Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00129 009854 7515743 na godz. na dobę w sumie
Kampania wyborcza w regulacji prawnej i w praktyce (stan prawny na 15 lipca 2015 r.) - ebook/pdf
Kampania wyborcza w regulacji prawnej i w praktyce (stan prawny na 15 lipca 2015 r.) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788379698516 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Kampania wyborcza jest obecnie zjawiskiem o niezwykle istotnej wadze, a jednocześnie jednym z tych etapów procedury wyborczej, które mają duże znaczenie dla funkcjonowania współczesnych społeczeństw demokratycznych. Problematyka ta nie była dotychczas w sposób całościowy przedstawiona w opracowaniu o prawniczym charakterze. Przeprowadzenie analizy prawnej problematyki kampanii wyborczej jest natomiast pożądane, jako że praktyka ustrojowa w tym zakresie uwypukla liczne problemy, które pojawiają się w jej toku. Autorka przeprowadza dogłębną analizę regulacji kampanii wyborczej, zawartej w kodeksie wyborczym na tle regulacji przyjmowanej w poprzedzających kodeks ordynacjach oraz rozwiązań w innych państwach, formułując wnioski zarówno co do sposobu interpretacji przepisów, jak i postulatów de lege ferenda. Dlatego też niniejsza książka stanowi istotną pozycję w sferze prawa wyborczego, która może wzbudzić zainteresowanie nie tylko przedstawicieli nauki prawa, lecz także politologów, socjologów, a nadto polityków oraz publicystów.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Anna Rakowska-Trela – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Centrum Studiów Wyborczych, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Piotr Uziębło OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Anna Rakowska-Trela, Łódź 2015 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07035.15.0.M Ark. wyd. 30,5; ark. druk. 28,875 ISBN 978-83-7969-850-9 e-ISBN 978-83-7969-851-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 mojej Mamie Spis treści Wykaz skrótów Wstęp I. Kampania wyborcza – zagadnienia wprowadzające 1. Pojęcie kampanii wyborczej 2. Funkcje wyborów a kampania wyborcza 3. Kampania wyborcza w konstytucjach i dokumentach międzynarodowych 4. Geneza regulacji prawnej kampanii wyborczej w Polsce 5. Konstytucyjne ramy kampanii wyborczej w Polsce 6. Zasady prawa wyborczego a kampania wyborcza II. Czas trwania kampanii wyborczej 1. Determinanty i znaczenie czasu trwania kampanii wyborczej 2. Początek i długość kampanii wyborczych w Polsce 2.1. Ewolucja rozwiązań dotyczących czasu trwania kampanii wyborczych 2.2. Początek i czas trwania kampanii wyborczych w praktyce 2.3. Znaczenie prawne rozpoczęcia kampanii wyborczej 3. Zakończenie kampanii wyborczej. Cisza wyborcza III. Uczestnicy kampanii wyborczej 1. Uczestnicy kampanii wyborczej – możliwe rozwiązania prawne 2. Ratio legis istnienia komitetów wyborczych w polskim prawie wyborczym 3. Pojęcie i charakter prawny komitetu wyborczego 4. Rodzaje komitetów wyborczych 5. Uprawnienia komitetów wyborczych w kampanii wyborczej IV. Agitacja wyborcza i jej formy 1. Pojęcie agitacji wyborczej. Agitacja wyborcza a kampania wyborcza 2. Formy prowadzenia agitacji wyborczej 2.1. Zbieranie podpisów popierających zgłoszenia kandydatów 2.2. Zgromadzenia, pochody i manifestacje 2.3. Przemówienia 2.4. Loterie fantowe, innego rodzaju gry losowe i konkursy 2.5. Agitacja wyborcza w Internecie 9 11 19 19 31 40 53 62 75 85 85 92 92 97 105 116 141 141 144 148 157 164 177 177 193 195 197 199 200 202 8 Spis treści V. Zasady prowadzenia agitacji wyborczej 1. Zgoda pełnomocnika wyborczego 2. Zbieranie podpisów popierających kandydatów 3. Pozakodeksowe ograniczenia agitacji wyborczej 4. Kodeksowe ograniczenia agitacji wyborczej 4.1. Ograniczenia co do miejsca prowadzenia agitacji wyborczej 4.2. Pozostałe kodeksowe ograniczenia agitacji wyborczej 5. Problem prowadzenia agitacji wyborczej za pośrednictwem Internetu VI. Materiały wyborcze i ich rozpowszechnianie 1. Pojęcie i ochrona materiałów wyborczych 2. Zasady rozpowszechniania materiałów wyborczych… VII. Sondaże wyborcze 1. Sondaże w kampanii wyborczej 2. Zakaz publikacji wyników sondaży w czasie ciszy wyborczej VIII. Kampania wyborcza w radiu i telewizji 1. Znaczenie i specyfika kampanii wyborczej w radiu i telewizji 2. Pojęcie audycji wyborczej 3. Nieodpłatne rozpowszechnianie audycji wyborczych 4. Płatne rozpowszechnianie audycji wyborczych 5. Debaty wyborcze IX. Postępowanie w trybie wyborczym jako element kampanii wyborczej 1. Procedury sądowo-wyborcze 2. Cel i przedmiot ochrony postępowania w trybie wyborczym 3. Ochrona prawdziwości informacji zawartych w  materiałach wyborczych a prawo cywilne i prawo prasowe 4. Przebieg postępowania w trybie wyborczym Zakończenie Bibliografia Od Redakcji 211 211 221 229 240 240 254 260 267 267 274 299 299 312 323 323 333 339 354 365 375 375 385 398 402 427 437 461 Wykaz skrótów – „Biuletyn Informacji Publicznej” – Konwencja o  ochronie praw człowieka i  podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupeł- niona Protokołem nr 2, Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 – Europejski Trybunał Praw Człowieka – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. – ustawa z  dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93 ze zm. 1997, nr 88, poz. 553 ze zm. BIP EKPC ETPC k.c. k.k. k.p.c. KRRiT k.w. k.wyk. – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964, nr 43, poz. 296 ze zm. – Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji – ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy, Dz.U. – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, Dz.U. 2011, nr 21, poz. 112 ze zm. 1971, nr 12, poz. 114, ze zm. MPPOiP – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i  Politycz- nych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., Dz.U. 1977, nr 38, poz. 167 PKW – Państwowa Komisja Wyborcza Wstęp Kampania wyborcza jest jednym z tych etapów procedury wyborczej, które mają istotne znaczenie dla funkcjonowania współczesnych spo- łeczeństw demokratycznych. Jest jednocześnie zjawiskiem stosunkowo nowym, które wykształciło się w praktyce, następnie zaś zostało objęte regulacją prawną. Regulacji kampanii wyborczej stawiane są dwa, niekie- dy nie tylko pozornie wykluczające się cele: z jednej strony zapewnienia wolności rywalizacji politycznej w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybory, z drugiej – zagwarantowania jej uczciwości i równości jej uczest- ników, nie tylko w wymiarze formalnym, ale obejmującym i faktyczne wyrównywanie szans. Prawna regulacja kampanii wyborczej w różnych państwach kształto- wała się na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. W Polsce proces ten rozpoczął się dopiero po 1989 r., przy czym początkowo przyjmowane unormowania były ubogie, a  nawet – można ocenić – niekiedy jedynie fasadowe. Z uwagi na niezwykle dynamiczny – w porównaniu z innymi dziedzinami życia publicznego – rozwój kampanii wyborczej jako zjawiska politycznego, także jej prawne uregulowanie podlegało intensywnej ewo- lucji zarówno w zakresie objętości i szczegółowości, jak i obejmując coraz szerszy zakres zachowań składających się na kampanię wyborczą. Mimo to obecnie formułowane są wobec prawnej regulacji kampanii wyborczej uwagi krytyczne, sprowadzające się do oceny, że w wielu aspektach nie od- powiada ona współczesnym wyzwaniom, nie nadążając za rozwojem prak- tyki politycznej, w tym przede wszystkim co do form i sposobów komu- nikowania się kandydujących z wyborcami. Nie sposób wielu z tych uwag nie podzielić, a brak na nie właściwej reakcji ze strony ustawodawcy może mieć negatywne skutki. Dlatego tak ważne jest sformułowanie wobec regu- lacji kampanii wyborczej przyjętej w kodeksie wyborczym postulatów de lege ferenda, opartych na analizie standardów międzynarodowych, a tak- że wynikających z doświadczeń innych państw oraz z praktyki stosowania obowiązujących przepisów i poddanie ich pod rozwagę prawodawcy. 12 Kampania wyborcza cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem w na- ukach politycznych1. Analizując jej prawną regulację, nie można oczywi- ście pominąć opracowań politologicznych, jako że kampania wyborcza jest niewątpliwie zjawiskiem o  charakterze politycznym, tak więc, aby prawidłowo konstruować i interpretować regulujące ją przepisy i normy, trzeba brać pod uwagę jej istotę i  cechy opisywane przez politologów. Brakuje natomiast całościowego opracowania dotyczącego kampanii wyborczej o charakterze prawniczym. Pewnymi jej aspektami zajęli się w swoich pracach Grzegorz Kryszeń2 i Piotr Uziębło3. Materiału do anali- zy dostarczają także dostępne komentarze do k.w. oraz ustaw wyborczych obowiązujących przed jego wejściem w życie, w tym autorstwa Bogusła- wa Banaszaka4, a przede wszystkim Kazimierza Wojciecha Czaplickiego, Bogusława Dautera, Stefana Jana Jaworskiego, Andrzeja Kisielewicza i  Fryderyka Rymarza5. Rozważania wymienionych Autorów, członków Państwowej Komisji Wyborczej i pracowników Krajowego Biura Wybor- czego, dostarczają wiedzy na temat praktyki kampanii wyborczej i pro- blemów, jakie wynikają z  obecnie obowiązującej jej regulacji prawnej. Dla rozważań na temat poszczególnych wątków podejmowanych w pracy pomocne okazały się także prace Stanisława Gebethnera, Andrzeja Soka- li, Krzysztofa Skotnickiego, Marka Chmaja, Jarosława Zbieranka, Anny Frydrych-Depki, Jacka Sobczaka, Jarosława Szymanka. Analizie podda- ne są także dokumenty Państwowej Komisji Wyborczej, która nierzadko przedmiotem swoich wyjaśnień, stanowisk, komunikatów, apeli i pism czyni zagadnienia związane z kampanią wyborczą. Źródła te mają o tyle 1 Można tu m.in. wymienić dysertacje Bogusławy Dobek–Ostrowskiej, Roberta Wisz- niowskiego czy Alicji Jaskierni na temat kampanii wyborczej w mediach elektro- nicznych. 2 Zob. przede wszystkim: Standardy prawne wolnych wyborów parlamentarnych, Białystok 2007, ale także: Ramy czasowe kampanii wyborczej do parlamentu, „Ad- ministracja Publiczna. Studia Krajowe i  Międzynarodowe” 2006, nr 1; Standardy rywalizacji wyborczej w wyborach parlamentarnych, „Przegląd Sejmowy” 2007, z. 2; Selekcja i zgłaszanie kandydatów w wyborach parlamentarnych w świetle standar- dów wyborów demokratycznych, „Studia Wyborcze” 2006, t. II. 3 Zob. Zasada równości wyborów parlamentarnych w państwach europejskich i połu- dniowoamerykańskich, Warszawa 2013, gdzie Autor wiele miejsca poświęca zasa- dzie równości w kampanii wyborczej. 4 Kodeks wyborczy. Komentarz, Warszawa 2014. 5 K.W. Czaplicki, B. Dauter, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Kodeks wybor- czy. Komentarz, Warszawa 2014, ale także: K.W. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisiele- wicz, F. Rymarz, Samorządowe prawo wyborcze. Komentarz, Warszawa 2010 czy K.W. Czaplicki, Rola i zadania PKW w medialnej kampanii wyborczej, [w:] B. Krauz- -Mozer, K. Sobolewska-Myślik (red.), Oblicza polskiego systemu politycznego, To- ruń 2007. Wstęp Wstęp 13 istotne znaczenie, że uwypuklają i opisują problemy, jakie wyłaniają się w związku ze stosowaniem przepisów dotyczących kampanii wyborczej. Uzasadniając wybór tematu dysertacji rolą, jaką kampania wyborcza pełni we współczesnych społeczeństwach demokratycznych, oraz bra- kiem całościowego opracowania tego zagadnienia pod kątem prawni- czym, należy nadto wyjaśnić przyczyny, dla których w  prowadzonych rozważaniach odwołuję się do unormowań przyjmowanych w  innych państwach oraz do standardów formułowanych w  dokumentach mię- dzynarodowych. Pragnę przy tym wyraźnie podkreślić, że moim celem było przedstawienie rozwiązań polskich na tle rozwiązań obcych, nie zaś prowadzenie szczegółowej analizy o charakterze porównawczym, dlatego przykłady tych regulacji są przywoływane w odniesieniu do tych zagad- nień i w takim zakresie, w jakim może to wzbogacić analizę i pozwo- lić lepiej sformułować ocenę rodzimych rozwiązań, w tym w szczegól- ności postulaty ich zmiany. Prawna regulacja kampanii wyborczej jest obecnie przyjmowana powszechnie przez ustawodawców. Można też ocenić, że w poszczególnych państwach ma ona chronić podobne war- tości: prawidłowość tego etapu procesu wyborczego, uczciwość i wolność rywalizacji, równość podmiotów biorących w niej udział, a także prawa wyborców. Choć ogólne ramy regulacji w różnych ustawodawstwach są w związku z tym zbliżone, to w zakresie szczegółowych rozwiązań często różnią się. Bywa, że różnice te wynikają ze specyfiki ustrojowej państw i ich systemu wyborczego, nierzadko mogą jednak także służyć jako su- gestie dla ustawodawcy polskiego, poszukującego najlepszych rozwiązań. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że przywoływane w pracy regulacje przyjmowane w innych ustawodawstwach stanowią jedynie materiał po- równawczy i inspirację co do formułowanych w pracy ocen i postulatów i w takim charakterze i zakresie są one przedstawiane, celem nie jest na- tomiast szczegółowe ich omawianie. W prowadzonej analizie nie sposób także nie odwołać się do standar- dów międzynarodowych zarówno ogólnych, wyznaczających kierunek regulacji rywalizacji politycznej i  wyborczej, formułowanych w  wiążą- cych Polskę umowach międzynarodowych, jak i szczegółowych, odno- szących się bezpośrednio do poszczególnych zagadnień kampanii wy- borczej, wyrażanych przede wszystkim we wzorcowych zbiorach reguł dotyczących procedury wyborczej, powstających w ramach współpracy międzynarodowej. Dokumenty te formułują na tyle istotne standardy, by apelować do ustawodawcy polskiego o ich rozważenie przy uchwalaniu przepisów regulujących kampanię wyborczą, jak i do pozostałych orga- nów publicznych o ich przestrzeganie w procesie stosowania. Odnośnie do wyboru państw, których rozwiązania są przywoływane w dysertacji, to przede wszystkim są to państwa europejskie, co jest uza- 14 sadnione perspektywą badawczą, oraz państwa Ameryki Południowej. Rację ma bowiem Piotr Uziębło, gdy wskazuje, że zdecydowaną więk- szość państw obu kontynentów można uznać za spełniające standardy demokratyczne6. Uzasadniając odwołania do rozwiązań obowiązujących w  państwach południowoamerykańskich, nie sposób jednak pominąć także okoliczności, że przyjęte w  nich regulacje są często interesujące i nowatorskie, a prawo wyborcze, także dotyczące kampanii wyborczej, cieszy się dużym zainteresowaniem przedstawicieli doktryny, którzy for- mułują ciekawe prawidłowości i wnioski, w tym mające charakter uni- wersalny, które z powodzeniem mogą być jeśli nie wzorem, to z pewno- ścią przedmiotem inspirującej analizy dla ustawodawcy polskiego. Dysertacja podzielona jest na dziewięć rozdziałów, z  których każdy dotyczy innego zagadnienia szczegółowego, związanego z kampanią wy- borczą. Każdy z nich podzielony jest na podrozdziały odnoszące się do poszczególnych grup zagadnień związanych z tematem danego rozdzia- łu. Dodatkowo, podrozdziały w rozdziałach II, IV i V, dla przejrzysto- ści prowadzonej analizy, podzielone są na punkty. Wprowadzanie tego typu systematyki w pozostałych rozdziałach jest niepotrzebne i byłoby sztuczne. Całość rozważań prowadzonych w  opracowaniu wyczerpuje natomiast prawną regulację kampanii w  obowiązującym kodeksie wy- borczym, z koniecznym uwzględnieniem przepisów innych ustaw. Choć poszczególnym ich fragmentom, jak chociażby zagadnieniu komitetów wyborczych czy kampanii wyborczej w radiu i telewizji, można by po- święcić osobne monografie, to dla zupełności analizy podjętego zagad- nienia zasadne było omówienie ich w niniejszej pracy zasadniczo w takim zakresie, w jakim ujmuje je k.w. i jaki jest konieczny dla przedstawienia całokształtu norm regulujących kampanię wyborczą w Polsce. Rozdział I ma charakter wstępny i wyjaśniający, ale zarazem jest nie- zwykle istotny, gdyż formułuję w nim teoretyczne podstawy dla dalszych rozważań. Podejmuję bowiem próbę przybliżenia, czym jest współcze- śnie kampania wyborcza i jak należy ją rozumieć. Przedstawiam także genezę i ewolucję jej regulacji, co wydaje się niezbędne dla zrozumienia jej współczesnych uwarunkowań konstytucyjnych, które przedstawiam w  dalszej części rozdziału. Omawiając kampanię wyborczą w  konsty- tucjach innych państw i  dokumentach międzynarodowych, znaczenie funkcji wyborów, a  także konstytucyjnych wolności i  praw oraz zasad prawa wyborczego dla prawnej regulacji kampanii wyborczej, mam na celu zarysowanie granic i wytycznych, które powinien uwzględniać pra- wodawca, normując tę sferę aktywności. Co znamienne, w czasie kampa- nii wyborczej wymienione zagadnienia i wartości nabierają szczególnego 6 P. Uziębło, op. cit., s. 10. Wstęp Wstęp 15 znaczenia, jako że jej okres jest jednym z tych, który powinien w pełni odpowiadać wymogom demokratycznego ustroju i wolnych, sprawiedli- wych wyborów oraz – co więcej – je współkształtować. Rozdział II dotyczy zagadnienia, które nie cieszy się dużym zain- teresowaniem w  polskiej doktrynie, jakim jest kwestia czasu trwania kampanii wyborczych. Podejmuję w  nim także próbę przedstawienia skutków, jakie wiążą się z rozpoczęciem oraz zakończeniem kampanii. Zagadnienie okresu bezpośrednio poprzedzającego początek kampanii wyborczej, w tym przede wszystkim aktywności w tym czasie podmio- tów zamierzających podjąć rywalizację w  zbliżających się wyborach, a także kwestia ciszy wyborczej, następującej po zakończeniu kampanii i trwającej do czasu zakończenia głosowania, są przedmiotem zaintere- sowania nie tylko przedstawicieli nauk prawnych czy politycznych, ale także administracji wyborczej, publicystów oraz polityków. Choć w mo- jej ocenie rozwiązania obowiązujące w tym zakresie obecnie w Polsce nie są optymalne, to postulaty co do nich, formułowane w dyskursie pu- blicznym, również często trudno uznać za trafione. Dlatego konieczna jest ich szczegółowa analiza. Rozważania prowadzone w kolejnym rozdziale III mają na celu przy- bliżenie okoliczności pojawienia się i utrzymywania w polskim prawie wyborczym komitetów wyborczych, a więc podmiotów, które są upraw- nione do podejmowania rywalizacji wyborczej i na rzecz których ustawo- dawca przewidział prawo wyłączności prowadzenia agitacji wyborczej, a także ich konstrukcji i prawnego charakteru. Podejmuję także próbę przedstawienia roli i zadań, jakie w czasie kampanii ciążą na komitetach wyborczych i jakie w tym okresie przysługują im uprawnienia, Jak już wskazałam wcześniej, rozważania te nie wyczerpują całości zagadnień dotyczących komitetów, a koncentrują się na przybliżeniu dotyczącej ich problematyki w takim zakresie, w jakim jest to istotne dla rozważań na temat kampanii wyborczej. Podejmuję więc próbę określenia ratio legis utrzymywania instytucji komitetów wyborczych w polskim prawie wy- borczym, w tym na tle rozwiązań przyjmowanych w innych państwach, wyjaśnienia ich charakteru prawnego i przybliżenia rodzajów komitetów wyborczych, ale przede wszystkim koncentruję na omówieniu ich atry- butów, roli i uprawnień w kampanii wyborczej. Pozostałe kwestie, w tym np. szczegóły dotyczące tworzenia komitetów wyborczych, tryb odwo- ławczy przy odmowie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu, tryb zgłaszania kandydatów czy gospodarka finansowa komitetów, są zagadnieniami drugorzędnymi z punktu widzenia przedmiotu zaintere- sowania niniejszego opracowania i dlatego są w nim pominięte. Tematy- ka komitetów wyborczych, z uwagi na swoją obszerność i wyjątkowość regulacji, zasługuje z pewnością na odrębne i całościowe opracowanie. 16 Rozdział IV dotyczy już bezpośrednio rywalizacji w czasie kampanii wyborczej i ma na celu przybliżenie pojęcia agitacji wyborczej, wyjaśnie- nia relacji, jakie zachodzą między agitacją wyborczą a kampanią wybor- czą, a także omówienie znaczenia i charakteru poszczególnych sposobów prowadzenia agitacji wyborczej. Formułując katalog form prowadzenia agitacji, opisywanych w tym rozdziale, uwzględniam przede wszystkim te, które wymienia polski ustawodawca w  k.w. Uzupełniam go jednak o agitację wyborczą w Internecie, jako ten sposób jej prowadzenia, któ- ry dotychczas nie doczekał się regulacji przez ustawodawcę polskiego, a który w praktyce rozwija się niezwykle dynamicznie i takiej regulacji wymaga. Co ważne, w rozdziale tym staram się zarysować ramy, jakie musi uwzględniać prawodawca, ustanawiając w prawie wyborczym regu- ły prowadzenia agitacji wyborczej. Rozważania prowadzone w rozdziale IV stanowią więc podstawę do analizy zasad prowadzenia agitacji uregulowanych w k.w., którą przepro- wadzam w kolejnym, V rozdziale. Omawiam w nim bowiem szczegółowo ramy prawne, jakie polski ustawodawca wprowadził dla poszczególnych sposobów prowadzenia agitacji wyborczej. Zajmuję się więc m.in. ko- niecznością uzyskania zgody pełnomocnika wyborczego na prowadzenie agitacji, regulacją zbierania podpisów popierających kandydatów7 czy ograniczeniami agitacji wyborczej co do miejsca jej prowadzenia. Podej- muję także próbę odpowiedzi na pytanie, czy w Polsce obowiązują inne, poza wymienionymi w k.w., ograniczenia dotyczące prowadzenia agita- cji. Jeden z podrozdziałów w tym rozdziale dotyczy problemu prowadze- nia agitacji wyborczej za pośrednictwem Internetu i postulatów de lege ferenda w tym zakresie. Kolejny, VI rozdział poświęcony jest materiałom wyborczym: anali- zie ich kodeksowej definicji oraz ustanowionym regułom ich wykorzy- stywania w  kampanii wyborczej. Choć rozpowszechnianie materiałów wyborczych stanowi oczywiście formę prowadzenia agitacji wyborczej, to jednak z uwagi na doniosłość – także praktyczną – tego zagadnienia oraz uwagę, jaką poświęca mu polski ustawodawca, zasadne jest odrębne, a jednocześnie całościowe jej omówienie. W rozdziale VII podejmuję próbę ustalenia roli, jaką dla kampanii wyborczej mają sondaże – badania opinii publicznej związane z wy- borami. Choć sondaże wyborcze są w Polsce kategorią prawną, uję- tą w art. 115 k.w., a więc w przepisie znajdującym się w rozdziale doty- 7 Z punktu widzenia precyzji i poprawności językowej powinno się mówić o zbiera- niu podpisów wyborców popierających zgłoszenia kandydatów lub list kandyda- tów, w pracy posługuję się jednak sformułowaniem użytym przez ustawodawcę, tj. „zbieranie podpisów popierających” kandydatów. Wstęp Wstęp 17 czącym kampanii wyborczej, to w mojej ocenie nie stanowią one formy prowadzenia agitacji wyborczej sensu stricto. Niezwykle często jednak publikowanie wyników sondaży wpływa – w sposób mniej lub bardziej zamierzony – na postawy wyborców. Dlatego też konieczne jest omówie- nie znaczenia i roli sondaży w kampanii wyborczej, a także – wobec ubó- stwa regulacji zawartej w k.w. – sformułowanie postulatów de lege ferenda co do ich regulacji. W rozdziale VIII niniejszego opracowania opisuję reguły prowadzenia kampanii i agitacji wyborczej w programach nadawców radiowych i te- lewizyjnych. Jak już wspomniałam, zagadnienie to jest na tyle obszerne i wielowątkowe, że zasługuje na odrębną monografię. Obejmuje bowiem nie tylko normy zawarte k.w., ale także wynikające z  aktów prawnych bezpośrednio odnoszących się do mediów elektronicznych kwestie ich wolności i niezależności dziennikarskiej, relacjonowania za ich pośred- nictwem przebiegu kampanii wyborczej w programach informacyjnych i  publicystycznych, funkcjonowania nadawców publicznych oraz nie- publicznych w czasie kampanii wyborczej. Jednocześnie nie sposób po- minąć okoliczności, że regulacja kampanii wyborczej w radiu i telewizji przeszła istotną ewolucję, którą należy potraktować jako wytyczną do wykładni obecnie obowiązujących przepisów i jako przyczynek do for- mułowania postulatów de lege ferenda. Ostatni, IX rozdział poświęcony jest tzw. postępowaniu w trybie wy- borczym, którym to określeniem, zgodnie z powszechnie przyjętą prak- tyką, obejmuję uregulowaną w art. 111 k.w. procedurę ochrony prawdzi- wości informacji zawartych w  materiałach wyborczych. Postępowanie to ma dla kampanii wyborczej dwojakie znaczenie: po pierwsze, chroni uczciwość kampanii wyborczej, rozumianą jako umożliwienie obywate- lom dostępu do zgodnych z prawdą informacji o sprawach publicznych i o kandydatach8. Po drugie, może ono być przez uczestników rywalizacji wyborczej wykorzystywane jako okazja do prowadzenia agitacji wybor- czej. Konieczne jest więc dokonanie analizy omawianego postępowania z punktu widzenia dwóch wymienionych aspektów. Po pierwsze, należy ocenić, czy postępowanie w trybie wyborczym jest tak ukształtowane, by najlepiej chronić wartości, na straży których stoi. Po drugie, warto spojrzeć na omawianą w tym rozdziale regulację jako na jedną z metod kontaktu z  wyborcami, noszącego cechy agitacji wyborczej i  poddać art. 111 k.w. wykładni z tego punktu widzenia. Aby osiągniąć założony cel, a więc dokonać oceny rozwiązań dotyczą- cych kampanii wyborczej, przyjętych w k.w., i sformułować w tym za- kresie postulaty de lege ferenda, konieczne jest także odwołanie się do 8 Wyrok TK z 21 lipca 2009, sygn. K 7/09. 18 wykładni historycznej, poprzez przywołanie wcześniej obowiązujących regulacji i przedstawienie ich genezy i ewolucji oraz – przede wszystkim – do wykładni funkcjonalnej, opierającej się na ocenie praktyki stoso- wania przepisów regulujących kampanię wyborczą. Wydaje się, że takie ujęcie pozwala możliwie najbardziej wszechstronnie przeprowadzić ana- lizę, a nadto zaproponować takie zmiany w obowiązującej regulacji, które usuną istniejące niejasności i będą odpowiadały współczesnym wyzwa- niom. Chciałabym w tym miejscu serdecznie podziękować kierownikowi Centrum Studiów Wyborczych Wydziału Prawa i Administracji Uniwer- sytetu Łódzkiego prof. dr. hab. Krzysztofowi Skotnickiemu za życzliwość i wyrozumiałość, które pomogły w pracach nad powstaniem niniejszej monografii. Pragnę także złożyć szczególne podziękowania prof. dr. hab. Piotrowi Uzięble z Katedry Prawa Konstytucyjnego i Instytucji Politycz- nych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego – recen- zentowi wydawniczemu niniejszej książki – którego interesujące, a jed- nocześnie niejednokrotnie polemiczne i inspirujące uwagi pozwoliły na nadanie jej obecnego kształtu. Wstęp I. Kampania wyborcza – zagadnienia wprowadzające 1. Pojęcie kampanii wyborczej Na wstępie warto za Stanisławem Gebethnerem odnotować, że w ostatnich dekadach – zgodnie z ogólną tendencją współczesnego usta- wodawstwa wyborczego – znacznie rozszerzył się zakres przedmiotowy prawa wyborczego. Wskutek tej tendencji regulacją zostały objęte m.in. zasady prowadzenia kampanii wyborczej, przy czym proces ten następo- wał ewolucyjnie1. Kampania wyborcza jest obecnie uważana za zjawisko o  olbrzymim znaczeniu2. Pozostaje w  kręgu zainteresowania nie tylko prawników, ale także politologów, socjologów oraz językoznawców, zaj- mujących się językiem kampanii3. 1 S. Gebethner, Zasady dostępu do radia i telewizji komitetów wyborczych i kandyda- tów na posłów i senatorów, [w:] M. Dubińska-Michalewicz, A. Chodyra (red.), Kon- ferencje i  Seminaria 11(39)00. Rola mediów w  kampanii wyborczej. Biuletyn Biura Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Warszawa 2001, s. 17; zob. też A. Mączyński, Zasady organizacji i prowadzenia kampanii wyborczych, [w:] Konferencja wspólna PKW Rzeczypospolitej Polskiej i  Centralnej Komisji Wyborczej Federacji Rosyjskiej. Warszawa 20–22 września 2012 roku, Moskwa 2013, s. 126. 2 Zob. M. Bankowicz, Kampania wyborcza, [w:] M. Bankowicz (red.), Słownik polityki, Warszawa 1996, s. 102; D. Lipińska, P. Róg, Podszepty marketingu – studium czarne- go PR na przykładzie polskiej sceny politycznej, [w:] Kampanie wyborcze – studium przypadku, Toruń 2009, s. 13; R. Wiszniowski, Marketing wyborczy. Studium kampa- nii wyborczych w systemach prezydenckich i semiprezydenckich (Finlandia, Francja, Polska, Stany Zjednoczone), Warszawa 2000, s. 63. 3 Zob. np. L. Lakomy, Komunikacja perswazyjna w języku polityki na przykładzie pol- skich kampanii prezydenckich, [niepublikowana rozprawa doktorska], Katowice 2008; B. Kudra, Apodyktyczność języka kampanii wyborczej (na materiale z kampanii 2011, „Studia Wyborcze” 2012, t. XIII; M. Krysińska, Jak politycy komunikują się ze swoimi wyborcami? Analiza języka polityków na przykładzie rozmów prowadzonych w telewizji polskiej oraz Internecie, Warszawa 2004; K. Mosiołek-Kłosińska, Slogany wyborcze jako wypowiedzi podsumowujące treści głoszone przez polityków, „Prze- 20 Kampania wyborcza stanowi immanentny element demokratycznego ustroju i wolnych oraz sprawiedliwych wyborów4. Iwona Przeor-Pastu- szak podkreśla, że jest ona charakterystyczna dla systemów demokra- tycznych i wiąże się z realizacją zasady pluralizmu politycznego, kon- kurencyjnością i  wolną grą sił politycznych. Jest przejawem wolnych wyborów, a  zarazem „formą rywalizacji i  walki politycznej w  ramach demokratycznego systemu politycznego”5. Stanowi też ten etap szerzej rozumianej kampanii politycznej, w  którym ugrupowania polityczne najbardziej intensywnie komunikują się z wyborcami, a jej przebieg ma niekwestionowane znaczenie dla wyników zbliżających się wyborów6. Zapewnienie więc swobody kampanii, ochrona przestrzegania w czasie jej trwania wolności i praw zarówno kandydujących, jak i wyborców, ale także określenie jej granic tak, aby wyeliminować przypadki nadużywa- nia przez rządzących uprzywilejowanej pozycji7, jest konieczne do pra- widłowego przebiegu wyborów i zgodności ich wyników z rzeczywisty- mi preferencjami wyborców. Z politologiczno-socjologicznego punktu widzenia istnienie nieustrukturyzowanego elektoratu sprawia, że kan- dydujący muszą aktywnie zabiegać o poparcie8. Czytelne, odpowiadają- ce zasadzie równości i pluralizmu zasady udziału w kampanii sprzyjają także wzrostowi zaufania społeczeństwa do państwa i  jego instytucji. Obecnie, w czasach szybkiego rozwoju mediów i kanałów komunikowa- nia się na odległość, a także profesjonalizacji sposobów kontaktowania się polityków ze społeczeństwem prawna regulacja kampanii wyborczej nabiera coraz większego znaczenia9. Jednocześnie, z tych samych przy- czyn, coraz więcej trudności i wątpliwości budzi interpretacja przepisów gląd Humanistyczny” 1996, nr 4. Zainteresowanie budzi też język polityki poprzed- nich dziesięcioleci, zob. J. Bralczyk, O  języku polskiej propagandy politycznej lat siedemdziesiątych, Warszawa 2001; idem, O języku polskiej polityki lat osiemdziesią- tych i dziewięćdziesiątych, Warszawa 2003. 4 T. Astramowicz-Leyk zauważa, że sposób prowadzenia kampanii uzależniony jest od ustroju politycznego, systemu wyborczego i systemu partyjnego oraz tradycji; eadem, Kampania wyborcza, [w:] S. Opara i zespół (red.), Mały słownik politologii, Toruń 2007, s. 68. 5 I. Przeor-Patuszak, Kampania wyborcza, [w:] M. Chmaj, J. Marszałek-Kawa, W. So- kół, Encyklopedia wiedzy politycznej, Toruń 2004, s. 125. 6 Więcej na temat wzajemnego stosunku kampanii politycznej i kampanii wyborczej zob. rozdział dotyczący ram czasowych kampanii wyborczej. 7 Na takie przypadki w Polsce zwraca uwagę P. Kowal, Wnioski z wyborów samo- rządowych, [w:] P. Kosiewski (red.), Wybory: wiarygodność i sprawność, Warszawa 2014, s. 9. 8 D. Lipińska, P. Róg, op. cit., s. 13. 9 Zob. A. Rakowska, Formy i granice kampanii wyborczych według kodeksu wyborcze- go, [w:] K. Skotnicki (red.), Kodeks wyborczy. Wstępna ocena, Warszawa 2011, s. 112. I. Kampania wyborcza – zagadnienia wprowadzające 1. Pojęcie kampanii wyborczej 21 regulujących kampanię, które – z uwagi na szybki rozwój metod i form jej prowadzenia – często zdają się nie przystawać do współczesnej rze- czywistości. Poszukując znaczenia pojęcia „kampania wyborcza”, warto w pierw- szej kolejności odwołać się do jego etymologii. Przyjmuje się, że polskie słowo „kampania” pochodzi od francuskiego campagne, oznaczającego pierwotnie m.in. wieś, pole, sezon roboczy, a także wyprawę10. Jego źró- dłosłów jest jednak łaciński, na co wskazuje sposób określania kampa- nii w  innych językach: campaign (angielski), la campaña (hiszpański), campagne (francuski), die Kampagne (niemiecki), campania (włoski), кампа ния (rosyjski). Późnołacińska campania oznaczała równinę11. An- drzej Bańkowski podaje, że początkowo słowa „kampania” używano do oznaczenia pracy w polu, zwłaszcza żniwnej12. Podkreśla się także wo- jenne konotacje słowa „kampania” jako używanego na określenie nie- przerwanych działań wojennych, a nadto podaje, że kampania to „zespół wszelkich działań służących osiągnięciu określonego celu”13, „zorgani- zowane, energiczne działanie, akcja zmierzająca do określonego celu; zespół prac objętych jakimś jednym okresem i wspólnym celem; okres nasilenia tych prac”14. Także we współczesnej polszczyźnie znaleźć moż- na nawiązanie do tego znaczenia, kampania bowiem jest rozumiana jako etap wojny, a także okres pracy sezonowej15. Nawiązaniem do znaczenia słowa „kampania” jako okresu wytężonej pracy jest właśnie pojęcie kampanii wyborczej. Obecnie jest bowiem rozumiana przede wszystkim jako okres wytężonej pracy politycznej lub społecznej, zorganizowana akcja w polityce, propagandzie. Właśnie taką zorganizowaną akcją jest kampania wyborcza. Użycie na określe- nie tego zjawiska słowa „kampania” akcentuje więc zaangażowane, na- tężenie pracy, jej zorganizowanie, nastawienie na osiągnięcie określo- nego celu. W nauce proponuje się różne definicje kampanii wyborczej. Można je podzielić na formułowane z dwóch perspektyw: politologicznej i praw- niczej. Pierwsze z nich kładą nacisk na zachowania aktorów sceny po- litycznej i z tego punktu widzenia starają się doprecyzować, czym jest kampania wyborcza. Z kolei definicje o charakterze prawniczym ujmu- 10 A. Mączyński, op. cit., s. 125. 11 W. Kopaliński, Podręczny słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, War- szawa 2006, s. 365–366. 12 A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 2000, s. 616. 13 A. Latusek (red.), Nowy słownik wyrazów obcych, Kraków 2003, s. 282. 14 J. Tokarski (red.), Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1980, s. 334; M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1979, s. 867. 15 W. Kopaliński, op. cit., s. 366. 22 ją kampanię wyborczą przez pryzmat regulujących ją norm prawnych. Dla dalszych rozważań potrzebna będzie analiza obu typów definicji. Ponieważ kampania wyborcza jest przede wszystkim zjawiskiem socjo- logiczno-politycznym, rozważania zacznę od przedstawienia definicji politologicznych, a następnie dopiero przejdę do formułowanych w na- uce definicji prawniczych, starających się dookreślić kampanię wyborczą poprzez ramy prawne, narzucone jej uczestnikom. Definicje kampanii wyborczej opierające się na dorobku politologii podkreślają, że stanowi ona – jak już wskazano – pewien aspekt szerzej rozumianej kampanii politycznej, związany systemowo, czasowo i orga- nizacyjnie z wyborami. Powiązanie systemowe polega na tym, że kam- pania wyborcza jest elementem koniecznym demokratycznych, wolnych wyborów. Związek czasowy z kolei wyraża się w tym, że kampania wybor- cza ma miejsce bezpośrednio przed wyborami i – co więcej – aktywność jej uczestników nasila się wraz ze zbliżaniem się wyborów. Powiązanie organizacyjne polega zaś na tym, że działania podejmowane w ramach kampanii są planowane i realizowane w związku z wyborami – to data wyborów determinuje organizację i przebieg kampanii. Analiza definicji politologicznych ponadto pozwala na dokonanie ich wstępnej klasyfikacji. Akcentuje się w nich bowiem w różnym stop- niu trzy aspekty kampanii wyborczej, tj. celowościowy, komunikacyjny i marketingowy, co pozwala na ich podział na trzy odpowiadające wy- mienionym aspektom grupy. Po pierwsze, definicje odwołujące się do aspektu celowościowego kładą nacisk na to, że kampania jest działaniem nastawionym na „osią- gnięcie maksymalnych zysków politycznych w postaci zdobycia możli- wie największego poparcia społecznego udzielanego w akcie głosowa- nia, przekładającego się na stosowną liczbę miejsc parlamentarnych”16, czyli kładzie nacisk na cel, któremu kampania ma służyć. Na ten aspekt w  literaturze politologicznej zwraca się uwagę chyba najczęściej. We- dług Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta, kampania wyborcza w najszerszym znaczeniu jest wyodrębnioną fazą procesu wyborczego, którą wykorzystują partie lub indywidualni kandydaci w  dążeniu do maksymalizacji zysków wyborczych17. Teresa Astramowicz-Leyk defi- niuje natomiast kampanię wyborczą jako tę część procesu wyborczego, która „skupia się przede wszystkim na promocji kandydatów oraz partii politycznych biorących udział w wyborach”, podkreślając jednocześnie, że „celem kampanii wyborczej jest zachęcenie wyborcy do oddania gło- 16 G. Kryszeń, Standardy prawne wolnych wyborów parlamentarnych, Białystok 2007, s. 178. 17 A. Antoszewski, R. Herbut, Leksykon politologii, Wrocław 1998, s. 139–140. I. Kampania wyborcza – zagadnienia wprowadzające 1. Pojęcie kampanii wyborczej 23 su na konkretnego kandydata lub określoną partię polityczną”18. Graży- na Ulicka definiuje kampanię jako zespół „racjonalnych i skoordynowa- nych działań politycznych, podejmowanych przez partie i organizacje polityczne, a niekiedy także przez komitety reprezentujące kandydatów niezależnych, w celu uzyskania jak największej liczby miejsc w wybie- ralnych organach przedstawicielskich (parlament, władze lokalne) lub zapewnienia swemu kandydatowi zwycięstwa w powszechnych wybo- rach prezydenckich”19. Marek Bankowicz wskazuje z kolei, że kampania wyborcza to „kompleks działań i posunięć rywalizujących w wyborach partii politycznych, zmierzających do pozyskania głosów wyborców”20. W  literaturze obcojęzycznej np. Virginia García Beaudoux i  Orlando D´Adamo wskazują, że kampania wyborcza to proces planowania i wy- konywania czynności z zamiarem zdobycia głosów21. Kampania wyborcza w  tym ujęciu rozumiana jest więc jako środek do uzyskania jak największego poparcia, a tym samym do zdobycia bądź utrzymania władzy. Warto jednak podkreślić, że nie zawsze jej uczest- nicy muszą obierać taki właśnie cel. Dążenia kandydujących mogą być i inne, np. chęć wysondowania pozycji na rynku politycznym22, zdoby- cia doświadczenia politycznego23, a nawet realizacja niekoniecznie poli- tycznych własnych interesów24. Zdarzają się także osoby, które kandydują w danych wyborach jedynie w celu wypromowania siebie, ze względu na zbliżające się inne i „ważne” w ich ocenie wybory, z przekonaniem, że wzmocni to ich wizerunek i ułatwi pozyskać odpowiednio wysokie po- parcie wyborcze czy też pozycję w partii25. 18 T. Astramowicz-Leyk, op. cit., s. 68. 19 G. Ulicka, Kampania wyborcza, [w:] M. Żmigrodzki (red.), Encyklopedia politologii, t. 2, W. Skrzydło, M. Chmaj (red.), Ustroje państwowe, Kraków 2000, s. 163–164. 20 M. Bankowicz, op. cit., s. 102. 21 V. García Beaudoux, O. D´Adamo, Campañas electorales y sus efectos sobre el voto. Análisis de la campaña electoral presidencial 2003 en Argentina, „Psicología Políti- ca” 2004, No 28, s. 7–8. 22 Np. kampania Włodzimierza Cimoszewicza z  1990 r. miała sprawdzić stopień poparcia dla SdRP, kampania samorządowa w Łodzi w 2002 r., mająca być mier- nikiem aktywności lokalnych struktur niektórych partii, zob. więcej: M. Niewia- domska-Cudak, Wybory samorządowe w  Łodzi w  latach 1990–2006, Toruń 2011, s. 176–181. 23 S. Trzeciak, Kampania wyborcza. Strategia sukcesu, Poznań 2010, s. 25. 24 Np. kampania prezydencka Kazimierza Piotrowicza z 1995 r., która miała zarekla- mować bioenergetyczne wkładki do obuwia, których producentem był kandydat. 25 Np. kandydowanie w wyborach samorządowych z myślą o zbliżających się wy- borach parlamentarnych albo odwrotnie: kandydowanie w wyborach do parla- mentu z myślą o wzmocnieniu swojej pozycji w nadchodzących wyborach wójta (burmistrza, prezydenta miasta). 24 Po drugie, kampanię wyborczą politolodzy postrzegają jako swoisty proces komunikowania się, w którym uczestnicy stosują różne techni- ki i wykorzystują różne kanały, aby przesyłać do wyborców informacje, mające stanowić sposób oddziaływania na nich w kierunku pożądanym przez nadawcę. M. Mazur, podkreślając aspekt komunikacyjny, zauważa, że o kampanii wyborczej można mówić z dwóch punktów widzenia: kan- dydata i wyborcy26. Powodzenie tak rozumianej kampanii wyborczej jest uzależnione od stworzenia efektywnych form komunikowania, rozbudo- wanych na skalę masową, w których przekazywana treść będzie atrak- cyjna. Kandydujący mogą wykorzystywać zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie kanały komunikowania27. Aspekt komunikacyjny opiera się więc na założeniu, że kampania wyborcza to przede wszystkim właśnie proces komunikowania, którego elementami są nadawca (podmiot poli- tyczny: partia polityczna, komitet wyborczy, kandydat), kanał przepływu informacji (prasa, telewizja, radio, ulotka wyborcza, Internet), przekaz (konkretna oferta polityczna) oraz odbiorca (wyborca). Akcentując ten właśnie aspekt, I. Przeor-Pastuszak wskazuje, że kampania wyborcza to „zespół działań towarzyszących kreowaniu wizerunku oraz prezentacji programów wyborczych w okresie walki kandydatów do instytucji przed- stawicielskich”28. Także V. García Beaudoux i O. D´Adamo, podkreśla- ją, że w czasie kampanii kandydujący kierują do elektoratu wypowiedzi o charakterze perswazyjnym29. A. Antoszewski i R. Herbut również postrzegają kampanię jako swo- isty proces komunikowania się, w którym uczestnicy kampanii stosują różne techniki i wykorzystują różne kanały, aby przesyłać do wyborców informacje, mające stanowić sposób oddziaływania w kierunku przewi- dywanym przez nadawcę30. Aspekt komunikacyjny akcentuje także m.in. Bogusława Dobek-Ostrowska w publikacjach poświęconych marketingo- wi politycznemu31. Zdaniem zaś Roberta Wiszniowskiego, globalny do- stęp do informacji obliguje kandydatów i partie polityczne do bardziej 26 M. Mazur, Marketing polityczny. Wyczerpujący przegląd technik i metod stosowa- nych w  kampanii wyborczej, Warszawa 2002, s. 36–37. Autor podkreśla, że dla kandydata kampania wyborcza to możliwość zdobycia informacji o wyborcy i do- tarcia doń z odpowiednim przekazem, dla wyborcy zaś – możliwość zdobycia in- formacji o kandydacie i jego programie. 27 A. Antoszewski, R. Herbut, op. cit., s. 139–140. 28 I. Przeor-Patuszak, op. cit., s. 125. 29 V. García Beaudoux, O. D´Adamo, op. cit., s. 7–8. 30 A. Antoszewski, R. Herbut, op. cit., s. 139–140. 31 Zob. B. Dobek-Ostrowska, Kampania wyborcza: marketingowe aspekty komuniko- wania politycznego, Wrocław 2005; B. Dobek-Ostrowska, R. Wiszniowski, Teoria komunikowania publicznego i politycznego. Wprowadzenie, Wrocław 2001. I. Kampania wyborcza – zagadnienia wprowadzające 1. Pojęcie kampanii wyborczej 25 wyrazistego i bezpośredniego apelu do poszczególnych grup wyborców32. Według niego, kampania wyborcza to mechanizm budowy określonych form komunikowania się podmiotów rywalizacji z wyborcami33. Działania komunikacyjne w  czasie kampanii wyborczej wykazują daleko idące zróżnicowanie. Wyróżnić tu można tzw. marketing bezpo- średni (wiece i spotkania przedwyborcze, rozmowy z wyborcami, w tym odwiedzanie ich w  domach – tzw. metoda door-to-door, dostarczanie materiałów wyborczych) oraz reklamę wyborczą (telewizja, radio, prasa, Internet, kino, techniki video, billboardy, plakaty, ulotki)34. Do komuni- kowania tymi kanałami współcześnie niezbędne jest użycie nośników w  postaci mediów masowych, które zapewniają dostęp do szerokiego grona odbiorców – wyborców. Bez ich zastosowania przekazywanie i po- zyskiwanie informacji byłoby poważnie ograniczone, a szanse nadawcy na pozyskanie przychylności wyborców – znikome. Wyróżnienie tych form komunikowana ma też znaczenie dla prawnej regulacji kampanii wyborczej. Ustawodawca musi bowiem sprecyzować poszczególne spo- soby komunikacji przedwyborczej i uwzględnić ich specyfikę po to, by nadać im właściwą formę prawną. Po trzecie, poza powyższymi elementami, w naukach politycznych ak- centuje się, że kampania wyborcza wymusza wykorzystywanie i rozwój marketingu wyborczego. Marketingowy sposób ujęcia kampanii wybor- czej opiera się na postrzeganiu jej na wzór rynku dóbr i usług konsump- cyjnych, celem uczestników którego jest właściwe rozpoznanie potrzeb wyborców i  dostosowanie do nich oferty politycznej. Konsekwencją takiego rozumowania jest przeniesienie na grunt rywalizacji wyborczej pewnego zasobu terminologii i mechanizmów ekonomicznych. Do kon- cepcji marketingowej nawiązuje wyraźnie Jerzy Muszyński, który trak- tuje kampanię wyborczą jako „przygotowanie i przeprowadzenie głów- nej transakcji rynku, czyli wprowadzenia towaru politycznego na rynek (dystrybucja towaru), zareklamowania go i dotarcia z nim do odbiorców, którymi są wyborcy”35. W  konstrukcji tej istotne jest pojęcie rynku politycznego, węziej: rynku wyborczego36, którego próbę doprecyzowania warto podjąć. 32 R. Wiszniowski, Wprowadzenie do teorii marketingu politycznego, [w:] A. Jabłoński, L. Sobkowiak (red.), Marketing polityczny w teorii i praktyce, Wrocław 2002, s. 45. 33 R. Wiszniowski, Marketing wyborczy. Studium kampanii wyborczych w systemach prezydenckich i semiprezydenckich (Finlandia, Francja, Polska, Stany Zjednoczone), Warszawa–Wrocław 2000, s. 98. 34 G. Kryszeń, Standardy prawne…, s. 180. 35 J. Muszyński, Leksykon marketingu politycznego, Wrocław 2001, s. 72. 36 Zob. G. Kryszeń, Standardy rywalizacji wyborczej w  wyborach parlamentarnych, „Przegląd Sejmowy” 2007, z. 2, s. 29.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kampania wyborcza w regulacji prawnej i w praktyce (stan prawny na 15 lipca 2015 r.)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: