.wykonawcze.i.przejściowe.do.włos­ kiego.kodeksu.postępowania.karnego) –. ustawa.z.dnia.4.lutego.1994.r..o.prawie.autorskim.i.prawach. pokrewnych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2006.r..Nr.90,.poz..631. z.późn..zm.). –. ustawa.z.dnia.26.stycznia.1984.r..–.Prawo.prasowe.(Dz..U.. Nr.,.poz..24.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów.po­ wszechnych.(Dz..U..Nr.98,.poz..1070.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.6.września.2001.r..o.dostępie.do.informacji. publicznej.(Dz..U..Nr.112,.poz..1198.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.29.sierpnia.1997.r..o.ochronie.danych.osobo­ wych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.101,.poz..926.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.2.czerwca.1997.r..o.świadku.koronnym.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.36,.poz..232.z.późn..zm.) Czasopisma Ann..UMCS. –. Annales.Universitatis.Mariae.Curie­Skłodowska AUL. AUW. –. Acta.Universitatis.Lodziensis..Folia.Iuridica –. Acta.Universitatis.Wratislaviensis..Przegląd.Prawa.i.Admi­ nistracji –. Czasopismo.Prawa.Karnego.i.Nauk.Penalnych –. Diariusz.Prawniczy CzPKiNP. DP. Glosa.PPG. –. Glosa..Przegląd.Prawa.Gospodarczego GSP. KPP. MI. Mon..Pr.. NP. Pal.. PiP. PPK. –. Gdańskie.Studia.Prawnicze –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –. Miscellanea.Iuridica –. Monitor.Prawniczy –. Nowe.Prawo –. Palestra –. Państwo.i.Prawo –. Problemy.Prawa.Karnego 12 Wykaz ważniejszych skrótów –. Prasa.Polska –. Prawa.Człowieka..Humanistyczne.Zeszyty.Naukowe Pras..Pol.. Prawa. Człowieka Probl..Praw.. –. Problemy.Praworządności Prok..i.Pr.. Prz..Pol.. Prz..Sejm.. PS. R..Pr.. Rej.. RPEiS. SI. SP. WPP. ZNASW.. ZNIBPS. ZP. –. Prokuratura.i.Prawo –. Przegląd.Policyjny –. Przegląd.Sejmowy –. Przegląd.Sądowy –. Radca.Prawny –. Rejent –. Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. Studia.Iuridica –. Studia.Prawnicze –. Wojskowy.Przegląd.Prawniczy –. Zeszyty.Naukowe.Akademii.Spraw.Wewnętrznych –. Zeszyty.Naukowe.Instytutu.Badania.Prawa.Sądowego –. Zeszyty.Prasoznawcze Organy orzekające ETPC. SA. SN. TK. –. Europejski.Trybunał.Praw.Człowieka –. Sąd.Apelacyjny –. Sąd.Najwyższy –. Trybunał.Konstytucyjny Rozdział I Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne 1. Istota relacji jawność – prywatność Proces.karny,.który.ma.do.zrealizowania.dość.specyficzne.cele,.acz­ kolwiek.charakterystyczne.tylko.dla.tej.formy.działalności,.tworzy.pewną. zamkniętą.enklawę.stanowiącą.zespół.czynności.podporządkowanych. konieczności.osiągnięcia.tych.celów..Nie.toczy.się.jednak.w.próżni.i.izolacji. społecznej,.w.oderwaniu.od.zjawisk.i.przemian.zachodzących.w.otaczają­ cej.to.postępowanie.rzeczywistości..Jest.ujęty.w.ciąg.sformalizowanych,. w.większym.lub.mniejszym.stopniu,.zachowań.jego.uczestników,.a.zatem. przebieg.tego.postępowania.i.jego.rezultat.są.zawsze.wynikiem.ludzkiej. działalności..Innymi.słowy,.pomimo.wyraźnego.i.ścisłego.wskazania.w.nor­ mach.karno­procesowych.nakazanych,.zakazanych.lub.uprawnionych.za­ chowań,.zakres.i.sposób.ich.przejawiania.znajduje.swe.źródło.w.określonej. strukturze.społecznej.wykraczającej.poza.sferę.postępowania.karnego. Do.roli.czynnika.determinującego.charakter.i.kształt.relacji.społecz­ nych.pretenduje.jawność.jako.wartość.inherentnie.powiązana.z.funkcjo­ nowaniem.państwa.i.jego.organów,.a.także.z.życiem.jednostki,.wyznacza­ jąca.pośrednio.jej.miejsce.w.społeczeństwie..Realizując.dążenie.do.zagwa­ rantowania.przejrzystości.reguł.działania.podmiotów.reprezentujących. państwo.i.urzeczywistniając.zadanie.ochrony.człowieka.podporządkowa­ nego.władzy.tych.organów,.w.sposób.naturalny.przenika.do.procesu.kar­ nego,.uzyskując.w.nim.cechę.podstawowego.atrybutu.przesądzającego. o.modelu.postępowania..Tak.ukształtowana.jawność.stanowi.immanentny. element.demokratycznego.procesu.karnego..Wskazana.zależność.nieko­ niecznie.będzie.natomiast.zasadniczym.założeniem.konstrukcyjnym.pro­ 1 Rozdział I. Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne cedury.karnej.w.państwach.opartych.o.autorytarny.system.rządzenia.. Wszędzie.jednak.tam,.gdzie.jawność.jest.podnoszona.do.rangi.nadrzędne­ go.przymiotu.postępowania.karnego,.staje.się.wartością.co.do.zasady.w.tym. postępowaniu.respektowaną. Z.drugiej.strony,.w.ramach.struktury.społecznej,.o.której.wyżej.mowa,. nieodłącznym.elementem.egzystencji.każdego.człowieka.zdaje.się.być. prywatność..We.współczesnym.świecie.potrzeba.zachowania.przez.czło­ wieka.prywatności.jest.już.faktem.niewątpliwym,.niewymagającym.rozle­ głego.uzasadnienia..Można.nawet.zaryzykować.twierdzenie,.że.formuło­ wanie.pytań.dotyczących.sensu.korzystania.przez.człowieka.z.tego.dobra. wiąże.się.ze.stawianiem.pytań.li.tylko.retorycznych,.zaś.akcentowanie. konieczności.poszanowania.prywatności.w.aspekcie.postępu.cywilizacyj­ nego.oraz.powszechności.i.uniwersalności.tej.potrzeby,.w.niektórych.sytua­ cjach.brzmi.wręcz.banalnie. Do.miana.oczywistych.pretenduje.także.fakt,.iż.prywatność.–.gdyby. postrzegać.ją.kompleksowo.–.podlega.rozpatrzeniu.na.wielorakich.płasz­ czyznach:.filozoficznej,.psychologicznej,.socjologicznej,.prawnej.itd..Już.na. tym.etapie.prowadzonych.wywodów.należy.dla.celów.zachowania.porząd­ ku.terminologicznego.poruszyć.pewną.kwestię..Mianowicie,.ujęcie.prywat­ ności.w.ramy.prawne.i.nadanie.jej.charakteru.prawnego.prowadzi.do.wy­ odrębnienia.innej.nazwy..Chodzi.o.prawo.do.prywatności.oznaczające.nic. innego.jak.uprawnienie.jednostki.do.korzystania.z.prywatności..Z.uwagi.na. identyczny.zakres.znaczeniowy.obu.nazw.(różnice.między.nimi.dotyczą. płaszczyzny.będącej.potencjalnym.obszarem.rozważań),.w.toku.dalszych. wywodów.będą.one.używane.zamiennie. Nie.może.więc.budzić.zdziwienia.fakt,.że.potrzeba.zachowania.prywat­ ności.jednostki.w.jej.relacjach.socjalnych.nie.omija.procesu.karnego,.skoro.to. postępowanie.jest.fragmentem.życia.społecznego..W.pełni.uzasadniony.trend. dotyczący.konieczności.respektowania.tej.wartości.w.stosunkach.społecznych. emanuje.więc.także.na.postępowanie.karne,.co.powoduje,.że.aktualizuje.się. kwestia.poszanowania.prywatności.osób.biorących.w.nim.udział. W.procesie.karnym.prywatność.można.rozpatrywać.w.różnych.aspek­ tach.i.formach,.tak.jak.zróżnicowane.są.przejawy.wkraczania.w.sferę.pry­ watną.w.obrębie.postępowania.prowadzonego.na.podstawie.przepisów. k.p.k..Prywatność.może.także.pojawić.się.w.kontekście.innych.dóbr.i.war­ tości,.względem.których.będzie.pozostawać.w.stosunku.antynomii,.ale. może.być.też.z.nimi.powiązana.w.sensie.krzyżowania.się.zakresu.ochrony. lub.zbieżności.pełnionej.roli. 16 1. Istota relacji jawność – prywatność Jednym.ze.wspomnianych.aspektów.jest.właśnie.jawność. Bez.wątpienia.w.każdym.społeczeństwie.demokratycznym.struktura. i.funkcje.postępowania.karnego.determinują,.w.sposób.prawie.nieuniknio­ ny,.powstanie.konfliktu.między.dwoma.podstawowymi.potrzebami.gwa­ rancyjnymi:.zapewnieniem.obywatelom.dostępu.do.działalności.związanej. z.wykonywaniem.władzy.sądowej.oraz.respektowaniem.prywatności. wszystkich,.którzy.występują.na.„scenie.procesowej”1. Kształt.relacji.obu.wartości.w.obszarze.karno­procesowym.jest.od­ zwierciedleniem.wzajemnego.między.nimi.stosunku.w.ramach.relacji. społecznych..Sytuując.kolizję.prywatności.i.jawności.na.płaszczyźnie.in abstracto,.można.powiedzieć,.że.oba.dobra.w.zasadzie.zawsze.pozostawały. w.nieuchronnym.konflikcie..Większa.transparentność.dyktowana.wymo­ gami.jawności.życia.publicznego.powoduje.w.tej.sytuacji.ograniczenia. prywatności.występujące.jako.„cena.konieczna”.uczynienia.dostępnymi. dla.ogółu.określonych.informacji,.zdarzeń,.zjawisk.itd..Z.kolei.realizacja. postulatu.poszanowania.sfery.osobistej.musi.skutkować.relatywnym.zmniej­ szeniem.zakresu.jawności,.skoro.łączy.się.z.afirmacją.tajemnicy,.anonimo­ wości.czy.chociażby.izolacji,.będących.jednymi.z.wielu.cech.charakteryzu­ jących.prywatność. W.doktrynie.niemieckiej.już.w.latach.80..ubiegłego.wieku.konstato­ wano,.że.dynamika.procesu.zorientowanego.na.sprawcę.przestępstwa. i.konstytucyjno­prawne.wymogi.tyczące.się.humanitarnego.postępowania. karnego.doprowadziły.do.sytuacji,.w.której.ochrona.praw.osobistych.jest. uznawana.za.swego.rodzaju.zasadę.przeciwstawną.względem.zasady. jawności2. Fakt.ten.oraz.zachodzące.zmiany.we.wszystkich.aspektach.ludzkiej. egzystencji,.spotęgowane.rozwojem.(postępem).cywilizacyjnym,.stwarza­ jące.nowe.zagrożenia.w.kontekście.możliwości.swobodnej.realizacji.praw. przysługujących.jednostce, każą.więc.postawić.kluczowe.pytanie.o.ade­ kwatność.unormowań.przyjętych.w.polskim.ustawodawstwie.karno­pro­ cesowym.w.zakresie.potrzeby.intensyfikacji.ochrony.prywatności..Nie. chodzi.zresztą.w.tej.sytuacji.wyłącznie.o.uwzględnienie.aktualnej.tenden­ cji.ogólno­społecznej.związanej.ze.wzmożoną.ochroną.praw.osobistych. człowieka,.w.tym.prawa.do.prywatności,.ale.również.o.próbę.zastanowie­ s..1039. 1.O..Mazza,.Il giusto processo tutela anche la riservatezza,.Diritto.penale.e.processo.1997,.nr.9,. 2.H..Jung,.Zasada jawności w postępowaniu karnym RFN,.PPK.1988,.nr.14,.s..17. 17 Rozdział I. Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne nia.się,.jak.daleko.może.ulec.zmianie.sposób.myślenia.o.procesie.karnym. jako.o.pewnej.działalności.państwowej.powodującej.nieustanne.i.częste. ograniczenia.wspomnianych.praw,.zwłaszcza.gdy.pojawia.się.realny.i.ostro. zarysowany.konflikt.wartości,.tak.jak.to.ma.miejsce.w.wypadku.jawności. i.prywatności. Przedmiotem.niniejszego.opracowania.jest.zatem.kolizja.obu.wska­ zanych.dóbr,.istotnych.z.punktu.widzenia.jednostki.i.ogółu,.mających.silne. umocowanie.konstytucyjno­prawne.i.prawno­międzynarodowe,.rozpatry­ wana.w.ściśle.określonym.obszarze.wyznaczonym.przez.przepisy.prawa. karnego.procesowego. Należy.zaakcentować,.że.monografia.nie.zmierza.do.poszukiwania. właściwego.standardu.poszanowania.jawności.w.ramach.procedury.karnej.. Jako.ujęta.w.ramy.zasady.procesowej,.jawność.jest.nierozerwalnie.związa­ na.z.budową.postępowania.karnego,.a.w.następstwie.rozwoju.historycz­ nego.została.wręcz.na.trwałe.wpisana.w.strukturę.tego.postępowania,. zaliczając.się.do.jego.ugruntowanych.składników..Nic.więc.dziwnego,.że. na.ogół.stosowne.unormowania.ustawowe.zamieszczone.w.k.p.k..zdają.się. wskazywać.na.należytą.i.konsekwentną.ochronę.jawności.w.obrębie.pro­ cedury.karnej..Błędne.byłoby.jednak.założenie,.że.odpowiednie.analizy. zawarte.w.tym.opracowaniu.obejmą.jedynie.prywatność..Wyznaczenie. optymalnego.poziomu.respektowania.tego.dobra.w.zderzeniu.z.jawnością. wymaga.wszelako.odniesienia.do.zasady.wyrażającej.drugą.z.wymienio­ nych.wartości,.a.zatem.rozpatrywania.jawności.na.różnych.płaszczyznach. i.w.różnych.aspektach,.pamiętając.wszelako,.że.punkt.ciężkości.spoczywa. w.poszukiwaniu.regulacji.prawnych.chroniących.prywatność..Rzecz.tyczy. się.odnalezienia.rozwiązań,.które.w.należyty.sposób.chroniłyby.prywatność. nawet.za.cenę.ewentualnego.ograniczenia.jawności,.oczywiście.pod.wa­ runkiem.zgodności.takich.uregulowań.z.Konstytucją..Ocena.zakresu.po­ szanowania.sfery.prywatnej,.także.na.płaszczyźnie.konstytucyjnej,.powin­ na.również.dotyczyć.istniejących.unormowań.jurydycznych.gwarantują­ cych.jawność.rozprawy.w.procesie.karnym,.ale.wkraczających.w.obszar. prywatności. Wymaga.wyeksponowania.okoliczność,.że.sygnalizowany.konflikt. zostaje.ograniczony.do.skonkretyzowanej,.ale.bardzo.znamiennej.i.złożonej. relacji,.dla.której.punkt.odniesienia.zawiera.się.w.prowadzeniu.rozprawy. głównej..Istotne.znaczenie.jawności.uwypukla.bowiem.ten.jej.wymiar,. który.nadaje.rozprawie.głównej.cechę.otwartości.na.środowisko.zewnętrz­ ne.wobec.procesu.karnego.i.kreujący.dostępność.rozprawy.dla.podmiotów. 18 1. Istota relacji jawność – prywatność nienależących.do.grupy.uczestników.procesowych,.w.tym.także.dla.opinii. publicznej..Wywody.będą.więc.dotyczyć.ochrony.prywatności.w.związku. z.jawnością.najważniejszego.etapu.procedury.karnej,.będącego.punktem. kulminacyjnym.postępowania.karnego. Skoncentrowanie.wywodów.na.poszanowaniu.prywatności.pod.kątem. jawności.rozprawy.głównej.powoduje,.że.poza.zakresem.niniejszych.roz­ ważań.znajdą.się.inne.ingerencje.w.strefę.prywatną.na.gruncie.procesu. karnego..Tematyka.tytułowa.nie.obejmuje.chociażby.przeprowadzenia. przeszukania.(art..219.i.n..k.p.k.),.zarządzenia.podsłuchu.(art..237.i.n..k.p.k.),. czy.kontroli.korespondencji.i.przesyłki.(art..218.k.p.k.)..Wprawdzie.infor­ macje.uzyskane.w.ten.sposób.stanowią.wiedzę.znaną.organom.postępo­ wania,.podlegającą.następnie.uzewnętrznieniu.na.rozprawie,.niemniej. jednak.ujawnienie.stosownych.protokołów.w.toku.rozprawy.jest.konse­ kwencją.procesową.zastosowania.wymienionych.środków.przymusu,. a.zatem.ich.istota,.cel.czy.tryb.dokonania.wymykają.się.rozważaniom.ob­ jętym.zakresem.opracowania. Ryzykowna.byłaby.próba.swoistej.licytacji.zmierzającej.do.sprecyzo­ wania,.które.z.przejawów.ingerencji.w.prywatność.charakteryzuje.wyższy. stopień.dolegliwości:.jawność.rozprawy.czy.wspomniane.środki.przymusu.. Przeszukanie.i.podsłuch.należą.do.typowych.wręcz.sposobów.ograniczenia. ściśle.osobistego.fragmentu.życia.jednostki:.wkraczając.w.sfery.z.natury. tajemne.i.niedostępne.związane.bezpośrednio.z.osobą.człowieka,.niosą.za. sobą.duży.ładunek.intensywności.naruszenia.prywatności..Z.pewnością. trudno.sformułować.zasadniczo.odmienny.wniosek.w.wypadku.prowa­ dzenia.rozprawy.w.warunkach.jawności:.fakt.ten.może.być.dotkliwym. środkiem.stosownej.ingerencji,.biorąc.w.szczególności.pod.uwagę.ujaw­ nienie.informacji.z.życia.prywatnego.uczestników.procedury.karnej.wobec. potencjalnie.bardzo.szerokiego.kręgu.jednostek.(wobec.publiczności.obec­ nej.w.sali.rozpraw.lub.nawet.w.stosunku.do.nieograniczonej.liczby.osób,. które.zapoznają.się.z.takimi.wiadomościami.w.materiałach.prasowych. autorstwa.dziennikarzy.relacjonujących.przebieg.postępowania.karnego),. co.może.implikować.wystąpienie.po.stronie.tych.uczestników.szkód. (krzywd).emocjonalnych..W.każdym.razie.generalna.okoliczność.łącząca. się.z.upublicznieniem.wspomnianych.informacji.uzasadnia.słuszność.tezy. o.jaskrawym.i.wysoce.intensywnym.naruszeniu.prywatności.w.następstwie. jawności.rozprawy.głównej. Podsumowując.dotychczasowe.rozważania,.należy.zauważyć,.że. dalsze.wywody.będą.oscylować.wokół.dwóch.wartości,.na.które.można. 19 Rozdział I. Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne spoglądać.dwojako..Rozpatrywane.z.osobna.stanowią.określone.nazwy,. przynależąc.do.kategorii.wyróżniających.się.w.dużej.mierze.ogólnością.. Jeśli.jednak.znajdą.się.w.stanie.interferencji,.wymagają.uszczegółowienia. w.celu.rozstrzygnięcia.zachodzącego.między.nimi.konfliktu,.a.tym.samym. tracą.wtedy.charakter.abstrakcyjnych.terminów.językowych. 2. Relacja jawność – prywatność na tle podziału prawo publiczne – prawo prywatne Ponieważ.prywatność.ma.korzenie.wyraźnie.cywilistyczne,.jest.„im­ portowana”.z.prawa.prywatnego.na.grunt.procesu.karnego..Prima facie. relacja.obu.wartości.w.szerszym.i.ogólnym.jednocześnie.kontekście.wpisu­ je.się.w.relację.stanowiącą.wzajemne.odniesienie.prawa.publicznego. i.prawa.prywatnego. Dla.porządku.wypada.wpierw.przypomnieć.o.istocie.rozpowszech­ nionego.podziału.przepisów.prawnych.na.przepisy.prawa.publicznego. i.prawa.prywatnego..Wskazane.rozróżnienie.sięga.korzeniami.czasów. starożytnych.i.należy.wprawdzie.do.naszej.tradycji.prawnej,.ale.odwołanie. się.do.tradycji.musi.być.ostrożne.z.uwagi.na.zmienność.nazw.w.różnych. etapach.historycznego.rozwoju3..Abstrahując.od.szczegółowego.omawiania. definicji.obu.przeciwstawianych.sobie.sformułowań.oraz.kryteriów.decy­ dujących.o.dokonaniu.takiego.podziału4,.należy.zauważyć,.że.stosunkowo. najbardziej.wymiernym.kryterium.jest.zestawienie.równości.i.władztwa. (zwierzchnictwa)..Stosunki.prawa.prywatnego.zakładają.równość.stron.. Innymi.słowy,.opierają.się.na.fundamentalnej.w.tym.wypadku.zasadzie. równości.podmiotów,.przy.czym.chodzi.tutaj.o.parytet.wzajemny.skutku­ jący.współrzędnością.jednostek..Okolicznością.kwalifikującą.uznanie.da­ nego.stosunku.za.publiczno­prawny.jest.natomiast.brak.równorzędności. 3.Na.co.wyraźnie.zwraca.się.uwagę.w.piśmiennictwie.włoskim:.C.M..Bianca,.Diritto civile. La norma giuridica –.I soggetti,.t..I,.Milano.1990,.s..37;.F..Galgano,.Diritto civile e commerciale, Le categorie generali. Le persone..La proprietà,.t..I,.Padova.2004,.s..17. 4.W.kwestii.kryteriów.rozgraniczających.prawo.publiczne.i.prawo.prywatne.zob..np..J..Łę­ towski,.Administracja..Prawo. Orzecznictwo sądowe,.Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź.198,. s..123.i.n.;.M..Furtek,.O prawie publicznym i prywatnym. Na marginesie.Wstępu do teorii prawa cywilnego. Andrzeja Stelmachowskiego,.Zeszyty.Naukowe.KUL.1987,.nr.1,.s..32–38;.A..Mednis,.Prawo do prywatno- ści a interes.publiczny,.Kraków.2006,.s..21–24. .C.M..Bianca,.Diritto civile…,.s..40;.W..Łączkowski,.Ustrojowe podstawy prawa publicznego.(w:). S..Fundowicz.(red.),.Studia z prawa publicznego,.t..I,.Lublin.1999,.s..1. 20 2. Relacja jawność – prywatność na tle podziału prawo publiczne – prawo prywatne obu.podmiotów,.ergo nadrzędność.jednego.z.nich.przejawiająca.się.w.moż­ ności.wykonywania.stosownego.władztwa.nad.drugim.podmiotem.i.sto­ sowaniu.z.tego.tytułu.środków.przymusu. Pomijając.trudności.w.rozróżnieniu.prawa.publicznego.i.prawa.pry­ watnego.oraz.pewną.konwencjonalność.tego.podziału,.należy.zauważyć,. że.rozpatrywanie.w.tym.kontekście.konfliktu.jawności.i.prywatności.jest. realne.tylko.w.dość.ogólnym.wymiarze.oderwanym.od.uwarunkowań. postępowania.karnego..Twierdzenie.o.ścieraniu.się.w.tym.postępowaniu. dwóch.zgeneralizowanych.działów.prawa.byłoby.niedorzecznością..Proces. karny.jest.oparty.na.władztwie.i.podporządkowaniu.egzekwowanym.przez. organy.prowadzące.postępowanie.–.przynależy.do.dziedziny.prawa.pub­ licznego. Z.punktu.widzenia.problematyki.zakreślonej.tytułem.opracowania,. nie.odgrywa.żadnej.roli.obserwowane.od.jakiegoś.czasu.zjawisko.prywa­ tyzacji.prawa.publicznego6..Najogólniej.mówiąc,.oznacza.to.korzystanie. z.konstrukcji.prywatno­prawnych.dla.realizacji.zadań.publicznych.szeroko. ujmowanych.w.kategoriach.zadań.samego.państwa7..Tymczasem.przyznanie. jednostce.w.procesie.karnym.skutecznej.możliwości.domagania.się.posza­ nowania.swej.sfery.osobistej.nie.może.być.uznane.za.przejaw.prywatyzacji. tego.postępowania,.gdyż.zwiększenie.ochrony.prywatności.w.ramach. procedury.unormowanej.w.k.p.k..stanowi.wyraz.odmiennego.w.swej. istocie.zjawiska.związanego.z.poszanowaniem.dóbr.osobistych..Wartości. te.emanują.z.dziedziny.prawa.cywilnego.na.wszystkie.inne.gałęzie.prawa,. implikując.konieczność.ich.ochrony.w.wymiarze.systemowym. 6.Na.temat.tego.zjawiska,.a.także.tzw..publicyzacji.prawa.prywatnego.np..M..Wyrzykowski,. Pojęcie interesu.społecznego w prawie administracyjnym,.Warszawa.1986,.s..188;.M..Furtek,.O prawie publicznym i prywatnym…,.s..49–0;.A..Żurawik,.Problem publicyzacji prawa prywatnego w kontekście ustrojowym,.PiP.2010,.nr.,.s..32–41. 7.Pojęcie.prywatyzacji.zadań.publicznych.obejmuje.zbiorczo.te.rozwiązania.prawne,.które. polegają.na.odstępowaniu.od.wykonywania.zadań.przez.podmioty.prawa.publicznego,.albo.przez. zmianę.cech.podmiotu.wykonującego.zadania,.albo.poprzez.zmianę.formy.ich.realizacji,.a.także. w.wyniku.modyfikacji.charakteru.stosunków.łączących.podmioty.wykonujące.zadania.z.obywate­ lami..Na.ten.temat.np..S..Biernat,.Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna,.Warszawa–Kra­ ków.1997,.s..2–26;.L..Zacharko.–.wskazująca.ponadto.na.odnoszenie.kwestii.prywatyzacji.zadań. publicznych.do.organów.samorządu.terytorialnego,.tejże.zob.,.Prywatyzacja zadań publicznych gminy. Studium administracyjnoprawne,.Katowice.2000,.s..18;.M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..188..Por.. rozważania.M..Rogackiej­Rzewnickiej.poświęcone.zjawisku.przenikania.do.procesu.karnego.roz­ wiązań.o.charakterze.prywatnoprawnym.w.ujęciu.historycznym.oraz.w.aspekcie.koncepcji.celu.tego. postępowania,.M..Rogacka­Rzewnicka,.O zjawisku „prywatyzacji”.(„cywilizacji”) prawa karnego w świetle koncepcji celu postępowania karnego. Krótki rys historycznoprawny,.Prok..i.Pr..2010,.nr.1–2,.s..23.i.n.. 21 Rozdział I. Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne Pomimo.zatem.prywatno­prawnego.rodowodu.nazwy.„prywatność”,. zagadnienie.respektowania.tego.dobra.aktualizuje.się.również,.wcale.nie. w.minimalnym.zakresie,.w.innych.uwarunkowaniach.związanych.z.reali­ zacją.przez.organy.państwowe.ważkich.zadań.publicznych..Uregulowanie. kwestii.poszanowania.tej.wartości.w.procesie.karnym.nie.skutkuje.natomiast. zmianą.co.do.charakteru.stosownej.regulacji.–.w.dalszym.ciągu.występują. cechy.typowe.dla.stosunku.prawa.publicznego. 3. Relacja jawność – prywatność na tle kategoryzacji interes społeczny – interes indywidualny Inną.odsłonę.relacji.jawności.i.prywatności.oddaje.kolizja.interesów:. społecznego.i.indywidualnego..Zdefiniowanie.tego.drugiego.z.interesów. nie.nastręcza.na.ogół.większych.trudności.–.można.by.rzec,.że.dotyczy. korzyści.oddziałujących.w.sferze.sytuacji.prawnej.konkretnej.osoby.. O.wiele.bardziej.skomplikowana.i.złożona.jest.kwestia.określenia.interesu. społecznego. Należy.w.pierwszej.kolejności.zauważyć,.że.nie.do.końca.jasne.jest. wzajemne.odniesienie.nazw:.interes.społeczny.–.interes.publiczny..Nie.bez. pewnych.wątpliwości.trzeba.przyjąć,.że.stanowią.one.synonimy8,.a.posłu­ giwanie.się.pierwszym.ze.wskazanych.sformułowań.bardziej.odpowiada. językowi.współczesnego.ustawodawstwa,.w.tym.także.karnego9. Wyodrębnienie.określenia.„interes.społeczny”.jako.bardziej.adekwat­ nego.nie.niweluje.bynajmniej.trudności.związanych.z.ustaleniem.jego. zakresu.znaczeniowego..To.typowe.sformułowanie.nieostre,.charakteryzu­ jące.się.dużym.stopniem.intuicyjności.w.ocenie.jego.istnienia10..Z.pewnoś­ 8.Podobnie.np..M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..28,.40,.4;.A..Mednis,.Prawo do prywatno- ści a interes…,.s..29;.W..Daszkiewicz,.Przedstawiciel społeczny w procesie karnym,.Warszawa.1976,.s..107;. A..Wierciński,.Przedstawiciel społeczny w polskim procesie karnym,.Poznań.1978,.s..39..Według.M..Lip­ czyńskiej,.określenie.odwołujące.się.do.interesu.społecznego.jest.szersze,.zob..tejże,.Oskarżenie prywatne,.Warszawa.1977,.s..60..Aprobata.stanowiska.zakładającego.tożsamość.znaczeniową.obu. nazw.nie.jest.pozbawiona.różnych.wątpliwości.w.tej.materii,.ale.ramy.opracowania.nie.pozwalają. na.szersze.rozwinięcie.tego.wątku.. 9.Tak.M..Lipczyńska,.Oskarżenie…,.s..60;.K..Marszał,.Ingerencja prokuratora w ściganie przestępstw. prywatnoskargowych w polskim procesie karnym,.Warszawa.1980,.s..2.. 10.M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..28;.A..Wierciński,.Przedstawiciel społeczny…,.s..38;.. P..Hadrych,.Warunki dopuszczenia przedstawiciela społecznego do udziału w postępowaniu sądowym,.Prok.. i.Pr..2002,.nr.2,.s..61. 22 3. Relacja jawność – prywatność na tle kategoryzacji interes społeczny – interes indywidualny cią.nie.jest.wynikiem.zsumowania.interesów.indywidualnych11..Próba. połączenia.różnych.interesów.poszczególnych.jednostek.ludzkich.w.jedną. koherentną.całość.uosabiającą.zbieżność.dążeń.i.celów.niekoniecznie.może. dać.pożądane.rezultaty,.zwłaszcza.w.grupach.o.wieloaspektowej.dyferen­ cjacji..Interes.społeczny.nie.dotyczy.też.państwa.i.jego.organów,.gdyż. stałby.się.narzędziem.w.realizacji.zamierzeń.osób.sprawujących.władzę.. Omawiane.wyrażenie.językowe.oznacza.zatem.korzyść.adresowaną.do. całego.społeczeństwa.lub.przynajmniej.jego.dużej.części,.związaną.z.za­ spokajaniem.uzasadnionych.potrzeb.społeczności.na.różnych.niwach. Można.zaryzykować.stwierdzenie,.że.w.przestrzeni.prawnej.wyrażenie. to.ma.charakter.uniwersalny,.spotykamy.je.bowiem.niemal.we.wszystkich. dziedzinach.prawa..Problem.w.tym,.że.w.każdej.z.nich.przedstawiona.defi­ nicja.ogólna.będzie.zasadniczo.konkretyzowana.nieco.inaczej,.a.i.nie.zawsze. w.sposób.jednolity,.z.uwagi.na.wielość.sytuacji.wiązanych.niekiedy.z.analizo­ wanym.terminem.językowym..Interes.społeczny.nie.funkcjonuje.więc.de facto.jako.kategoria.stała12,.wręcz.przeciwnie:.jest.nazwą.zmienną.i.względną. wymagającą.wypełnienia.w.poszczególnych.sytuacjach.konkretną.treścią. będącą.wypadkową.uwzględnienia.występujących.okoliczności..Zaletą.od­ woływania.się.przez.organ.stosujący.prawo.do.kategorii.o.tak.nakreślonych. cechach.jest.luz.decyzyjny.stwarzający.temu.organowi.pewien.poziom.swo­ body.podczas.orzekania..Ujemną.stroną.stosowania.tego.typu.określeń.dalece. nieostrych.są.natomiast.trudności.w.uznaniu.konkretnych.sytuacji.za.równo­ ważne.zaistnieniu.interesu.społecznego..Niewątpliwie.za.takim.sformułowa­ niem.kryje.się.określony.system.aksjologiczny.uzasadniający.konieczność. powołania.się.na.wartości.powszechnie.akceptowane.w.społeczeństwie. Interes.społeczny.i.indywidualny.reprezentują.zatem.wartości,.które. niekoniecznie.muszą.wzajemnie.pozostawać.w.stanie.antynomii,.a.tym. samym.sprzeczność.obu.interesów.nie.jest.jedyną.determinantą.rodzaju. łączącego.je.stosunku..Trafnie.M..Wyrzykowski.nazywa.tę.relację.ambiwa­ lentną13..Oznacza.to,.że.możliwa.jest.harmonizacja.obydwu.interesów,.aby. pełniły.względem.siebie.funkcję.komplementarną..Innymi.słowy,.w.inte­ resie.ogółu.może.leżeć.dbałość.o.prawa.jednostek,.zaś.chroniąc.interes.in­ dywidualny.poszczególnych.podmiotów.chroni.się.także.dobro.wspólne. 11.M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..32;.A..Mednis,.Prawo do prywatności a interes…,.s..29.. Odmiennie.B..Kunicka­Michalska,.Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym,.Warszawa. 1972,.s..81. 12.J..Łętowski,.Administracja…,.s..121;.M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..4. 13.M..Wyrzykowski,.Pojęcie interesu…,.s..34. 23 Rozdział I. Jawność a prywatność w procesie karnym – zagadnienia wstępne Zwraca.się.uwagę.w.piśmiennictwie,.że.w.konstrukcji.demokratycz­ nego.państwa.interes.społeczny.nie.oznacza.li.tylko.ochrony.zbiorowości,. lecz.także.poszanowanie.praw.i.wolności.obywatelskich14..Trudno.tej.kon­ statacji.odmówić.racji,.skoro.stopień.respektowania.praw.człowieka.stano­ wi.niezwykle.istotny.probierz.oceny.zakresu.ugruntowania.struktur.demo­ kratycznych,.a.poza.tym.wprowadzanie.do.ustawodawstwa.mechanizmów. chroniących.te.uprawnienia.jest.wyrazem.szeroko.pojmowanej.potrzeby. ogólnospołecznej.–.ich.poszanowanie.to.czynnik.utrwalający.w.pewnym. sensie.więzi.międzyludzkie..Z.drugiej.jednak.strony.osiągnięcie.stanu.ko­ ordynacji.interesu.społecznego.i.indywidualnego.wydaje.się.być.modelem. pożądanym,.ale.w.wielu.wypadkach.niemożliwym.do.realizacji.ze.względu. na.naturalny.dysonans.spowodowany.oddziaływaniem.obu.niezgodnych. wzajemnie.interesów,.a.przez.to.jest.celem.trochę.wyidealizowanym. Proces.karny.stanowi.arenę,.na.której.ścierają.się.rozmaite.interesy. wykazujące.daleko.idące.zróżnicowanie.konfiguracji.i.układów..Bardzo. ogólny.podział.w.stylu:.interes.społeczny.–.interes.indywidualny.doznaje. w.tym.wypadku.konkretyzacji.i.skomplikowania.zarazem,.biorąc.pod.uwagę. złożoność.struktury.postępowania.karnego,.odznaczającej.się.koniecznoś­ cią.realizacji.interesu.wymiaru.sprawiedliwości.i.jednocześnie.interesów. jednostkowych.poszczególnych.uczestników.procesu.zajmujących.na.do­ datek.niejednakowe.(zwłaszcza.w.aspekcie.materialno­prawnym).pozycje. w.tym.postępowaniu,.a.w.niektórych.sytuacjach.jeszcze.interesu.prasy. dopuszczonej.do.udziału.w.nim.i.w.konsekwencji.tego.faktu.także.interesu. opinii.publicznej..Koincydencja.wskazanych.interesów.wymusza.w.sposób. z.reguły.nieuchronny.ich.wzajemny.konflikt..Z.całą.mocą.trzeba.wszak. podkreślić,.że.interes.społeczny.i.indywidualny.nie.muszą.zawsze.w.po­ stępowaniu.karnym.tworzyć.stanu.wzajemnego.wyłączania.się,.ponieważ. przykładowo.osiągnięcie.pierwszego.z.tych.interesów.może.się.odbywać. poprzez.ochronę.drugiego.z.nich.(np..przez.ochronę.praw.oskarżonego.lub. pokrzywdzonego)1..Ukształtowanie.procedury.karnej.wymaga.więc.od­ powiedniego.zrównoważenia.tych.wszystkich.interesów,.podporządkowa­ nego.realizacji.naczelnego.celu.procesu. 14.K..Zgryzek,.Konflikt interesów publicznego i prywatnego a publiczność rozpraw w procesie karnym,. PPK.1991,.nr.17,.s..66;.A..Mednis,.Prawo do prywatności a interes…,.s..260.oraz.A..Ashworth.oraz.. M..Redmayne,.którzy.podkreślają,.że.w.ramach.interesu.publicznego.prawa.jednostki.tylko.pozornie. nie.mają.żadnego.udziału,.zob..tychże,.The Criminal Process,.Oxford.200,.s..41. 1.W..Daszkiewicz,.Przedstawiciel społeczny…,.s..108. 24 3. Relacja jawność – prywatność na tle kategoryzacji interes społeczny – interes indywidualny Relacja.prywatności.i.jawności.na.gruncie.karno­procesowym,.jako. przejaw.zetknięcia.się.interesu.indywidualnego.i.społecznego,.powinna. sprowadzać.się.do.właściwego.zbilansowania.obu.dóbr..Kierunkiem.sto­ sownego.działania.byłoby.poszukiwanie.słusznej.równowagi.między.inte­ resem.ogólnym.wspólnoty.a.interesem.jednostki16..Działanie.tego.rodzaju. może.wszakże.dotykać.struktury.bardziej.skomplikowanej.i.niejednoznacz­ nej..Prywatność.zdaje.się.ochraniać.dobro.jednostkowe.w.sposób.dominu­ jący,.a.nadto.jest.mocno.problematyczne,.czy.można.mówić.o.bezwzględnym. prymacie.ochrony.interesu.społecznego.ze.strony.jawności. Należy.pamiętać,.że.rozstrzyganie.sytuacji.kolizyjnych.tego.typu.nie. nosi.znamion.działania.abstrakcyjnego,.lecz.odnosi.się.do.regulacji.określo­ nego.problemu.czy.kwestii.i.dlatego.w.takim.zakresie.powinno.być.brane. pod.uwagę..Nie.da.się.ukryć,.że.warunkiem.poprawnego.rozwikłania.roz­ patrywanego.konfliktu.dóbr.jest.uprzednie.ogólne.scharakteryzowanie. każdego.z.nich.z.osobna.oraz.odrębne.omówienie.ich.miejsca.i.roli.w.systemie. prawnym..W.pierwszej.kolejności.przedmiotem.tak.naszkicowanego.za­ mierzenia.badawczego.należy.uczynić.jawność,.gdyż.w.sensie.genetycznym. i.historycznym.wcześniej.(w.porównaniu.z.prywatnością).doszło.do.wy­ krystalizowania.tego.dobra.w.systemie.społeczno­prawnym,.zaś.odpowied­ nie.dalsze.analizy.dotyczyć.będą.prywatności. 16.Teza.ETPC.wypowiedziana.przy.okazji.wykładni.art..8.EKPC,.przytoczona.przez.T..Jasudo­ wicza,.Orzecznictwo strasburskie. Zbiór orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 1990–1997,.t..II,. Toruń.1998,.s..47..W.podobnym.duchu:.Z..Husak,.Ingerencja w sferę prywatności uzasadniona interesem społecznym.(w:).A..Balicki,.T..Guz,.W..Lis.(red.),.Środki przekazu. Informacja czy manipulacja,.Lublin.2008,. s..11–12.. 2 Rozdział II Kształt zasady jawności w procesie karnym 1. Jawność życia publicznego źródłem jawności procesu karnego Jawność.jako.uniwersalna.kategoria.znaczeniowa,.obejmująca.swym. zasięgiem.rozmaite.sfery.działalności.człowieka,.może.być.w.sensie.najo­ gólniejszym.definiowana.poprzez.odwołanie.się.do.określeń.przyjętych. w.języku.polskim. Pojęcie.jawności.–.według.słownika.języka.polskiego.–.oznacza.doko­ nywanie.czegoś.w.sposób.jawny,.tzn..powszechnie.widoczny.i.powszech­ nie.znany,.wiadomy,.niemaskujący.się,.nieukrywany,.publiczny,.wyraźny,. oczywisty;.pod.wskazanym.pojęciem.mieści.się.także.brak.tajności,.nie­ ukrywanie.czegoś,.dostępność.dla.ogółu,.szczerość,.otwartość17..W.celu. ściślejszego.podkreślenia.istoty.i.znaczenia.jawności,.zasadne.jest.zestawie­ nie.analizowanego.terminu.z.tajnością..W.myśl.definicji.językowej.tajny.to:. 1).utrzymywany,.odbywający.się,.działający.w.tajemnicy,.niepodany.do. wiadomości.publicznej,.poufny,.niejawny;.2).głęboko.ukryty,.nikomu.nie­ znany,.utajony,.skryty18. Jawność.powoduje.więc.odsłonięcie.określonej.rzeczywistości.zwią­ zanej.z.danym.podmiotem.(podmiotami).dla.innych,.podczas.gdy.tajność. kreuje.pewien.rodzaj.tajemnicy.wykluczający.z.natury.rzeczy.możliwość. poznania.poszczególnych.faktów,.zjawisk,.procesów.itd..Upraszczając. problem:.tajność.jest.równoznaczna.z.rezygnacją.z.jawności.i.vice.versa..Obie. nazwy.(przynajmniej.na.płaszczyźnie.oderwanej.od.postępowania.karne­ 17.M..Szymczak.(red.),.Słownik języka polskiego,.t..I,.Warszawa.1978,.s..828. 18.M..Szymczak.(red.),.Słownik języka polskiego,.t..III,.Warszawa.1981,.s..473. 26 1. Jawność życia publicznego źródłem jawności procesu karnego go).pozostają.względem.siebie.w.stanie.antynomii..Wyrazisty.charakter. łączącej.je.relacji.sprawia,.że.naturalnym.wyznacznikiem.staje.się.w.tym. wypadku.alternatywa.rozłączna.przesądzająca.o.braku.jakichkolwiek.roz­ wiązań.pośrednich.dopuszczających.jawność.i.tajność.zarazem.w.odniesie­ niu.do.konkretnej.okoliczności.będącej.przedmiotem.badania,.analizy.czy. osądu..Niewykluczone.jest.natomiast.nadanie.rzeczywistości.rozpatrywa­ nej.in concreto.w.szerszym.wymiarze.charakteru.mieszanego,.w.wyniku. ujawnienia.pewnych.składających.się.na.nią.faktów.z.jednoczesnym.utaj­ nieniem.innych.okoliczności.i.zdarzeń..Towarzyszy.temu.zastosowanie. klasycznej.reguły.proporcjonalnego.działania,.którą.można.opisać.w.sposób. następujący:.tak.jak.poszerzenie.sfery.dostępności.i.otwartości.musi.iść. w.parze.z.odpowiadającym.mu.relatywnym.zawężeniem.obszaru.objętego. tajemnicą,.tak.zwiększenie.zakresu.tajności.powoduje.stosowny.ubytek.po. stronie.jawności. Stosunek.jawności.i.tajności.nie.przypomina.zatem.relacji.pozytywu. i.negatywu19,.skoro.różnorodne.motywy.o.niejednoznacznej.naturze.mogą. uzasadniać.uznanie.prymatu.jednego.albo.drugiego.ze.skontrastowanych. wyrażeń..Nie.sposób.wszakże.oprzeć.się.wrażeniu,.że.większa.jest.na.ogół. waga.argumentów.przemawiających.za.dominacją.jawności,.i.o.wiele.bar­ dziej.korzystniejsze.skutki,.zwłaszcza.w.wymiarze.ogólno­społecznym,. wywiera.odrzucenie.tajności.jako.reguły.postępowania..Ograniczenie.się. do.powyższego.stwierdzenia.byłoby.jednak.obciążone.istotnym.błędem,. gdyż.z.łatwością.można.wyobrazić.sobie.sytuacje,.w.których.jawność.jest. nie.tyle.niewskazana,.co.wręcz.niepożądana,.wywołując.ujemne.następstwa. w.różnych.dziedzinach..Nie.istnieje.zatem.bezwzględna.jawność,.tak.jak. nieuprawniona.byłaby.absolutna.tajność,.chociaż.zestawienie.obydwu. sformułowań.daje.niejaką.przewagę.pierwszemu.z.nich. Wyłaniają.się.w.rezultacie.dwa.kierunki.eksplikacji.istoty.terminu. „jawność”..Z.jednej.strony.byłby.to.sposób.postępowania.charakteryzujący. się.otwarciem.na.inne.osoby.tworzące.pewien.ogół..Drugie.podejście.uwy­ puklałoby.cechę.relacji.interpersonalnych.czyniącą.wzajemną.komunikację. danych.podmiotów.bardziej.ścisłą..Obie.możliwości.znaczeniowe.repre­ zentują.dwie.strony.tego.samego.zjawiska.związanego.z.otwartością.rodzą­ cą.określoną.dostępność..Nie.są.bynajmniej.tożsame.–.różni.je.krąg.osób,. na.rzecz.których.następuje.ujawnienie.informacji,.zdarzeń,.faktów.oraz. 19.T..Górzyńska,.Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej. Orzecznictwo Sądu Naj- wyższego,.Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego,.Kraków.1999,.s..22.. 27 Rozdział II. Kształt zasady jawności w procesie karnym charakter.relacji.na.tle.stosunków.społecznych..W.pierwszym.wypadku. chodzi.o.nieograniczony.liczbowo.i.bliżej.nieskonkretyzowany.zbiór.osób. albo.grupę.podmiotów.będących.stroną.stosunku.o.wyraźnie.publicznym. odniesieniu..Druga.zaś.sytuacja.dotyczy.możliwych.do.określenia.osób. połączonych.więzami.tworzącymi.stosunki.usytuowane.w.pewnej.struk­ turze.społecznej,.ale.pozbawione.znaczenia.dla.sfery.publicznej,.rozgrywa­ jące.się.poza.nią. Nie.trzeba.szeroko.dowodzić,.że.ranga.wartości,.jaką.jest.jawność,. uwidacznia.się.przede.wszystkim.w.pierwszej.ze.wskazanych.wyżej.sytu­ acji..Dla.niej.należy.wszak.zarezerwować.prymarny.aspekt.analizowanego. określenia.nazywany.jawnością.życia.publicznego. W.warunkach.polskich.doświadczeń.można.mówić.o.swoistej.karierze. tego.sformułowania,.usprawiedliwionej.potrzebą.jego.wyeksponowania. i.należytego.zaakcentowania.w.kontekście.demokratyzacji.implikującej. przemiany.i.przeobrażenia.społeczne..Pod.pojęciem.jawności.życia.publicz­ nego.należy.rozumieć.przybierające.różne.formy.otwarcie.dla.ogółu.działań. podejmowanych.przez.organy.władzy.publicznej,.inne.organy.państwowe,. samorządu.terytorialnego20.lub.w.ogóle.przez.podmioty,.których.aktywność. posiada.odbicie.publiczne,.czyli.wywołuje.skutki.istotne.z.punktu.widzenia. funkcjonowania.całego.społeczeństwa.lub.określonych.jego.grup..Nieza­ leżnie.od.tego,.jakie.będziemy.wskazywać.racje.podnoszące.to.pojęcie.do. rangi.jednego.z.centralnych.punktów.porządku.demokratycznego,.jawność. jawi.się.w.tej.sytuacji.jako.generalna.zasada,.która.konkretyzuje.się.przez. szerszą.widoczność.organów.władzy21.lub.podmiotów.prowadzących.dzia­ łalność.publiczną.rzutującą.na.relacje.społeczne. Jest.rzeczą.oczywistą,.że.tak.wyodrębniona.jawność.stanowi.element. przenikający.wspomniane.relacje,.dotykając.różnych.dziedzin.życia..Aspek­ ty:.ekonomiczny,.socjalny,.polityczny.jawności22.tworzą.dość.ogólny.zakres. tego.określenia,.podlegając.rozpoznaniu.w.warunkach.bardziej.uszczegóło­ wionych..W.każdym.razie.jawność,.jako.efekt.historycznego.rozwoju.i.wy­ nalazek.postępu.cywilizacyjnego,.nie.należy.do.klasy.kategorii.typowych. tylko.dla.jednego.rodzaju.nauk,.a.w.obrębie.dyscyplin.prawniczych.trudno. wskazać.tę,.którą.można.by.uznać.za.pierwotną.podstawę.ujęcia.tej.wartości. w.ramy.odrębnej.zasady.jurydycznej.oddziałującej.na.inne.działy.prawa. 20.W.kwestii.jawności.działania.organów.samorządu.terytorialnego.zob..np..B..Dolnicki,.Za- sady jawności i.dostępu do informacji publicznej w ustawach samorządowych,.MI.2004,.nr.4,.s..164–169. 21.M..Bonetti,.Riservatezza e processo penale,.Milano.2003,.s..174. 22.T..Górzyńska,.Prawo do informacji…,.s..31. 28 1. Jawność życia publicznego źródłem jawności procesu karnego Wyszczególnione.okoliczności.nadają.nazwie.„jawność.życia.publicz­ nego”.charakter.powszechny,.co.z.kolei.nie.pozostaje.bez.wpływu.na. sposób.jej.potraktowania.w.tekstach.aktów.prawnych..Jawność.w.aspekcie. życia.publicznego.przestała.być.terminem.językowym.funkcjonującym. w.potocznym.obiegu,.ulegając.wyraźnej.normatywizacji..Przepis.art..1.p.p.,. w.którym.to.przepisie.dostrzeżono.w.urzeczywistnianiu.tak.pojmowanej. jawności.sens.działalności.prasy,.to.przykład.omawianej.sytuacji. Szczególny.aspekt.otwartości.sfery.publicznej.stanowi.jawność.prawa.. Akcentuje.się.w.literaturze,.że.wskazane.pojęcie.oznacza.udostępnienie. odpowiednich.informacji.podmiotom,.w.których.indywidualne.interesy. i.uprawnienia.wkraczają.przepisy.oraz.uczestnictwo.w.rządzeniu,.przy. czym.tak.pojmowana.jawność.prawa.obejmuje.trzy.zakresy.połączone. brakiem.tajności:.1).tworzenie.prawa,.2).obowiązywanie.prawa.(komunikat. o.jego.obowiązywaniu.i.o.treści.norm),.3).stosowanie.prawa23. Złożoność.sformułowania.„jawność.prawa”.jest.konsekwencją.od­ miennego.w.swej.istocie.charakteru.czynności.podejmowanych.w.celu. udostępnienia.tej.sfery.działalności.człowieka.oraz.kilkuetapowości.proce­ su.jurydyzacji..W.każdym.razie.dopuszczenie.przedstawicieli.społeczeństwa. do.sprawowania.władzy.aktualizuje.się.tylko.w.wypadku.tworzenia.i.sto­ sowania.prawa..Udział.reprezentantów.społeczeństwa.w.wykonywaniu. władzy,.będąc.uzależnionym.od.spełnienia.ścisłych.i.daleko.idących.rygo­ rów.formalnych.lub.podlegając.niejakiemu.odformalizowaniu.powodują­ cemu.szerszą.dostępność,.stanowi.w.każdym.razie.przejaw.realizowania. funkcji.partycypacyjnej24.jawności.życia.publicznego..Mamy.w.tym.wypad­ ku.do.czynienia.z.bardzo.specyficzną.formą.udostępnienia.określonej. rzeczywistości;.formą.będącą.jednocześnie.przejawem.silnych.tendencji. demokratyzacyjnych.życia.społecznego,.choć.nie.da.się.ukryć,.że.rodzaj. uczestnictwa.oraz.jego.zakres.rzutują.znacząco.na.stopień.intensywności. występowania.tych.tendencji. W.kontekście.prowadzonych.wywodów.najważniejsza.rola.przypada,. rzecz.jasna,.partycypacji.obywateli.w.sprawowaniu.wymiaru.sprawiedli­ wości.w.sprawach.karnych.poprzez.dostęp.do.publicznie.odbywanych. rozpraw..Ważkie.uzasadnienie.aksjologiczne.tego.przejawu.dostępności. zewnętrznej.implikuje.z.reguły.potrzebę.jego.odrębnego.podkreślenia. w.konstytucji. 23.J..Jabłońska­Bonca,.M..Zieliński,.Aspekty jawności prawa,.RPEiS.1988,.nr.3,.s..33,.41. 24.Nazwa.podana.za.T..Górzyńską,.Prawo do informacji…,.s..29. 29 Rozdział II. Kształt zasady jawności w procesie karnym 2. Konstytucjonalizacja zasady jawności 2.1. Jawność procesu karnego jako wartość konstytucyjna we włoskim systemie prawnym Projektując tekst.konstytucji,.włoski.ustrojodawca.stanął.przed.prob­ lemem.ewentualnego.zadekretowania.w.niej.zasady.jawnego.sprawowania. wymiaru.sprawiedliwości..W.ostatecznej.i.obowiązującej.wersji.włoskiej. konstytucji.jawność.rozprawy.w.procesie.karnym.nie.została.explicite.prze­ widziana. Znacząca.relewantność.zasady.jawności.z.punktu.widzenia.prawid­ łowego.wykonywania.władzy.sądowej.sprawiła,.że.poszukiwanie.konsty­ tucyjnych.źródeł.wspomnianej.zasady.stało.się.zadaniem.tyleż.realnym,.co. niezbędnym..Trudu.tego.podjął.się.przede.wszystkim.włoski.Trybunał. Konstytucyjny..Wskazany.organ.jednak.w.sposób.bardzo.ostrożny.uznał. w.pełni.wartość.konstytucyjną.zasady.jawności.jako.formuły.dorozumianej. –.możliwej.do.uzyskania.drogą.indukcji.z.jednego.lub.większej.liczby. przepisów.ustawy.zasadniczej2. Pierwszą.próbę.konstytucyjnej.legitymizacji.omawianej.zasady.włoski. TK.podjął.w.jednym.z.wyroków.wydanych.w.196.r.,.stwierdzając.wówczas. co.następuje:.„Jawność.rozprawy.jest.rękojmią.wymiaru.sprawiedliwości,. jako.środek.oddalający.podejrzenia.o.stronniczość,.a.normy.określające. sytuacje.chroniące.rozmaite.interesy,.muszą.respektować.ideę.prawidłowe­ go.funkcjonowania.wymiaru.sprawiedliwości.–.najwyższego.dobra.Państwa. gwarantowanego.także.w.Konstytucji”26..Nietrudno.zauważyć,.że.włoski. Trybunał.Konstytucyjny.ukierunkował.stosowną.eksplorację.na.płaszczyznę. obejmującą.uzasadnienie.obowiązywania.zasady.jawności,.czy.w.ogóle. przyczyny.akcentujące.jej.ważność.w.porządku.prawnym..To.naturalna. wręcz.droga.postępowania.zważywszy.na.fakt,.że.każda.konstytucja.sta­ nowi.wyraz.określonych.założeń.aksjologicznych.determinujących.jej. charakter.jako.aktu.programowo­społecznego,.a.występowanie.licznych. klauzul.charakteryzujących.się.dużą.ogólnością.stwarza.możliwość.objęcia. 2.M..Ciappi,.Pubblicità (principio della),.Digesto.delle.Discipline.Penalistiche.199,.nr.10,. 26.Tamże;.G.P..Voena,.Mezzi audiovisivi e pubblicità delle udienze penali,.Milano.1984,.s..12,.126;. A..Melchionda.(w:).M..Chiavario.(red.),.Commento al nuovo codice di procedura penale. La normativa. complementare,.t..I.–.Norme di attuazione,.Torino.1992,.s..61.. s..4. 30 2. Konstytucjonalizacja zasady jawności ich.znaczeniem.wartości.niewypowiedzianych.wprost.w.konstytucji,.kore­ spondujących.z.ratio.i.zawartością.treściową.danych.przepisów.(klauzul). Zbliżoną,.aczkolwiek.bardziej.pogłębioną,.metodę.poszukiwań.włoski. Trybunał.Konstytucyjny.zastosował.w.innych.orzeczeniach..W.wyroku.nr.12. z.1971.r..sprecyzował,.że.choć.zasada.jawności.procesowej.nie.wynika.expres- sis verbis.z.konstytucji,.należy.uznać,.że.jest.pośrednio.skonstytucjonalizowa­ na.w.takim.zakresie,.w.jakim.jest.współistotna.względem.zasad,.do.których. wymiar.sprawiedliwości.w.porządku.demokratycznym.opartym.o.suweren­ ność.narodu.musi.się.dostosować,.ponieważ.zwierzchnictwo.społeczeństwa. odnajduje.swą.podstawę.w.realizacji.przez.sądy.ich.głównej.i.naczelnej. funkcji27..W.kolejnych.judykatach.włoski.TK.podtrzymał.powyższą.tezę28. Myśli.wyrażone.przez.Trybunał.Konstytucyjny.zostały.uzupełnione. poglądami.zaprezentowanymi.w.piśmiennictwie.Włoch..Pomimo.że.dok­ tryna.tego.kraju.uznaje.niemalże.jednomyślnie.jawność.procesową.za. wartość.konstytucyjną29,.niejednakowo.rozłożyły.się.akcenty.w.przedmio­ cie.wskazania.normatywnej.podstawy.stanowiącej.konstytucyjną.matrycę. zasady.jawności. Nie.brakuje.głosów,.według.których.wspomniana.zasada.jest.wypro­ wadzana.z.konstytucyjnej.wolności.wyrażania.myśli30.(art..21.ust..1.włoskiej. konstytucji)..Takie.ujęcie.oddaje.wszakże.w.sposób.niepełny.istotę.jawności. w.procesie.karnym,.gdyż.jest.adekwatne.tylko.w.aspekcie.relacjonowania. w.prasie.przebiegu.udostępnionej.dla.ogółu.rozprawy.. Wniosku.o.doniosłości.konstytucyjnej.jawności.rozprawy.nie.można. nadto.wysnuć.z.treści.art..102.ust..3.konstytucji.Włoch31..Powołana.norma. stanowi,.że.prawo.określa.przypadki.i.formy.bezpośredniego.udziału.na­ rodu.w.sprawowaniu.wymiaru.sprawiedliwości..Oczywiste.jest,.że.uczest­ nictwo.poszczególnych.osób.spośród.społeczeństwa.w.publicznie.odbywa­ nej.rozprawie.nie.może.aspirować.do.miana.sytuacji.tworzących.jego. bezpośredni.udział.w.wykonywaniu.podstawowej.funkcji.sądów. Niektórzy.autorzy.koncentrowali.swą.uwagę.na.treści.art..111.ust..1. konstytucji.Włoch..W.myśl.powołanej.normy,.sądownictwo.urzeczywistnia. 27.G.P..Voena,.Mezzi audiovisivi…,.s..127;.M..Ciappi,.Pubblicità…,.s..46;.D..Manzione.(w:).. M..Chiavario.(red.),.Commento al nuovo codice di procedura penale,.t..V,.Torino.1991,.s..9–60.. 28.Wyroki:.nr.17.z.1981.r..oraz.nr.212.z.1986.r.,.na.ten.temat.M..Ciappi,.Pubblicità…,.s..46;.. G.P..Voena,.Mezzi audiovisivi…,.s..129. 29.P..Corso.(red.),.Commento al codice di procedura penale,.Piacenza.2008,.s..222. 30.A..Melchionda.(w:).M..Chiavario.(red.),.Commento…,.s..60–61. 31.Co.analizuje.i.potwierdza.w.literaturze.G.P..Voena,.Mezzi audiovisivi…,.s..147,.10–12. 31 Rozdział II. Kształt zasady jawności w procesie karnym się.poprzez.sprawiedliwy.proces.prowadzony.na.podstawie.ustawy..Argu­ mentowano,.że.przepis.ten.może.być.źródłem.konieczności.zapewnienia. form.kontroli.społecznej.nad.sprawowaniem.wymiaru.sprawiedliwości32.. Trudno.nie.zgodzić.się.z.tym.zapatrywaniem,.skoro.jawność.działań.pro­ cesowych,.w.szczególności.podejmowanych.na.rozprawie,.jest.czynnikiem. sprzyjającym.ukształtowaniu.standardu.sprawiedliwego.procedowania,. pomijając.w.tym.miejscu.kwestię.rozszyfrowania.desygnatów.tego.okreś­ lenia. W.zakresie.uznania.znaczenia.jawności.procesu.karnego.na.płaszczyź­ nie.konstytucyjno­prawnej,.przepis.art..111.ust..1.włoskiej.konstytucji. może.jed
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: