Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00128 011015 7496260 na godz. na dobę w sumie
Jurysdykcja krajowa w sprawach o ogłoszenie upadłości - ebook/pdf
Jurysdykcja krajowa w sprawach o ogłoszenie upadłości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 504
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0975-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Przedmiotem prezentowanej monografii jest jurysdykcja krajowa w sprawie o ogłoszenie upadłości według rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego. Obecnie coraz częściej wszczęcie postępowania upadłościowego wywołuje skutki ponadgraniczne. Rodzi to konieczność takiej koordynacji działań podejmowanych wobec majątku niewypłacalnego dłużnika, która zagwarantuje skuteczne i sprawne funkcjonowanie postępowań upadłościowych. Pierwszym działaniem z zakresu tej koordynacji jest wskazanie państwa czy też państw, których sądy są właściwe do rozpoznania sprawy o ogłoszenie upadłości. W związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości międzynarodowej sądów państw członkowskich w sprawach o ogłoszenie upadłości mają przepisy prawa unijnego. W prezentowanej monografii rozważono istotę jurysdykcji krajowej ukształtowanej normami rozporządzenia, poddano analizie łączniki jurysdykcyjne, przedstawiono zagadnienia procesowe związane z badaniem jurysdykcji oraz omówiono problematykę pozytywnych i negatywnych konfliktów jurysdykcyjnych.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

JURYSDYKCJA KRAJOWA W SPRAWACH O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI OBJĘTYCH ZAKRESEM ZASTOSOWANIA ROZPORZĄDZENIA RADY (WE) NR 1346/2000 W SPRAWIE POSTĘPOWANIA UPADŁOŚCIOWEGO Anna Hrycaj M O N O G R A F I E L E X Warszawa 2011 Recenzent: Prof. dr hab. Feliks Zedler Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne: Dagmara Wachna Skład, łamanie: Dorota Sieniarska Układ typografi czny: Marta Baranowska © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2011 ISBN 978-83-264-1307-0 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 13 Wstęp / 17 Rozdział I Zagadnienia ogólne prawa i postępowania upadłościowego w prawie państw członkowskich Unii Europejskiej oraz w prawie unijnym / 29 1. Uwagi wprowadzające / 29 2. Prawo i postępowanie upadłościowe w systemach prawnych państw członkowskich Unii Europejskiej / 31 2.1. Podstawy prawne – modele regulacji prawa upadłościowego / 31 2.2. Nazwy postępowań upadłościowych / 34 2.3. Charakter prawny postępowań upadłościowych w pań- stwach członkowskich Unii Europejskiej / 36 2.4. Zdolność upadłościowa / 41 2.5. Podstawy ogłoszenia upadłości / 46 2.5.1. Niewypłacalność / 47 2.5.2. Zagrożenie niewypłacalnością/ 51 2.5.3. Inne podstawy / 55 2.6. Właściwość miejscowa sądu (innego organu prowadzącego postępowanie upadłościowe) / 56 3. Postępowanie upadłościowe w systemie prawa unijnego / 60 3.1. Ogólne uwagi o prawie unijnym / 61 3.1.1. Zagadnienia terminologiczne / 61 3.1.2. Charakter prawa unijnego/ 63 3.2. Źródła prawa unijnego / 67 3.3. Historia powstania rozporządzenia w sprawie postępowania upadłościowego / 70 5 Spis treści 3.4. Wykładnia przepisów rozporządzenia w sprawie postępo- wania upadłościowego jako aktu prawa unijnego / 76 3.5. Stosunek rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 w spra- wie postępowania upadłościowego do przepisów polskiego międzynarodowego prawa upadłościowego / 83 4. Zakres stosowania rozporządzenia w sprawie postępowania upadłościowego / 86 4.1. Zakres podmiotowy stosowania rozporządzenia / 86 4.2. Zakres przedmiotowy stosowania rozporządzenia / 89 4.3. Zakres terytorialny stosowania rozporządzenia / 98 4.4. Zakres czasowy stosowania rozporządzenia / 101 5. Charakter postępowania upadłościowego na gruncie rozporzą- dzenia nr 1346/2000 / 102 5.1. Uwagi ogólne / 102 5.2. Modele regulacji skutków międzynarodowego postępowa- nia upadłościowego – konstrukcje teoretyczne / 105 5.3. Model skutków postępowania upadłościowego przyjęty w rozporządzeniu nr 1346/2000 / 112 5.4. Postępowanie główne i uboczne – zagadnienia terminolo- giczne / 114 5.5. Konstrukcja głównego, ubocznego i wtórnego postępowa- nia upadłościowego / 118 5.6. Moment wszczęcia postępowania upadłościowego / 122 5.7. Relacja pomiędzy postępowaniem głównym a postępowa- niem ubocznym / 129 5.7.1. Samoistne postępowanie uboczne / 129 5.7.2. Wtórne postępowanie upadłościowe / 131 5.7.3. Samoistne postępowanie uboczne wobec następczego wszczęcia postępowania głównego / 134 Rozdział II Pojęcie i charakter jurysdykcji krajowej w sprawach o ogłoszenie upadłości objętych zakresem zastosowania rozporządzenia nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego / 135 1. Uwagi wprowadzające / 135 2. Geneza regulacji dotyczącej jurysdykcji krajowej w sprawach o ogłoszenie upadłości objętych zakresem zastosowania rozpo- rządzenia / 139 6 Spis treści 3. Pojęcie jurysdykcji krajowej na gruncie rozporządzenia / 145 4. Aksjologiczne uzasadnienie treści norm jurysdykcyjnych / 151 5. Bezpośredni charakter jurysdykcji krajowej / 155 6. Zagadnienie wyłączności jurysdykcji krajowej / 160 7. Bezwzględny charakter jurysdykcji krajowej / 165 8. Ogólny charakter jurysdykcji krajowej / 166 9. Jurysdykcja krajowa w sprawie o ogłoszenie upadłości objętej zakresem zastosowania rozporządzenia a jurysdykcja nadmierna / 168 10. Stosowanie doktryny forum non conveniens na gruncie rozporzą- dzenia / 176 Rozdział III Podstawy jurysdykcji krajowej w sprawie o ogłoszenie upadłości / 180 1. Podstawa jurysdykcji określona w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 (główne postępowanie upadłościowe) / 180 1.1. Ogólna charakterystyka łącznika jurysdykcyjnego / 182 1.1.1. Zagadnienia terminologiczne / 182 1.1.2. Charakter prawny łącznika / 183 1.1.3. Defi nicja legalna głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika / 187 1.1.4. Zasady ustalania miejsca położenia głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika / 190 1.1.4.1. Uwagi ogólne / 190 1.1.4.2. Zasada pierwszeństwa faktycznego zarządza- nia / 190 1.1.4.3. Zasada pierwszeństwa odczuć osób trzecich / 196 1.1.4.4. Zasada jedności / 204 1.1.5. Krytyczna analiza teorii dotyczących ustalania miejsca położenia głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika / 205 1.1.5.1. Teoria wewnętrzna / 205 1.1.5.2. Teoria mieszana / 211 1.1.5.3. Teoria obiektywna (teoria miejsca aktywności ekonomicznej dłużnika) / 213 1.2. Główny ośrodek podstawowej działalności osoby fi zycznej / 214 7 Spis treści 1.2.1. Główny ośrodek podstawowej działalności osoby fi zycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej / 214 1.2.2. Główny ośrodek podstawowej działalności osoby fi zycznej prowadzącej działalność gospodarczą lub zawodową / 224 1.3. Główny ośrodek podstawowej działalności spółki i osoby prawnej / 227 1.3.1. Uwagi ogólne / 227 1.3.2. Domniemanie z art. 3 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia / 229 1.3.2.1. Zagadnienia terminologiczne / 229 1.3.2.2. Charakter prawny domniemania / 232 1.3.3. Główny ośrodek podstawowej działalności spółki, której siedziba nie znajduje się na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej / 240 1.3.4. Główny ośrodek podstawowej działalności spółki zależnej / 243 1.3.4.1. Funkcjonujące w literaturze i w orzecznictwie koncepcje ustalania COMI spółki zależnej / 245 1.3.4.2. Analiza krytyczna funkcjonujących poglądów / 256 1.4. Defi nicja głównego ośrodka podstawowej działalności dłuż- nika – uwagi de lege ferenda / 266 2. Podstawa jurysdykcji określona w art. 3 ust. 2 rozporządzenia (uboczne postępowanie upadłościowe) / 272 2.1. Geneza przyjętego łącznika jurysdykcyjnego i inne możliwe rozwiązania / 272 2.2. Ogólna charakterystyka łącznika jurysdykcyjnego przyjęte- go w art. 3 ust. 2 rozporządzenia / 275 2.3. Posiadanie oddziału na terytorium państwa członkowskiego / 276 Rozdział IV Jurysdykcja krajowa w toku postępowania upadłościowego – zagadnienia wybrane / 285 1. Jurysdykcja krajowa jako przesłanka procesowa w postępowaniu upadłościowym / 285 8 Spis treści 1.1. Procesowy charakter jurysdykcji krajowej na gruncie rozpo- rządzenia / 285 1.2. Problematyka przesłanek procesowych w polskiej nauce prawa / 287 1.3. Jurysdykcja krajowa jako ogólna przesłanka procesowa postępowania upadłościowego – zagadnienie elementu zagranicznego / 289 1.4. Jurysdykcja krajowa jako przesłanka procesowa bezwzględna / 298 1.5. Jurysdykcja krajowa jako przesłanka procesowa dodatnia i zewnętrzna / 305 1.6. Jurysdykcja krajowa jako przesłanka procesowa dotycząca sądu / 305 2. Badanie jurysdykcji krajowej w postępowaniu upadłościowym / 308 2.1. Uwagi wprowadzające / 308 2.2. Kolejność badania / 309 2.2.1. Jurysdykcja krajowa a badanie istnienia władzy jurysdykcyjnej / 311 2.2.2. Jurysdykcja krajowa a badanie dopuszczalności drogi sądowej / 312 2.2.3. Jurysdykcja krajowa a badanie właściwości miejscowej sądu / 313 2.2.3.1. Uwagi ogólne / 313 2.2.3.2. Stosunek jurysdykcji krajowej wynikającej z rozporządzenia do właściwości miejscowej sądu państwa członkowskiego / 315 2.3. Ustalanie właściwej podstawy jurysdykcyjnej / 324 2.3.1. Rozgraniczenie zakresu zastosowania norm jurysdykcyjnych rozporządzenia i norm prawa krajowego / 324 2.3.2. Badanie łącznika jurysdykcyjnego / 345 2.4. Obowiązek ujawniania podstawy jurysdykcyjnej w postano- wieniu o ogłoszeniu upadłości / 347 3. Aspekt czasowy istnienia jurysdykcji krajowej / 368 3.1. Uwagi ogólne / 368 3.2. Aspekt czasowy istnienia jurysdykcji krajowej w głównym postępowaniu upadłościowym / 370 9 Spis treści 3.2.1. Problem istnienia subokreślnika temporalnego w normie jurysdykcyjnej zawartej w art. 3 ust. 1 rozporządzenia / 370 3.2.2. Następcze odpadnięcie podstaw jurysdykcji krajowej / 376 3.2.3. Następcze zaistnienie podstaw jurysdykcji krajowej / 379 3.3. Moment określania jurysdykcji krajowej w postępowaniu ubocznym / 382 4. Skutki braku jurysdykcji krajowej / 389 Rozdział V Konfl ikty jurysdykcyjne / 393 1. Uwagi wprowadzające / 393 2. Pozytywne konfl ikty jurysdykcyjne / 394 2.1. Uwagi ogólne o pozytywnych konfl iktach jurysdykcyjnych w postępowaniu cywilnym / 394 2.1.1. Pojęcie pozytywnego konfl iktu jurysdykcyjnego / 394 2.1.2. Rozwiązania zmierzające do usuwania przyczyn występowania pozytywnych konfl iktów jurysdykcyjnych / 397 2.1.3. Rozwiązania zmierzające do zapobiegania skutkom pozytywnych konfl iktów jurysdykcyjnych / 398 2.2. Pozytywne konfl ikty jurysdykcyjne na gruncie regulacji roz- porządzenia w sprawie postępowania upadłościowego / 404 2.2.1. Uwagi ogólne / 404 2.2.2. Przyczyny powstawania pozytywnych konfl iktów jurysdykcyjnych na gruncie rozporządzenia / 405 2.2.3. Możliwe rozwiązania zmierzające do usuwania przyczyn występowania pozytywnych konfl iktów jurysdykcyjnych – uwagi de lege ferenda / 413 2.2.4. Rozwiązywanie zmierzające do zapobiegania skutkom pozytywnych konfl iktów jurysdykcyjnych / 415 2.2.4.1. Rozwiązywanie konfl iktów jurysdykcyjnych na zasadzie priorytetu czasowego / 415 2.2.4.2. Inne przypadki / 429 2.2.4.3. Pozorny pozytywny konfl ikt jurysdykcyjny / 430 10 Spis treści 3. Negatywne konfl ikty jurysdykcyjne / 439 3.1. Pojęcie negatywnego konfl iktu jurysdykcyjnego / 439 3.2. Normatywne modele rozwiązywania negatywnych konfl ik- tów jurysdykcyjnych / 441 3.2.1. Jurysdykcja krajowa na podstawie odesłania / 442 3.2.2. Jurysdykcja konieczna / 443 3.3. Negatywne konfl ikty jurysdykcyjne na gruncie rozporzą- dzenia w sprawie postępowania upadłościowego / 447 3.3.1. Uwagi ogólne / 447 3.3.2. Przyczyny powstawania negatywnych konfl iktów jurysdykcyjnych / 448 3.3.3. Sposoby rozwiązywania negatywnych konfl iktów jurysdykcyjnych / 449 Wnioski / 453 Bibliografi a / 471 Akty prawne InsO IPRG k.c. Konstytucja RP k.p.c. p.u.n. pr. upadł. TFUE Wykaz skrótów ustawa z dnia 5 października 1994, Insolvenz- ordnung (Bundesgesetzblat (BGBl) 1994, cz. I, s. 2866 i 2911) Gesetz über das Internationale Privatrecht (szwajcarska ustawa federalna – Prawo prywat- ne międzynarodowe z dnia 18 grudnia 1987 r., FF 1988 I 5) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cy- wilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłoś- ciowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. – Pra- wo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 z późn. zm.) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 47 i n.) 13 Wykaz skrótów TL TUE TWE ZPO Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolido- wana Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 13 i n) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z dnia 25 marca 1957 r. (wersja skonsolidowa- na (Dz. Urz. WE C 325 z 2002, s. 33) Zivilprozessordnung (niemiecka ustawa regu- lująca postępowanie cywilne z dnia 30 stycz- nia 1877 r., tekst jedn.: BGBl 2006, cz. I, s. 431 z późn. zm.) Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne AUW Biul. SN BPIR Dz. U. Dz. Urz. UE Dz. Urz. WE DZWIR EPS EWiR EWS GSP HUK ICLQ I.L.Rev. IPRax Acta Universitatis Wratislaviensis Biuletyn Sądu Najwyższego Bankruptcy and Insolvency Reports Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (od 1 lu- tego 2003 r.) Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich Deutsche Zeitschrift für Wirtschaft s- und In- solvenzrechts Europejski Przegląd Sądowy Entscheidungen zum Wirtschaft srecht Europäisches Wirtschaft s- und Steuerrecht Gdańskie Studia Prawnicze Czasopismo Kwartalne Całego Prawa Handlowe- go, Upadłościowego oraz Rynku Kapitałowego International and Comparative Law Quarterly International Law Review Praxis des Internationalen Privat- und Verfah- rensrechts 14 Wykaz skrótów JBI KPP KTS Juristische Blätter Kwartalnik Prawa Prywatnego Zeitschrift für Insolvenzrecht, Konkurs Treu- hand Sanierung M. Praw. Monitor Prawniczy NJW Neue Juristische Wochenschrift NP NZI NZG OSN OSNC OSNCP OSP OSPiKA PiP PPC PPE PPEg PPEiM PES PPH PPHZ Pr. Sp. PS PUG Nowe Prawo Neue Zeitschrift für das Recht der Insolvenz und Sanierung Neue Zeitschrift für Gesellschaft srecht Orzecznictwo Sądu Najwyższego (od 1945 r. do 1962 r.) Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil- na (od 1995 r.) Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbi- trażowych Państwo i Prawo Polski Proces Cywilny Przegląd Prawa Europejskiego Przegląd Prawa Egzekucyjnego Przegląd Prawa Europejskiego i Międzynaro- dowego Problemy Egzekucji Sądowej Przegląd Prawa Handlowego Problemy Prawne Handlu Zagranicznego Prawo Spółek Przegląd Sądowy Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 15 Wykaz skrótów RabelsZ RPEiS RevTDE SC Stbl. TPP ZEuP ZInsO ZIP ZN UŁ ZZP Inne Rabels Zeitschrift für ausländisches und inter- nationales Privatrecht RIW Recht der Internationalen Wirtschaft /Außen- wirtschaft sdienst des Betriebs-Beraters Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Revue Trimestrielle de Droit Europeen Studia Cywilistyczne Dziennik Ustaw w Holandii Transformacje Prawa Prywatnego Zeitschrift für Europäisches Privatrecht Zeitschrift für das gesamte Insolvenzrecht – Rechtsprechungsreport Zeitschrift für Wirtschaft srecht Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Zeitschrift für Zivilprozeß ETS EWCA EWHS UE Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (określany jako Europejski Trybunał Sprawied- liwości) English and Wales Court of Appeal (sygnatura spraw rozpoznawanych przez English and Wales Court of Appeal) English and Wales High Court (sygnatura spraw rozpoznawanych przez English and Wales High Court) Unia Europejska 16 Wstęp Rozwój międzynarodowej współpracy gospodarczej oraz możliwość swobodnego przepływu osób, towarów i usług, gwarantowana jako tzw. swobody unijne1, powodują, że coraz częściej stosunki prawne wykraczają poza obszar prawny jednego państwa. Dotyczy to również skutków ogła- szania upadłości. W dobie otwartych granic wszczęcie w jednym państwie członkowskim postępowania upadłościowego z reguły wywołuje skutki ponadgraniczne. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozwoju i pra- widłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego2, co rodzi konieczność takiej koordynacji działań podejmowanych wobec majątku niewypłacal- nego dłużnika, która zagwarantuje skuteczne i sprawne funkcjonowanie postępowań upadłościowych3. Pierwszym działaniem z zakresu tej koordynacji jest wskazanie pań- stwa czy też państw, których sądy lub inne kompetentne organy są właś- ciwe do rozpoznania sprawy o ogłoszenie upadłości, miejsce ogłoszenia upadłości ma bowiem zasadnicze znaczenie dla przebiegu postępowania 1 Swobody unijne (przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony określane jako „swo- body wspólnotowe”, Community rights, Grundfreiheiten) są zasadniczym elementem ryn- ku wewnętrznego. Podstawowe swobody unijne (swoboda przepływu towarów, osób, usług i kapitału) są określone w art. 26 ust. 2 TFUE. Przepis ten nie zmienia charakteru ani zna- czenia swobód unijnych określonych w szczegółowych przepisach Traktatu, ale dokonuje ich swoistej kategoryzacji i integracji – por. szerzej, A. Wróbel, Pojęcie wspólnego rynku i rynku wewnętrznego a swobody traktatowe (w:) J. Barcz (red.), Prawo Unii Europejskiej. Zagadnie- nia systemowe. Prawo materialne i polityki, Warszawa 2006, s. II 3–70; A. Zawidzka, Rynek wewnętrzny Wspólnoty Europejskiej a interes publiczny, Warszawa 2002. 2 Pojęcie „rynek wewnętrzny” jest defi niowane w art. 26 ust. 2 TFUE jako obszar bez granic wewnętrznych, na którym jest zagwarantowany swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału. 3 Por. pkt 2 i 3 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 w sprawie postę- powania upadłościowego, Dz. Urz. WE L 160 z 30.06.2000, s. 1–18; dalej powoływane rów- nież jako rozporządzenie. 17 Wstęp upadłościowego, jego skuteczności i efektywności w zakresie realizowania podstawowego celu, jakim w większości systemów prawnych państw euro- pejskich jest zaspokojenie wierzycieli i zachowanie, jeżeli jest to możliwe i celowe, przedsiębiorstwa dłużnika4. Państwa europejskie od dawna poszukiwały środków pozwalających na koordynację działań podejmowanych wobec niewypłacalnych i upad- łych dłużników. W literaturze wskazuje się, że upadłość transgraniczna istnieje odkąd społeczeństwa i państwa zezwoliły swoim obywatelom na wchodzenie w relacje z przedstawicielami innych społeczeństw i państw5. Transgraniczne postępowania upadłościowe były prowadzone już w cza- sach republiki rzymskiej, o czym świadczy ustawa lex Rhodia de iactu6. W średniowiecznej Europie najgłośniejszy przypadek upadłości o trans- granicznych skutkach dotyczył upadku toskańskiego Banku Ammanati w Pistoia, w 1302 r., którego skutki dotknęły terytorium Włoch, Hiszpa- nii, Anglii, Portugalii, Niemiec i Francji7. Z kolei pierwszym znanym śred- niowiecznym aktem prawnym z zakresu międzynarodowego prawa upad- łościowego była umowa pomiędzy Weroną a Trentem z 1204 r.8 W miarę rozwoju prawa gospodarczego i zwiększania wymiany gospodarczej po- między podmiotami z różnych państw coraz częściej pojawiały się sytu- acje kolizyjne dotyczące upadłości jednej ze stron stosunków gospodar- czych. Powodowało to konieczność regulacji skutków ogłaszania upad- łości na poziomie międzynarodowym9. Dlatego też, zwłaszcza w XX w., państwa europejskie zawarły znaczną ilość dwu- i wielostronnych umów 4 Por. cele polskiego postępowania upadłościowego wskazane w art. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm.). 5 I.F. Fletcher, Th e Quest for Global Insolvency Law: A Challenge for Our Time, Current Legal Problems 2002, M. Freeman (ed.), vol. 55, s. 439. 6 Szerzej na ten temat zob. M. Szydło, Jurysdykcja krajowa w transgranicznych sprawach upadłościowych w Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s. 61 i 62, przypis 44. 7 J. Israël, European Cross-Border Insolvency Regulation. A Study of Regulation 1346/2000 on Insolvency Proceedings in the Light of Paradigm of Cooperation and a Comitas Europaea, Antwerpen 2005, s. 6; szerzej na temat upadłości tego banku zob. K.H. Nadelmann, Confl ict of Laws: International and Interstate. Selected Essays, Haga 1972, s. 299–300. 8 R. Wells, Kryzys inwestycji: międzynarodowe prawo upadłościowe (w:) R.R. Ludwikow- ski (red.), Regulacje handlu i biznesu międzynarodowego, t. II, Międzynarodowe transakcje biznesowe, Warszawa 1998, s. 432. 9 Począwszy od XVI w. coraz częściej państwa zawierały umowy regulujące skutki i prze- bieg transgranicznych postępowań upadłościowych, np. traktat pomiędzy Szkocją a holen- derskim miastem Dordrecht z 1668 r., traktat z 1689 r. pomiędzy Holandią a Utrechtem. 18 Wstęp dotyczących upadłości transgranicznej10. Jednocześnie dynamiczny rozwój prawodawstwa dotyczącego postępowań upadłościowych o transgranicz- nych skutkach wywołał dyskusję, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie, czy zasadne jest wyodrębnienie międzynarodowego prawa upadłościo- wego jako działu prawa, który obejmuje całość norm prawnych odnoszą- cych się do transgranicznych postępowań upadłościowych11. Złożoność i różnorodność norm prawnych, które są potrzebne do tego, by w pełny i wyczerpujący sposób uregulować przypadki transgranicznych postępo- wań upadłościowych12, wydaje się jednak przemawiać za tym, że normy te w dalszym ciągu pozostają genetycznie związane z tymi działami pra- wa, z których się wywodzą, co oznacza jednocześnie, że nie ma podstaw do wyróżnienia międzynarodowego prawa upadłościowego jako osobnej gałęzi prawa13. 10 Zobacz m.in.: podpisaną dnia 28 marca 1925 r. w Brukseli belgijsko-holenderską Kon- wencję o właściwości sądów, upadłości oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych, wyroków sądów polubownych i publicznych dokumentów; umowę z dnia 7 listopada 1933 r. zawartą pomiędzy Danią, Finlandią, Norwegią, Szwecją i Islandią (na temat tej umowy zob. C.H. Parment, Th e Nordic Bankruptcy Convention – an Introduction, artykuł z maja 2004 r., opublikowany na stronie internetowej International Insolvency Institute: http://www.iiiglo- bal.org/component/jdownloads/?task=fi nish cid=1554 catid=398; wejście z dnia 30 paź- dziernika 2010 r.); podpisany dnia 25 maja 1979 r. w Wiedniu niemiecko-austriacki Traktat w zakresie prawa upadłościowego i układowego; podpisaną 12 lipca 1977 r. w Rzymie wło- sko-austriacką Konwencję o upadłości i układzie. 11 W literaturze za wyodrębnieniem nowej gałęzi prawa w postaci międzynarodowego prawa upadłościowego opowiada się m.in. S. Homann, System der Anerkennung eines aus- ländischen Insolvenzverfahrens und die Zulässigkeit der Einzelrechtsverfolgung. Eine Untersu- chung der neuen Rechtslage unter Berücksichtigung des Europäischen Insolvenzübereinkom- mens, Berlin–Hamburg–Münster 2000, s. 17. 12 M. Szydło, Jurysdykcja krajowa…, s. 68–74, słusznie wyróżnia w tym zakresie normy kolizyjne dotyczące spraw upadłościowych, które wskazują na prawo właściwe dla danego postępowania upadłościowego i w sensie systematycznym należą do gałęzi prawa określanej prawem prywatnym międzynarodowym; normy dotyczące uznawania orzeczeń; normy re- gulujące jurysdykcję krajową; normy materialnoprawne, odnoszące się w swych hipotezach do upadłości transgranicznych; normy, które regulują przesłanki, przebieg i skutki postępo- wania upadłościowego na szczeblu krajowym; normy regulujące transgraniczą współpracę organów postępowań upadłościowych. 13 Także międzynarodowe prawo procesowe cywilne nie stanowi odrębnego i wyróż- nionego działu prawa procesowego. Pojęcie to oznacza raczej zbiór przepisów prawnych, re- gulujących niektóre aspekty prawa procesowego cywilnego w odniesieniu do spraw, w któ- rych występuje element zagraniczny. W takim ujęciu europejskie prawo procesowe oznacza zbiór aktów normatywnych regulujących w sposób jednolity niektóre aspekty prawa pro- cesowego cywilnego w państwach członkowskich Unii Europejskiej – tak P. Grzegorczyk, 19 Wstęp Obecnie, w systemie prawa unijnego, postępowania upadłościo- wego dotyczą następujące akty prawne: 1) rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego, 2) dyrektywa 98/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 maja 1998 r. w spra- wie zamknięcia rozliczeń w systemach płatności oraz w systemach rozli- czeń papierów wartościowych14, 3) dyrektywa 2001/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych15, 4) dyrektywa nr 2001/17/WE Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 w sprawie reorganizacji i likwidacji zakładów ubezpieczeń16. Spośród wymienionych dokumentów aktem o najszerszym znaczeniu, obejmującym wszystkich dłużników (za wyjątkiem podmiotów wyraźnie wyłączonych w art. 1 ust. 2) jest rozporządzenie w sprawie postępowania upadłościowego. Nie tworzy ono ujednoliconych reguł merytorycznych czy procesowych dotyczących tego postępowania17, lecz jedynie wprowa- dza „przejrzyste reguły zapewniające stabilność i spójność tak ważnym aspektom, jak jurysdykcja, prawo właściwe oraz uznanie i wykonalność orzeczeń”18. Logicznie najwcześniejszym, a więc w pewnym sensie najistotniej- szym zagadnieniem regulowanym przez rozporządzenie jest kwestia właś- ciwości międzynarodowej sądów poszczególnych państw członkowskich w sprawach objętych zakresem jego zastosowania. Problematyka ta obej- muje różnorodne kwestie badawcze, począwszy od zagadnień ogólnych, dotyczących rozumienia istoty jurysdykcji krajowej w sprawach o ogło- szenie upadłości, objętych zakresem zastosowania rozporządzenia, aż do zagadnień szczegółowych. Niestety w literaturze polskiej to niezwykle waż- ne dla praktyki orzeczniczej zagadnienie nie doczekało się do tej pory kompleksowego i wyczerpującego opracowania, które w szerokim zakresie Zagraniczne spółki handlowe w europejskim prawie procesowym cywilnym (w:) M. Cejmer, J. Napierała, T. Sójka (red.), Europejskie prawo spółek, t. IV, Spółki zagraniczne w Polsce, War- szawa 2008, s. 156. 14 Dz. Urz. WE L 166 z 11.06.1998, s. 45–50. 15 Dz. Urz. WE L 125 z 5.05.2001, s. 15–23. 16 Dz. Urz. WE L 110 z 20.04.2001, s. 28–39. 17 J. Gołaczyński, Współpraca sądowa w sprawach cywilnych i handlowych w Unii Euro- pejskiej, Warszawa 2007, s. 257. 18 Tak ETS w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie Deko Marty Belgium NV, C-339/01, Dz. Urz. UE C 82 z 4.04.2009, s. 4, pkt 59. 20 Wstęp obejmowałoby również zagadnienia procesowe. Jedyną na polskim rynku monografi ę w całości poświęconą tematyce jurysdykcji krajowej w spra- wach upadłościowych stanowi publikacja M. Szydły Jurysdykcja krajowa w transgranicznych sprawach upadłościowych w Unii Europejskiej19. Jednak- że zarówno zakres tematyczny, jak i sposób ujęcia przedmiotu w powoła- nej pracy jest różny od prezentowanego w niniejszej rozprawie20. Przede wszystkim prezentowana monografi a podejmuje problematykę charakteru jurysdykcji krajowej w znaczeniu właściwości międzynarodowej w spra- wach o ogłoszenie upadłości, szczegółowo analizuje poszczególne, przyjęte w rozporządzeniu łączniki jurysdykcyjne, przedstawia zagadnienia proce- sowe związane z charakterem jurysdykcji krajowej jako przesłanki proce- sowej postępowania upadłościowego, analizuje sposób badania jurysdykcji krajowej w postępowaniu upadłościowym, a nadto bada przyczyny, skutki i sposoby rozwiązywania powstałych na gruncie rozporządzenia pozytyw- nych i negatywnych konfl iktów jurysdykcyjnych. Potrzeba podjęcia przedstawionego na wstępie tematu w sposób wyżej wskazany wynika również z tego, że liczba spraw o ogłoszenie upadłości, w których podstawę właściwości międzynarodowej polskich sądów wy- znaczają normy jurysdykcyjne rozporządzenia, stale się zwiększa. Prze- prowadzone w tym zakresie badania wskazują, że na dzień 15 październi- ka 2009 r. w Polsce złożono co najmniej jedenaście wniosków o wszczęcie na podstawie przepisów rozporządzenia wtórnego postępowania upad- łościowego21. Również w sprawach o ogłoszenie upadłości coraz częściej 19 M. Szydło, Jurysdykcja krajowa… 20 M. Szydło przedstawił analizę zarówno jurysdykcji sensu stricto, rozumianej jako upo- ważnienie sądów danego państwa do władczego stosowania prawa polegającego na rozpa- trywaniu i rozstrzyganiu spraw (w tym przypadku) upadłościowych, jak i jurysdykcji w zna- czeniu właściwości międzynarodowej (por. M. Szydło, Jurysdykcja krajowa…, s. 40), podczas gdy niniejsza praca jest ograniczona wyłącznie do problematyki związanej z właściwością międzynarodową. Tak zakreślony temat został jednak przedstawiony szerzej i z uwzględnie- niem aspektów pominiętych w monografi i powoływanego autora. 21 Powyższe dane pochodzą z badań prowadzonych przez autorkę i mgr. Patryka Fili- piaka w ramach Katedry Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji UAM w Poznaniu. W toku badań przeprowadzono ankietę, której adresatami były wszystkie sądy upadłościowe w Polsce. W ankiecie poproszono przewodniczących tych jednostek o udzie- lenie odpowiedzi na następujące pytania: 1) w ilu postępowaniach podstawy jurysdykcji są- dów polskich zostały ustalone na podstawie przepisów rozporządzenia nr 1346/2000; 2) ile spośród tych postępowań stanowiły: postępowania główne (art. 3 ust. 1 rozporządzenia), po- stępowania wtórne (art. 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia), postępowania uboczne wszczęte przed wszczęciem postępowania głównego (art. 3 ust. 4 rozporządzenia). Podstawowym celem an- 21 Wstęp pojawia się element zagraniczny, łączący sprawę o ogłoszenie upadłości zawisłą przed polskim sądem z innym państwem. Dłużnicy prowadzący międzynarodową działalność gospodarczą najczęściej posiadają zagra- nicznych wierzycieli i dłużników. Ponadto w coraz większej liczbie spraw część majątku niewypłacalnego dłużnika znajduje się poza granicami Pol- ski. Przykładowo w Sądzie Rejonowym Poznań-Stare Miasto w Pozna- niu w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 20 lipca 2010 r. ogłoszono upad- łość w 34 sprawach, z czego w 20 sprawach ujawniono istnienie związków przedsiębiorcy z zagranicą. Oznacza to, że w tym okresie sprawy z elemen- tem zagranicznym stanowiły 58,83 spraw, w których ogłoszono upad- łość. Coraz szersze uczestnictwo polskich przedsiębiorców w obrocie go- spodarczym z zagranicą pozwala wysnuć przypuszczenie, że w kolejnych latach liczba postępowań upadłościowych o transgranicznych skutkach będzie jeszcze większa. Podjęcie w ramach rozprawy naukowej problematyki jurysdykcji kra- jowej w sprawie o ogłoszenie upadłości objętej zakresem zastosowania roz- porządzenia jest więc uzasadnione zarówno niewystarczającym stanem dorobku nauki polskiej w tym zakresie, jak i potrzebami praktyki. Zasadniczym celem pracy jest teoretycznoprawna analiza jurysdykcji krajowej w sprawie o ogłoszenie upadłości objętej zakresem zastosowania rozporządzenia w sprawie postępowania upadłościowego jako instytu- cji służącej oznaczaniu zakresu właściwości międzynarodowej sądów lub innych organów właściwych zgodnie z prawem krajowym do rozpozna- nia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. Przedmiotem tej analizy są kiety było uzyskanie informacji pozwalających zidentyfi kować postępowania transgraniczne, które w dalszym toku badania zostały poddane szczegółowej analizie. Celem drugorzędnym było sprawdzenie, w jakim zakresie postępowania te są defi niowane i identyfi kowane przez sędziów i przewodniczących wydziałów. Odpowiedzi zostały nadesłane przez następujące sądy: sąd rejonowy dla m.st. Warszawy, sąd rejonowy Warszawa Praga-Północ, sąd rejono- wy w Białymstoku, sąd rejonowy w Bielsku-Białej, sąd rejonowy w Bydgoszczy, sąd rejonowy w Częstochowie, sąd rejonowy w Elblągu, sąd rejonowy Gdańsk-Północ, sąd rejonowy w Gli- wicach, sąd rejonowy w Gorzowie Wlkp., sąd rejonowy w Jeleniej Górze, sąd rejonowy w Kaliszu, sąd rejonowy w Kielcach, sąd rejonowy w Koninie, sąd rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia, sąd rejonowy w Legnicy, sąd rejonowy w Łomży, sąd rejonowy w Lublinie, sąd rejonowy w Łodzi-Śródmieście, sąd rejonowy w Nowym Sączu, sąd rejonowy w Olsztynie, sąd rejonowy w Opolu, sąd rejonowy w Ostrołęce, sąd rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim, sąd rejonowy w Przemyślu, sąd rejonowy w Rzeszowie, sąd rejonowy w Sieradzu, sąd rejo- nowy w Suwałkach, sąd rejonowy w Szczecinie-Centrum, sąd rejonowy w Toruniu, sąd re- jonowy w Zamościu, sąd rejonowy w Poznaniu. 22 Wstęp kwestie związane ze sposobem rozumienia istoty jurysdykcji krajowej na gruncie rozporządzenia, jej charakterem oraz miejscem w systemie insty- tucji prawa upadłościowego. Punktem wyjścia dla zasadniczych rozważań jest przedstawienie róż- norodności regulacji krajowych dotyczących postępowania upadłościowe- go, które powodują, że „nie byłoby praktyczne wprowadzenie jednolitego i uniwersalnego postępowania upadłościowego, które znalazłoby zastoso- wanie na obszarze całej Unii”22. Ta różnorodność materialnego i proceso- wego prawa upadłościowego w poszczególnych państwach członkowskich jest istotnym tłem dla dalszych badań, w których wielokrotnie powoływa- ne będą wydane na gruncie przepisów rozporządzenia orzeczenia sądów państw członkowskich Unii Europejskiej wszczynające krajowe postępo- wania upadłościowe. W ramach zagadnień wstępnych zostanie również przedstawiony cha- rakter rozporządzenia jako aktu prawa unijnego, a także podmiotowy, przedmiotowy, terytorialny oraz czasowy zakres jego zastosowania. Za- kreślenie tych ram pozwoli na możliwie precyzyjne zdefi niowanie poję- cia „sprawa o ogłoszenie upadłości objęta zakresem zastosowania rozpo- rządzenia” poprzez wskazanie, że jest to sprawa, która mieści się w pod- miotowym, przedmiotowym, terytorialnym oraz czasowym zakresie jego zastosowania. Zasadnicze z punktu widzenia celu i przedmiotu pracy rozważania zo- staną przedstawione w rozdziale II, dotyczącym istoty jurysdykcji krajo- wej ukształtowanej normami rozporządzenia. Zasadne wydaje się również odnotowanie, że w analizach zawartych w tym rozdziale z konieczności często będą pojawiały się odniesienia do ogólnych rozważań dotyczących charakterystyki instytucji jurysdykcji krajowej w systemie cywilnego pra- wa procesowego. Zagadnienia te będą jednak przedstawiane jedynie w za- kresie niezbędnym do prawidłowego i pełnego omówienia problematyki jurysdykcji w sprawach upadłościowych, która, jako instytucja procesowa postępowania cywilnego, została szczegółowo i wyczerpująco omówiona w monografi i K. Weitza23. Dalsze rozważania będą dotyczyły łączników jurysdykcyjnych przyję- tych w rozporządzeniu, a mianowicie istoty głównego ośrodka podstawo- wej działalności dłużnika, którego miejsce położenia wyznacza właściwość 22 Punkt 11 zdanie pierwsze preambuły rozporządzenia. 23 K. Weitz, Jurysdykcja krajowa w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2005. 23 Wstęp międzynarodową sądów do wszczęcia głównego postępowania upadłoś- ciowego oraz oddziału dłużnika, którego miejsce położenia jest łączni- kiem jurysdykcyjnym w sprawie o wszczęcie ubocznego (samoistnego lub wtórnego) postępowania upadłościowego. W pierwszej kolejności będą przedstawione funkcjonujące w doktrynie i literaturze poglądy dotyczące rozumienia wskazanych wyżej pojęć, a następnie poglądy te zostaną skon- frontowane z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądów powszechnych poszczególnych państw członkowskich. W rozdziale IV zamieszczono zagadnienia związane z funkcjonowa- niem omawianej instytucji procesowej w ramach postępowania upadłoś- ciowego. Przedmiotem badań będzie ustalenie, jak z perspektywy sądów polskich kształtuje się jurysdykcja krajowa w toku postępowania. Podjęte więc zostaną rozważania dotyczące sposobu i kolejności badania jurysdyk- cji przez sąd upadłościowy, aspektu czasowego badania jurysdykcji, w tym zagadnienia następczego odpadnięcia i zaistnienia podstawy jurysdykcji krajowej w toku postępowania oraz skutków stwierdzenia braku istnienia podstawy jurysdykcji. Ostatnia część badań obejmie rozważania dotyczące konfl iktów jurys- dykcyjnych, w ramach których zostanie wyjaśnione pojęcie pozytywnego i negatywnego konfl iktu jurysdykcyjnego, przedstawione będą przyczyny powstawania konfl iktów na gruncie rozporządzenia oraz obecne i propo- nowane sposoby zapobiegania powstawaniu konfl iktów, a także metody rozwiązywania konfl iktów już zaistniałych. Koncepcja pracy zakłada, że w ramach analizy zasygnalizowanej wyżej problematyki badawczej zostanie zaprezentowane omówienie i krytyczna ocena regulacji normatywnych prawa jednolitego oraz prezentowanych w doktrynie koncepcji teoretycznych. Ocena zarówno regulacji rozporzą- dzenia, jak i poglądów doktryny zostanie dokonana w świetle przeglądu orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądów powszechnych państw członkowskich. Przedstawiona w rozprawie kry- tyczna analiza orzeczeń pozwoli na dokonanie właściwej oceny obecnego stanu prawnego zarówno w odniesieniu do prawa jednolitego, jak i pra- wa polskiego. Ocena rozwiązań dotyczących jurysdykcji krajowej będzie prowa- dzona przede wszystkim z perspektywy celów rozporządzenia. Chodzi mianowicie o udzielenie odpowiedzi na pytanie, na ile przyjęte przez pra- wodawcę europejskiego rozwiązania normatywne w zakresie jurysdykcji krajowej w sprawie o ogłoszenie upadłości pozwalają na realizację podsta- 24 Wstęp wowych celów rozporządzenia, takich jak zapewnienie szybkości i efek- tywności transgranicznego postępowania upadłościowego (pkt 2 i pkt 8 preambuły rozporządzenia), zapewnienie sprawiedliwego, równomierne- go i maksymalnie pełnego stopnia zaspokojenia wierzycieli (pkt 19 i 21 preambuły) oraz ograniczenie zjawiska forum shopping24 (pkt 4 preambu- ły). Wnioski płynące z tak dokonanej oceny przyjętych rozwiązań nor- matywnych pozwolą na skonstruowanie kilku propozycji zmian rozpo- rządzenia nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego. Warto bowiem zauważyć, że zgodnie z jego art. 46 nie później niż dnia 1 czerwca 2012 r. (i następnie co pięć lat) Komisja składa Parlamentowi Europejskie- 24 Zjawisko forum shopping, polegające na poszukiwaniu przez dłużnika najkorzystniej- szego dla niego prawa upadłościowego poprzez podejmowanie czynności, które uzasadnią przyjęcie jurysdykcji krajowej określonego państwa członkowskiego, jest charakterystycz- ne dla transgranicznych spraw upadłościowych. Zjawisko to nie może być jednak oceniane wyłącznie krytycznie, trzeba bowiem zauważyć, że w aspekcie globalnym ma ono istotne znaczenie dla rozwoju krajowych systemów prawa upadłościowego, a w odniesieniu do in- dywidualnej sprawy prowadzi niekiedy do przyjęcia rozwiązań najkorzystniejszych zarówno dla dłużnika, jak i dla jego wierzycieli, co zdecydowanie sprzyja efektywności i skuteczno- ści postępowania upadłościowego. Niezależnie od tego trzeba stanowczo podkreślić, że pra- wodawca europejski wyraźnie opowiedział się przeciwko możliwości „przenoszenia” jurys- dykcji, stwierdzając w pkt 4 preambuły rozporządzenia, że „Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego niezbędne jest unikanie sytuacji, w których strony byłyby skłonne do przenoszenia majątku lub postępowania sądowego z jednego państwa członkowskiego do innego w celu uzyskania korzystniejszej sytuacji prawnej”. Stwierdze- nie to ma zasadnicze znaczenie dla interpretacji rozporządzenia, w tym również zawartych w nim przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej. Na temat forum shopping por.: J.J. Faw- cett, Forum Shopping: Some Questions Answered, Northern Ireland Legal Quarterly 1984, no. 35; D. Jasper, Forum Shopping in England und Deutschland, Berlin 1990; R.K. Rasmussen, Resolving Transnational Insolvencies Th rough Private Ordering, Michigan Law Review 2000, vol. 98, s. 2252 i n.; R.K. Rasmussen, R.S. Th omas, Timing Matters: Forum Shopping by Insol- vent Corporationas, Nortwestern University Law Review 2001, vol. 94, s. 1357 i n.; A. Bell, Forum Shopping and Venue in Transnational Litigation, Oxford 2003; A. Wood, M. French, Forum Shopping: Th e EC Jurisdictional Context, wystąpienie na konferencji INSOL Europe i INSOL International, Praga, 7–9 paźdzernika 2004 r.; M. Martinez Ferber, European Insol- vency Regulation – Substantive Consolidation, the Th reat of Forum Shopping and a German Point of View, Baden-Baden 2004; B. Fuchs, Ujednolicanie prawa na płaszczyźnie międzyna- rodowej a zagadnienia forum shopping (w:) L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar (red.), Roz- prawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005, s. 408; I. Saenger, U. Klockenbrink, Neue Grenzen für ein forum shopping des Insolvenzschuldners?, DZWIR 2006, nr. 5; J.A.E. Pottow, Th e Myth (and Realities) of Forum Shopping in Transna- tional Insolvency, Brooklyn Journal of International Law 2007, vol. 32, s. 785 i n.; W.-G. Ringe, Forum Shopping under the EU Insolvency Regulation, European Business Organization Law Review 2008, no. 9, s. 579–620. 25 Wstęp mu, Radzie oraz Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu sprawozdanie w sprawie stosowania rozporządzenia. Sprawozdanie to w razie potrzeby powinno zawierać propozycje dostosowania rozporządzenia. Mając to na uwadze, należy poddać regulację rozporządzenia krytycznej analizie w celu zaproponowania takich zmian jego treści, które pozwolą na pełne zrealizowanie celów określonych w preambule. Na zakończenie konieczne jest jeszcze przedstawienie jednej uwa- gi o charakterze ogólnym. Regulacja pkt 15 preambuły rozporządzenia, zgodnie z którą zasady jurysdykcji w nim zawarte ustanawiają tylko ju- rysdykcję, co oznacza, że określają one państwo członkowskie, którego sądy mogą wszcząć postępowanie upadłościowe, nie ogranicza charakteru i znaczenia norm jurysdykcyjnych zawartych w rozporządzeniu wyłącznie do określania właściwości międzynarodowej sądów lub innych uprawnio- nych organów poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach o ogłoszenie upadłości. Autorka niniejszej pracy zdaje sobie sprawę, że znaczenie tych norm oraz ich rolę w unijnym systemie prawa upadłościowego można rozpatrywać w znacznie szerszym zakresie, szuka- jąc odpowiedzi na pytanie, jaki jest zakres władzy jurysdykcyjnej przyzna- nej sądom danego państwa członkowskiego, którym zgodnie z dyspozycją odpowiedniej normy jurysdykcyjnej przysługuje jurysdykcja do wszczęcia postępowania upadłościowego. Chodzi w szczególności o to, czy normy jurysdykcyjne zawarte w rozporządzeniu przyznają sądom państw człon- kowskich jurysdykcję tylko do wszczęcia postępowania upadłościowego, czy również do dokonywania innych czynności w związku z tym postę- powaniem, przy założeniu, że te inne czynności, mimo iż są dokonywane w związku z postępowaniem upadłościowym, mają niekiedy samodziel- ny charakter. W literaturze słusznie wskazuje się, że art. 3 rozporządzenia w sprawie postępowania upadłościowego nie określa wprost zakresu ju- rysdykcji25. Jednocześnie, wbrew literalnemu brzmieniu pkt 15 preambu- ły, można przyjąć, że celem prawodawcy europejskiego było rozszerzenie zakresu zastosowania norm jurysdykcyjnych zawartych w rozporządzeniu również na wydawanie orzeczeń bezpośrednio na podstawie postępowań upadłościowych i ściśle związanych z takimi postępowaniami. Stwierdze- nie takie znajduje bowiem wystarczające podstawy w treści pkt 6 pream- buły. Wydaje się zresztą, że celem pkt 15 preambuły nie jest ograniczenie 25 Tak słusznie M. Virgós, F. Garcimartín, Th e EC Regulation on Insolvency Proceedings: A Practical Commentary, Hague 2004, s. 55, nb. 75 i 76. 26 Wstęp zakresu zastosowania zawartej w rozporządzeniu normy jurysdykcyjnej wyłącznie do wydawania orzeczeń o wszczęciu postępowania upadłoś- ciowego, ale raczej wyrażenie założenia, że przyjęte w tym akcie zasady jurysdykcji określają właściwość międzynarodową sądów, pozostawiając kwestie właściwości miejscowej regulacjom prawa wewnętrznego poszcze- gólnych państw członkowskich. W żaden sposób nie można wywodzić z tego artykułu wniosku o ograniczeniu zakresu zastosowania normy ju- rysdykcyjnej wyłącznie do spraw o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z tym założeniem w literaturze wskazuje się, że rozporządzenie w sprawie po- stępowania upadłościowego dotyczy wydawania orzeczeń w przedmiocie ogłoszenia upadłości, orzeczeń dotyczących przebiegu i zakończenia po- stępowania upadłościowego, orzeczeń w sprawach wynikających z upad- łości i ściśle z nią związanych, orzeczeń dotyczących środków zabezpie- czających i tymczasowych oraz innych orzeczeń26. Zagadnienia dotyczące zakresu zastosowania zawartych w rozporządzeniu norm jurysdykcyjnych stają się szczególnie istotne w odniesieniu do postępowań, które są me- rytorycznie i aksjologicznie związane z postępowaniem upadłościowym, ale są z niego wyodrębnione strukturalnie27. W tym zakresie konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy normy jurysdykcyjne wskazane w rozporządzeniu mają zastosowanie również i do tych postępowań, czy też postępowania te, mimo ich genetycznego związku z upadłością dłuż- nika, podlegają postanowieniom rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykony- wania w sprawach cywilnych i handlowych28. Zagadnienia te stanowią od- rębny problem badawczy, do tej pory nie podjęty w nauce polskiej. Z uwagi na zakres, odrębność i samodzielność tego problemu nie został on jednak 26 B. Wessels, International Insolvency Law, Deventer 2006, s. 292. 27 W tym zakresie można rozważać następujące kategorie spraw: 1) spory pomię- dzy zarządcą masy upadłości a dłużnikiem lub osobami trzecimi co do tego, czy określo- ny przedmiot majątkowy wchodzi w skład masy upadłości czy też nie; 2) spory dotyczące wykonywania czynności przez syndyka; 3) sprawy o stwierdzenie nieważności lub uznanie bezskuteczności czynności prawnych upadłego dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli; 4) postępowania, które w odniesieniu i wskutek ogłoszenia upadłości są prowadzone w celu obciążenia odpowiedzialnością za zobowiązania upadłego członków jego zarządu i które pozwalają na ogłoszenie ich upadłości bez badania indywidualnych przesłanek niewypła- calności; 5) wszystkie inne postępowania, które znajdują swoją podstawę w prawie upadłoś- ciowym i których prowadzenie nie jest możliwe poza postępowaniem upadłościowym – tak M. Virgós, F. Garcimartín, Th e EC Regulation…, s. 62, nb. 90. 28 Dz. Urz. WE L 12 z 16.01.2001, s. 1–23. 27 Wstęp przedstawiony w niniejszej rozprawie. Przedmiotem pracy są wyłącznie za- gadnienia dotyczące jurysdykcji krajowej w sprawie o ogłoszenie upadłości objętej zakresem zastosowania rozporządzenia nr 1346/2000. Dla spraw upadłościowych zagadnienia te mają bowiem najistotniejsze znaczenie. Są one niejako punktem wyjścia do dalszych badań i dociekań dotyczących unijnej regulacji prawa upadłościowego. Na potrzeby niniejszej pracy przeprowadzono badania, w ramach któ- rych dokonano analizy wybranych spraw upadłościowych. Celem badań było udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: 1) w jakim procencie spraw, w których ogłoszono upadłość, pojawia się element zagraniczny; 2) w jakim procencie spraw element ten ujawnia się dopiero po ogłoszeniu upadłości; 3) w jakim procencie spraw prowadzonych na skutek wniosku wierzyciela element zagraniczny ujawnia się dopiero po ogłoszeniu upad- łości; 4) jaki jest charakter elementu zagranicznego w sprawach upadłoś- ciowych; 5) czy polskie sądy upadłościowe określają w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości podstawę jurysdykcyjną lub charakter wszczęte- go postępowania (główne czy uboczne). Badania te zostały ograniczone do analizy spraw, w których w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 20 lipca 2010 r. w Sądzie Rejonowym Poznań-Stare Miasto w Poznaniu ogłoszono upadłość. Takie ograniczenie zakresu badań uzasadnione jest tym, że ni- niejsza praca nie ma charakteru badawczego, a wyniki przeprowadzonych badań mają jedynie znaczenie pomocnicze. Ich celem jest bowiem wy- łącznie wskazanie, że poruszane w pracy problemy badawcze mają istotne znaczenie dla praktyki orzeczniczej, a zaproponowane rozwiązania są ko- nieczne dla zapewnienia pełnej realizacji celów rozporządzenia w orzecz- nictwie sądów polskich. Wnioski płynące z analizy akt spraw upadłościo- wych pozwoliły dodatkowo na wzmocnienie argumentacji uzasadniającej stwierdzenie, że w każdej sprawie objętej zakresem zastosowania rozpo- rządzenia, niezależnie od ujawnienia w stanie faktycznym sprawy, na eta- pie postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, elementu zagra- nicznego, jurysdykcja krajowa polskich sądów powinna być ustalana na podstawie norm jurysdykcyjnych rozporządzenia. Wnioski wynikające z przeprowadzonych badań zostały szerzej przedstawione w ramach roz- ważań zawartych w rozdziale IV, pkt 1.3 i 2.4. W pracy uwzględniono stan prawny, literaturę oraz orzecznictwo we- dług stanu na 1 listopada 2010 r. 28 Rozdział I Zagadnienia ogólne prawa i postępowania upadłościowego w prawie państw członkowskich Unii Europejskiej oraz w prawie unijnym 1. Uwagi wprowadzające Różne kierunki rozwoju prawa handlowego oraz zmieniająca się sy- tuacja gospodarcza i polityczna spowodowały, że obecnie regulacje doty- czące niewypłacalności dłużnika w państwach członkowskich Unii Eu- ropejskiej są niezwykle zróżnicowane1. Okoliczność tę zauważył również 1 Zróżnicowanie systemów prawa upadłościowego, które dzisiaj jest zasadniczą prze- szkodą dla przyjęcia jednego, uniwersalnego i wspólnego prawa upadłościowego dla wszyst- kich państw członkowskich Unii Europejskiej, było zauważalne już od początku kształtowa- nia się zasad tego prawa w średniowiecznej Europie. Rozwój prawa upadłościowego wiązał się wówczas ściśle z rozwojem prawa handlowego, zwanego początkowo prawem kupieckim (lex mercatoria), a upadłość regulowały liczne systemy praw miejskich powstałe między XIII a XVII w. Już wówczas można było wyróżnić dwa kierunki. Pierwszy, skodyfi kowany przez Hiszpana Salgado de Samoza w dziele Labirynthus creditorum concurrencium, przyjęty głów- nie w miastach niemieckich, charakteryzował się pozostawieniem inicjatywy władzy sądowej, której musieli się poddać wierzyciele. Drugi system rozwijał się głównie w miastach włoskich i francuskich i pozostawiał znaczną swobodę działania wierzycielom. Ten drugi system został ostatecznie skodyfi kowany we Francji, w akcie zwanym Ordonance de commerce, w 1673 r. (por. szerzej K. Sójka-Zielińska, Historia prawa, Warszawa 2000, s. 70; K. Kalicińska, Wie- rzytelność w postępowaniu upadłościowym, Kraków 1998, s. 16). Akt ten inkorporował do prawa francuskiego tryb postępowania znany z czasów rzymskich jako cessio bonorum, który umożliwiał dłużnikowi uzyskanie tzw. amnestii – lettres de répit (na temat przebiegu zarówno veditio bonorum, jak i cessio bonorum por. szerzej W. Rozwadowski, Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992, oraz W. Osuchowski, Zarys rzymskiego prawa prywatnego, Warszawa 1966). Ordonance de commerce i zawarte w nim normy prawa upad- łościowego miały zastosowanie wyłącznie do kupców, co było przez kolejne wieki powielane w wielu systemach prawnych, które nie przewidywały upadłości konsumenckiej. 29 Rozdział I. Zagadnienia ogólne prawa i postępowania upadłościowego... prawodawca europejski, stwierdzając w pkt 11 preambuły rozporządzenia nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego, że wskutek istot- nych różnic w prawie materialnym nie byłoby praktyczne wprowadzenie jednolitego i uniwersalnego postępowania upadłościowego, które znala- złoby zastosowanie na obszarze całej Unii. Zróżnicowanie regulacji dotyczących postępowania upadłościowego jest zasadniczo wynikiem dwóch grup czynników. Po pierwsze, państwa członkowskie prowadzą różną politykę społeczną, co wyraża się w więk- szym lub mniejszym uprzywilejowaniu określonych grup wierzycieli w po- stępowaniu upadłościowym. Po drugie, regulacje prawa upadłościowego są ściśle powiązane z regulacjami prawa prywatnego i publicznego dane- go państwa członkowskiego. Dotyczy to zwłaszcza przepisów dotyczą- cych zabezpieczeń wierzytelności, niezwykle zróżnicowanych na teryto- rium Unii2. W literaturze wskazuje się, że różnice pomiędzy systemami prawa upadłościowego w poszczególnych państwach Unii Europejskiej dotyczą przede wszystkim następujących zagadnień3: 1) usytuowania prawa upad- łościowego w systemie prawa; 2) charakteru postępowania upadłościowe- go jako postępowania sądowego lub administracyjnego; 3) podstawowych 2 W literaturze dość zgodnie wskazuje się, że różnorodność systemów prawnych w Eu- ropie jest nie tylko przeszkodą w zakresie zawierania umów transgranicznych, ale również najpoważniejszą barierą w handlu wewnątrzunijnym, tak K. Kudrycka, Czy kodeks cywilny jest sposobem na harmonizację prawa prywatnego w Europie, PPEiM 2008, nr 1, s. 23. Również w odniesieniu do prawa upadłościowego zauważa się komplikacje spowodowane znacznym zróżnicowaniem tego prawa w ramach Unii Europejskiej. Z tego wzgledów Komitet Spraw Prawnych Parlamentu Europejskiego (European Parliament’s Committee on Legal Aff airs) zlecił opracownie dokumentu dotyczącego harmnizacji prawa upadłościowego na poziomie Unii Europejskiej. Dokument ten (Harmonisation of Insolvency Law At EU Level, PE 419.633, dostępny na stronie http://www.insol-europe.org/eu-research/harmonisation-of-insolvency- law-at-eu-level/; wejście z dnia 30 października 2010 r.) został przygotowany przez zespół specjalistów pracujących pod auspicjami Międzynardowego Stowarzyszenia Praktyków Pra- wa Upadłościowego INSOL Europe. 3 W literaturze zagranicznej wyróżnia się cztery zasadnicze systemy prawa upadłościo- wego, których konstrukcja jest naśladowana i odwzorowywana w innych państwach, a mia- nowicie prawo anglosaskie (common law), prawo francuskie, niemieckie i prawo państw skandynawskich – tak P. Omar, European Insolvency Law, Ashgate 2004, s. 51; tak samo w literaturze polskiej T. Chilarski, Upadłość transgraniczna w prawie Unii Europejskiej, War- szawa 2008, s. 2. 30 2. Prawo i postępowanie upadłościowe w systemach prawnych... celów postępowania upadłościowego4; 4) organów postępowania upadłoś- ciowego; 5) zdolności upadłościowej5. Różnice dotyczą też zagadnień szczegółowych, obejmujących zarów- no kwestie materialnoprawne, takie jak skutki ogłoszenia upadłości dla praw i obowiązków upadłego oraz istniejących stosunków prawnych, któ- rych stroną był upadły, a także dopuszczalność potrącania wierzytelno- ści z wierzytelnością upadłego, jak i zagadnienia proceduralne dotyczą- ce wszczęcia postępowania, zarządu masą upadłości, sposobu likwidacji masy upadłości, zawarcia i zatwierdzenia układu, ukończenia bądź umo- rzenia postępowania6. Z powyższych względów przed przystąpieniem do analizy postępo- wania upadłościowego o transgranicznych skutkach i odnoszących się do niego uregulowań prawa unijnego celowe wydaje się przedstawienie ro- dzajów postępowań upadłościowych prowadzonych na podstawie regulacji krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Pozwoli to na jasne określenie w późniejszych rozważaniach, jakie postępowania są objęte za- kresem regulacji rozporządzenia, a w konsekwencji, do jakich spraw mają zastosowanie zawarte w nim normy jurysdykcyjne. 2. Prawo i postępowanie upadłościowe w systemach prawnych państw członkowskich Unii Europejskiej 2.1. Podstawy prawne – modele regulacji prawa upadłościowego W większości systemów prawnych państw członkowskich Unii Euro- pejskiej postępowanie upadłościowe jest uregulowane odrębnymi aktami 4 W literaturze wskazuje się, że zasadniczym celem postępowania upadłościowego jest efektywne rozwinięcie i zagospodarowanie majątku niewypłacalnego dłużnika, co obejmuje również sanowanie (restrukturyzację) prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jeżeli tylko zasadne będzie uznanie, że właśnie w ten sposób dojdzie do najbardziej efektyw- nego zagospodarowania majątku dłużnika – tak M. Szydło, Jurysdykcja krajowa…, s. 41. 5 Por. T. Chilarski, Upadłość transgraniczna…, s. 1–2. 6 J. Marshall, Comparing Europe’s Insolvency Rules, International Financial Law Review 2002, no. 6, s. 23–30. 31 Rozdział I. Zagadnienia ogólne prawa i postępowania upadłościowego... prawnymi (np. w Austrii, Belgii, Czechach, na Litwie, Łotwie, w Niem- czech, Polsce, Hiszpanii7 itd.). 7 Austriackie postępowanie dotyczące niewypłacalności dłużnika do niedawna regulo- wały dwa akty prawne, tj. Cesarskie Rozporządzenie o upadłości z dnia 10 grudnia 1914 r. (Konkursordnung, RGBl z 1914 r., nr 337) i pochodzące z tego samego roku Cesarskie Roz- porządzenie o spłacie i restrukturyzacji zobowiązań (Ausgleichsordnung, RGBl z 1914 r., nr 337 (ponownie opublikowane w BGBI z 1934 r., II 221)). Ustawy te pochodziły z czasów monarchii habsburskiej i były wielokrotnie nowelizowane w celu dostosowania do wymagań współczesnego obrotu gospodarczego – por. szerzej F. Zoll, Czy austriackie prawo dotyczące niewypłacalności może stanowić wzór dla polskiego ustawodawcy, Studia Prawnicze 2001, z. 2, s. 31 i n.; A. Hrycaj, Realizacja praw wierzycieli w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku dłużnika w Polsce i w Austrii – zagadnienia wybrane, Palestra 2009, z. 7–8. Ustawy te przestały obowiązywać 1 lipca 2007 r., kiedy to weszło w życie nowe prawo upadłoś- ciowe – Insolvenzrechtsänderungsgesetz, BGBl 2010, cz. I, nr 29. Postępowanie upadłościowe w Belgii jest uregulowane m.in. ustawą z dnia 8 sierpnia 1997 r. o upadłości likwidacyjnej (het faillissement/la faillite), opublikowaną w Belgisch Staatsblad/Moniteur Belge (dalej jako BS) z dnia 27 października 1997 r. Postępowanie to jest objęte zakresem regulacji rozporządze- nia. Ustawa nr 182 z dnia 30 marca 2006 r. Pierwotnie ustawa ta miała wejść w życie 1 lipca 2007 r., ale termin ten został przesunięty i ostatecznie zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 2008 r. W związku z kryzysem ekonomicznym, który w 2009 r. dotknął Czechy (podobnie jak całą Europę), ustawa ta została zmieniona przyjętą w lipcu 2009 r. ustawą nr 217. Po- stępowanie upadłościowe na Litwie jest uregulowane w ustawie nr IX-216 z dnia 20 marca 2001 r. – Prawo upadłościowe dla przedsiębiorców (Liteuvos respublikos imoniu bankroto istatymas. Valstybes žinios, 2001, nr 31–1010), która weszła w życie 1 lipca 2001 r. Ustawa ta dotyczy wszystkich przedsiębiorców wpisanych do rejestru i reguluje wyłącznie postępowa- nie upadłościowe obejmujące likwidację majątku dłużnika. Postępowanie restrukturyzacyjne jest uregulowane w ustawie z dnia 20 marca 2001 r. o restrukturyzacji przedsiębiorstw (Li- teuvos respublikos imoniu restrukturizavimo isatymas. Valstybes žinios, 2001, nr 31–1012). Litewski system prawa upadłościowego opiera się bowiem na założeniu rozdziału postępo- wania upadłościowego od postępowania restrukturyzacyjnego. Postępowanie upadłościowe na Łotwie jest uregulowane w ustawie z 26 lipca 2010 r., która weszła w życie 11 listopada 2010 r Ustawa ta realizuje postulaty i uwagi zgłoszone uprzednio względem prawa łotewskie- go przez Bank Światowy. Postępowanie upadłościowe w Niemczech uregulowane jest ustawą z dnia 5 października 1994 r. – Prawo o niewypłacalności (Insolvenzordnung, InsO – Bun- desgesetzblatt (BGBL) 1994, cz. I, s. 2866–2911), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., zastępując obowiązujące od 1877 r. prawo upadłościowe (Konkursordnung), prawo układowe (Vergleichsordnung) oraz obowiązujące na terenach wschodnich Niemiec prawo o egzekucji generalnej (Gesamtvollstreckungsordnung). Zgodnie z aneksem A do rozporzą- dzenia w sprawie postępowania upadłościowego postępowania, które jeszcze toczą się na podstawie poprzednio obowiązującego prawa upadłościowego (das Konkursverfahren, das gerichtliche Vergleichsverfahren, das Gesamtvollstreckungsverfahren), są objęte zakresem zastosowania rozporządzenia. W dniu 1 września 2004 r. w Hiszpanii weszło w życie nowe prawo upadłościowe (Ley Concursal) – ustawa z dnia 9 lipca 2003 r., nr 22/2003. Ustawa ta została następnie zmieniona m.in. ustawą z dnia 27 marca 2009 r., nr 3/2009. 32 2. Prawo i postępowanie upadłościowe w systemach prawnych... W niektórych systemach prawnych zagadnienia dotyczące upadłości przedsiębiorców lub osób prawnych zawarte są w kodeksie handlowym lub w prawie spółek. Tak jest m.in. w Bułgarii, w której postępowanie upadłoś- ciowe (Производство по несъстоятелност) jest postępowaniem sądo- wym prowadzonym na podstawie przepisów części czwartej kodeksu han- dlowego z 1991 r.8, oraz we Francji, w której postępowanie upadłościowe jest uregulowane przepisami kodeksu handlowego (Code de commerce)9. Podobnie jest w Irlandii, w której regulacje dotyczące postępowania upad- łościowego zawarte są w ustawie z 1963 r. – Prawo spółek10, regulującej 8 Държавен вестник (dalej jako DB) z dnia 18 czerwca 1991 r. (nr 48). Uregulowania dotyczące postępowania upadłościowego pochodzą z 1994 r. i były wielokrotnie zmieniane. Najpoważniejsze zmiany weszły w życie w 2000 i 2003 r. i dotyczyły m.in. zwiększenia kon- troli i nadzoru nad działalnością syndyka masy upadłości, przyśpieszenia i usprawnienia po- stępowania, wprowadzenia nowego organu kontroli i specjalnego egzaminu dla osób, które chcą pełnić funkcję syndyka w postępowań upadłościowych. W wyniku nowelizacji z 2005 i 2006 r. wprowadzono ustawową defi nicję niewypłacalności, dwuinstancyjność postępowania odwoławczego oraz obowiązek ogłoszeń w Rejestrze Handlowym – szerzej M. Neidenowa, Bulgaria (w:) J. Lowitzsch (ed.), Th e Insolvency Law on Central and Eastern Europe, Berlin 2007. Bułgarski kodeks handlowy w angielskiej wersji językowej jest również dostępny pod adresem internetowym http://www.fi foost.org/bulgarien/recht/en/commerce_law/index. php; wejście z dnia 30 października 2010 r. 9 Kodeks handlowy (Code de commerce) z dnia 18 września 2000 r., wprowadzony w życie ordonansem nr 2000-912 z dnia 18 września 2000 r., Dziennik Urzędowy (Journal Offi ciel, dalej JORF) z dnia 21 września 2000 r., ze zmianami wprowadzonymi w szczegól- ności następującymi aktami prawnymi: ustawą nr 2005-845 z dnia 26 lipca 2005 r. o ochro- nie przedsiębiorstw (loi n° 2005-845 du 26 juillet 2005 de sauvegarde des entreprises), JORF nr 173 z dnia 27 lipca 2005 r.; ordonansem nr 2008-1345 z dnia 18 grudnia 2008 r., wprowa- dzającym reformę prawa przedsiębiorstw w kryzysie (ordonnance n° 2008-1345 du 18 dé- cembre 2008 portant réforme du droit des entreprises en diffi culté), JORF nr 0295 z dnia 19 grudnia 2008 r. (zmiany wprowadzone ordonansem weszły w życie z dniem 15 lutego 2009 r.), ostatecznie zatwierdzonym przez art. 138 I ustawy nr 2009-526 z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie uproszczenia i wyja
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Jurysdykcja krajowa w sprawach o ogłoszenie upadłości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: