Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00225 008166 20000440 na godz. na dobę w sumie
Jezus Chrystus Jedyny Pośrednik. Rzecz o odkupieniu i zbawieniu. Tom 2 - ebook/pdf
Jezus Chrystus Jedyny Pośrednik. Rzecz o odkupieniu i zbawieniu. Tom 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 512
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379060634 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Drugi tom książki Jezus Chrystus Jedyny Pośrednik, autorstwa ojca Bernarda Sesboüé SJ. Jako kontynuacja tomu pierwszego, złożonego z dwóch części, poświęconych kolejno definicji problematyki ogólnej i zarysowi historii doktryn, trzecia i ostatnia część proponuje prezentację pewnej syntezy teologicznej, wypracowanej bardzo konsekwentnie na podstawie wcześniej rozwijanych badań i refleksji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Bernard Sesboüé, znakomity teolog, kontynuuje swoje rozważania poświęcone zagadnieniu zbawienia i pytaniu o ostateczne powodzenie ludzkiego życia. W tomie pierwszym przedstawił obszerną dokumentację doktrynalną soteriologii chrześcijańskiej, syntezę dwóch tysięcy lat myśli soteriologicznej. Zakończył ją jednak nie podsumowaniem, lecz przejściem. Wiele pytań o odkupienie i zbawienie − fundamentalną tajemnicę wiary chrześcijańskiej − pozostało otwartych. One właśnie wyznaczają problematykę drugiego tomu: „Zbawia nas Jezus Chrystus i tylko On sam może nas zbawić. Tak jest. Ale w jaki sposób nas zbawia? Jak to zbawienie mamy rozumieć?”. Odpowiedzi na te pytania Sesboüé szuka w opowiadaniach Starego i Nowego Testamentu. Analizuje ich sens soteriologiczny. Przekonuje, że chrześcijańskie zbawienie jest pięknem, a piękna nie uzasadnia nic, co jest wobec niego zewnętrzne. Próbuje pokazać sekret tego piękna, które splata się z chwałą Boga i Chrystusa. Patronat medialny Cena det. 61,00 zł www.wdrodze.pl Bernard Sesboüé SJ JEZUS CHRYSTUS JEDYNY POŚREDNIK Rzecz o odkupieniu i zbawieniu tom II K I N D E R Ś O P Y N Y D E J , S U T S Y R H C S U Z E J J S é ü o b s e S d r a n r e B JEZUS CHRYSTUS JEDYNY POŚREDNIK seria ALFA i OMEGA tom 3(cid:21) Bernard Sesboüé SJ JEZUS CHRYSTUS JEDYNY POŚREDNIK Rzecz o odkupieniu i zbawieniu tom (cid:42)(cid:42) Opowiadania o zbawieniu Propozycja soteriologii narratywnej przełożyła Agnieszka Kuryś Tytuł oryginału Jésus-Christ, l’unique médiateur. Les récits du salut © Fleurus Mame, Paris 2003 © Copyright for this edition Wydawnictwo W drodze 2016 Redaktor naukowy Prof. dr hab. Ireneusz Ledwoń OFM Redaktor Grażyna Piskorz Redaktor techniczny Justyna Nowaczyk Projekt okładki i stron tytułowych Joanna Dąbrowska Ouvrage publié avec le concours du Centre national du Livre Książkę wydano dzięki dofi nansowaniu Centre national du Livre ISBN 978-83-7906-0(cid:25)(cid:22)-(cid:23) Cum permissione auctoritatis ecclesiasticae Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. wydanie I, 2016 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl Słowo wstępne Miłość polega na wzajemnej wymianie dwóch stron, to znaczy, że kochający daje i przekazuje umiłowanemu to, co sam posiada, albo z tego, co posiada lub co leży w jego możliwości. I wzajemnie – kochany kochającemu. Inaczej mówiąc, jeżeli jeden ma wiedzę, [powinien ją] przekazywać temu, który jej nie posiada; podobnie [jeśli ma] zaszczyty, bogactwa. I tak jeden [przekazuje] drugiemu. Ignacy Loyola, Kontemplacja dla uzyskania miłości, Ćwiczenia duchowne, nr 231 5 Słowo wstępne 6 Wprowadzenie SŁOWO WSTĘPNE O to drugi tom książki Jezus Chrystus, jedyny Pośrednik, autorstwa Bernarda Sesboüé SJ. Po składających się na tom poprzedni częściach pierwszej i drugiej, poświęconych kolejno problematy- ce ogólnej i zarysowi historii doktryn, część trzecia i ostatnia jest propozycją pewnej syntezy teologicznej, wypracowanej bardzo konsekwentnie na podstawie wcześniej rozwijanych badań i refl eksji. To powiedziawszy, mogę stwierdzić, że zważywszy na dobrze znane cechy Autora – troskę o klarowność i zalety wykładu – nie je- stem bynajmniej zobowiązany ani objaśniać drogi, którą Autor pro- wadzi Czytelnika przez podjęty tu temat, ani podkreślać wartości książki dla serii, w której się ona ukazuje. Nie wydaje mi się jednak, by kilka krótkich uwag czy wstępnych sugestii było czymś całkiem zbytecznym… 1. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na fakt, że mamy tu- taj do czynienia nie z analizą, lecz z „propozycją”: teolog przemie- rzył już całą historię tradycji chrześcijańskiej i teraz przechodzi do nakreślenia w ł a s n e g o szlaku. Czytelnika zaś zaprasza do podję- cia wędrówki tym szlakiem. Trzeba tu od razu wskazać pewną cechę, która wydaje się bardzo charakterystyczna zarówno dla samego Autora, jak i ogólnie dla dy- namiki współczesnej teologii: poszukiwania dróg odnowionej i a k- t u a l i z u j ą c e j propozycji tajemnicy zbawienia teologowie pro- wadzą właśnie przez odczytywanie na nowo P i s m a Ś w i ę t e g o, 7 Wprowadzenie nawet z pominięciem wielowiekowej tradycji chrześcijańskiej, jak- kolwiek w jej świetle. 2. Należy też podkreślić, że podjęta tutaj próba jawi się jako so- teriologia, której dyskursywny wyraz i wykład należą do gatunku n a r r a c j i. Cecha ta okazuje się oczywiście całkowicie spójna z poprzednią. Jeśli zostaje zasygnalizowana zaraz na wstępie, to nie tylko dlatego, że (zgodnie z tym, o czym wspomnieliśmy w punkcie pierwszym) trafnie wyraża to, co charakterystyczne dla wprowadzonej tutaj per- spektywy teologicznej. Chodzi przede wszystkim o to, że taki tok postępowania ma pewną niezaprzeczalną zaletę. Pozwala on Auto- rowi nie wychodzić poza w y d a r z e n i e zbawienia wówczas, gdy wydarzenie to prowadzi go do p o j ę c i a, co jest przecież powin- nością teologii. Umożliwia ukazanie s t r u k t u r y d o k t r y n a ln e j „wprost” w h i s t o r i i z b a w i e n i a – jedyną funkcją owej struktu- ry jest zapewnić właściwe zrozumienie historii zbawienia, lecz sama dynamika konceptualizacji zawsze grozi popadnięciem w abstrakcję. 3. Należy wreszcie zwrócić uwagę na życzenie Autora (które zresztą jest tylko konsekwencją poprzedniego punktu, tak jak punkt drugi wynikał z pierwszego): Bernard Sesboüé wyraża życzenie, aby wobec „soteriologii narratywnej”, której „propozycję” przedstawia, czytelnik mógł sobie powiedzieć: „w tym wszystkim chodzi przecież o mnie”. Taki zresztą jest powód, dla którego ostateczną intencją tego dyskursu jest pokazać, że całe opowiadanie o chrześcijańskim zba- wieniu – w wymiarze zarówno jednostkowym, jak i zbiorowym – może s k r z y ż o w a ć s i ę z „naszym” opowiadaniem. Okazuje się zatem, że nasz Autor, mając podstawy ku temu, by „w centrum całej perspektywy” chcieć postawić „kategori[ę] u d z i e l e n i a wraz z jej dwoma następstwami, jakimi są objawie- nie i pojednanie”, nie zadowala się rozważaniami nad owym udzie- leniem i wyrażaniem jego zawartości czy treści: nieustannie dąży do jego urzeczywistniania. Dla swojego czytelnika. Joseph Doré 8 Wprowadzenie WPROWADZENIE W pierwszym tomie niniejszego opracowania zaprezentowaliśmy obszerną dokumentację doktrynalną soteriologii chrześci- jańskiej. Tom ów jednak zakończył się nie podsumowaniem, lecz przejściem. Byłoby bowiem nie do pomyślenia, żeby zadanie teologii ograniczać do ponownego odczytania dawnej i niedawnej tradycji. Stwierdziliśmy więc wówczas, że stan obecny – względne rozbicie zebranych dyskursów, nieunikniona abstrakcyjność kategorii uży- tych dla ujęcia rzeczywistości zbawienia, a także nieaktualność czy niekompletność niektórych zagadnień – nie jest satysfakcjonujący. Ludzki dyskurs z pewnością nigdy nie zdoła ogarnąć bogactwa mi- sterium, którego nie sposób zawrzeć w słowach. Nie łudzę się, że mój dyskurs przekroczy tę barierę. A przecież teolog nie może – nie zapierając się samego siebie – zrezygnować z prób ciągłego i niestrudzonego zbliżania się do rze- czywistości, która zdaniem samego św. Tomasza jest celem naszego aktu wiary. Zbawia nas Jezus Chrystus i tylko On sam może nas zba- wić. Tak jest. Ale w jaki sposób nas zbawia? To pytanie poja- wia się dzisiaj w myśli wielu chrześcijan. Dlatego wyrażanie naszej wiary w zbawienie przyniesione przez Jezusa Chrystusa, jedynego Pośrednika, wymaga nieustannego ponawiania wysiłku − po to, by- śmy starali się udzielać odpowiedzi na pytania naszej kultury i na- szych czasów, w miarę możliwości wykorzystując w badaniach nad 9 Wprowadzenie Pismem Świętym i Tradycją wszelkie nowe odkrycia i metody, ja- kimi dysponujemy. Dlatego celem drugiego tomu jest przedstawienie „propozy- cji soteriologicznej”, analogicznej do „propozycji chrystologicz- nej” stanowiącej trzecią część wcześniejszej książki, Jésus-Christ dans la tradition de l’Eglise1. Tak jak w tamtym przypadku, chodzi o pogodzenie intuicji i koncepcji, czyli o „wydobycie orga- niczności misterium z kolejnych faz wydarzenia”. Nasza epoka bo- wiem nie tylko odkryła na nowo konieczność konkretnego, nowego sposobu korzystania z Pisma Świętego w teologii systematycznej, ale również skupiła uwagę na absolutnej oryginalności wydarzenia (złożonego z ciągu wydarzeń), do którego odnosimy się za pośred- nictwem opowiadania. W ten sposób problematyka „historii zba- wienia” stała się w teologii kwestią centralną. Kontynuując tę per- spektywę, poniższa propozycja soteriologii będzie miała charakter „narratywny”. Nasze zbawienie jest długą historią, która rozwija się w cały ciąg etapów i daje sposobność do opowiadań. Nasze zbawie- nie wyraża się w opowiadaniu nad opowiadaniami. Jest uprzywile- jowanym miejscem teologii narratywnej. Czyż samo nasze Credo nie jest bardzo zwięzłym opowiadaniem? Uwzględniłem to już w pierwszym tomie, gdyż w swej istocie polegał on na „opowiadaniu tradycji”. Historia ta i opowiadania, do których daje ona sposobność, również mają pewną strukturę i poj- mowalność; dają do myślenia i wymagają zrozumienia. Pokazała to już analiza wielkich kategorii historycznych: odkupienia i zbawie- nia. Nie chodzi tu o formalne rozpatrywanie ich na nowo jako sa- mych w sobie, lecz o to, by posłużyć się nimi jako siatką rozumienia wydarzenia czy też – sięgając do innego obrazu – objąć opowiada- nie o wydarzeniu wielobarwnym światłem tych kategorii. Ponieważ pozytywne i krytyczne dane dotyczące każdej z tych kategorii zo- 1 Paris, Desclée, 1982. 10 Wprowadzenie stały już wystarczająco obszernie omówione, tutaj nie będziemy do nich wracać. Także i tutaj środkiem perspektywy będzie pośrednictwo Chry- stusa między wieczną tajemnicą Boga po trzykroć świętego, Ojca, Syna i Ducha, a stworzoną i grzeszną ludzkością, pośrednictwo mające ustanowić między tymi dwiema stronami więź wzajemnej miłości i przekazywanego życia. Jak widzieliśmy, to pośrednictwo dokonuje się zgodnie z dwiema dynamikami, zstępującą i wstępu- jącą. Staje się ono aktywnym proroctwem w Starym Testamencie, realizuje się w wydarzeniu Jezusa, w Jego życiu, śmierci i zmar- twychwstaniu. Trwa dalej w Kościele przez dar Ducha. Te trzy eta- py naszej historii zbawienia zanurzają nas w dwóch krańcach: w jej początku przy stworzeniu człowieka na obraz i podobieństwo Boga, przez pośrednictwo Jego Słowa, oraz w jej ostatecznym wypełnie- niu przy powtórnym przyjściu Chrystusa; w owym przyjściu Jego człowieczeństwo wiecznie pozostanie dla wybrańców Boga pośred- nikiem widzenia uszczęśliwiającego. Tak wygląda struktura soteriologii narratywnej dążącej do sy- stematyzacji. Podobnie jak poprzednia propozycja chrystologicz- na, będzie to prezentacja współczesnej wizji zjednoczenia wszyst- kiego w Chrystusie, wraz z jej głębokim powiązaniem między Alfą i Omegą. Tam jednak wszystko skupiało się wokół tożsamości Jezusa Zbawiciela. Tutaj zaś, skoro tamta kwestia została już usta- lona, formalnie zajmę się Jego rolą Pośrednika i Zbawiciela, nie zapominając o powiązaniu tych dwóch perspektyw. Jeśli wolno mi już tutaj nakreślić ogólny kierunek, powiem, że w centrum całej perspektywy znajdzie się kategoria udzielania wraz z jej dwoma następstwami, jakimi są objawienie i pojednanie. Wspominałem już, że żadna zwięzła formuła nie ujmie tożsamo- ści Chrystusa. W przypadku zaś zbawienia jedyne zwięzłe formuły, jakimi dysponujemy, to wyznania wiary, które już mają formę opo- wiadania. One właśnie będą naszym punktem wyjścia. 11 Wprowadzenie Chcąc postawić opowiadanie biblijne w centrum niniejszej pro- pozycji soteriologicznej, mogłem tylko zanurzyć swoją refl eksję w refl eksji różnych autorów, teologów i egzegetów, którzy w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat pracowali nad naturą, funkcjami i dok- trynalną wagą opowiadania2. Nie łudzę się więc, że wnoszę tutaj coś nowego. Moim zamiarem jest umieścić perspektywę opowiadania w możliwie jak najbardziej spójnej konstrukcji teologicznej. Mam tylko nadzieję, że przetrę w tej dziedzinie jakiś szlak. Ponieważ nie mogę wymienić tutaj wszystkich autorów, z których czerpałem in- spirację, pragnę tylko wyrazić moje szczególne zobowiązanie wo- 2 Jednym z pierwszych, którzy wyczuli, że problematyka historii zbawienia prowadzi do problematyki opowiadania, jest K. BARTH: „Kim jest i czym jest Jezus Chrystus, to można jedynie opowiedzieć, a nie uchwycić i zdefi niować jak system” (Dogmatique, tom VIII, Labor et Fides, Genève 1958, s. 198). Jego zdaniem „akt opo- wiadania” jest „decydującą formą dyskursu o Bogu” (P. CORSET, Le théologien face au conteur évangélique. A la recherche d’une théologie narrative, R.S.R. 73, 1985, s. 81). Tą samą drogą poszedł E. JÜNGEL: „Człowieczeństwo Boga, tak jak każda histo- ria miłości, domaga się, by ją opowiedzieć” (Dieu mystère du monde, Cerf, Paris 1983, tom I, s. XVIII). Po stronie katolickiej J.-B. METZ napisał klasyczny dzisiaj manifest na ten temat, zatytułowany Mała apologia opowiadania, a opublikowany w „Con- cilium” (85, maj 1973, s. 57–69); w manifeście tym sformułował następującą tezę: „Taka teologia zbawienia, która nie warunkuje czy nie zawiesza historii zbawienia ani nie ignoruje nie-tożsamości historii cierpienia, czyli nie przenika jej dialektycznie, nie może być rozwijana tylko za pomocą argumentów, lecz stale musi być rozwijana w sposób narracyjny; jest dogłębnie teologią upamiętniającą i narracyjną” (s. 66). Tekst ten, w wersji poszerzonej, został opublikowany powtórnie w książce La foi dans l’histoire et dans la société. Essai de théologie fondamentale pratique, Cerf, Paris 1979. We Francji refl eksję nad interpretacyjnym wymiarem każdego opowiadania prowadził P. Ricœur, jako fi lozof i zarazem jako teolog. Znaczący wkład do teologii opowiadania na podstawie lektury Biblii wniósł również P. BEAUCHAMP, publika- cjami: L’un et l’autre Testament, tomy I i II, Seuil, Paris 1976 i 1990; Le récit, la lettre et le corps, Essais bibliques, Cerf, Paris 1982; Le récit et la transformation du peuple de l’Alliance, w: Dieu, Eglise, Société (red. J. Doré, Centurion, Paris 1985, s. 191–230). Z najnowszych publikacji na uwagę zasługuje J.-N. ALETTI, L’art de raconter Jésus-Christ. L’écriture narrative de l’évangile de Luc, Seuil, Paris 1989. Wreszcie owocna będzie lektura obszernych materiałów zebranych w „Recherches de Science Religieuse”, Narrativité et théologie dans les récits de la passion, 73 (1985), s. 7–244 (autorzy: P. Ricœur, P. Beauchamp, P. Corset, J. Delorme, J. Calloud, F. Genuyt, J.-N. Aletti, C. Turiot, A. Delzant, E. Haulotte). 12 Wprowadzenie bec prac dwóch osób – są to Paul Beauchamp i Jean-Noël Aletti. Na- tomiast Edouard Pousset, który także zgłębiał teologię opowiadań ewangelicznych, był partnerem cierpliwym i dodającym zachęty; podczas pracy nad tymi dwoma tomami stale wymieniałem z nim uwagi. Moja książka wiele na tym zyskała. Pragnę tutaj wyrazić mu swoją wdzięczność. 13 Wprowadzenie 14 Teologia zbawienia a narracyjność Część trzecia OPOWIADANIA O ZBAWIENIU 15 Opowiadania o zbawieniu 16 Słowo wstępne Rozdział 15 TEOLOGIA ZBAWIENIA A(cid:6)NARRACYJNOŚĆ (REFLEKSJE METODOLOGICZNE) 1. TEOLOGICZNA DONIOSŁOŚĆ OPOWIADANIA Zbawienie a(cid:6)historia zbawienia C hrześcijańskie zbawienie to wydarzenie urzeczywistnione przez Boga w naszej historii. Już samo w sobie jest długą historią. Tymczasem waga jakiejś historii nigdy nie może przejść w ciąg pojęć. Dotychczas przeprowadzone przez nas rozważania wykazały też, że żadna z najbardziej nawet koniecznych kategorii zbawienia ani zbudowana z nich jedna całość nie może utrzymać całej substancji konkretnego wydarzenia. „Kategorie zawsze pozostaną uboższe od wydarzenia i od osoby Jezusa. Należy więc je zawsze odnosić do tego wydarzenia i do tej osoby”1. Dysproporcja ta niewątpliwie jest prawdziwa w każdym ludzkim dyskursie. Odnotowaliśmy również niemożność objęcia jedną formułą całej tajemnicy zbawienia. Wy- daje się wręcz, że nasza epoka dostatecznie mocno doświadczyła granicy wszelkiej formuły dogmatycznej, byśmy mogli uznać, że 1 Tom I, s. 155n. 17 Opowiadania o zbawieniu utraciła zdolność proponowania kolejnych formuł. A przynajmniej, czyż nie tą drogą poszedł ostatni sobór, przypominając powiązanie między Pismem Świętym a tradycją i stanowczo nakłaniając całą teologię, by ze „studium ksiąg świętych” uczyniła „duszę świętej teologii”2? Od tamtej pory teologowie wkroczyli więc na inne drogi niż ich poprzednicy, dowartościowując zwłaszcza teologię „historii zbawienia”3. Same katechizmy, mówiąc o zbawieniu, przybrały bar- dziej konkretny ton i zaczęły się wyraźniej odwoływać do pedagogii opowiadania, tak jak to czynią Ewangelie. Zbawienie bowiem to coś nieskończenie więcej niż zwykła doktryna. Nasza analiza głównych kategorii zbawienia, przedstawiona w tomie I niniejszej książki, już miała wymiar historyczny, gdyż odnotowała kolejne sposoby zdawania sprawy przez tradycję ko- ścielną z naszego zbawienia w Jezusie Chrystusie. Zebraliśmy cały ciąg świadectw, usytuowanych w obrębie silnej struktury pojmo- walności. I w szerokim zakresie odwołaliśmy się do Pisma Świętego, niejako powtarzając sposób, w jaki uprzywilejowani świadkowie opowiedzieli nam wydarzenie i dzieło Jezusa. Teraz stajemy wobec kontynuacji tego długiego łańcucha trady- cji, w akcie osobistego przyswojenia sobie na nowo i zaktualizowa- nia tego, co tradycja nam przekazała. Jak ująć myślowo i wyrazić tajemnicę zbawienia tak, by była ona znacząca dla naszych czasów? Z pewnością respektując jej historyczną fakturę. W innym miejscu4 stwierdziłem, że nie można zdać sprawy z tożsamości Jezusa, nie 2 Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei verbum, nr 24 (wszystkie dokumenty Soboru Watykańskiego II cytowane za wydaniem: Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Pallottinum, Poznań 2002). 3 Zob. wielotomowe opracowanie Mysterium salutis. Dogmatique de l’histoire du salut, publikacja zbiorowa, przygotowana w Niemczech po Soborze; fragmenty we francuskim przekładzie opublikowała ofi cyna wydawnicza Cerf [wydanie ory- ginalne: Mysterium salutis. Grundriss heilsgeschichtlicher Dogmatik, Benziger, Einsiedeln 1965–1976]. 4 Jésus Christ dans la tradition de l’Eglise, dz. cyt., s. 211–212. 18 Teologia zbawienia a narracyjność odwołując się do Jego historii, historia ta należy bowiem do Jego tożsamości. W oczywisty sposób tak samo jest ze zbawieniem roz- patrywanym całościowo, które jest nam proponowane jako historia i pozostaje historią, w którą i my z kolei wchodzimy. Właśnie dlate- go, dzisiaj jak i wczoraj, chciałbym strukturę zbawienia wyróżnioną w poprzednim tomie (czyli zbawienia dokonanego przez jedynego Pośrednika, zgodnie z podwójną dynamiką Jego pośrednictwa zstę- pującego i wstępującego) przenieść na jego konkretną historię. Historia zbawienia a(cid:6)opowiadanie Zamysłem niniejszej książki nie jest jednak przejęcie na swój ra- chunek całego spisu warunków przetargowych historii zbawienia, co sprowadzałoby się zresztą do proponowania jakiejś globalnej dogma- tyki. Zamysł ten jest ograniczony i zarazem zupełnie inny. Chodzi o przyjrzenie się historii zbawienia poprzez opowiadanie i opowia- dania, podane i przeżywane w Piśmie Świętym i w pamięci Kościo- ła. Właśnie bowiem przez opowiadania każda historia – czy to po- wszechna historia ludzkości, historia ludów i narodów, czy też nasze osobiste historie – staje się i jest wciąż na nowo obecna i aktywna. Nazbyt pochopne mówienie o historii zbawienia grozi uznaniem jej za rzeczywistość czysto obiektywną, „coś”, co jest wobec nas ze- wnętrzne, nawet jeśli później jesteśmy zaproszeni do korzystania z jej dobrodziejstw. A zbawienie jest jednocześnie rzeczywistością, w któ- rej już jesteśmy osadzeni, i propozycją, która domaga się odpowiedzi naszej wolności. Jak bowiem historia składa się z wzajemnych gier różnych wolności, tak samo historia zbawienia składa się z wzajem- nych gier Bożej wolności i różnorakich ludzkich wolności. Wartość opowiadania polega na tym, że nadaje ono całą głębię „wzajemnej grze różnych wolności, a zatem bierze na serio zarówno wypowiedź”, jak i to, co wypowiedziane. Opowiadanie nie jest bowiem rzeczą, 19 Opowiadania o zbawieniu jest aktem, jako przekaz lub tradycja. Zakłada narratora, który mówi lub pisze, i słuchaczy lub czytelników, którzy słuchają lub czyta- ją. Jak mówią językoznawcy, każde opowiadanie „przemawia” do nas, zakłada jakieś JA i jakieś TY, które rozmawiają ze sobą, a tak- że innych, których w rozmowie określa się słowem ONI. Odnaj- dujemy tutaj trzy osoby liczby pojedynczej i liczby mnogiej z na- szych dziecięcych podręczników gramatyki. Opowiadanie wiąże się więc też nierozerwalnie z efektem, jaki wywołuje. Po to Jezus mó- wił w przypowieściach: chciał zaprosić każdego słuchacza, by ten stanął w wolności przed królestwem niebieskim. Opowiadanie, naj- znakomitsza forma ludzkiego dyskursu i być może jego „matryca” (P. Beauchamp), wprowadza ludzi w relację i utrzymuje ich w rela- cji. Opowiadanie jest w swej istocie przyporządkowane przekazowi, ma wymiar społeczny. Czyż tak samo nie jest ze zbawieniem, które znajduje w opowiadaniu ludzkie ubranie uszyte na miarę? Mała antropologia opowiadania „Opowiedz… Mamo, przyjdź, opowiedz mi jakąś piękną hi- storię, zanim zasnę…” Duzi i mali, wszyscy pragniemy słuchać histo- rii i je opowiadać, prawdziwe albo fi kcyjne zresztą. Przeżywamy wtedy na nowo wszystkie perypetie, na swój rachunek, mniej lub bardziej utożsamiamy się z bohaterami. Sprawia nam to przyjem- ność. W tym tkwi sekret sukcesu opowiadań, nowel, powieści czy fi lmów: w ten czy w inny sposób zawsze nam opowiadają jakąś hi- storię, umieszczając w niej nas samych. Jaki sekretny bodziec sprawia, że potrzebujemy opowiadań? Wydaje się, że opowiadanie wypełnia w nas jakiś brak. „Brak jest substancją opowiadania”5. Zawsze mówi o tym, czego nie mamy 5 P. BEAUCHAMP, Le récit, la lettre et le corps, Cerf, Paris 1982. 20 Teologia zbawienia a narracyjność i czym nie jesteśmy, czyli o tym, co chcielibyśmy mieć lub czym chcielibyśmy być. „Bodźcem opowiadania jest odniesienie do dobra jako do czegoś, czego brak”6. A czyż zbawienie nie jest miejscem istotnego braku, jakiego doświadcza człowiek? Czyż we wszystkich tych opowiadaniach, najczęściej dramatycznych lub tragicznych, nie szukamy happy endu, czyli przypowieści o niekończącym się szczęściu? W taki czy inny sposób każde opowiadanie jest opowia- daniem o zbawieniu. Dlatego opowiadanie tak dobrze się nadaje do wyrażenia tajemnicy samego zbawienia. Opowiadanie istnieje nie tylko dlatego, że istnieje brak, ale też dla- tego, że istnieje uchybienie. W kategoriach teologicznych powiemy, że potrzeba opowiadania jest spowodowana nie tylko naszą skończo- nością, lecz także naszym grzechem. Zresztą oba te aspekty nieroz- dzielnie się ze sobą łączą. We wszystkich naszych opowiadaniach na pierwszym miejscu jest zło, nieszczęście i cierpienie. I znamy dawną dyskusję o trudności z uprawianiem dobrej literatury, która ukazywa- łaby dobre uczucia. Jak zresztą wszystkim wiadomo, szczęśliwe na- rody nie mają historii. Tak samo, gdy bohaterowie powieści czy fi lmu pokonali wszystkie ciężkie próby będące przyczyną ich rozłąki i kie- dy się już odnaleźli, wystarczy powiedzieć: „A potem wzięli ślub, byli szczęśliwi i mieli wiele dzieci”. Znaczy to, że historia się zatrzymuje i już. Tak oto dzięki zwykłej refl eksji nad opowiadaniem odnajduje- my oba elementy składające się na nasze zbawienie – wyzwolenie ze skończoności i wyzwolenie ze zła. Rozumiemy zatem, dlaczego opo- wiadanie można uznać za najwyższy akt ludzkiego dyskursu, który sam z kolei zasadza się na czysto ludzkiej funkcji mowy. Z pewnością opowiadanie nie jest jedynym gatunkiem literackim tego dyskursu, ale można uznać, że obejmuje ono wszystkie pozostałe gatunki, z tej prostej przyczyny, że człowiek żyje w czasie, a więc w następują- cych po sobie wydarzeniach i słowach. 6 Tamże, s. 187. 21 Opowiadania o zbawieniu Pójdźmy jeszcze dalej: w każdym usłyszanym opowiadaniu osta- tecznie chodzi o nas samych. Jesteśmy zatem swoim własnym opo- wiadaniem. Opowiadanie wynika z naszej tożsamości, gdyż tożsa- mość może wyrażać się tylko w formie opowiadania: jestem synem tego a tego i tej a tej. Moje pochodzenie już wyraża się w opowia- daniu. I jestem tym, co przeżyłem, niezależnie od tego, czy chodzi o CV, które przedstawiam, ubiegając się o pracę, czy o najważniej- sze doświadczenia, które mnie ukształtowały i z których zwierzam się ludziom, których kocham. Dlatego wszyscy tak potrzebujemy opowiadania o swoim życiu. W fi lmie Skrzypce na balu reżyser opo- wiada o swoim żydowskim dzieciństwie pod niemiecką okupacją. W scenariuszu wydarzenia z przeszłości przeplatają się z teraźniej- szością, gdy reżyser walczy o sfi nansowanie swojego fi lmu. Przy- jaciel zadaje mu wtedy pytanie: „Ale co szczególnego jest w twoim dzieciństwie?”, a on odpowiada: „Nic, ale to jest moje dzieciństwo”. Czuje bowiem potrzebę uporządkowania swojej przeszłości, czyli samego siebie, poprzez opowiedzenie historii, którą jest jego ży- cie, a więc jego osoba. Próbuje dotrzeć do swojej tożsamości. Po- trzebuje jednak, żeby jego opowiadanie usłyszeli inni, by było ono miejscem komunikacji, niezbędnej mu do istnienia. Wszyscy no- simy w sobie żywotną potrzebę, by inni zechcieli nas wysłuchać, a tym samym pozwolili nam istnieć. Jeśli bowiem moje opowia- danie wzbudzi czyjeś zainteresowanie, to ja istnieję dla tego kogoś i moje życie zyskuje inny wymiar. Czyż opowiadanie nie zajmuje ważnego miejsca w rozwoju miłości? Nasze własne opowiadanie jest również miejscem wyznania, uznania naszych braków i uchybień, a tym samym jest oczekiwa- niem przebaczenia i nadzieją na pojednanie, choćby wpierw z sa- mym sobą. Opowiadanie przyzywa opowiadanie: jest udzieleniem przyporządkowanym komunii. Temu, kto ufnie opowiada mi o so- bie, ja także zwierzę się ze swojej przeszłości. Cudzego opowiada- nia słuchamy zresztą tylko pod warunkiem, że nas porusza, to zna- 22 Teologia zbawienia a narracyjność czy bardziej lub mniej łączy się z naszym doświadczeniem. Dzięki temu, że komunikujemy sobie nawzajem swoje opowiadania, po- wstaje między nami komunia. Wymiana opowiadań jest czynnikiem pojednania. Rzeczywiście, opowiadanie jest czynnikiem fundacyj- nym tożsamości. Opowiadanie fundacyjne społeczeństwa Opowiadanie leży u podstaw osobistej tożsamości, a także u pod- staw społeczeństwa. U źródeł każdego narodu leży opowiadanie – rzeczywiste lub fi kcyjne – o jego narodzinach, o najważniejszych wydarzeniach jego historii, takich, które można uznać za fundacyj- ne, oraz o zasadniczych decyzjach, które zapewniają spójność i jed- ność narodu. Jak pisze P. Beauchamp, w przypadku Izraela „opo- wiadanie ustanawia prawo jako treść decyzji danego narodu”7, gdyż leży u podstaw Przymierza między Bogiem i Jego ludem. Z pewno- ścią padnie tu uwaga, że w tej perspektywie można pomylić opowia- danie z relacjonowanym przez nie wydarzeniem, przypisując opo- wiadaniu to, co jest istotą wydarzenia. Wiadomo jednak nie tylko to, że między wydarzeniem a jego opowiadaniem może istnieć dystans; trzeba też powiedzieć, że wydarzenie żyje tylko przez opowiada- nie i w opowiadaniu, które z niego powstało, i że to opowiadanie samo z kolei staje się aktem lub wydarzeniem. Jeśli opowiada- nie ustanie, wydarzenie nieodwracalnie umrze. I odwrotnie, ilekroć opowiadanie zaktualizuje wydarzenie, to wydarzenie na nowo pełni swoją rolę fundacyjną. Zresztą opowiadanie nie tylko relacjonuje wydarzenia, ale również może je tworzyć. Istnieją dyskursy będące aktami, a wszyscy znamy kanały radiowe czy telewizyjne, a nawet dzienniki, które rzekomo „tworzą wydarzenie”. 7 Tamże, s. 193. 23 Opowiadania o zbawieniu Jeszcze w większym stopniu w wymiarze wspólnotowym niż jed- nostkowym, opowiadanie umożliwia usytuowanie tego, co pojedyn- cze, w tym, co powszechne. Każde opowiadanie ma początek, środek i koniec. Asymptotycznie, ten początek i ten koniec usiłują dojść do absolutnego początku i końca, czyli do tego, co powszechne. Za tę cenę opowiadanie nadaje sens czy to mojemu życiu osobistemu, czy też życiu mojego narodu, czy wreszcie życiu całej ludzkości. Zbawienie – spotkanie dwóch opowiadań Pewien dorosły katechumen z wielkim trudem odkrywał historię Abrahama odpowiadającego na Boże wezwanie. Nie rozumiał, dla- czego przygotowując się do chrztu, musi przejść przez studiowanie tej dawnej historii, z którą nie czuł żadnego związku. Aż wresz- cie doznał olśnienia. Zawołał: „Abraham to ja!”. Opowiadanie za- działało: ten człowiek wszedł w historię, utożsamił się z postacią. Powołanie Abrahama stało się przypowieścią o jego własnym we- zwaniu do wiary i o tym, co on sam musiał opuścić, by na to wezwa- nie odpowiedzieć. Jest to historia typowo biblijna. Czyż Natan nie zachowuje się tak wobec Dawida, kiedy ten zgrzeszył z Batszebą i wysłał Uriasza na śmierć? Opowiada mu apolog, po czym stwier- dza: „Ty jesteś tym człowiekiem” (2 Sm 12,7)8. Podobnie w pierw- szym „kerygmacie” Dziejów Apostolskich Piotr opowiada wyda- rzenie Jezusa. „Gdy [słuchacze] to usłyszeli, przejęli się do głębi serca” (Dz 2,37). W świetle historii Jezusa zrozumieli własną histo- rię: Mesjasza ukrzyżowali nie tylko Jego sędziowie i oprawcy, ale również każdy grzeszny człowiek. Słuchacze są zatem uczestnikami tego opowiadania. 8 Cytaty biblijne, jeśli nie zaznaczono inaczej, za V wydaniem Biblii Tysiąclecia, (Pallottinum, Poznań 2000). 24 Teologia zbawienia a narracyjność Tak właśnie jest ze zbawieniem. Jego opowiadanie musi skrzy- żować się z naszym. Res nostra agitur. Historia, którą opowiada, musi być naszą historią. Inaczej nigdy nie poczujemy, że ona nas dotyczy. Historia zbawienia składa się bowiem nie tylko z inicjatyw, z którymi Bóg wychodzi do ludzi. Rozpatrywanie Bożego dzieła w oderwaniu od przyjęcia, jakie gotuje mu człowiek, byłoby kłamli- wą abstrakcją. Opowiadanie o zbawieniu mówi nam bowiem o tym, co nasza ludzka rodzina, a w niej każdy z nas, uczyniła i nadal czy- ni w dialogu z Bogiem, trwającym przez całe dzieje ludzkości. Jest opowiadaniem o Przymierzu, czyli o perypetiach przygotowania i świętowania, o zerwaniach i niewiernościach, o skruchach i od- nowach, jakie mogą wynikać z Przymierza. Jego strukturą jest po- dwójna dynamika wezwania i odpowiedzi. Historia zawsze bowiem zaczyna się od spotkania: najpierw było to spotkanie Pana z Abra- hamem, a potem spotkanie Jezusa z uczniami. Ta historia jeszcze się nie skończyła: jesteśmy jej żyjącymi partnerami. Należą do niej również odpowiedzi, jakich udziela nasza wolność, a więc nasze ubogie opowiadania. Jest naszą historią. Odnajdujemy tutaj powiązanie tego, co powszechne, z tym, co partykularne. W opowiadaniu biblijnym historia zbawienia jawi się jako to, co dotyczy całej ludzkości: zaczyna się wraz ze stworze- niem i toczy się aż do końca czasów. Zawiązuje się w publicznym wydarzeniu, jakim jest wydarzenie Jezusa z Nazaretu. Kierowana jest zarówno do narodu wybranego, jak i do narodów, których po- jednanie doprowadza do końca. Ale w tę historię wchodzimy nie tylko pojedynczo, jak w historię zwyczajnie zbiorową, w której sta- nowilibyśmy masę. Ta historia powszechna jest także historią oso- bistą i wspólnotową każdego z nas. Wchodzimy w nią w Kościele i przeżywamy wciąż na nowo jej poszczególne etapy i perypetie. Zawiązuje się ona w naszym tu i teraz, na miarę wolności naszych osób i naszych grup. Jesteśmy rzeczywistymi jej postaciami. Opo- wiadanie o wszystkich staje się więc własnym opowiadaniem każ- 25 Opowiadania o zbawieniu dego. Aby prawdziwie zrozumieć zbawienie, trzeba nadać teologii ten konkretny i egzystencjalny charakter. Również ta książka jest zaproszeniem: gdyby czytelnik, zamykając ją po przeczytaniu, nie mógł powiedzieć: „W tym wszystkim chodzi o mnie”, książka nie osiągnęłaby swego celu. Pamięć, opowiadanie i(cid:6)pamiątka Opowiadanie istnieje tylko dlatego, że człowiek jest pamięcią. Właściwością człowieka jest moc przekraczania niepowstrzymane- go biegu czasu, który rozprasza jego bycie na mnóstwo ulotnych chwil. Dzięki pamięci może on scalać swoją egzystencję w jedną całość i uświadamiać sobie własną tożsamość mimo upływu cza- su, tak jak dzięki wolności może zaangażować swoją przyszłość [i pchnąć ją] w określonym kierunku, dokonując wyborów. Plany mieszkają jednak w jego pamięci − tak samo jak wspomnienia. Pa- mięć jest zdolnością jego jedności i tożsamości. Pamięć skłania do świętowania rocznic: naszych urodzin (pa- mięć fundacyjna), a także najważniejszych wydarzeń w naszym ży- ciu. Jest również zdolnością do zapomnienia; ze zdolności tej ko- rzystamy podobnie jak z wolności. Wszyscy jesteśmy nieuchronnie „zaangażowani” wobec swojej przeszłości, niezależnie od tego, czy się na nią godzimy, czy ją odrzucamy, czy jest ona dla nas źródłem szczęścia, czy przyczyną cierpienia. Wprawdzie pamięć jest przede wszystkim pamięcią danej oso- by, nigdy jednak nie dotyczy nas pojedynczo: nasze wspomnienia są uplecione z naszych relacji z innymi, wpierw z rodzicami, a następ- nie ze wszystkimi napotkanymi ludźmi. A ponieważ człowiek jest bytem w najwyższym stopniu społecznym, istnieje także pamięć zbiorowa grup ludzi. Pamięć rodziny, pamięć środowiska społecz- nego, tradycji kulturowej, ludu czy narodu, pamięć religijna, pamięć 26 Teologia zbawienia a narracyjność stosunków międzynarodowych, pamięć ludzkości. Wszystkie te pa- mięci, które również owocują obchodzeniem rocznic, wciąż niosą w sobie konfl ikty z przeszłości. Pamięci zbiorowe stawiają więc bo- lesne pytanie o pojednanie między nimi. Katolicy i protestanci nie mogą jednakowo pamiętać wojen religijnych; Francuzi i Niemcy nie mogą jednakowo pamiętać drugiej wojny światowej. To pojed- nanie jest również sprawą zbawienia. Opowiadanie jest więc wyrazem pamięci każdego w grze udzie- lania się między osobami i między grupami. Chrześcijańskie zba- wienie stało się wydarzeniem naszej historii, wydarzeniem fun- dacyjnym, wpisanym w ciąg wydarzeń, toteż wykracza ono poza swoją doraźną przygodność, stając się pamięcią i dając miejsce opo- wiadaniu. Nie mamy tu do czynienia z jakimś czynnikiem drugo- rzędnym i zewnętrznym wobec rzeczywistości zbawienia. Wpisanie się zbawienia w pamięć i w opowiadanie należy do tej rzeczywi- stości w sposób konieczny: bez niego wydarzenie się rozmywa. Co oznaczałoby przyjście Jezusa między ludzi, gdyby nie pociągnęło za sobą żadnego opowiadania podtrzymującego wśród nas pamięć o tym wydarzeniu? Patrząc z tej perspektywy, można zrozumieć powszechność zbawienia dokonanego w Jezusie Chrystusie. Sko- ro bowiem powszechność ta zasadza się niewątpliwie na fakcie, że Jezus jest prawdziwym Bogiem, samo wyjaśnienie, choćby najistotniejsze, okazuje się niewystarczające: trzeba nam również zdać sprawę z faktu, że powszechność zbawienia daje się pogodzić z przejściowym człowieczeństwem Jezusa. A od czasu nauczania samego Jezusa „dobra nowina” Ewangelii opowiada się. Piotr opowiadał, przemawiając podczas Zesłania Ducha Świętego (Dz 2). Spontanicznie robili to ewangeliści, starając się, jak św. Łukasz, opowiedzieć „o wszystkim, co Jezus czynił i czego nauczał od po- czątku” (Dz 1,1). Wydarzenie fundacyjne przerodziło się w pamięć fundacyjną i stało się opowiadaniem. Dotyczy to zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. 27 Spis treści SPIS TREŚCI Słowo wstępne (Joseph Doré) ..............................................................7 Wprowadzenie .....................................................................................9 Część trzecia OPOWIADANIA O ZBAWIENIU Rozdział 15: Teologia zbawienia a narracyjność (Refl eksje metodologiczne) ..............................................................17 I. Teologiczna doniosłość opowiadania .........................................17 Zbawienie a historia zbawienia .................................................17 Historia zbawienia a opowiadanie ............................................19 Mała antropologia opowiadania ................................................20 Opowiadanie fundacyjne społeczeństwa ..................................23 Zbawienie – spotkanie dwóch opowiadań ................................24 Pamięć, opowiadanie i pamiątka ..............................................26 Pamięć i antycypacja ................................................................29 Opowiadanie dramatyczne ........................................................31 Opowiadanie i miłosna historia ................................................33 II. Struktura opowiadania ..............................................................34 Opowiadanie a racja teologiczna ..............................................34 Od opowiadania do pojęć .........................................................36 Struktura doktrynalna wpisana w splot opowiadań ..................38 499 Spis treści Trzy główne etapy zbawienia ...................................................40 „Opowiadanie totalne”: koniec i początek ................................42 Porządek wykładu .....................................................................44 Rozdział 16: Opowiadania o przysposobieniu i o proroctwach (Zbawienie w Starym Testamencie) .................................................47 Czas podwójnego przysposobienia ...........................................49 Czas proroctw ...........................................................................51 Wielkie fi gury zbawienia ..........................................................52 I. Opowiadanie o Abrahamie .........................................................53 Powołanie i wiara Abrahama ....................................................53 Obietnica i Przymierze ..............................................................57 Wstawiennictwo Abrahama (Rdz 18,16–33) ............................61 Ofi ara Izaaka – fi gura krzyża (Rdz 22) .....................................63 „Abraham ujrzał mój dzień” .....................................................70 Józef – fi gura Jezusa .................................................................72 II. Opowiadanie o Mojżeszu, pośredniku Przymierza ..................75 Mojżesz ocalony z wód: pośrednik-narodzony ........................75 Powołanie Mojżesza: gorejący krzew (Wj 3) ...........................77 Wyzwolenie z Egiptu: wielka przypowieść o zbawieniu ..........81 Świętowanie Paschy: krew baranka (Wj 12) ............................82 Pierworodni przeciw pierworodnym ........................................85 Przejście przez Morze Czerwone i wyzwalające zwycięstwo .......87 Chrzest ludu w Mojżeszu ..........................................................90 Bóg karmi swój lud na pustyni .................................................91 Zawarcie Przymierza na Synaju ...............................................94 Dar i pedagogia Prawa ..............................................................96 Natychmiastowe zerwanie Przymierza .....................................98 Struktura Przymierza, struktura zbawienia .............................100 Wąż miedziany (Lb 21,4–9) ...................................................101 Jezus – nowy Mojżesz ............................................................103 Jozue – fi gura Jezusa ...............................................................105 500 Spis treści III. Opowiadanie o królach ..........................................................106 Czas Sędziów ..........................................................................106 Izrael domaga się króla ...........................................................107 Dawid – król mesjański ..........................................................108 Dawid wybawiciel: zwycięstwo nad Goliatem .......................110 Dom Dawida ...........................................................................111 Oczekiwanie na Mesjasza .......................................................114 Grzech i skrucha Dawida (2 Sm 11–12) .................................115 Dawid – fi gura Chrystusa .......................................................117 Opowiadanie o królach do czasu przesiedlenia ......................118 IV. Opowiadanie o prorokach ......................................................121 Profetyzm w Izraelu ................................................................122 Od napiętnowania grzechu do uwiedzenia miłością: Ozeasz ..............................................................................123 Miłość oblubieńcza: od Jeremiasza do Pieśni nad pieśniami ....126 Prorok mesjańskiego króla: Izajasz, Księga Emmanuela (Iz 6–11) ...........................................................................128 Jeremiasz – cierpiący sprawiedliwy .......................................132 Po wygnaniu: księga pocieszenia Izraela (Iz 40–55) ..............136 Pieśni o Słudze Pańskim .........................................................140 Zapowiedź Nowego Przymierza: Jeremiasz (Jr 31,31) ...........144 Ezechiel: wieczne Przymierze i zmartwychwstanie ludu (Ez 16,60) .........................................................................146 Podsumowanie: od opowiadań do kategorii ................................148 Pierwsze słowo: wybranie ......................................................150 Główna kategoria: przymierze ................................................152 Przymierze a Prawo ................................................................154 Przymierze i zerwanie Przymierza: dialektyka daru i przebaczenia (nad-daru) .................................................155 Łaska i wolność: zbawienie przez wiarę .................................157 Śmierć i zmartwychwstanie ....................................................158 Figury pośrednictwa ...............................................................159 Obraz Boga: logika miłości ....................................................160 501 Spis treści Rozdział 17: Opowiadania o Jezusie (Zbawienie w Nowym Testamencie) .............................................163 I. Opowiadania o posłudze Jezusa ...............................................165 Świadectwo Sługi: chrzest ......................................................165 Podwójna walka Jezusa ze złem: kuszenia .............................167 Konanie: ostatnie kuszenie Jezusa ..........................................169 Pokusy mowy ..........................................................................171 Podwójna walka Jezusa ze złem: konfrontacja z planem śmierci ..............................................................173 Śmiertelny ciężar kłamstwa ....................................................175 Ewangelia odpuszczenia grzechów ........................................178 Jezus – Sługa zbawienia .........................................................180 Cała Ewangelia w każdej Ewangelii .......................................184 Uzdrowienie znakiem przebaczenia (Łk 5,17–26) .................184 Miłosierny Samarytanin (Łk 10,23–37) ..................................188 Zbawienie zstąpiło do Zacheusza (Łk 19,1–10) .....................193 Od ludu wybranego do narodów .............................................196 II. Opowiadania o męce ...............................................................198 Układ narracji .........................................................................199 Kerygmat, opowiadanie i doktryna .........................................200 Opowiadanie a sakrament zbawienia ......................................201 Opowiadanie w czterech opowiadaniach ................................202 1. Jezus – świadek (Mateusz i Marek) ........................................203 Ostatnia wieczerza ..................................................................204 Przeciwności na drodze sprawiedliwego: opuszczenie przez przyjaciół ................................................................207 Przeciwności na drodze sprawiedliwego: proces żydowski ...209 Przeciwności na drodze sprawiedliwego: proces rzymski ......212 Śmierć na krzyżu w milczeniu Boga ......................................215 Mrok i światłość: milczenie i objawienie Boga ......................219 Płodność męczeństwa: zwycięstwo słabości nad siłą .............225 502 Spis treści 2. Nawrócenie świadków (Łukasz) .............................................226 Eucharystia: Ciało wydane .....................................................227 Od pojmania do krzyża ...........................................................230 Ostatnie słowa Jezusa .............................................................231 Sens śmierci Jezusa .................................................................233 3. Chwalebna ikona Ukrzyżowanego (Jan) .................................234 Umycie nóg .............................................................................235 Mowa o zbawieniu (J 13–17) ..................................................236 Oto człowiek, oto wasz król ...................................................240 Niewiasto, oto syn Twój .........................................................242 Wypełnienie Pisma .................................................................243 Będą patrzeć na Tego, którego przebili ...................................244 Objawienie i kontemplacja .....................................................245 4. Podsumowanie: symbol krzyża ...............................................246 III. Opowiadania o Zmartwychwstałym ......................................251 Natura opowiadania ................................................................252 Orędzie zmartwychwstania .....................................................253 Pusty grób: zwycięstwo nad śmiercią .....................................255 Opowiadania o chrystofaniach: od nawrócenia do głoszenia .257 Opowiadania o chrystofaniach: Jezus Zbawiciel symbolem człowieka zbawionego .....................................................258 Uczniowie z Emaus: zmartwychwstanie serc .........................259 Dar Ducha i zbawienie trynitarne ...........................................262 Zbawienie to zmartwychwstanie i życie .................................264 IV. Opowiadania o dzieciństwie Jezusa .......................................265 1. Opowiadania o dzieciństwie według Mateusza .......................266 Zapowiedź dana Józefowi (Mt 1,18–25) ................................266 Zbawienie pogan: mędrcy (Mt 2,1–12) ..................................268 2. Opowiadania o dzieciństwie według Łukasza .........................269 Zwiastowanie Maryi (Łk 1,26–38) .........................................269 503 Spis treści Udzielanie się zbawienia: nawiedzenie (Łk 1,39–56) ............271 Pierwszy „kerygmat” zbawienia: narodzenie (Łk 2,1–21) .....272 „Być w tym, co należy do mego Ojca” (Łk 2,22–52) .............274 Całe zbawienie wyobrażone u swego zarania .........................276 Podsumowanie: od opowiadań do kategorii ................................277 1. Przesunięcie klasycznych kategorii .........................................280 Panowanie kategorii zstępujących ..........................................280 Przyczynowość zstępująca ......................................................284 Przegląd krytyczny kategorii wstępujących ...........................286 Konfl ikt między obrazami Boga .............................................287 Ofi ara Chrystusa: ofi ara świadka ............................................289 2. Propozycja nowych kategorii ..................................................293 Paradygmat objawienia i udzielania .......................................293 Objawienie, udzielanie i wolność ...........................................296 Przymierze i pośrednictwo ......................................................298 Pośrednictwo sakramentalne i przyczynowość sakramentalna ...................................................................299 Pryzmat przyczynowości sakramentalnej ...............................302 Przyczynowość widzialna i niewidzialna: dar Ducha .............306 Przyczyna celowa i przyczynowość powszechna ...................307 Jezus – zbawienie „w skrócie” ................................................309 Rozdział 18: Opowiadania o Kościele ..........................................313 Trudność o charakterze ekumenicznym ..................................314 I. Opowiadania o wydarzeniu fundacyjnym ................................316 Od Jezusa do daru Ducha ........................................................316 Opowiadanie Piotra (Dz 2,14–36) ..........................................319 Opowiadanie o wspólnocie .....................................................320 Opowiadanie Pawła ................................................................322 Opowiadanie o szerzeniu się Ewangelii: od Żydów do pogan 325 504 Spis treści II. Głoszenie Słowa, czyli żywa pamięć o zbawieniu .................329 Opowiadanie i pamięć ............................................................329 Opowiadanie w celebracji liturgicznej ....................................330 Opowiadanie – wezwanie do nawrócenia ...............................333 Opowiadanie przeznaczone dla tych z zewnątrz: misja ..........333 III. Sakrament, czyli opowiadanie, które staje się pamiątką ................................................................................336 Od opowiadania do sakramentu ..............................................336 Aktualność wydarzenia z przeszłości .....................................338 Sakramentalne upamiętnienie .................................................338 Chrzest i pamiątka ..................................................................340 Pamiątka w innych sakramentach ...........................................342 IV. Opowiadanie zgromadzonego ludu .......................................344 Opowiadanie o miłości ...........................................................346 Opowiadanie o życiu wspólnym .............................................349 Opowiadanie o przeciwnościach i o męczeństwie ..................353 Od opowiadania o grzechu do opowiadania o nawróceniu ....355 V. Opowiadanie o zbawieniu wobec wezwania do uniwersalności ..................................................................359 Utrzymany zamysł ..................................................................362 Chrystus – uniwersalny Zbawiciel ..........................................364 1. Pierwszy etap: od stworzenia przez Słowo do wcielenia Słowa ....................................................................................365 Zbawienie – usprawiedliwienie przez wiarę ...........................367 Zbawienie przez łaskę Chrystusa ............................................369 2. Drugi etap: od wydarzenia paschalnego do daru Ducha .........371 3. Trzeci etap: powtórne przyjście Chrystusa na końcu czasów .373 Rola Kościoła w zbawieniu wszystkich ..................................374 Chrześcijańskie opowiadanie o zbawieniu: totalitarny podbój? ..379 505 Spis treści Podsumowanie Od opowiadań do kategorii: Kościół jako sakrament .................381 Kościół jako sakrament: podwójna analogia ..........................382 Od opowiadania do sakramentu ..............................................384 Kościół sakramentem i symbolem ..........................................386 Kościół sakramentem udzielania ............................................388 Rozdział 19: Opowiadanie totalne: od początku do końca ........391 Ku Alfi e i Omedze czasów ......................................................391 I. Opowiadania o stworzeniu .......................................................393 Stworzenie w świetle Biblii i nauki ........................................393 Dwie sekcje Księgi Rodzaju ...................................................397 Pierwsze opowiadanie o stworzeniu (Rdz 1) ..........................398 Drugie opowiadanie o stworzeniu: mężczyzna i niewiasta (Rdz 2,5–24) .....................................................................402 Efekty znaczeniowe opowiadań o stworzeniu ........................404 II. Opowiadania o grzechu ..........................................................406 Adam i Ewa (Rdz 3,1–23) ......................................................408 Efekty znaczeniowe opowiadania ...........................................411 Protoewangelia ........................................................................415 Kain i Abel (Rdz 4,1–16) ........................................................416 Noe: od potopu do przymierza (Rdz 6,1–9,17) ......................418 Wieża Babel (Rdz 11,1–9) ......................................................420 Stworzenie i grzech: dwa założenia zbawienia .......................421 III. Opowiadania o końcu ............................................................424 Ostateczność i koniec, teraźniejszość i przyszłość .................424 Koniec zapowiadany w teraźniejszości ..................................426 Zbawienie jako dopełnienie stworzenia ..................................427 Zmartwychwstanie Jezusa proroctwem powszechnego zmartwychwstania ............................................................429 Apokaliptyczne opowiadania o końcu ....................................431 506 Spis treści Mowy Jezusa o czasach ostatecznych (Mt 24,4–36) ..............431 Sędzia żywych i umarłych ......................................................435 Paruzja Chrystusa i powszechne zmartwychwstanie ..............437 Nowe niebiosa i nowa ziemia .................................................438 Efekty znaczeniowe tych opowiadań: .....................................440 1. Od rzeczy ostatecznych do wiecznych ...............................440 2. Od nadziei do czuwania ......................................................441 3. Od obrazu rozdzielenia do rzeczywistości wyboru ............442 Podsumowanie: od opowiadań do kategorii ................................443 Stworzenie, kenoza i wcielenie ...............................................443 Od kenozy stwórczej do kenozy trynitarnej ...........................445 Pasja Boga dla człowieka i człowieka dla Boga .....................447 Alfa i Omega: od pośrednictwa do zjednoczenia ...................448 Koniec i początek immanentne wobec teraźniejszości ...........451 Podsumowanie ogólne ....................................................................453 Indeks miejsc biblijnych ................................................................461 Indeks autorów starożytnych i średniowiecznych .......................481 Indeks autorów nowożytnych .......................................................493 507 SERIA ALFA I OMEGA 1. Christoph Schönborn OP, Przebóstwienie, życie i śmierć 2. Bernard Sesboüé SJ, Zmartwychwstanie i życie. Krótki traktat o rzeczach ostatecznych 3. Stefan Swieżawski, Święty Tomasz na nowo odczytany 4. Św. Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, t. 1 5. Jean-Pierre Torrell, Święty Tomasz z Akwinu – mistrz duchowy 6. Thomas G. Weinandy OFMCap, Czy Bóg cierpi? 7. Klaus Berger, Po co Jezus umarł na krzyżu? 8. Hans Urs von Balthasar, Antyrzymski resentyment 9. Adolphe Gesché, Chrystus 10. Adolphe Gesché, Człowiek 11. Jean Corbon OP, Liturgia – źródło wody życia 12. Gerhard Lohfi nk, Czy Bóg potrzebuje Kościoła? 13. Adolphe Gesché, Przeznaczenie 14. Bernard Sesboüé SJ, Poza Kościołem nie ma zbawienia. Historia formuły i problemy interpretacyjne 15. Św. Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, t. 2 16. Otto Hermann Pesch, Zrozumieć Lutra 17. Benedict M. Ashley OP, Żyć prawdą w miłości. Biblijne wprowadzenie do teologii moralnej 18. Medard Kehl SJ, I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia 19. Nicholas Lash, Pytanie o Boga. Świętość, mowa i milczenie 20. Benedykt XVI (Joseph Ratzinger), Formalne zasady chrześcijaństwa. Szkice do teologii fundamentalnej 21. Adolphe Gesché, Zło 22. Św. Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, t. 3 23. Gisbert Greshake, Życie silniejsze niż śmierć. O nadziei chrześcijańskiej 24. Piotr Napiwodzki OP, Bliżej, niż się wydaje. O końcu świata, millenaryzmie i chrześcijańskiej nadziei 25. Gerhard Lohfi nk, Ludwig Weimer, Maryja – nie bez Izraela. Nowe spojrze- nie na naukę o Niepokalanym Poczęciu 26. Gisbert Greshake, Być kapłanem dzisiaj 27. Henri de Lubac, Katolicyzm. Społeczne aspekty dogmatu 28. Bernard Sesboüé SJ, Ewangelia i tradycja 29. Robert Józef Woźniak, Różnica i tajemnica. Objawienie jako teologiczne źródło ludzkiej sobości 30. Gerhard Lohfi nk, Jezus z Nazaretu. Czego chciał. Kim był 31. Jean-Pierre Torrell OP, Dziewica Maryja w wierze katolickiej 32. Marta Przyszychowska, Wszyscy byliśmy w Adamie 33. Bernard Sesboüé SJ, Jezus Chrystus jedyny Pośrednik. Rzecz o odkupieniu i zbawieniu, t. 1

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Jezus Chrystus Jedyny Pośrednik. Rzecz o odkupieniu i zbawieniu. Tom 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: