Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00258 005469 15385850 na godz. na dobę w sumie
Język polski dla maturzysty. Testy. eBook - ebook/pdf
Język polski dla maturzysty. Testy. eBook - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 224
Wydawca: Lingo Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7892-265-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Potrzebujesz zbioru testów z języka polskiego? Powtórki przed maturą? Szybkiej pomocy przed klasówką? Nowa seria repetytoriów dla licealistów 'OLDSCHOOL - stara dobra szkoła' to skuteczna nauka tego, czego naprawdę potrzebujesz. Weź to na rozum! My w Ciebie wierzymy! 

Seria 'OLDSCHOOL - stara dobra szkoła' została przygotowana przez doświadczonych korepetytorów i metodyków we współpracy z nauczycielami i samymi maturzystami. 

Główne zalety repetytorium:
  • bogaty zestaw ćwiczeń z kluczem i tematów z opracowaniami
  • zgodność z podstawą programową
  • praktyczne porady i wskazówki dla zdających
  • przejrzysty układ oraz staranna szata graficzna
  • dodatki: słowniczek terminów i pojęć literackich, tablice chronologiczne epok literackich
Domowe korepetycje tylko z OLDSCHOOL!
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PAWEŁ POKORA TESTY Redaktor serii: Marek Jannasz Korekta: Marek Kowalik Projekt okładki: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Projekt makiety i opracowanie graficzne: Kaja Mikoszewska © Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2015 www.cel-matura.pl ISBN wydania elektronicznego: 978-83-7892-265-0 Skład i łamanie: Kaja Mikoszewska SPIS TREŚCI 3 7  12 17 21  23 24 27  79  169  170 174 188 217 1. MATURALNE ABC 1.1. Obowiązkowy ustny egzamin z języka polskiego 1.2. Obowiązkowy pisemny egzamin z języka polskiego (poziom podstawowy) 2. DOBRE RADY 2.1. Wskazówki dla zdających egzamin ustny 2.2. Wskazówki dla zdających egzamin pisemny 3. DO DZIEŁA – EGZAMIN USTNY 4. DO DZIEŁA – EGZAMIN PISEMNY 5. DLA PRZYPOMNIENIA 5.1. To się czyta 5.2. Terminy, pojęcia, definicje 5.3. Tablice chronologiczne epok literackich 5.4. O tym jest mowa – indeks nazwisk i tytułów 4 Oto przed Wami „Język polski dla maturzysty. Testy”, czyli książka, która ma pomóc w przygotowaniach do egzaminu dojrzałości z języka ojczystego – za- równo do egzaminu ustnego, jak i do egzaminu pisemnego na poziomie podsta- wowym. Znajdziecie tu przede wszystkim zbiory zadań oraz zestawy pozwala- jące sprawdzić Waszą faktyczną wiedzę przed testem maturalnym. Na repetytorium składa się kilka rozdziałów. Pierwszy z  nich to MATURALNE ABC, gdzie czeka spora porcja konkretnych informacji dotyczących procedur związanych z majowymi sprawdzianami – dowiecie się z niego m.in., jak przebiegają egzaminy, co wolno, a czego nie wolno w trakcie ich zdawania itp. Przede wszystkim jednak znajdziecie w tym rozdziale garść przydatnych wiadomości na temat samej matury z języka polskiego. Są tu np. omówienia rodzajów tekstów pojawiających się na ustnym egzaminie oraz wyjaśnienia do- tyczące kształtu i zawartości arkuszy z pisemnej części egzaminu. Poznacie kryteria ich oceny, a także znajdziecie przegląd autentycznych pytań i tema- tów, które pojawiły się na maturach w ostatnich paru latach. DOBRE RADY zawierają wskazówki mające ułatwić zdawanie matury z ję- zyka polskiego – formułować swoją wypowiedź na zadany temat i komponować wypracowanie. JĘZYK POLSKI TESTY 5 Zasadnicza część repetytorium to rozdziały DO DZIEŁA. Jest w  nich w sumie 20 zestawów zadań, stanowiących bogaty materiał powtórkowy za- równo do ustnego, jak i pisemnego egzaminu. Dzięki nim można raz jeszcze sprawdzić umiejętność czytania ze zrozumieniem zadanych tekstów i wyko- nywania na nich różnych działań, a także świadomość językową oraz wiedzę z zakresu językoznawstwa. Prócz tego możecie też przekonać się, jak pisze- cie rozprawki, jak formułujecie i argumentujecie własne stanowisko, a także w jaki sposób interpretujecie zadane teksty literackie. Wszystkie przekrojowe tematy zawierają obszerne omówienia ich reali- zacji, a ćwiczenia otwarte i zamknięte opatrzone są kluczem z rozwiązania- mi (pamiętajcie, że zamieszczone w repetytorium propozycje odpowiedzi na poszczególne zadania mają charakter podpowiedzi, sugestii. Nie traktujcie ich jako jedynie słusznych). Na zakończenie mamy dla Was rozdział DLA PRZYPOMNIENIA m.in. ze słowniczkiem terminów literackich oraz tablicami chronologicznymi epok literackich. A zatem powodzenia i do dzieła! Paweł Pokora WSTĘP 6 JĘZYK POLSKI TESTY MATURALNE ABC1. 8 1. MATURALNE ABC Egzamin maturalny z języka polskiego – jak zawsze – składa się z dwóch obowiązkowych części: ustnej oraz pisemnej na poziomie podstawowym. Poza tym język polski można wybrać też jako jeden z przedmiotów dodatkowych (egzamin pisemny na poziomie rozszerzonym). W tym celu we wrześniu przed- stawiacie dyrektorowi swojej szkoły tzw. wstępną deklarację z informacją, ja- kie przedmioty i na jakim poziomie decydujecie się zdawać na maturze, a po półroczu, w wyznaczonym terminie, składacie deklarację ostateczną. Uwaga: kto o tym zapomni, przystępuje do matury, zdając przedmioty na pozio- mie wybranym na początku roku szkolnego. Wszystkie egzaminy (ustny i pisemny) odbywają się, oczywiście, w Waszej macierzystej szkole. Egzamin ustny ocenia przedmiotowy zespół egzamina- cyjny, ale w jego składzie nie może być nauczyciela, który w ostatnim roku uczył Was języka polskiego. Natomiast arkusze egzaminów pisemnych, za- równo na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym, sprawdzają egzami- natorzy zewnętrzni z okręgowej komisji egzaminacyjnej – sam sprawdzian odbywa się pod okiem co najmniej trzech nauczycieli, jednak żaden z nich nie może być nauczycielem języka polskiego ani też Waszym wychowawcą. Uwaga: nie wolno Wam prosić o wyjaśnienie pytań z arkusza, których nie rozu- miecie. Nauczyciele mogą odpowiedzieć na wątpliwości dotyczące kodowania albo związane ze zrozumieniem instrukcji. Obowiązkowe egzaminy z języka polskiego (ustny i pisemny na poziomie pod- stawowym) mogą obejmować swoim zakresem także zagadnienia z gimna- zjum oraz ze szkoły podstawowej, a nie tylko wiedzę i umiejętności wskazane w podstawie programowej dla szkół ponadgimnazjalnych. JĘZYK POLSKI TESTY 9 Liczą się procedury Na egzamin nie zapomnijcie zabrać dokumentu potwierdzającego Waszą tożsamość, czyli po prostu dowodu osobistego. Jeśli zgubiliście go np. dzień przed maturą, weźcie paszport bądź inny dokument z aktualnym zdjęciem. Musicie być punktualni i stawić się na godzinę, na którą został wyznaczony egzamin. W przypadku egzaminu pisemnego po rozdaniu uczniom arkuszy egzaminacyjnych nie będziecie wpuszczeni do sali, chyba że – w uzasadnionych sytuacjach – szef zespołu egzaminacyjnego pozwoli Wam dołączyć do pozostałych uczniów. Jednak zmarnowany czas będzie działał na Waszą niekorzyść, bo swoją pracę musicie skończyć o tej samej porze, co inni zdający. W trakcie ustnego i pisemnego egzaminu nie wolno Wam mieć przy sobie żadnych urządzeń telekomunikacyjnych (w 2014 roku głośno było nawet o pewnym maturzyście-celebrycie, który rzekomo w sali egzaminacyjnej robił selfie telefonem komórkowym). Tymczasem choćby za wniesienie wyłączonego telefonu komórkowego karą jest unieważnienie egzaminu z danego przedmiotu. I pamiętajcie: niezdanie albo nieprzystąpienie do jednego z ustnych lub pisemnych egzaminów nie niweczy Waszych wysiłków i nie stanowi przeszkody w zdawaniu matury z pozostałych przedmiotów. Dodatkowo na egzaminie pisemnym na poziomie rozszerzonym obowiązuje bogatsza lista lektur, a sam egzamin ma sprawdzić nie tylko Waszą umie- jętność interpretowania utworów pod względem treści, ale także – w więk- szym stopniu, niż to ma miejsce w przypadku egzaminu na poziomie pod- stawowym – pod względem ich formy (rozpoznawanie stylów i gatunków). Poza tym ważna jest również umiejętność porównywania różnych tekstów 1. MATURALNE ABC 10 kultury (np. powieści z dziełem filmowym czy malarskim). Język polski jako maturalny przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym może wybrać każdy abiturient, bez względu na typ szkoły czy klasy, do której chodził. War- to pamiętać, że wynik z rozszerzonej matury z języka polskiego może mieć w przyszłości znaczenie dla niektórych komisji uczelnianych rekrutujących studentów. I wiadomość dotycząca statystyki: w 2014 roku niecałe 10 osób wybrało zdawanie języka polskiego na poziomie rozszerzonym. Na egzaminie ustnym z języka polskiego do zdobycia jest 40 punktów. A na obowiązkowym sprawdzianie pisemnym maksymalnie możecie uzyskać ich 70. Aby zdać, z każdego z egzaminów musicie uzyskać 30 wszystkich punk- tów możliwych do zdobycia. O  wynikach egzaminu ustnego informuje się w dniu, w którym się odbył. Rezultaty sprawdzianu pisemnego ogłaszane są w późniejszym czasie – okręgowa komisja egzaminacyjna (OKE) przekazuje je przewodniczącemu zespołu egzaminacyjnego w terminie ustalonym przez dyrektora CKE. W procentach Według danych Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) w maju 2014 roku 10 maturzystów oblało maturę z więcej niż jednego przedmiotu, a 19 Waszych starszych kolegów i koleżanek czekały sierpniowe poprawki. Najlepsze wyniki mieli uczniowie z województwa lubuskiego (74 tzw. zdawalności). Z kolei najsłabiej spisała się młodzież w Zachodniopomorskiem (67 ). Obowiązkowy egzamin z języka polskiego zdało 94 uczniów – o 2 mniej niż w 2013 roku. Średnio zdobyli 51 punktów. Lepszy wynik uzyskali ci, którzy zdecydowali się zmierzyć z językiem polskim na poziomie rozszerzonym. Ich uśredniony dorobek to 65 punktów. JĘZYK POLSKI TESTY 11 To potrafi zakłócić maturę Z jakich powodów Wasi koledzy zgłaszali egzaminacyjne „reklamacje”? Przed paru laty w Katowicach głośna muzyka z placu Sejmu Śląskiego uniemożliwiła licealistom wysłuchanie nagranych zadań z języka obcego, a innym razem uciążliwy atak kaszlu jednej z uczennic nie pozwalał skupić się na rozwiązywaniu zadań. Gdy wpłynęły skargi z tego tytułu, dyrektor OKE stwierdził, że są uzasadnione i nakazał powtórzenie egzaminów. Uwaga: wyniki egzaminu maturalnego są ostateczne. Natomiast jeśli Waszym zdaniem w trakcie matury stało się coś, co utrudniało przebieg egzaminu, możecie w ciągu 48 godzin od dnia egzaminu ustnego lub pisemnego zgłosić zastrzeżenia do dyrektora OKE. Jego obowiązkiem jest rozpatrzyć wniosek w ciągu tygodnia i – jeśli uzna to za stosowne – zarządzić powtórzenie eg- zaminu dla konkretnej osoby lub uczniów z jednej sali bądź w całej szkole. Po zakończeniu matur możecie przejrzeć swoje prace z języka polskiego i in- nych przedmiotów (OKE ogłasza terminy tzw. wglądu w prace, a wy musicie przedłożyć dyrektorowi OKE wniosek o ich udostępnienie). Zawsze może też się zdarzyć tak, że z powodów losowych albo choroby nie będziecie w stanie przystąpić do majowych egzaminów maturalnych. Macie wówczas prawo zdać je w terminie dodatkowym, wyznaczonym na czerwiec (ustne egzaminy organizowane są w macierzystej szkole, o miejscu spraw- dzianu pisemnego powiadamia na swoich internetowych stronach właściwa OKE). Natomiast egzaminy poprawkowe przypadają na koniec sierpnia. 1. MATURALNE ABC 12 1.1. OBOWIĄZKOWY USTNY EGZAMIN Z JĘZYKA POLSKIEGO Od 2015 roku ma on nową formułę. Teraz nie polega na przygotowaniu pre- zentacji, ale wygłoszeniu swobodnej wypowiedzi na temat zagadnienia poja- wiającego się w wylosowanym pytaniu (podstawą Waszego wystąpienia jest –  dołączony do polecenia –  tekst kultury). Na ustnym egzaminie liczy się twórcze myślenie, sprawność w formułowaniu własnych sądów, intelektualna dojrzałość i orientacja w problemach literatury i szeroko rozumianej sztuki. Zadania na ustnej maturze opierają się na trzech rodzajach tekstów kultury: • tekstach literackich (zadania z zakresu kształcenia kulturowo-literackiego); tekstach popularnonaukowych i publicystycznych (zadania z zakresu kształcenia językowego); tekstach ikonicznych (zadania z zakresu kształcenia kulturowo-literackiego). • • W przypadku tematów, w których wykorzystuje się teksty literackie, możecie spodziewać się zarówno fragmentów tekstu epickiego, lirycznego, jak i dra- matycznego. Uwaga: niektóre teksty mogą być spoza kanonu lektur. Jeżeli nato- miast zadanie odnosi się do fragmentu obowiązkowej lektury (na egzaminie mogą być też pytania odnoszące się do lektur omawianych w gimnazjum), w wypowiedzi należy wykazać się również znajomością całego utworu. Po- nadto w  poleceniu wskazuje się też zazwyczaj, aby w  swoim wystąpieniu zdający przywołał także inne teksty kultury.   Zadania z zakresu kształcenia językowego, wykorzystujące przede wszystkim teksty popularnonaukowe i publicystyczne, służą głównie sprawdzeniu wiedzy z zakresu nauki o języku (składni, frazeologii, leksyki, słowotwórstwa itd.). JĘZYK POLSKI TESTY 13 Przykładowy temat wykorzystujący tekst literacki Oto próbne pytanie na ustną maturę przygotowane przez CKE: Jak w  tekstach kultury może być uwznioślona zwyczajność? Omów zagadnienie, odwołując się do przytoczonego fragmentu i do całości „Pana Tadeusza” oraz do innego tekstu kultury. Adam Mickiewicz „Pan Tadeusz”   Na Litwie much dostatek. Jest pomiędzy nimi Gatunek much osobny, zwanych szlacheckimi; Barwą i kształtem całkiem podobne do innych, Ale pierś mają szerszą, brzuch większy od gminnych, Latając bardzo huczą i nieznośnie brzęczą, A tak silne, że tkankę przebiją pajęczą Lub jeśli która wpadnie, trzy dni będzie bzykać, Bo z pająkiem sam na sam może się borykać. Wszystko to Wojski zbadał i jeszcze dowodził, Że się z tych much szlacheckich pomniejszy lud rodził, Że one tym są muchom, czym dla roju matki, Że z ich wybiciem zginą owadów ostatki. Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem”, oprac. S. Pigoń, Wrocław 1982. W pytaniu możecie spodziewać się np. fragmentu artykułu prasowego, wy- wiadu, książki naukowej, ale również tekstu literackiego. W  wypowiedzi trzeba odwołać się do innych tekstów kultury, którymi mogą być m.in.: film, reklama, SMS. Uwaga: ważne, żeby w wypowiedzi dotyczącej języka odnosić się także do własnych doświadczeń dotyczących komunikowania się. Trzeci rodzaj tekstów występujących na ustnym egzaminie stanowią teksty ikoniczne, czyli takie teksty kultury jak np.: dzieło malarskie, grafika, rzeźba, 1. MATURALNE ABC 14 Przykładowy temat wykorzystujący tekst naukowy Oto próbne pytanie na ustną maturę przygotowane przez CKE: Oceń trafność tezy poniższego tekstu, zgodnie z którą milczenie jest także sposobem komunikowania. W uzasadnieniu odwołaj się do podanego tekstu, wybranego tekstu kultury i własnych doświadczeń. Upominanie się Cypriana Kamila Norwida o „opuszczoną” część mowy „we wszystkich gramatykach wszystkich języków” opie- rało się na przekonaniu, że milczenie jest równie ważne jak pozostałe składniki mowy. W  istocie milczenie jest alternatywą dla mówienia.   Izydora Dąmbska wyróżnia milczenie jako wyraz i  środek ekspre- sji, jako środek taktyczny działania oraz jako objaw postawy duchowej człowieka –  a  wszystkie te typy milczenia mieszczą się w milczeniu znaczącym. W tym planie mil- czenie będzie zawsze komunikowaniem cze- goś i może być zastąpione przez mówienie. Przyjmując za podstawę to, że milcze- nie towarzyszy mówieniu, jest jego drugą stroną i  jest również jego tłem, przyj- rzyjmy się teraz takim sytuacjom społecz- nej komunikacji, w  których równocześnie występuje mówienie i niemówienie (coś, co niezbyt zręcznie, ale adekwatnie można by określić jako mowomilczenie). Przy tym nie chodzi tu o  zwykłe przemilczenia, czyli niemówienie, niewspominanie o czymś, zby- wanie czegoś milczeniem, ale – o takie prze- milczanie, które jest świadomym zataja- niem czegoś, przy równoczesnym mówieniu o  tym samym przedmiocie, jednak mówie- niu niepełnym, fragmentarycznym, selek- tywnym, bardzo często – intencjonalnym. Spotkać go można niemal we wszyst- kich, bardzo różnorodnych sytuacjach, poczynając od kameralnych kontaktów prywatnych, a  kończąc na sferze wielkiej polityki i międzynarodowej dyplomacji. W  naszej obyczajowości istnieje powszechnie akceptowana że o zmarłych nie mówi się źle, nawet przeciw- nie – mówi się często bardzo dobrze, choć nie zawsze zasłużenie. zasada, Sądowe zeznania świadków, ujawnia- jących liczne drobne lub marginalne fakty sprawy, a przemilczających zasadnicze. Dowcip polityczny –  rozpowszech- niony zwłaszcza w  warunkach silnego reżimu ustrojowego, nieakceptowanej wła- dzy, zaborów, okupacji –  jest werbalną reakcją pokrywającą niewypowiadane: bunt, protest, dezaprobatę, milczącą bez- radność, rozpacz. Na podstawie: Kwiryna Handke, „Socjologia języka”, Warszawa 2008, s. 15–16, 25–28. JĘZYK POLSKI TESTY 15 komiks itp. Uwaga: w odpowiedzi udzielanej na podstawie tekstu ikonicznego nie jest obowiązkowo wymagana wiedza z zakresu historii i teorii sztuki. Oczywi- ście, może być ona Waszym atutem, ale przede wszystkim komisja egzami- nacyjna zwraca uwagę, czy potraficie omówić przekaz, jaki niesie dany tekst ikoniczny, odczytać intencje autora, a także umieścić jego dzieło w kontek- ście tekstów literackich. Przykładowy temat wykorzystujący tekst ikoniczny Oto próbne pytanie na ustną maturę przygotowane przez CKE: W jaki sposób w tekstach kultury może być przedstawiane piękno zwykłych rzeczy? Omów zagadnienie, odnosząc się do obrazu „Mleczarka” Johannesa Vermeera oraz wybranych utworów literackich. • Ustny egzamin z języka polskiego trwa 30 minut. • Składa się z trzech części: 1. przygotowanie wypowiedzi (czas: ok. 15 minut); 2. wygłoszenie wypowiedzi (czas: ok. 10 minut); 3. rozmowa z zespołem egzaminacyjnym na temat wygłoszonej wypowiedzi (czas: ok. 5 minut). • Na maksymalną liczbę 40 punktów, które można uzyskać, składa się: • 16 punktów za meritum wypowiedzi; • 8 punktów za organizację wypowiedzi; 1. MATURALNE ABC 16 • 8 punktów za język i styl wypowiedzi; • 8 punktów za meritum i styl rozmowy z komisją egzaminacyjną. Musicie pamiętać, że w sali, w której trwa egzamin ustny, może przebywać równocześnie dwóch zdających uczniów (jeden przygotowuje się do odpowie- dzi, a drugi udziela odpowiedzi przed komisją). Uwaga: nie możecie korzy- stać z żadnych słowników ani własnych kartek. W celu sporządzenia notatek w trakcie opracowywania odpowiedzi na zadany temat dostajecie czyste kart- ki opatrzone szkolną pieczątką. Papier albo komputer Zadania na ustną maturę mogą być przygotowane w formie wydruków (losujecie kartkę z wydrukowanym zadaniem) albo elektronicznych plików na komputerze (losujecie bilet z numerem zadania oraz hasłem, dzięki któremu otworzycie dokument PDF z wyciągniętym numerem zadania). Wybór technicznej strony przeprowadzenia ustnej matury należy do dyrekcji Waszej szkoły. JĘZYK POLSKI TESTY 17 1.2. OBOWIĄZKOWY PISEMNY EGZAMIN Z JĘZYKA POLSKIEGO (POZIOM PODSTAWOWY) Polega na wykonaniu poleceń zawartych w arkuszu egzaminacyjnym, skła- dającym się z dwóch części: testowej oraz wypracowania (tekstu własnego). W pierwszej części arkusza znajdują się tekst lub dwa teksty nieliterackie (publi- cystyczny, popularnonaukowy, polityczny) oraz – do każdego z nich – zestaw składający się z 5–7 zadań. Mogą być to zadania: • otwarte, które wymagają napisania własnej, krótkiej odpowiedzi lub uzupełnienia luki w tekście; • zamknięte, polegające na wybraniu z kilku podanych odpowiedzi tych poprawnych (zadania wielokrotnego wyboru lub na dobieranie). W drugiej części arkusza są dwa teksty literackie; do wyboru: utwór poetycki lub fragment prozy bądź dramatu, do których, na podstawie polecenia, na- leży napisać wypracowanie. Jeżeli fragment tekstu literackiego jest lekturą oznaczoną w podstawie jako obowiązkowa, należy odwołać się również do ca- łości utworu. Wasz tekst własny musi mieć minimum 250 słów. A jeśli będą błędy ortograficzne... Ile błędów można zrobić w maturalnym wypracowaniu? Najlepiej – żadnego. Nie ma ustalonej minimalnej liczby „byków”. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów szacowaną odpowiednio do objętości tekstu oraz rozpatrując ich wagę. 1. MATURALNE ABC 18 Egzamin pisemny (w pierwszej części) sprawdza m.in. Waszą zdolność czy- tania ze zrozumieniem, świadomość językową i  umiejętność wykonywania różnych działań na tekście. Z kolei wypracowanie (w drugiej części) to spo- sobność, żeby przekonać się, jak piszecie rozprawki, jak formułujecie własne stanowisko, odwołując się do konkretnego tekstu literackiego lub też jak in- terpretujecie tekst liryczny. • Pisemny egzamin z języka polskiego trwa 170 minut. • Na maksymalną liczbę 70 punktów, które można uzyskać, składa się: • 20 punktów za część pierwszą (test); • 50 punktów za część drugą (wypracowanie). W  trakcie trwania egzaminu pisemnego nie możecie opuszczać sali, w której rozwiązujecie zadania. Zgodnie z  instrukcją zamieszczoną na pierwszej stronie arkusza egza- minacyjnego należy używać długopisu z czarnym tuszem, nie korzystać z korektora, a wszelkie błędne zapisy wyraźnie przekreślać. Możecie natomiast sięgnąć po słownik ortograficzny lub słownik popraw- nej polszczyzny, czyli do tzw. materiałów pomocniczych zapewnionych przez szkołę (jeden słownik na 25 zdających). Uwaga: do sali egzaminacyj- nej wchodzicie tylko z długopisem i dokumentem tożsamości. Przynoszące szczęście maskotki muszą zostać na korytarzu. Kto skończy rozwiązywać zadania przed upływem regulaminowego czasu, zgłasza to prowadzącym egzamin i może, za ich zgodą, opuścić salę. Uwaga: więcej o  zasadach, procedurach maturalnych, a  także o  kryteriach związanych z ocenianiem egzaminów maturalnych dowiecie się na interneto- wych stronach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej: www.cke.edu.pl JĘZYK POLSKI TESTY 19 Giełda tematów Niektórzy twierdzą, że znając tematy maturalnych wypracowań z ostatnich lat, można – na zasadzie eliminacji – wydedukować, co czeka nas na tegorocznym egzaminie pisemnym z języka polskiego. Oto kilka tematów wypracowań, które pojawiły się w niedawnym czasie: • „Żołnierskie emocje bohaterów »Potopu« Henryka Sienkiewicza. Na podstawie przytoczonego fragmentu powieści omów stany emocjonalne, zachowania i sytuacje ukazanych w nim postaci”, „Na podstawie fragmentu »Wesela« Stanisława Wyspiańskiego porównaj poglądy Poety i Gospo- darza na temat poezji narodowej oraz przedstaw sądy bohaterów o Polakach” (rok 2014) • „Porównaj obrazy przeszłości i refleksje na temat pamięci ukazane we fragmentach noweli Elizy Orzeszkowej »Gloria victis« i w wierszu Krzysztofa Kamila Baczyńskiego »Mazowsze«. W analizie zwróć uwagę na osoby mówiące w obu tekstach”, „Co o autorytecie pisał w »Przed- wiośniu« Stefan Żeromski i jaką mu wyznaczał rolę w życiu społeczeństwa? Analizując przedsta- wiony fragment, zwróć uwagę na stosunek bohaterów do autorytetów” (rok 2013) • „Wyjaśnij symbolikę lewej i prawej strony oraz jej znaczenie dla wymowy utworu, analizu- jąc przytoczony fragment III  części  »Dziadów«  Adama  Mickiewicza. Zwróć uwagę na postać Nowosilcowa i postawy innych bohaterów wobec niego”, „Porównaj postawy życiowe Izabeli Łęc- kiej i Joanny Podborskiej ukazane w podanych fragmentach »Lalki« Bolesława Prusa i »Ludzi bezdomnych« Stefana Żeromskiego. Odwołując się do znajomości utworów, zwróć uwagę na oko- liczności, które miały wpływ na ukształtowanie osobowości bohaterek” (rok 2012) • „Analizując wiersze  »Gdy tu mój trup…« Adama Mickiewicza oraz  »Światło  w  ciemno- ściach« Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, porównaj ukazane w nich obrazy świata marzeń i rzeczywistości. Wykorzystaj właściwe konteksty”, „Analizując podane fragmenty powieści Zofii Nałkowskiej »Granica«, przedstaw obraz Justyny i jej związku z Zenonem w oczach różnych bohaterów powieści. W kontekście całej powieści wyjaśnij, jakie konsekwencje wynikają z zesta- wienia odmiennych spojrzeń na bohaterów i relacje między nimi” (rok 2011) Internetowa strona egzaminy.eu podaje, że w latach 2005–2012 statystycznie najczęściej powracającą epoką na egzaminie dojrzałości był romantyzm, autorem – Adam Mickiewicz, a rodzajem literackim – epika. 1. MATURALNE ABC DO DZIEŁA– EGZAMIN USTNY3. 28 3. CZĘŚĆ USTNA EGZAMINU MATURALNEGO ZADANIE I  Temat: Wychodząc od analizy fragmentu fresku Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej („Stworzenie słońca i księżyca”), scharakte- ryzuj relację człowiek–Bóg widzianą oczami artystów różnych epok. Michał Anioł, Kaplica Sykstyńska, „Stworzenie słońca i księżyca”, 1508–1512, źródło ilustracji: commons.wikimedia.org JĘZYK POLSKI TESTY 29 Notatki 3. DO DZIEŁA EGZAMIN USTNY 30 Przykładowy plan odpowiedzi Wstęp Ludzie zawsze zwracali się ku Bogu. Od dawna też zadawali sobie pyta- nie, czy jest on projekcją ludzkiej wyobraźni, czy istnieje niezależnie od człowieka. Teza Stosunek do Stwórcy zmienia się w  różnych okresach, wraz z  rozwo- jem myśli filozoficznej i historycznymi doświadczeniami ludzkości. Prowadzi od postawy pełnej uległości człowieka wobec Boga (średniowieczny teocen- tryzm), poprzez bunt przeciw niemu (romantyzm), aż do pytania, gdzie był Bóg podczas Holocaustu. Rozwinięcie Fresk Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej przedstawia Boga w momen- cie tworzenia Słońca i Księżyca. Stwórca wygląda niczym artysta, dynamicz- nym gestem kreujący dzieło sztuki. W tym ujęciu widoczny jest antropocen- tryzm doby odrodzenia. Człowiek jest miarą wszystkiego i to Bóg wyobrażony zostaje na podobieństwo renesansowego twórcy, kierującego się poczuciem piękna i harmonii. Podobna wizja, Boga-artysty, pojawia się u Jana Kocha- nowskiego („Pieśń XXV”/„Czego chcesz od nas, Panie”). Jednak ten sam poeta w innym utworze prezentuje nierówność w relacji człowieka z Bogiem (fraszka „Człowiek boże igrzysko”), powracając do toposu theatrum mundi, w którym bezwolnie poruszamy się na wielkiej scenie świata. Z kolei oświe- cenie przynosi figurę Boga-genialnego zegarmistrza (Wolter), który, wpra- wiwszy w ruch mechanizm świata, nie poświęca mu swojej uwagi (deizm). Postawa sprzeciwu człowieka wobec Stwórcy znajduje się już w Biblii. Kryzys boskiego autorytetu mocno wybrzmiewa w twórczości romantyków, postępu- jąc wraz z poszerzaniem się ludzkiej autonomii (III część „Dziadów” Adama JĘZYK POLSKI TESTY 31 Mickiewicza, „Faust” Johanna Wolfganga Goethego). Fluktuująca rzeczywi- stość, pojawianie się różnych prądów myślowych i katastroficznych idei powo- duje, że ludzkość zdaje chylić się ku metafizycznemu upadkowi. Zrozpaczony artysta nie znajduje oparcia w Bogu chrześcijańskiego miłosierdzia i prze- baczenia. Oskarża go jako manichejskiego złego Demiurga (hymn „Dies irae” Jana Kasprowicza). Trauma II wojny światowej (apokalipsa spełniona) pro- wadzić zaś może do ostatecznego rozstania się artysty i człowieka z Bogiem (wiersze Tadeusza Różewicza). Podsumowanie W  relacji człowiek–Bóg nieustannie powracają, wpisane w  ludzką naturę, pokora i bunt (niezgoda na cierpienie) oraz unaocznia się konflikt między sacrum a profanum. Człowiek pozostaje jednak istotą metafizyczną, m.in. przesiąkniętą żalem, że Bóg opuścił stworzone przez siebie dzieło (wiersz „Widokówka z tego świata” Stanisława Barańczaka). 3. DO DZIEŁA EGZAMIN USTNY DO DZIEŁA– EGZAMIN PISEMNY4. 80 4. CZĘŚĆ PISEMNA EGZAMINU MATURALNEGO ZESTAW I  Iwona Kochanowska, „Na drogach, a raczej bezdrożach” (fragment) Napoleon Bonaparte po wkroczeniu na ziemie polskie zauważył sarka- stycznie, że poznał tu piąty żywioł – błoto. Skoro na początku XIX w. zasłuży- liśmy na takie miano, łatwo wyobrazić sobie wcześniejszy stan dróg. Były to z reguły trakty o nieutwardzonej nawierzchni, których jakość w największej mierze zależała od gleby i pogody. Nic więc dziwnego, że w podróży ustawicz- nie trzeba było naprawiać połamane koła i osie. Stałe mosty należały do rzad- kości i przez rzeki przeprawiano się zazwyczaj brodem lub promem. Konie były podstawowym zwierzęciem pociągowym, choć do transportu na krótsze odległości wykorzystywano – szczególnie na wschodzie – tańsze i pewniejsze woły. Do przewozu towarów używano czterokołowych fur kupieckich, których ukośnie ustawione w stosunku do nawierzchni koła gwarantowały stabilność na wyboistych drogach. Przeciętna ładowność zarówno fury kupieckiej, jak i chłopskiej szacuje się na ok. 600 kg (przy zaprzęgu dwukonnym); większe wozy ciągnięte przez cztery bądź więcej koni mogły przewozić nawet jednoto- nowe ładunki, oczywiście na lepszych drogach. Szacuje się, że zaprzęgi takie dziennie pokonać mogły do 25 km. Słaba władza centralna i  nieliczne mieszczaństwo nie były w  stanie udźwignąć ciężaru inwestycji drogowych, a dysponująca tanią siłą roboczą szlachta wolała korzystać z podwód (tj. pańszczyźnianej powinności przewo- zowej) lub spławu rzecznego. Używane wówczas statki: największe szkuty (nośność do 120 ton), dubasy (40–50 ton), bezmasztowe komięgi i lichtany, niewielkie baty oraz tratwy nie wymagały uregulowanych rzek. Stosowano zarówno żagle, jaki i wiosła, a w miejscach trudnych do żeglugi – siłę zwierząt pociągowych, holujących statki wzdłuż brzegów. Z tego rodzaju transportu JĘZYK POLSKI TESTY 81 korzystano najczęściej wiosną, kiedy poziom wód był najwyższy, oraz w sierp- niu i wrześniu, kiedy trzeba było przewieźć zbiory. W żegludze śródlądowej największe znaczenie oprócz Wisły miały: Bug, Dźwina, Niemen, Noteć, Odra, San i Warta. W praktyce nie interesowano się spławnością rzek i nikogo nie obciążano obowiązkiem ich utrzymania. Dopiero w 1764 r. Komisja Skarbu Koronnego podjęła się tego zadania. Rozpoczęto także budowę kanałów mają- cych zapewnić Rzeczpospolitej dostęp do Morza Czarnego (m.in. tzw. kanał Ogińskiego). Istotna zmiana dokonała się w  transporcie osobowym. Mężczyźni, zarówno stanu rycerskiego, jak i mieszczańskiego, podróżujący do tej pory wierzchem, przestali pojmować jako ujmę przesiadkę do karet i  powozów. Symbolem społecznego statusu stała się kareta, której wielkość, zdobnictwo i liczba koni w zaprzęgu świadczyć miały o statusie właściciela. Trafnie oce- nił swoich krajan Wacław Potocki: „O czymże Polska myśli i we dnie i w nocy? Żeby sześć zaprzęgano koni do karocy”. Iwona Kochanowska, „Na drogach, a raczej bezdrożach” w: „Pomocnik historyczny. Rzeczpospolita Obojga Narodów”, wydawca „Polityka”, Warszawa 2011. 4. DO DZIEŁA EGZAMIN PISEMNY 82 Zadania Zadanie 1. Cytat z Wacława Potockiego: „O czymże Polska myśli i we dnie i w nocy? Żeby sześć zaprzęgano koni do karocy” przywołany w ostatnim zdaniu tekstu ma charakter: A. aprobujący B. ironiczny C. polemiczny D. informacyjny Zadanie 2. Dominującą w  tekście Iwony Kochanowskiej funkcją językową jest: A. funkcja ekspresywna B. funkcja poetycka C. funkcja informatywna D. funkcja impresywna Zadanie 3. Oceń prawdziwość zdań odnoszących się do tekstu Iwony Kochanowskiej, zaznaczając P (prawda) lub F (fałsz). 1. W tekście pojawia się słownictwo naukowe. 2. Tekst zbudowany jest na zasadzie porównania. 3. W tekście autorka nie odwołuje się do konkretnych przykładów. P P P F F F JĘZYK POLSKI TESTY 83 Zadanie 4. Na podstawie tekstu „Na drogach, a raczej bezdrożach” określ elementy aktu komunikacyjnego. nadawca: odbiorca: komunikat: kod: Zadanie 5. Wypisz z  ostatniego akapitu tekstu związek frazeolo- giczny i wyjaśnij jego znaczenie. Zadanie 6. Z  pierwszego akapitu wypisz jedno zdanie podrzędnie złożone przydawkowe. Zadanie 7. W jakim celu autorka tekstu użyła w jego tytule wyraże- nia: „a raczej”? 4. DO DZIEŁA EGZAMIN PISEMNY 84 „na drogach”. 7. W celu zasygnalizowania wahania, co do użytego określenia: w największej mierze zależała od gleby i pogody”. 6. „Były to z reguły trakty o nieutwardzonej nawierzchni, których jakość 5. „podróżować wierzchem” – podróżować konno. tekst; kod: język pisany. 4. nadawca: autorka, Iwona Kochanowska; odbiorca: czytelnicy; komunikat: 1. B; 2. C; 3. 1F, 2F, 3F. KLUCZ JĘZYK POLSKI TESTY 85 Temat Przekraczanie ustalonych granic poznania. Na podstawie poniższe- go fragmentu „Sklepów cynamonowych” Bruno Schulza i innych tek- stów kultury napisz, jakie fantastyczne wizje świata kreują pisarze. Bruno Schulz, „Sklepy cynamonowe” (fragment) Nie zapomnę nigdy tej jazdy świetlistej w  najjaśniejszą noc zimową. Kolorowa mapa niebios wyogromniała w kopułę niezmierną, na której spię- trzyły się fantastyczne lądy, oceany i morza, porysowane liniami wirów i prą- dów gwiezdnych, świetlistymi liniami geografii niebieskiej. Powietrze stało się lekkie do oddychania i świetlane jak gaza srebrna. Pachniało fiołkami. Spod wełnianego jak białe karakuły śniegu wychylały się anemony drżące, z iskrą światła księżycowego w delikatnym kielichu. Las cały zdawał się ilu- minować tysiącznymi światłami, gwiazdami, które rzęsiście ronił grudniowy firmament. Powietrze dyszało jakąś tajną wiosną, niewypowiedzianą czysto- ścią śniegu i fiołków. Wjechaliśmy w teren pagórkowaty. Linie wzgórzy, wło- chatych nagimi rózgami drzew, podnosiły się jak błogie westchnienia w niebo. Ujrzałem na tych szczęśliwych zboczach całe grupy wędrowców, zbierających wśród mchu i krzaków opadłe i mokre od śniegu gwiazdy. Droga stała się stroma, koń poślizgiwał się i z trudem ciągnął pojazd, grający wszystkimi przegubami. Byłem szczęśliwy. Pierś moja wchłaniała tę błogą wiosnę powie- trza, świeżość gwiazd i śniegu. Przed piersią konia zbierał się wał białej piany śnieżnej, coraz wyższy i wyższy. Z trudem przekopywał się koń przez czystą i świeżą jego masę. Wreszcie ustał. Wyszedłem z dorożki. Dyszał ciężko ze zwieszoną głową. Przytuliłem jego łeb do piersi, w jego wielkich oczach lśniły łzy. Wtedy ujrzałem na jego brzuchu okrągłą czarną ranę. – Dlaczego mi nie powiedziałeś? – szepnąłem ze łzami. – Drogi mój – to dla ciebie – rzekł i stał się bardzo mały, jak konik z drzewa. Opuściłem go. Czułem się dziwnie lekki 4. DO DZIEŁA EGZAMIN PISEMNY 86 i szczęśliwy. Zastanawiałem się, czy czekać na małą kolejkę lokalną, która tu zajeżdżała, czy też pieszo wrócić do miasta. Zacząłem schodzić stromą ser- pentyną wśród lasu, początkowo idąc krokiem lekkim, elastycznym, potem, nabierając rozpędu, przeszedłem w posuwisty szczęśliwy bieg, który zmienił się wnet w jazdę na nartach. Mogłem do woli regulować szybkość, kierować jazdą przy pomocy lekkich zwrotów ciała. W pobliżu miasta zahamowałem ten bieg triumfalny, zamieniając go w przyzwoity krok spacerowy. Księżyc stał jeszcze ciągle wysoko. Transfor- macje nieba, metamorfozy jego wielokrotnych sklepień w coraz kunsztowniej- sze konfiguracje nie miały końca. Jak srebrne astrolabium otwierało niebo w tę noc czarodziejską mechanizm wnętrza i ukazywało w nieskończonych ewolucjach złocistą matematykę swych kół i  trybów. Na rynku spotkałem ludzi zażywających przechadzki. Wszyscy, oczarowani widowiskiem tej nocy, mieli twarze wzniesione i srebrne od magii nieba. Troska o portfel opuściła mnie zupełnie. Ojciec, pogrążony w swych dziwactwach, zapewne zapomniał już o zgubie, o matkę nie dbałem. W taką noc, jedyną w roku, przychodzą szczęśliwe myśli, natchnienia, wieszcze tknięcia palca bożego. Pełen pomy- słów i inspiracji, chciałem skierować się do domu, gdy zaszli mi drogę koledzy z książkami pod pachą. Zbyt wcześnie wyszli do szkoły, obudzeni jasnością tej nocy, która nie chciała się skończyć. Bruno Schulz, „Sklepy cynamonowe; Sanatorium Pod Klepsydrą”, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996. JĘZYK POLSKI TESTY 87 Notatki 4. DO DZIEŁA EGZAMIN PISEMNY 88 Przykładowy plan odpowiedzi Teza • Twórcy – poprzez fantastyczne wizje – powołują w swoich dziełach nowe, alternatywne rzeczywistości (kreacjonizm). Rozwinięcie • „Sklepy cynamonowe” Bruno Schulza to przykład prozy stanowiącej rodzaj autobiografii fantastycznej, wspomnień z dzieciństwa spędzonego w galicyjskim miasteczku, widzianego oczami chłopca. Elementy fabularne czy chronologia mają tu drugorzędne znaczenie. • Na pierwszy plan wysuwa się obraz świata kształtowany przez narratora, pełen symboliki, nierzeczywistych wizji, doznań i zjawisk. Powołuje on do istnienia świat z pogranicza jawy i snu (brak związków przyczynowo-skutkowych, nielogiczność zdarzeń, ciągłe metamorfozy ludzi, zwierząt i rzeczy). Wszystko zorganizowane jest wokół onirycznej deformacji. Liryczna proza (metamorfozy, wyolbrzymienia) służy mitologizacji czasu dzieciństwa. • Np. w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego realizm miesza się z fantastyką, którego przedstawicielami są kolejne zjawy ze świata nadprzyrodzonego. Widma uosabiają lęki i kompleksy rzeczywistych osób. Ich wzajemne porachunki pozwalają mocniej wybrzmieć i symbolicznie uogólnić narodowo-społeczne spory. W „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza mamy natomiast do czynienia z konwencją sennego koszmaru (powrót dorosłego mężczyzny do szkoły), co sprawia, że niezwykła, choć utrzymana w realistycznej konwencji sytuacja staje się surrealistyczna i groteskowa. JĘZYK POLSKI TESTY 89 Podsumowanie • Dzięki fantastycznym wizjom twórcy pomagają czytelnikom przekraczać kolejne granice poznania, stymulują ich wyobraźnię, każą szukać nowego spojrzenia na świat. Owa fantastyka może mieć źródło w przetworzonych wspomnieniach z dzieciństwa („Sklepy cynamonowe”), realizować się na styku dwóch rzeczywistości i oddziaływać na tę realistyczną („Wesele”) lub ujawniać się we śnie, który w dojmujący sposób wpływa na odczuwanie bohatera („Ferdydurke”). 4. DO DZIEŁA EGZAMIN PISEMNY
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Język polski dla maturzysty. Testy. eBook
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: