Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00443 007855 11235431 na godz. na dobę w sumie
Język turecki - ebook/pdf
Język turecki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Akademickie Dialog Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8002-626-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> nauka języków obcych >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Język turecki, dawniej zwany również osmańskim, należy do grupy oguzyjskiej rodziny języków tureckich. Posługuje się nim ponad 80 milionów ludzi mieszkających w Republice Tureckiej i na emigracji. W ostatnich dziesięcioleciach język turecki zmienił się w stopniu porównywalnym jedynie ze zmianami, jakie zaszły we współczesnym języku hebrajskim. Dzięki systematycznej akcji 'oczyszczania' języka z zapożyczeń arabskich i perskich na rzecz słów rdzennie tureckich zmieniło się zasadniczo słownictwo i języka literackiego, i mówionego.

Tadeusz Majda jest turkologiem, profesorem w Zakładzie Turkologii i Ludów Azji Środkowej Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłada język, literaturę, kulturę i sztukę turecką; zajmuje się także sztuką islamu. Wśród licznych publikacji w jego dorobku naukowym można wymienić 'Katalog rękopisów tureckich i perskich ze zbiorów polskich', 'Tureckie stroje i sceny rodzajowe: z kolekcji króla Stanisława Augusta: katalog rysunków', 'Rozwój języka tureckiego w XVII wieku' oraz współtłumaczenie dzieła Arifa Alego 'Daniszmendname. Księga czynów Melika Daniszmenda'.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tadeusz Majda JÊZYK TURECKI JÊZYK TURECKI Seria prezentuje zarówno wielkie i znane języki, takie jak chiński, arabski czy hindi, jak i te, bez których znajomość współczesnego świata jest niepełna, a więc hausa, tybetański czy języki czadyjskie. Szczególne miejsce w serii zajmują języki wielkich cywilizacji przeszłości, np. egipski, hebrajski biblijny i sanskryt. Język turecki, dawniej zwany również osmańskim, należy do grupy ogu- zyjskiej rodziny języków tureckich. Posługuje się nim ponad 80 milionów ludzi mieszkających w Republice Tureckiej i na emigracji. W ostatnich dziesięcioleciach język turecki zmienił się w stopniu porównywalnym jedynie ze zmianami, jakie zaszły we współczesnym języku hebrajskim. Dzięki systematycznej akcji „oczyszczania” języka z zapożyczeń arabskich i perskich na rzecz słów rdzennie tureckich zmieniło się zasadniczo słow- nictwo i języka literackiego, i mówionego. Tadeusz Majda jest turkologiem, profesorem w Zakładzie Turkologii i Ludów Azji Środkowej Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłada język, literaturę, kulturę i sztukę turecką; zajmuje się także sztuką islamu. Wśród licznych publikacji w jego dorobku naukowym można wymienić Katalog rękopisów tureckich i perskich ze zbiorów polskich, Tureckie stroje i sceny rodzajowe: z kolekcji króla Stanisława Augusta: katalog rysunków, Rozwój języka tureckiego w XVII wieku oraz współtłumaczenie dzieła Arifa Alego Daniszmendname. Księga czynów Melika Daniszmenda. T a d e u s z M a j d a J Ê Z Y K T U R E C K I turecki_okladka_ind.indd 1 2015-09-14 10:40:45 DIALOG Tadeusz Majda JĘZYK TURECKI Tadeusz Majda JĘZYK TURECKI wydanie czwarte Wydawnictwo Akademickie DIALOG Warszawa 2015 Do druku opiniowali Stanisław Godziński Dariusz Kołodziejczyk Redakcja i korekta Maria Danuta Krajewska Copyright © by Tadeusz Majda and Wydawnictwo Akademickie DIALOG 2011 nakład 1000 egz. objętość 10 ark. wyd. ISBN 978-83-8002-374-1 ISBN 978-83-8002-626-1 Wydawnictwo Akademickie DIALOG 00-112 Warszawa, ul. Bagno 3/218 tel./fax: 22 620 87 03 e-mail: redakcja@wydawnictwodialog.pl Wydawnictwo Akademickie „DIALOG” Anna Parzymies Sp. z o.o. http//www.wydawnictwodialog.pl 00–112 Warszawa, ul. Bagno 3 m. 218 tel./faks 22 620 87 03 e-mail: redakcja@wydawnictwodialog.pl www.wydawnictwodialog.pl SpiS treści WPROWADZENIE ................................................................................... 7 FONETYKA I FONOLOGIA .................................................................. 12 Alfabet ................................................................................................ 12 Akcent (Vurgu) .................................................................................... 26 NOMINA ................................................................................................ 29 Rzeczownik (İsim) .............................................................................. 29 Znaczenie przypadków ....................................................................... 37 Przymiotnik (Sifat) .............................................................................. 49 Zaimek (Zamir) ................................................................................... 52 Liczebnik (Sayi) .................................................................................. 60 Postpozycje ......................................................................................... 64 MORFOLOGIA ....................................................................................... 74 Słowotwórstwo imion ......................................................................... 74 Substantywizacja części mowy .......................................................... 90 Czasownik kopula (Fiil) ..................................................................... 91 Czasy proste ...................................................................................... 103 Czasy złożone ................................................................................... 110 Przysłówek (Zarf) ............................................................................. 127 Spójnik (Bağlaç) ............................................................................... 130 Wykrzyknik (Nída) ........................................................................... 132 Partykuły i wyrazy modalne (Edat) .................................................. 135 Wyrazy dźwiękonaśladowcze – onomatopeje .................................. 137 SKŁADNIA ........................................................................................... 140 Zdanie (Cümle) ................................................................................. 140 Zdanie proste (Basit, yalın cümle) ............................................... 140 Zdanie rozwinięte (Türemiş cümle) ............................................. 140 Podmiot (Özne) ............................................................................ 141 Orzeczenie (Yüklem) .................................................................... 145 Dopełnienie (Nesne) .................................................................... 149 Rodzaje i budowa zdań .......................................................................... 151 Zdanie rozwinięte ........................................................................ 151 Zdanie o przestawnym szyku (Devrik cümle) ............................ 153 Zdanie pytajne (Soru cümlesi) .................................................... 155 Zdanie zaprzeczone (Olumsuz cümle) ........................................ 155 Zdanie wykrzyknikowe i rozkazująco-życzące .......................... 156 Zdania równorzędnie złożone ..................................................... 157 Zdania podrzędnie złożone (Bileşik cümleler) ........................... 158 Zdania względne ......................................................................... 158 Zdania czasowe (Zaman cümleleri) ........................................... 158 Zdania dopełnieniowe ................................................................ 161 Zdania przyczynowe .................................................................... 162 Zdania celowe ............................................................................ 162 Zdania przyzwalające ................................................................. 162 Zdania warunkowe .................................................................... 163 Zdanie wtrącone (Ara cümle) ...................................................... 166 Zdania niepełne i urwane (Cümleden sözcük düşmesi) ............... 166 Równoważniki zdań .................................................................... 167 Akcent zdaniowy ......................................................................... 167 PRÓBKA TEKSTU LITERACKIEGO ................................................. 169 Tłumaczenie ...................................................................................... 169 Słownik i komentarz gramatyczny ................................................... 170 BIBLIOGRAFIA.................................................................................... 174 Zalecana lektura ................................................................................ 175 Ważniejsze słowniki pomocne przy nauce języka tureckiego i tłumaczeniu tekstów ............................................................................ 176 WproWadzenie Językiem tureckim posługują się mieszkańcy Republiki Tureckiej (ok. 60 mln ludności), nieduże grupy ludności pochodzenia turec- kiego, mieszkające na Bałkanach (Bułgaria, Macedonia, Kosowo, Grecja, Rumunia) oraz kilkumilionowa społeczność przebywająca na emigracji w Europie (Niemcy, Austria, Szwecja, Belgia, Francja). Należy on do dużej rodziny języków tureckich, do której zalicza się m.in. azerski, turkmeński, uzbecki, kazaski, kirgiski, tatarski, czuwaski, jakucki, nowoujgurski. W obrębie tej rodziny wchodzi w skład grupy języków zwanych oguzyjskimi. Posługują się nimi mieszkańcy terenów najbardziej wysuniętych na południowy zachód kontynentu azjatyckiego oraz Bałkanów. Do języków oguzujskich zalicza się także języki: azerski (azerbejdżański), turkmeński oraz języki małych grup etnicznych tureckich, zamieszkujących zachodni Iran. Są to: kaszkajski, ajnałłu, sonkor, a w Azji Środkowej – niektóre dialekty uzbeckiego i język chorasański. Język turecki rozwija się w Anatolii od końca XI w., to znaczy od czasu opanowania półwyspu przez plemiona tureckie przybyłe z Azji Środkowej pod wodzą Seldżuków. Język okresu panowania Seldżuków (XII–XIV w.) określa się mianem seldżuckiego lub staroanatolijskiego (Eski Anadolu Tűrkçesi), a także nazywa staroosmańskim (Eski Osmanlıca), zaś od końca XIV do końca XIX wieku w użyciu jest język osmańsko-turecki, najczęściej zwany osmańskim (Osmanlıca). Później, w wyniku rozwoju tureckiego 8 Język turecki powstaje język współczesny (Çağdaş Türkçe), czyli turecki Turcji (Türkiye Türkçesi). Od końca XIX w. zmiany zachodzące w języku tureckim polegają na dostosowywaniu słownictwa i form gramatycznych języka pisanego do mówionego. Pisarze i poeci podejmują próby oczyszczania swoich utworów z zawiłych konstrukcji i wyszuka- nego słownictwa pochodzenia arabskiego i perskiego. Posługują się częściej słowami rdzennie tureckimi lub zapożyczonymi – teraz z języków zachodnioeuropejskich. Ten proces, zwany sadeleşme (‘oczyszczanie’) przybiera na sile w okresie Republiki. Za sprawą prezydenta Kemala Atatürka powstaje Towarzystwo Języka Tureckiego (Türk Dil Kurumu), a jednym z jego celów jest intensywne oczyszczanie i „sturczanie” języka poprzez wpro- wadzanie neologizmów i przywracanie do życia słów rdzennie tureckich. Wykorzystuje się do tego słownictwo tureckich dialektów anatolijskich, a nawet sięga do innych języków z rodziny języków tureckich. Współczesny język nazywa się teraz często Öz Türkçe (‘rdzennie, czysto turecki’). Towarzystwo Języka Tureckiego opracowało normatywny słownik języka współczesnego Türkçe Sözlük (Słownik języka tureckiego). Jego ostatnie dwutomowe wydanie pochodzi z roku 2009. Opracowano także bardzo pożyteczne kompendia: Derleme Sözlüğü, słownik gwar anatolijskich i rumelijskich, oraz Tarama Sözlüğü, opisujący dawne słownictwo wybrane z reprezentatywnych zabytków piśmienniczych od XIII do XVIII w. (tarama znaczy ‘przeczesywanie’). Pierwsze opracowania języka tureckiego w Europie powstały w XVI wieku, w okresie wzmożonego zainteresowania Turcją osmańską – najpoważniejszym przeciwnikiem chrześcijańskich państw europejskich. Były to przeważnie podręczniki objaśniające Wprowadzenie 9 pismo i wymowę głosek, zawierające wiadomości gramatyczne, dialogi i słowniczki tematyczne1. Znaczną popularnością cieszyły się tłumaczone na turecki chrześcijańskie teksty religijne i rozmówki, ułożone przeze Bartholomaeusa Georgiewicza, później często włączane do innych dzieł gramatycznych i opracowań na temat Turcji2. Pierwszą gramatykę języka tureckiego ułożył Hieronimus Megiser w 1612 roku3, natomiast słownik języka tureckiego Franciszka Menińskiego4 uznano do czasów nowożytnych za najpełniejsze naukowe opracowanie języka tureckiego. W 1730 r. ukazała się gramatyka Jean-Baptiste’a Holdermanna, wydana w słynnej drukarni stambulskiej prowadzonej przez Ibrahima Müteferrikę5. Była ona najczęściej używanym podręcznikiem, aż do XIX wieku. Obok niej popularny był podręcznik Vigieura, wydany również w Stambule w roku 17906. Oba podręczniki mają tradycyjny układ treści, zawierają elementy gramatyki, dialogi i słowniczek. 1 A. Bombaci, La “Regola del parlare turcho” di Filippi Argenti. Materiale per la cono- scenza del turco parlato nella prima metà del XVI secolo, Napoli 1938; A. Bombaci, Padre Pietro Ferraguto e la sua Grammatica turca (1611), Publicazioni del’Istituto Universitario Orientale di Napoli. Nuova Serie I, 1940; M. Adamović, Ein italienisch-türkisches Sprachbuch aus den Jahren 1525–1530, WZKM 67 (1975), 217–147; M. Paszkowski, Dzieje tureckie y utarczki kozackie z Tatary (wraz z Dictionarzem języka Tureckiego), Kraków 1615. Zob. A. Zajączkowski, Pierwsza próba opracowania języka tureckiego w literaturze staropolskiej, „Sprawozdania z posiedzeń To- warzystwa Naukowego Warszawskiego”, XXXI 1933, 51–66. 2 W. Heffening, Die türkischen Transkriptionstexte des Batholomaeus Georgievits aus den Jahren 1544–1548, Leipzig 1942. 3 Hieronymus Megiser, Institutionum linguae turcicae, Leipzig 1612. 4 Francisci à Mesgnien Meninski, Thesaurus linguarum orientalium Turcicae, Arabicae, Persicae... nimirum lexicon Turcico-Arabico-Persicum. Vol. I–III, Viennae 1680. Francisci à Mesgnien Meninski, Institutiones linguae turcicae, Viennae 1756. 5 Jean-Baptiste Holdermann, Grammaire turque ou méthode courte et facile pour l’apprendre la langue turque, Constantinople 1730. 6 Viguier, Éléments de la langue turque, Constantinople 1790. 10 Język turecki W okresie dynamicznego rozwoju studiów orientalistycznych w XIX wieku coraz liczniej zaczynają się ukazywać opracowania podręcznikowe, chrestomatie, gramatyki i słowniki języka turec- kiego. Do najwartościowszych należy zaliczyć prace L. Bonellego7, V.H. Hagopiana8, A. Müllera9, T.J. Bianchiego10, A. Hindoglou11, J.W. Redhouse’a12, A. Wahrmunda13, a w Turcji gramatyki i słowniki Cevdeta Paszy14, Şemseddina Samiego15, Ahmeda Vefika Paszy16. Intensywny rozwój badań nad współczesnym językiem tureckim i jego dialektami nastąpił zwłaszcza w latach 20. zeszłego stulecia, a następnie po II wojnie światowej. Najważniejszym naukowym opracowaniem gramatyki tureckiej w ujęciu historycznym i porów- nawczym była obszerna praca Jeana Deny z 1921 roku: Grammaire de la langue turque (dialecte osmanli). Jej tureckie tłumaczenie dokonane przeze Ulvi Elövego, Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), ukazało się w 1950 roku w Stambule. Jednakże właściwy rozkwit językoznawstwa tureckiego i wyko- rzystanie do opisu języka nowoczesnych kierunków badawczych, 7 L. Bonelli, Elementi di grammatica turca osmanli con paradigmi, crestomazia e glos- sario, Milano 1899. 8 V. H. Hagopian, Ottoman-Turkish conversation-grammatik. A practical method of learning the Ottoman-Turkish language, London 1907. 9 A. Müller, Türkische Grammatik mit Paradigmen, Litteratur, Chrestomathie und Glossar (unter Mitwirkung von Hermann Gies), Berlin 1889. 10 T.X. Bianchi, J.D. Kiefer, Dictionnaire turc-français, t. 1–2, Paris 1850. 11 A. Hindoglou, Theoretisch-praktische Türkische Sprachlehre für Deutsche..., Wien 1829. 12 J.W. Redhouse, Grammaire raisonnée de la langue ottomane, Paris 1846, tenże, A Turkish and English Lexicon…, Constantinople 1890. 13 A.Wahrmund, Praktische Grammatik der osmanisch-türkischen Sprache, Giessen 1869. 14 Ahmed Cevdet Paşa, Kavaid-i Osmaniye, Istanbul 1851 15 Şemseddin Sami, Kamus-i Türkî, Dersaadet 1317 (1899). 16 Ahmed Vefik Paşa, Lehce-i Osmanî, Dersaadet 1306 (1889). Wprowadzenie 11 zwłaszcza strukturalizmu, rozpoczyna się w latach 60. XX wieku, a od lat 70. nowoczesne językoznawstwo rozwija się również w oś- rodkach uniwersyteckich w Turcji. Niniejsze opracowanie jest pierwszą próbą opisu gramatyki języka tureckiego w języku polskim. W założeniu przeznaczone jest zarówno dla studentów, jak i dla osób nieznających tureckiego, a interesujących się strukturą języków nieeuropejskich. Autor celowo nie stosuje opisu opartego na którymś z kierunków współczesnego językoznawstwa, np. strukturalizmie czy kognitywizmie, ani też nie podejmuje dyskusji terminologicznych, ponieważ głównym jego celem jest wyjaśnienie w przystępny sposób struktury języka zaliczanego do języków aglutynacyjnych. Fonetyka i Fonologia alFabet Alfabet turecki oparty na literach łacińskich obowiązuje od 1928 roku. Obejmuje 29 liter. Innowacjami są litery: ‘c’ dla oznaczenia ‘dż’, ‘ı’ (bez kropki) dla oznaczenia polskiego ‘y’, ‘ğ’ (objaśnienie poniżej), ponadto ‘ç’ (cz), ‘ş’ (sz). Litery A a B b C c Ç ç D d E e F f G g Ğ ğ H h I ı İ i J j K k ı Nazwa litery Wymowa a be ce çe de e fe ge yumuşak ge he i je ke a b dż cz d e f g (zob. Uwaga 1.) y i (zob. Uwaga 2.) ż k h Fonetyka i fonologia 13 L l M m N n O o Ö ö P p R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y Z z Uwagi le me ne o ö pe re se şe te u ü ve ye ze l m n o ö (jak franc. eu, niem. ö) ü (jak franc. u, niem. ü) p r s sz t u w j z 1. Spółgłoski ‘ğ’ zwanej po turecku yumuşak ge („miękkim ge”) w otoczeniu samogłosek a, ı, o, u nie wymawia się, następuje jedynie lekkie zwarcie krtaniowe, a sąsiednia samogłoska jest nieco wzdłużona, np.: boğaz ‘gardło, cieśnina’ wymawia się [bo’āz]; bağçe ‘ogród’ wymawia się [ba’cze]. Natomiast w otoczeniu samogłosek e, i, ö, ü ‘ğ’ wymawia się jak ‘j’: eğer ‘jeśli’ wymawia się [ejer]; değirmen ‘młyn’, wymawia się [dejirmen]. Spółgłoska ‘ğ’ nie występuje w nagłosie wyrazu. 2. Kropkę stawia się również nad dużą literą: İ Alfabet turecki jest fonetyczny, jeden znak alfabetu odpowiada jednej głosce. 14 Znaki alfabetu Język turecki 1. Daszek (^), franc. circonflex, nad samogłoską (düzeltme işareti) stosuje się dla: a) zaznaczenia palatalizacji (zmiękczenia) poprzedzającej spółgłoski g, k, l: kâfi ‘wystarczający’, wym. [kjafi], rüzgâr ‘wiatr’, wym. [rüzgjar], lâle ‘tulipan’, wym. [ľale] (a nie [łale]). b) zaznaczenia długości samogłoski w wyrazach pochodzenia arabskiego i perskiego, zwłaszcza dla rozróżnienia homonimów, np. adil ‘sprawiedliwość’, âdil ‘sprawiedliwy’. Zaznaczanie długich samogłosek nie jest powszechnie stosowane, nie jest też normą słownika ortograficznego Imlâ Kılavuzu, opracowanego przez Türk Dil Kurumu. c) daszek (^) nad i (î), występujący jako sufiks w wyrazach męskich pochodzenia arabskiego, oznacza przymiotnik: iktisadî ‘gospodarczy’ (iktisat ‘gospodarka’). Pisownia taka nie jest obo- wiązkowa. Ten znak diakrytyczny opuszcza się w imionach pocho- dzenia arabskiego, mających znaczenie przymiotnikowe, np. Rahmi ( Rahmî), Nuri ( Nurî), ale zachowany jest często w pseudonimach literackich (mahlas), np. Bakî, Hayalî. 2. Apostrof (’) stosuje się: a) niekiedy dla oddzielenia głosek w niektórych wyrazach pochodzenia arabskiego (jako ślad spółgłoski ‘ajn), vak’a ‘wyda- rzenie’, san’at ‘sztuka, rzemiosło’. b) celem oddzielenia sufiksu przypadku od imienia własnego: Ankara’dan ‘z Ankary’ lub też oddzielenia sufiksu od zaimka osobowego 3. osoby liczby pojedynczej: O’na ‘Jemu’. Fonetyka i fonologia System samogłoskowy 15 W języku tureckim (ogólnonarodowym) jest 8 fonemów samogłoskowych. Dzielą się na dwa szeregi według udziału w arty- kulacji przedniej lub tylnej części języka: przednie (przedniojęzykowe): e, i, ö, ü; tylne (tylnojęzykowe): a, ı, o, u. dzielą się na: ı, i, u, ü. a, e, ı, i. W zależności od odległości położenia języka od podniebienia szerokie (otwarte, wysokie): a, e, o, ö; wąskie (zamknięte, niskie): W zależności od układu warg podczas artykulacji dzielą się na: wargowe (labialne): o, ö, u, ü; niewargowe (nielabialne, płaskie): Samogłoski długie Istnieje jeszcze wśród ludzi wykształconych zwyczaj wzdłużenia samogłosek w słowach pochodzenia arabskiego i perskiego, ale nie stanowi on normy języka ogólnonarodowego. Wtórna długość samogłosek może powstać na skutek wypadnięcia spółgłoski, najczęściej ‘ğ’ lub ściągnięcia sylaby (monoftongizacja) w mowie potocznej, np. soğuk ‘zimny’, wym. [so’ūk], ağa ‘aga’, wym. [a’ā], değil ‘nie’, wym. [diīl]. Samogłoski mogą być wzdłużone dla wyrażenia emfazy, szczególnego podkreślenia jakiejś cechy, np. çok ‘bardzo, dużo’ çook, wym. [çôk] ‘bardzo dużo, dużo!’ W wyrazach złożonych, w których spotykają się dwie samogłoski, każdą wymawia się osobno, np. karaağaç ‘wiąz’, wym. [karáağáç] (a nie [karâğaç]). 16 Język turecki Charakterystyka samogłosek a – tylnojęzykowa, szeroka (wysoka), niewargowa (niezaokrąg- lona): kaz ‘gęś’, arka ‘plecy’ ı – tylnojęzykowa, wąska (niska), niewargowa (niezaokrąglona), znacznie krótsza niż polskie y: kapı ‘drzwi’, kız ‘dziewczyna, córka’ o – tylnojęzykowa, szeroka (wysoka), wargowa (zaokrąglona): on ‘dziesięć’, boş ‘pusty’ występuje tylko w pierwszej sylabie wyrazu, z wyjątkiem: form reduplikowanych, np. bomboş ( bom+boş) ‘całkiem pusty’, wyrazów złożonych, np. kolordu ‘korpus’ (termin wojskowy), i su- fiksu -yor, np. yapıyor ‘on robi’ u – tylnojęzykowa, wąska (niska), wargowa (zaokrąglona): kutu ‘pudełko’, buz ‘lód’ e – przedniojęzykowa, szeroka (wysoka), niewargowa (nieza- okrąglona), krótka: ses ‘głos’, köpek ‘pies’ W niektórych wyrazach, np. tesir ‘wpływ (na coś)’ e wymawiane jest nieco dłużej. W słowach gece ‘noc’, vermek ‘dawać’ e w wy- mawia się jako głoskę pośrednią między e a i. i – przedniojęzykowa, wąska (niska), niewargowa (niezaokrąg- lona): lona): bir ‘jeden’, kedi ‘kot’; dłużej wymawia się w: iğne ‘igła’, wym. [īne]. ö – przedniojęzykowa, szeroka (wysoka), wargowa (zaokrąg- göz ‘oko’, dönmek ‘wracać’; dłużej wymawia się w öğrenmek ‘uczyć się’, wym. [öörenmek] Fonetyka i fonologia 17 ü – przedniojęzykowa, wąska (niska), wargowa (zaokrąglona), krótka: dün ‘wczoraj’, dłuższa w düğme ‘guzik’ Harmonia samogłoskowa (progresywna asymilacja palatalna i labialna) W języku tureckim (Turcji) zasada harmonii samogłoskowej ma zastosowanie w sufiksach słowotwórczych i gramatycznych. Jest to zasada koordynacji samogłosek między tematem (rdzeniem) a su- fiksem bądź sufiksami: a) Jeśli pierwsza samogłoska jest tylna, to każda następna samogłoska wyrazu jest również tylna; a jeśli pierwsza samogłoska jest przednia, to każda następna jest przednia. b) Jeśli pierwsza samogłoska wyrazu jest niewargowa, to każda następna samogłoska jest również niewargowa, a jeśli pierwsza (niekiedy druga) samogłoska jest wargowa, to każda następna jest również wargowa, odpowiednio przednia wargowa lub tylna war- gowa. Wyjątek od zasady harmonii samogłoskowej pod względem zgodności samogłosek wargowych stanowi grupa wyrazów, które mają pierwszą samogłoskę a, zaś następującą po niej spółgłoską jest b, v, p, m. Zachodzi tu asymilacja samogłoski niewargowej pod wpływem spółgłoski wargowej: çabuk ‘szybki, szybko’, çamur ‘błoto’, kavun ‘melon’, karpuz ‘arbuz’.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Język turecki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: