Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00634 009024 11014341 na godz. na dobę w sumie
Kapitał finansowy a wzrost gospodarczy w Polsce - ebook/pdf
Kapitał finansowy a wzrost gospodarczy w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 370
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9864-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Rozwój bankowości inwestycyjnej stanowi jeden z czynników determinujących rozwój współczesnej gospodarki rynkowej. W Polsce rozwój usług bankowości inwestycyjnej wpływa na rozwój gospodarczy, przez co rośnie konkurencyjność polskiej gospodarki na rynku Unii Europejskiej. Pomiędzy rozwojem bankowości inwestycyjnej w Polsce a rozwojem gospodarczym istnieją określone współzależności. W monografii poddano badaniu wzajemne zależności pomiędzy wielkością i stopniem rozwoju systemu finansowego a wzrostem gospodarczym. Przedmiotem rozważań jest analiza znaczenia poszczególnych segmentów sektora finansowego w stymulowaniu wzrostu gospodarczego oraz badanie wpływu tego wzrostu na dalszy rozwój rynku finansowego. Przedstawione w opracowaniu zarówno aspekty teoretyczne, jak i aplikacyjne są kontynuacją prowadzonych badań w tym obszarze. Zbudowany model ekonometryczny jest pionierski dla gospodarki polskiej. Wyniki badań są jedną z pierwszych prób pokazania wzajemnych zależności pomiędzy stopniem rozwoju rynku finansowego w Polsce, w podziale na aktywa sektora bankowego, pozabankowego oraz giełdy papierów wartościowych, a wzrostem gospodarczym. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Iwona Maciejczyk-Bujnowicz – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Zakład Międzynarodowych Rynków Finansowych, 90-225 Łódź, ul. P.O.W. 3/5 RECENZENT Sławomir I. Bukowski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Książka sfinansowana z grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki nr: UMO-2013/09/B/HS4/01329 pt. Wpływ importu kapitału na wzrost gospodarczy © Copyright by Iwona Maciejczyk-Bujnowicz, Łódź 2015 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07039.15.0.M Ark. wyd. 19,0; ark. druk. 23,125 ISBN 978-83-7969-863-9 e-ISBN 978-83-7969-864-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Moim Dzieciom Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1. Systemy finansowe we współczesnej gospodarce rynkowej 1.1. Istota i rola systemu finansowego w gospodarce rynkowej 1.1.1. Instytucje finansowe 1.1.2. Instrumenty rynku finansowego 1.1.3. Rynki finansowe 1.1.4. Zasady funkcjonowania systemów finansowych 1.1.5. Znaczenie kapitału finansowego w gospodarce rynkowej 1.2. Tradycyjne modele systemów finansowych w gospodarce rynkowej 1.2.1. Teoretyczne aspekty wyróżnienia systemów finansowych 1.2.2. Dychotomiczny rozwój systemów finansowych w  gospoda- rkach rynkowych 1.2.2.1. Model zorientowany bankowo 1.2.2.2. Model zorientowany na rynki kapitałowe 1.2.2.3. Konwergencja jako skutek wzajemnych relacji zacho- dzących między systemami 1.3. Teoretyczny zarys optymalnego modelu systemu finansowego 1.4. Przemiany w międzynarodowym systemie finansowym 1.4.1. Globalizacja 1.4.2. Liberalizacja 1.4.3. Procesy sekurytyzacyjne 1.4.4. Odpośredniczenie Podsumowanie Rozdział 2. Bankowość inwestycyjna w gospodarce rynkowej – geneza, znaczenie i stan rozwoju w wybranych krajach 2.1. Istota i miejsce bankowości inwestycyjnej w systemach finansowych – przegląd definicji 2.1.1. Pojęcie usług bankowości inwestycyjnej 2.1.1.1 Emisje i obrót papierami wartościowymi 2.1.1.2. Zarządzanie aktywami i zarządzanie ryzykiem 2.1.1.3. Doradztwo finansowe i zarządzanie finansami przed- siębiorstw 2.1.2. Miejsce bankowości inwestycyjnej w systemach finansowych 11 21 22 25 35 36 43 44 48 48 52 60 62 67 69 72 73 75 76 76 78 79 79 82 84 88 90 91 8 Spis treści 2.2. Rozwój bankowości inwestycyjnej w wybranych krajach na tle ewolu- cji systemów finansowych 2.2.1. Bankowość inwestycyjna w Stanach Zjednoczonych AP – rys historyczny bankowości inwestycyjnej zorientowanego bankowo 2.2.2. Rozwój systemu finansowego w Niemczech – miejsce w nim 2.2.3. System finansowy Japonii jako przykład rozwiązań modelu 2.2.4. Ewolucja systemu finansowego w Unii Europejskiej w proce- sie integracji rynków finansowych 2.2.5. Przemiany w systemach finansowych krajów rozwijających się Podsumowanie Rozdział 3. Analiza zależności rozwoju bankowości inwestycyjnej via rozwój finansowy i rozwoju gospodarczego w wybranych krajach 3.1. Rozwój finansowy a rozwój gospodarczy – wzajemne zależności 3.1.1. Rozwój bankowości inwestycyjnej a rozwój finansowy 3.1.2. Teoretyczne aspekty związku rozwoju finansowego i rozwoju gospodarczego 3.1.3. Rola rozwoju finansowego w rozwoju gospodarczym – empi- ryczna weryfikacja badań międzynarodowych 3.2. Rozwój systemów finansowych w międzynarodowej architekturze fi- nansowej – komparatystyka finansowa 3.3. Ewolucja systemów finansowych – komparatywna analiza porów- nawcza wybranych krajów 3.3.1. Stan rozwoju pośrednictwa finansowego w wybranych syste- mach finansowych 3.3.2. Ewolucja i stan obecny rozwoju rynków kapitałowych w wy- branych systemach finansowych 3.4. Industrializacja gospodarek a finansowanie nowych technologii 3.5. Bankowość inwestycyjna a wzrost przedsiębiorstw 3.6. Wpływ rozwoju bankowości inwestycyjnej na wzrost gospodarczy – rozważania teoretyczne 3.7. Wzajemne zależności pomiędzy bankowością inwestycyjną i  wzro- stem gospodarczym – przegląd międzynarodowych badań empirycz- nych 3.8. Rola kapitału finansowego w rozwoju przemysłów 3.9. Wybór modelu bankowości inwestycyjnej a otoczenie prawne Podsumowanie 95 95 111 123 133 140 144 147 147 150 151 158 168 177 180 182 187 195 201 210 225 228 232 Spis treści 9 Rozdział 4. Kapitał finansowy w Polsce w procesie integracji z Unią Europejską 4.1. Ewolucja systemu finansowego w Polsce 4.1.1. Polska bankowość do roku 1989 4.1.2. Struktura aktywów finansowych w Polsce 4.1.3. Rozwój rynku kapitałowego w Polsce 4.1.4. Tendencje zmian w strukturze oszczędności gospodarstw do- mowych 4.2. Empiryczna analiza zależności pomiędzy rozwojem bankowości in- Zakończenie Bibliografia Książki i artykuły Wykaz źródeł internetowych Spis tabel Spis wykresów Spis rysunków Financial Capital and Economic Growth (Summary) westycyjnej w Polsce a rozwojem gospodarczym 4.2.1. Specyfikacja zmiennych i równań relacji modelu 4.2.2. Estymacja parametrów równań modelu 4.2.2.1. Postać strukturalna modelu 4.2.2.2. Wyniki estymacji – weryfikacja merytoryczna i staty- styczna modelu 4.2.3. Praktyczne wykorzystanie modelu 4.2.3.1. Rozwiązanie bazowe 4.2.3.2. Symulacje 4.2.3.3. Analiza mnożnikowa 4.2.3.4. Analiza scenariuszowa 4.2.3.5. Badanie wrażliwości zmian intensywności oddziały- wania wybranych parametrów modelu 4.2.4. Podsumowanie wyników badania 4.3. Przesłanki rozwoju bankowości inwestycyjnej w Polsce 4.3.1. Czynniki wpływające na rozwój usług bankowości inwestycyjnej 4.3.2. Czynniki ograniczające rozwój bankowości inwestycyjnej 4.3.3. Nowa architektura systemu finansowego – implikacje dla Polski 235 235 236 238 248 257 262 265 272 272 273 279 280 282 283 300 307 314 320 322 330 334 341 351 351 359 361 363 364 365 Wprowadzenie W  książce podjęta została próba wartościowania poziomu rozwoju po- szczególnych systemów finansowych w  wybranych krajach według kry- terium stadium rozwoju danych gospodarek rynkowych. Porównanie następuje między innymi na płaszczyźnie powstania i ewolucji systemów. Dokonano także próby identyfikacji czynników decydujących w głównej mierze o atrakcyjności zastosowanych rozwiązań dla krajów przechodzą- cych bądź wchodzących w okres transformacji systemowej. Istotną kwe- stią jest badanie czynników mających wpływ na osiągnięcie zbliżonego poziomu państw pod względem rozwoju gospodarczego, gdy państwa te charakteryzują się diametralnie różnymi uwarunkowaniami społeczno-go- spodarczymi. Próba analizy czynników, które miały i nadal mają wpływ na obecny poziom rozwoju społeczeństw, stanowi punkt wyjścia ich wykorzy- stania przy sformułowaniu strategii gospodarczych wielu państw. Związki między rozwojem finansowym (systemu finansowego) a roz- wojem gospodarczym stanowią przedmiot badań wielu autorów. W mo- nografii uwaga jest zwrócona głównie w kierunku analizy porównawczej aspektów instytucjonalnych i funkcjonalnych oraz określenia znaczenia i wpływu bankowości inwestycyjnej (szerzej zakumulowanego kapitału finansowego) w gospodarce w rozwoju współczesnych gospodarek ryn- kowych. Kapitał finansowy rozumiany jest tutaj jako szeroko pojęty zasób zgromadzonych aktywów finansowych w gospodarce, z przeznaczeniem na cele inwestycyjne. Są nimi zarówno aktywa sektora bankowego, nie- bankowego, giełdy papierów wartościowych, aktywa netto funduszy in- westycyjnych oraz emerytalnych, jak i wybrane kategorie aktywów finan- sowych zgromadzonych w firmach ubezpieczeniowych. Zagadnienie przemian strukturalnych, a  także instytucjonalnych w  systemach finansowych jest ciągle aktualne. Zmiany permanentnie zachodzące na rynkach finansowych nie pozostają w izolacji od innych zjawisk występujących w gospodarce realnej. Przedstawienie w opraco- waniu obecnej architektury systemu finansowego na świecie oparte zo- 12 stało na danych dotyczących wybranych rozwiniętych współcześnie go- spodarek światowych. Aspekt ten w zamierzeniu autorki jest punktem wyjścia głębszej i dokładniejszej analizy wpływu bankowości inwestycyj- nej, szerzej zasobu kapitału finansowego, oraz innych elementów systemu finansowego na rozwój gospodarczy. Istnieją bowiem sprzężenia zwrotne pomiędzy bankowością inwestycyjną i jej rozwojem a rozwojem innych sektorów gospodarki. Bankowość inwestycyjna oznacza szereg działań podejmowanych przez wyspecjalizowane instytucje finansowe na rynku kapitałowym lub z  nim blisko związane. Powyższe czynności można sprowadzić do kilku podstawowych, jakimi są: emisje i sprzedaż papierów wartościo- wych, gwarantowanie emisji, zarządzanie aktywami, doradztwo finanso- we, tworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, sekurytyzacja, przeprowadzanie fuzji i przejęć oraz operacje na instrumentach rynku pieniężnego. Za ojczyznę bankowości inwestycyjnej należy uznać Wielką Brytanię wieku XIX, jednak największy i najszybszy jej rozwój zachodził i nadal zachodzi w Stanach Zjednoczonych. Na świecie funkcjonują obok sie- bie dwa klasyczne modele bankowości inwestycyjnej: model anglosaski i  model kontynentalny. Dynamiczny rozwój bankowości inwestycyj- nej wieku XX spotęgowały wydarzenia z lat 30. ubiegłego stulecia. Ich skutkiem w  przypadku systemu finansowego Stanów Zjednoczonych było rozdzielenie poprzez akt prawny Glass-Steagall Act bankowości na bankowość depozytowo-kredytową oraz bankowość inwestycyjną. Specjalizacja instytucji finansowych według kryterium wykonywanych czynności na rynku finansowym zmobilizowała te instytucje do ciągłych poszukiwań coraz to nowszych rozwiązań dla zainteresowanych podmio- tów. Nastąpił dynamiczny rozwój usług świadczonych przez banki inwe- stycyjne (głównie na rzecz przedsiębiorstw) oraz wprowadzanie nowych produktów finansowych. Rok 1999 okazał się przełomowy dla systemu finansowego Stanów Zjednoczonych. Zniesiono wówczas obowiązek roz- dzielania świadczonych usług przez poszczególne instytucje finansowe. Na kontynencie europejskim usługi bankowości inwestycyjnej mogą być świadczone bez przeszkód zarówno przez banki uniwersalne, jak i inwe- stycyjne. Dodatkowym argumentem przemawiającym za formalnym zniesie- niem barier był postępujący rozwój państw, głównie z Azji Południowo- -Wschodniej, oraz transformacja krajów Europy Środkowowschodniej. Postęp, jaki dokonał się w latach 90. ubiegłego wieku w dziedzinie in- nowacji finansowych na niespotykaną jak dotychczas skalę, globaliza- cja, liberalizacja oraz de- i  reregulacja spotęgowały wzrost znaczenia usług bankowości inwestycyjnej w gospodarce rynkowej. Pozwala to na Wprowadzenie 13 stwierdzenie, że rynki kapitałowe najbardziej rozwiniętych państw świata wpływają na rozwój gospodarczy współczesnych gospodarek rynkowych, natomiast rozwój usług bankowości inwestycyjnej następuje w wyniku wyzwania, jakie niesie ze sobą rozwój gospodarczy. Jak wspomniano powyżej, bankowość inwestycyjna obejmuje szeroki zakres funkcji, jakie pełni w gospodarkach rynkowych. Rozwój tej ban- kowości rozpoczął się od emisji i obrotu papierami wartościowymi. Ewo- lucja i rozwój światowej gospodarki przyczyniły się także do zmian, jakie zaszły w obszarze tradycyjnego podejścia do pełnienia usług. W ramach usług świadczonych przez bankowość inwestycyjną wyróżnia się zarzą- dzanie aktywami powierzonymi i własnymi, doradztwo w przeprowadza- niu fuzji i przejęć, doradztwo finansowe, operacje na rynku pieniężnym oraz zarządzanie ryzykiem. Geneza, ewolucja, stan obecny, tendencje, jak i perspektywy rozwoju bankowości inwestycyjnej na świecie i w Polsce należą do ważniejszych, jednakże bardzo złożonych i kontrowersyjnych zagadnień podejmowa- nych przez współczesnych badaczy i praktyków. Bankowość inwestycyjna w  ciągu ostatnich kilkunastu lat przeżywa najgwałtowniejsze zmiany w  całym dotychczasowym okresie swojego rozwoju. Przemiany ekonomiczne i legislacyjne na kontynencie europej- skim, jak i w Stanach Zjednoczonych czy Japonii wynikają w dużej mie- rze ze wzrostu znaczenia światowego rynku kapitałowego w gospodarce, który dla wielu korporacji oraz małych i średnich przedsiębiorstw stał się głównym źródłem pozyskiwania i lokowania kapitału. W takiej sytuacji ze szczególnym nasileniem następowało zjawisko przejęć i fuzji (mergers and acquisitions), w którym bankowość inwestycyjna ma również swój znaczący udział. Miejsce bankowości inwestycyjnej we współczesnym świecie wyni- ka z funkcji, jakie spełnia ona w zmieniającym się globalnym systemie finansowym. Ewolucja systemów bankowych oraz rynków papierów wartościowych na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza dostarcza ob- serwatorom i uczestnikom gry rynkowej wielu rozwiązań. Poszczególne gospodarki świata czerpią z doświadczeń innych państw lub systemów, przyswajając te elementy, których zastosowanie okazuje się niezbędne i możliwe. Przenikanie geograficzne i funkcjonalne usług bankowości in- westycyjnej często generuje bardziej zaawansowane zmiany wynikające z uwarunkowań, jakie napotykają w otaczającym je świecie. Koniec lat 80. wieku XX w Polsce oraz w innych krajach, głównie Eu- ropy Środkowowschodniej, przyniósł głębokie przemiany spowodowa- ne transformacją systemu gospodarczego. Przemiany te, według autor- ki, w założeniu nie odnosiły się do nieograniczoności wolnego rynku, a dotyczyły przyjęcia kapitalizmu z usunięciem wielu jego błędów, jakie Wprowadzenie 14 występują w  krajach o  dłuższej tradycji systemu gospodarki kapitali- stycznej. Uznanie w pewnym zakresie interwencji państwa za niezbędną w odniesieniu do systemu emerytalnego, opieki zdrowotnej czy edukacji przełożyło się także na udział skarbu państwa w procesie prywatyzacji, pozostawiając w jego rękach większościowy udział we własności strate- gicznych sektorów. W zakresie tworzenia systemu finansowego po rozpo- częciu transformacji w Polsce nie ograniczano zagranicznym inwestorom możliwości objęcia często większościowych udziałów w  prywatyzowa- nych instytucjach bankowych. Nastąpił dynamiczny wzrost wolumenu zasobu kapitału finansowego w polskiej gospodarce. Odpowiedzialność osób zajmujących się polityką gospodarczą Polski w zakresie rynków finansowych jest bardzo duża. Dotyczy ona w znacz- nej mierze wyboru jednej z możliwych dróg rozwoju systemu finanso- wego, która prowadzić powinna w kierunku wspierania dynamicznego rozwoju gospodarczego kraju. Jednym z najważniejszych ogniw podle- gających głębokim przemianom był system finansowy w  Polsce. Duże znaczenie dla obecnego kształtu polskiego systemu finansowego, w tym rynku kapitałowego, jak i dla jego kształtu w przyszłości ma geneza tego rynku, a  więc uwarunkowania jego ustanowienia w  roku 1991, które tworzą przesłanki wysokiej ekonomicznej użyteczności tego systemu dla dalszego rozwoju polskiej gospodarki. Za bardzo istotny czynnik, od- grywający szczególną rolę w gospodarce o systemie rynkowym, należy uznać bankowość inwestycyjną. Zastosowanie rozwiązań, jakie ze sobą niosą usługi tejże bankowości, wpływać może w dłuższej perspektywie na rozwój gospodarczy kraju. Dzięki temu gospodarka polska jako element systemu gospodarczego i finansowego Unii Europejskiej nie tylko stanie się bardziej konkurencyjna na wewnętrznym unijnym rynku, ale także w stosunku do innych rozwiniętych gospodarek świata. W Polsce zainteresowanie rolą kapitału finansowego w promowaniu wzrostu gospodarczego, w tym bankowości inwestycyjnej, pojawiło się stosunkowo wcześnie po rozpoczęciu transformacji ustrojowej w  roku 1989. W  początkowym okresie przemian widziano w  bankowości in- westycyjnej tylko kolejną grupę usług, które mogą świadczyć banki ko- mercyjne, bez spostrzegania głębszych relacji między tą bankowością a polityką gospodarczą. Brakowało szerszego spojrzenia na bankowość inwestycyjną w  kontekście rozwoju całego systemu finansowego. Do- stępne publikacje ograniczały się głównie do omówienia poszczególnych instrumentów finansowych, charakterystyki usług bankowości inwesty- cyjnej, często w kontekście oferujących je instytucji. Z perspektywy czasu można stwierdzić, że przybliżanie samego pojęcia bankowości inwesty- cyjnej miało w  tamtym czasie – na początku transformacji ustrojowej – niebagatelne znaczenie edukacyjne. Wprowadzenie 15 Bankowość inwestycyjna jest stałym elementem gospodarek wysoko rozwiniętych, dlatego w Polsce w ostatnich latach również odgrywa coraz większą rolę. Zagadnienie bankowości inwestycyjnej jest w Polsce wyjąt- kowo aktualne, co wiąże się z przemianami zachodzącymi w naszej gospo- darce, krajach strefy euro oraz w Unii Europejskiej. Usługi wspomnianej bankowości są istotnym elementem rynków finansowych współczesnych gospodarek rynkowych, odgrywają również dużą rolę w procesach prze- mian, modernizacji i restrukturyzacji gospodarek przechodzących trans- formację ustrojową. W Polsce usługi bankowości inwestycyjnej zaczęły się pojawiać i rozwijać dopiero na przełomie lat 80. i 90. wieku XX w wyniku przemian politycznych i  gospodarczych. Wprowadzenie mechanizmów rynkowych do polskiej gospodarki wyzwoliło siły powodujące rozwój usług w tej dziedzinie oraz umożliwiło powstanie ram prawnych i instytu- cjonalnych dla jej rozwoju. W kraju takim jak Polska, rozwój bankowości inwestycyjnej jest niezwykle istotny z uwagi m.in. na: pozyskiwanie przez podmioty gospodarcze środków finansowych na rynku kapitałowym po- przez emisję papierów wartościowych, wspieranie prywatyzacji i restruk- turyzacji, wspieranie rozwoju przedsiębiorczości i sektora prywatnego, mi- nimalizację ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej w rezultacie m.in. wprowadzania nowych instrumentów finansowych, etc. Bankowość inwestycyjna jest takim segmentem rynku usług finanso- wych, którego podstawową funkcją jest kojarzenie poprzez mechanizmy rynkowe nadwyżek środków finansowych będących w posiadaniu pod- miotów zarówno indywidualnych, jak i instytucjonalnych z tymi, którzy zgłaszają na te środki zapotrzebowanie celem realizacji przedsięwzięć in- westycyjnych. Bankowość taka w  poszczególnych krajach kształtuje się w  wyniku ewolucji, a zarazem dynamicznego rozwoju systemów finansowych. Roz- wiązania stosowane w poszczególnych krajach odbiegają w szczegółach od modeli uznanych w literaturze za klasyczne. Biorąc pod uwagę dwa kryteria: rolę banków komercyjnych i  giełd papierów wartościowych w finansowaniu przedsiębiorstw oraz kryterium charakteru wzajemnych zależności między sektorem przedsiębiorstw a  instytucjami i  rynkami finansowymi, wyróżnia się system finansowy anglosaski oraz kontynen- talny. Model anglosaski, zwany również angloamerykańskim, oparty jest na wykorzystaniu instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego, przy wysokim stopniu specjalizacji instytucji finansowych oraz wysokim stop- niu innowacyjności rynku i relatywnie mniejszej roli banków. W prze- ciwieństwie do systemu probankowego (kontynentalnego), gdzie banki mogą być zarówno udziałowcami firm, jak i instytucjami nadzorującymi ich działalność, funkcje te nie mogą być w takim zakresie wypełniane przez jeden podmiot. Wprowadzenie 16 W monografii zostały zaprezentowane główne etapy rozwoju banko- wości inwestycyjnej na świecie oraz bieżące tendencje jej towarzyszące. Tło dla tych rozważań stanowi zjawisko konwergencji angloamerykań- skiego i kontynentalnego systemu finansowego. Wypełnianie przez ry- nek kapitałowy wielu charakterystycznych funkcji systemu finansowego oznaczać może wzrost znaczenia bankowości inwestycyjnej w  gospo- darce. W opracowaniu nie dokonano szczegółowego opisu konkretnych usług bankowości inwestycyjnej i charakterystycznych dla nich instru- mentów finansowych oraz funkcjonowania giełdy papierów wartościo- wych czy organów nadzoru nad rynkiem kapitałowym. Te kwestie pozo- stawione są poza opracowaniem. Na podstawie dotychczasowego dorobku szeroko rozumianej nauki finansów trudno jest wyjaśnić w sposób wyczerpujący niektóre zjawiska i  procesy zachodzące na współczesnym rynku finansowym. Podstawę do formułowania pewnych wniosków badawczych stanowić mogą: ob- serwacja rzeczywistości, jej analiza i próba wyjaśnienia na gruncie histo- rycznych wydarzeń i dorobku teorii naukowych zmian zachodzących na światowym rynku finansowym. Zgodnie z tym, co zostało napisane wy- żej, podstawowym przedmiotem rozprawy jest identyfikacja czynników wpływających na rozwój bankowości inwestycyjnej, próba oceny ich zna- czenia i roli, jaką odgrywają w gospodarkach rozwiniętych. Podjęta zo- stała też próba analizy porównawczej stopnia rozwoju usług bankowości inwestycyjnej w rozwiniętych gospodarkach rynkowych w stosunku do gospodarek rozwijających się, których przykładem jest gospodarka pol- ska. Wynikiem analizy jest próba wskazania szans i barier rozwoju ban- kowości inwestycyjnej w naszym kraju. Dokonano również empirycznej analizy współzależności pomiędzy rozwojem bankowości inwestycyjnej w Polsce a wzrostem gospodarczym. Celem głównym niniejszego opracowania jest wykazanie, że rosną- ca rola usług bankowości inwestycyjnej w polskiej gospodarce powinna wpływać na dalszy rozwój gospodarczy, a ten z kolei implikować winien ciągły rozwój usług tej bankowości. Zadanie to realizowane jest poprzez odpowiednią analizę teoretyczno-empiryczną stopnia rozwoju systemu finansowego, mierzonego zakumulowanymi zasobami aktywów finan- sowych w wybranych krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej oraz w Polsce, ze zwróceniem szczególnej uwagi na współzależności pomiędzy rozwojem bankowości inwestycyjnej a  rozwojem gospodarczym. Jeżeli chodzi o Polskę, to cel ten osiąga się poprzez badania empiryczne weryfi- kujące tę hipotezę. Zostały one przeprowadzone na podstawie zbudowa- nego modelu ekonometrycznego o równaniach łącznie współzależnych, na próbie czasowej z  lat 1994–2004. Jednym z  celów cząstkowych jest próba oceny ówczesnego stanu rozwoju systemu finansowego w Polsce Wprowadzenie 17 oraz próba określenia przyszłej w nim roli rynku kapitałowego. Drugim celem cząstkowym jest usystematyzowanie wyników i wniosków z wy- branych i dostępnych międzynarodowych badań empirycznych dotych- czas przeprowadzonych w  innych krajach oraz w  Polsce, odnoszących się do wzajemnych zależności pomiędzy rozwojem systemu finansowe- go a rozwojem gospodarczym. Końcowym celem rozprawy jest analiza i sformułowanie wniosków dla Polski na podstawie przeprowadzonych badań własnych opisanych powyżej. Sformułowano w opracowaniu hi- potezę główną, która brzmi: Rozwój bankowości inwestycyjnej stanowi jeden z czynników determinujących rozwój współczesnej gospodarki rynkowej. W Polsce rozwój usług bankowości inwestycyjnej wpływa na rozwój gospodarczy, przez co rośnie konkurencyjność polskiej go- spodarki na rynku Unii Europejskiej. Pomiędzy rozwojem bankowo- ści inwestycyjnej w Polsce a rozwojem gospodarczym istnieją określo- ne współzależności. Współzależności te są właśnie przedmiotem badań empirycznych. Ich celem jest wskazanie przede wszystkim, czy jest to współzależność zwrotna jednookresowa, czy zachodząca z opóźnieniem. Nie jest jednak przedmiotem badanie także odpowiedniego rozkładu opóźnień, gdyż prowadzona analiza nie ma charakteru stricte ekonometrycznego. Ponad- to długość szeregów czasowych, na podstawie których przeprowadzono badanie (zbudowano odpowiedni model ekonometryczny), nie pozwa- lała na przeprowadzenie takich badań. Weryfikacja hipotezy o istnieniu określonej współzależności pomiędzy rozwojem bankowości inwesty- cyjnej w Polsce a rozwojem gospodarczym może również zakończyć się stwierdzeniem, że takiej współzależności nie ma, a istnieje tylko określo- na zależność jednokierunkowa. Obok hipotezy głównej wyróżniono jeszcze następujące hipotezy szczegółowe: • W Polsce usługi bankowości inwestycyjnej mają nadal ograniczone znaczenie dla rozwoju gospodarczego w porównaniu z gospodarka- mi wysoko rozwiniętymi; • W Polsce zachodzą wzajemne zależności pomiędzy rozwojem sys- temu finansowego a rozwojem gospodarczym; • Bankowość inwestycyjna może bezpośrednio i  w  istotny sposób przyczynić się do dalszego rozwoju rynku kapitałowego; • Bankowość inwestycyjna oraz rynek kapitałowy w Polsce nabierają coraz większego znaczenia w tworzeniu dochodu narodowego; • Konkurencja między instytucjami finansowymi oznaczać będzie sprawniejszy w skali Unii Europejskiej mechanizm alokacji kapitału oraz korzyści dla firm i konsumentów. Wprowadzenie 18 Dla osiągnięcia celu i  weryfikacji hipotez postawionych w  książ- ce wykorzystana została teoretyczno-empiryczna metoda badawcza oparta na przyczynowo-skutkowej analizie dynamicznej i porównaw- czej (analiza wskaźnikowa). Porównywanie wchodzi bowiem w skład każdego, nawet najprostszego dociekania naukowego. Badanie odzna- czające się cechami naukowości powinno niejako z  definicji polegać m.in. na porównywaniu w  obrębie analizowanego przedmiotu, czyli pokazywaniu relacji między przedmiotami. Takie ustalenia dostarczają wartościowego materiału do objaśniania istoty, treści, genezy i funkcji badanych przedmiotów1. Metoda porównywania prowadząca do for- mułowania wzorców interpretacji jest naturalną podstawą wnioskowań o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, a także rozumienia otacza- jącego świata, np. świata finansów. Przedmiotem badań będą rynki fi- nansowe krajów, w  których rola usług bankowości inwestycyjnej jest dominująca, np. USA, oraz systemy finansowe krajów o dominującej roli banków komercyjnych uczestniczących w pośrednictwie finanso- wym, np. Niemcy. Jeden z  podstawowych elementów opracowania to analiza stopnia rozwoju polskiego rynku kapitałowego w  zjednoczonej Europie oraz perspektyw jego rozwoju. Syntezę opracowania stanowi próba wskaza- nia przesłanek rozwoju bankowości inwestycyjnej w  Polsce oparta na badaniu ekonometrycznym przeprowadzonym na dostępnych danych. Celem badania jest analiza determinant rozwoju rynku finansowego oraz rozwoju gospodarczego w Polsce na podstawie próby z lat 1994–2004. Przedstawiono podejście ekonometryczne stosowane w analizie przyczy- nowo-skutkowej pewnych wielkości, jako komplementarne w stosunku do podejścia tradycyjnego – analizy wskaźnikowej. Model ekonome- tryczny składa się z trzech równań stochastycznych. Istotę badania stano- wią związki zachodzące pomiędzy gospodarką realną a sferą finansową. Szczególny nacisk położony jest na badanie dotychczasowego znaczenia usług bankowości inwestycyjnej w rozwoju polskiego rynku kapitałowe- go oraz wpływu tych usług na wzrost gospodarczy. W wyniku badania uzyskano statystyczne potwierdzenie istnienia w  gospodarce takiej jak polska dwukierunkowej zależności pomiędzy rozwojem gospodarczym a rozwojem finansowym. Praca składa się z  czterech rozdziałów. W  rozdziale pierwszym do- konano ogólnej charakterystyki systemów finansowych występujących we współczesnej gospodarce rynkowej. Uwaga skoncentrowana została wokół istoty i roli, jaką odgrywa w rozwiniętej gospodarce rynkowej sys- 1 S. Flejterski, Analizy porównawcze w finansach. Rzemiosło i sztuka, [w:] Zarządza- nie finansami, Szczecin 2003. Wprowadzenie 19 tem finansowy. Przedstawiony został klasyczny podział modeli systemów finansowych, ze szczególnym uwzględnieniem przemian zachodzących obecnie na międzynarodowym rynku finansowym. W rozdziale drugim zaprezentowano bankowość inwestycyjną oraz jej znaczenie we współczesnych systemach finansowych. Bankowość inwe- stycyjna została ujęta funkcjonalnie, tzn. ze szczególnym naciskiem na usługi świadczone w jej ramach. Uwagę skierowano na rozwój bankowo- ści inwestycyjnej w wybranych rozwiniętych gospodarkach na tle ewo- lucji systemów finansowych. Wiele miejsca poświęcono także gospodar- kom krajów rozwijających się. Jest to ważne z punktu widzenia polskiej gospodarki, która należy do grupy gospodarek zwanych emergin markets. Trzeci rozdział składa się z części teoretycznej oraz części analitycznej. Rozdział ten opisuje szczególną rolę bankowości inwestycyjnej w rozwoju gospodarczym krajów via rozwój finansowy. Dokonana została tu anali- za zależności pomiędzy rozwojem bankowości inwestycyjnej a rozwojem gospodarczym na podstawie dostępnych wyników międzynarodowych badań empirycznych oraz własnych analiz porównawczych wybranych kategorii ekonomicznych. W rozdziale przedstawione ma zostać miejsce bankowości inwestycyjnej we współczesnej gospodarce rynkowej oraz jej znaczenie dla rozwoju gospodarczego. Możliwie szczegółowy opis oraz analizy oparto na najnowszych badaniach przeprowadzonych w  tym obszarze tematycznym. Rozważania dotyczą wzajemnych związków po- między rozwojem finansowym a  rozwojem gospodarczym. W  analizie wspomnianych związków uwzględniono zarówno historyczne etapy in- dustrializacji gospodarek oraz źródeł ich finansowania, jak i aspekty do- tyczące rozwoju współczesnych przemysłów, a także nowych technologii. Czwarty rozdział poświęcono w całości gospodarce polskiej oraz bada- niu wzajemnych zależności pomiędzy bankowością inwestycyjną a roz- wojem gospodarczym. W Polsce rozwój omawianej bankowości odbywa się głównie w obszarze systemu bankowego. Rozwój rynku kapitałowe- go, szczególnie giełdy papierów wartościowych, nabiera coraz większego znaczenia dla rozwoju gospodarczego. Integracja polskiej gospodarki ze strukturami Unii Europejskiej wymusza na rodzimych firmach poszuki- wanie bardziej konkurencyjnej formy finansowania planowanych przed- sięwzięć inwestycyjnych. Alternatywą dla kredytów bankowych okazuje się coraz częściej rynek kapitałowy. Dokonują się także zmiany w struk- turach oszczędności gospodarstw domowych z tendencją do lokowania nadwyżek finansowych na rynku papierów wartościowych. Efektem ba- dań własnych jest model ekonometryczny oraz analiza symulacyjna prze- prowadzona dla hipotetycznych scenariuszy. Wprowadzenie Rozdział 1 Systemy finansowe we współczesnej gospodarce rynkowej Charakterystyczną cechą współczesnego systemu finansowego jest dy- namiczny rozwój, kształt zaś tego systemu podlega ciągłym zmianom pod wpływem procesów zachodzących w  gospodarkach i  finansach międzynarodowych. Koniec ubiegłego wieku przyniósł przyspieszenie tempa zmian w zakresie międzynarodowych rynków finansowych na dotychczas niespotykaną skalę. Złożyło się na to wiele przyczyn, z któ- rych za najważniejsze uważa się globalizację i liberalizację gospodar- ki światowej. Okres ten w literaturze przedmiotu zaczyna się określać okresem rewolucji przemysłu finansowego (ang. financial industry revolution). Istotą tejże rewolucji jest poszukiwanie najbardziej efek- tywnych rozwiązań w  obszarze systemów finansowych. Dążenie do optymalnego modelu systemu finansowego wspierającego rozwój go- spodarek poszczególnych państw oznacza w praktyce ewolucję dotych- czasowych modeli. Znaczący w niej udział miała bankowość inwesty- cyjna, bez wątpienia jedna z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin współczesnego systemu finansowego1. Zamierzeniem podjętym w rozdziale jest identyfikacja ogólnych, acz- kolwiek istotnych, charakterystycznych cech systemu finansowego oraz podstawowych pojęć wykorzystywanych w opracowaniu. Aby dokonać analizy skutków funkcjonowania rynków finansowych i  instytucji po- średnictwa finansowego, w  tym szczególnie bankowości inwestycyjnej, w  pierwszej kolejności zaprezentowana zostanie struktura systemów finansowych oraz ich podział i instrumenty, a także zasady funkcjono- wania rynków finansowych. Poprzez analizę funkcji, jakie spełnia rynek finansowy w gospodarce, określona zostanie rola poszczególnych ogniw systemów finansowych w gospodarkach oraz miejsce bankowości inwe- stycyjnej w wyróżnionych modelach tych systemów. Końcowym etapem 1 System finansowy w Polsce, red. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003. 22 tego rozdziału będzie sformułowanie teoretycznego optymalnego mode- lu systemu finansowego, jaki byłby pożądany we współczesnej gospodar- ce rynkowej. 1.1. Istota i rola systemu finansowego w gospodarce rynkowej System finansowy w gospodarce rynkowej oznacza mechanizm współ- tworzenia i przepływu siły nabywczej między podmiotami gospodarczy- mi (nie finansowymi), składający się z instrumentów, rynków oraz insty- tucji finansowych, a także zasad, na jakich one działają. System finansowy stanowi mechanizm, dzięki któremu następuje przepływ siły nabywczej w gospodarce2. W jego skład wchodzą rynkowy system finansowy oraz publiczny3 (fiskalny) system finansowy. Ze względu na to, że w książce poruszana jest tylko tematyka w  obrębie rynkowego systemu finanso- wego, zamiennie dla tej nazwy jest używane ogólne pojęcie „system fi- nansowy”4. W  wyniku funkcjonowania systemu finansowego zachodzi możliwość transformacji kapitałów od podmiotów, które zaoszczędziły wolne środki finansowe (głównie gospodarstw domowych), do podmio- tów zgłaszających na nie zapotrzebowanie (dominujące są tu przedsię- biorstwa oraz agendy rządowe). Przepływ kapitału może następować w  sposób bezpośredni lub za pośrednictwem instytucji finansowych. Funkcje przepływu kapitału pełnione przez rynki finansowe uznawane są we współczesnej ekonomii za podstawowe. Poniżej funkcje te schema- tycznie przedstawiono na rysunku 1. W  finansowaniu bezpośrednim pożyczkodawcy użyczają fundusze pożyczkobiorcom w sposób bezpośredni na rynkach finansowych. W za- mian ci ostatni oferują im instrumenty finansowe, które reprezentują ich prawa do udziału w przyszłych dochodach lub aktywach. Dla przykła- du podmiot gospodarujący, który po analizie wszelkich wad i korzyści wynikających z uzyskania funduszy poprzez giełdę, pozyskuje w sposób bezpośredni fundusze na rozwój, oferując poprzez określony instrument 2 Ibidem, s. 17. 3 Publiczny system finansowy oznacza mechanizm współtworzenia i  przepływu środków pieniężnych oparty tylko na podmiotach publicznych. 4 Pojęcie rynkowego systemu finansowego w opracowaniu nie jest tożsame z poję- ciem systemu finansowego zorientowanego rynkowo lub inaczej zwanego proryn- kowym. Rynkowy system finansowy to taki, w którym występują zarówno podmio- ty publiczne, jak i prywatne lub jedynie podmioty prywatne. Systemy finansowe we współczesnej gospodarce rynkowej Istota i rola systemu finansowego w gospodarce rynkowej 23 finansowy potencjalnym inwestorom stopę zwrotu, jaką mogą uzyskać oddając w zarządzanie swoje fundusze. W  finansowaniu pośrednim zaangażowane są podmioty pośredni- czące pomiędzy poszukującymi kapitału a  tymi, które zgłaszają chęć oddania ich w  użytkowanie za odpowiednim wynagrodzeniem i  przy akceptowanym ryzyku. Przykładem pośrednika finansowego może być bank, który oferuje cenę w postaci stopy procentowej za oddanie wol- nych środków finansowych w  depozyt. Bank zaciąga tym samym zo- bowiązanie, powiększa swoje aktywa, a następnie udziela kredytów na przedsięwzięcia inwestycyjne. Proces finansowania pośredniego przy wykorzystaniu instytucji pośrednictwa finansowego nazywa się pośred- nictwem finansowym. FINANSOWANIE BEZPOŚREDNIE FINANSOWANIE POŚREDNIE Kapitałodawcy: – Podmioty gospodarujące – Gospodarstwa domowe – Rząd – Zagranica kapitał kapitał RYNKI FINANSOWE kapitał POŚREDNICY FINANSOWI kapitał Kapitałobiorcy: – Podmioty gospodarujące – Gospodarstwa domowe – Rząd – Zagranica Rys. 1.1. Schemat przepływu kapitału w finansowaniu bezpośrednim i finansowaniu pośrednim Źródło: opracowanie własne 24 Uwzględniając wyżej wymienione formy finansowania, aby system fi- nansowy mógł działać, powinien opierać się na trzech głównych filarach, którymi są: 1) instytucje finansowe, 2) instrumenty finansowe, 3) rynki finansowe. Te trzy filary działają według zasad określających sposób funkcjono- wania systemu finansowego, często przez niektórych autorów ujmowa- nych jako czwarty nierozłączny filar systemu finansowego5. System finansowy jako całość pełni w gospodarce bardzo ważne funk- cje. Obok współudziału w  kreowaniu siły nabywczej i  umożliwianiu jej przepływu pomiędzy niefinansowymi podmiotami gospodarczymi, w lite- raturze przedmiotu wyróżnia się siedem jego podstawowych funkcji. Są to6: a) funkcja oszczędnościowa, b) funkcja polegająca na gromadzeniu środków finansowych na przyszłą konsumpcję, c) funkcja zapewniająca płynność aktywów finansowych, d) funkcja kredytowa, e) funkcja płatnicza, f) funkcja ochrony przed ryzykiem, g) funkcja transmisji polityki gospodarczej w postaci następujących celów: wysokiej stopy zatrudnienia, niskiego poziomu inflacji oraz stabilnego wzrostu gospodarczego. Częściej w literaturze pojawia się inny syntetycznie ujęty podział funk- cji systemu finansowego. Wówczas funkcje te sprowadza się do trzech najistotniejszych, którymi są7: a) funkcja monetarna8, b) funkcja kapitałowo-redystrybucyjna, c) funkcja kontrolna. Funkcja monetarna sprowadza się do dostarczania przez system finan- sowy podmiotom niefinansowym podstawowego dla funkcjonowania gospodarki rynkowej środka, jakim jest pieniądz, dzięki któremu nastę- pują rozliczenia pomiędzy podmiotami finansowymi i niefinansowymi. W praktyce powyższa funkcja dotyczy więc pierwotnej kreacji pieniądza, który pełni w  gospodarce funkcję płatniczą, zwaną też rozliczeniową. 5 System finansowy..., s. 22. 6 P. S. Rose, Money and Capital Markets. Financial Institutions and Instruments an a Global Marketplace, IRWIN, McGraw-Hill, New York 1997, s. 5. 7 System finansowy..., s. 19–21. 8 Ze względu na przedmiot opracowania nie będzie omawiana w szerszym zakresie funkcja monetarna, gdyż sprowadza się do pierwotnej kreacji pieniądza oraz do mechanizmu płatniczego, a te nie są bezpośrednio związane z tematem rozważań. Systemy finansowe we współczesnej gospodarce rynkowej Istota i rola systemu finansowego w gospodarce rynkowej 25 Druga z wymienionych funkcji dotyczy przepływu środków finansowych zarówno tych dobrowolnych, jak i przymusowych, np. w postaci podat- ków. W ramach tej funkcji system finansowy przyczynia się do bezpo- średniego finansowania wzrostu gospodarczego poprzez zamianę wol- nych środków finansowych podmiotów zgłaszających ich nadwyżkę do podmiotów, które wykorzystują je do finansowania różnego rodzaju in- westycji. Pomiędzy tymi dwoma strumieniami przepływu środków finan- sowych występuje odstęp czasu od momentu poniesienia nakładów aż do momentu uzyskania wyników. Element redystrybucji dotyczy publiczne- go rozdysponowania wcześniej zgromadzonych (zwykle przymusowych) środków finansowych. W zależności od stopnia, w jakim państwo ingeru- je w gospodarkę następuje redystrybucja środków, zwykle budżetowych, w celu sfinansowania dóbr i usług publicznych, np. obrony narodowej czy usług o charakterze edukacyjnym lub medycznym. Ostatnią z wy- mienionych w tej klasyfikacji funkcji systemu finansowego jest funkcja kontrolna. Wypełnianie tej funkcji przez system finansowy pozwala na kontrolę przepływu strumieni pieniężnych, który odbył się w przeszło- ści. Chodzi zatem o usługi, które pozwalają kontrolować prawidłowość oraz efektywność wykorzystania funduszy publicznych, czyli takie, które służą monitorowaniu i kontroli. W związku z tym problematyka funk- cji kontrolnej obejmuje zagadnienia kontroli finansowej, a także włada- nia ekonomicznego (corporate governance), tj. oddziaływania instytucji i rynków finansowych na podmioty niefinansowe9. W praktyce wyżej wymienione funkcje nie są wypełniane w izolacji, ale raczej w ścisłej wzajemnej zależności. Dzięki nim bowiem system finanso- wy może się rozwijać nie jako cel sam w sobie, lecz dla wspierania rozwoju gospodarczego. Odbywa się to poprzez efektywne krążenie siły nabywczej w gospodarce, dzięki czemu następuje rozwój sfery realnej gospodarki10. 1.1. 1. Instytucje finansowe Pod pojęciem instytucji finansowych11 (financial institutions) rozumie się podmioty ekonomiczne, których działalność polega na utrzymywaniu i dokonywaniu obrotu instrumentami finansowymi12 na rynku. Oznacza 9 System finansowy..., s. 20–21. 10 Szerzej na temat wpływu i znaczenia systemu finansowego w rozwoju gospodar- czym por. pkt. 1.1.5 niniejszej książki. 11 Podział najważniejszych instytucji finansowych, ich podstawowe instrumenty oraz funkcje w sposób syntetyczny ujęte zostały w: System finansowy..., s. 34. 12 Ibidem, s. 16.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kapitał finansowy a wzrost gospodarczy w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: