Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00037 005213 13081221 na godz. na dobę w sumie
Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń - ebook/pdf
Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 254
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-188-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W prezentowanej pracy zawarto wyniki badań zorientowanych w dwóch obszarach.

Pierwszy z nich dotyczy adaptacji regionalnego systemu edukacji do wyzwań współczesnej gospodarki, gdzie autorzy skupili uwagę na dwóch perspektywach: zmianach zachodzących w systemie szkolnictwa wyższego i formułowaniu się tzw. uniwersytetów trzeciej generacji oraz dostępności i jakości regionalnego systemu oświaty.

Drugi obszar identyfikuje wpływ kapitału społecznego na wzmacnianie wartości kapitału ludzkiego, czyli odnosi się wyzwań rzadko jeszcze zauważanych z perspektywy polityki rozwoju kapitału ludzkiego. Dotyczy możliwości efektywnego kształtowania i inwestowania w kapitał ludzki, dzięki wzmacnianiu i budowaniu innego ważnego, lokalnego i jednocześnie immobilnego zasobu – kapitału społecznego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zbigniew Przygodzki – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Gospodarki Regionalnej i Środowiska, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENCI Aleksandra Jewtuchowicz, Marek Leszczyński KOREKTA JĘZYKOWA Dorota Derdzikowska SKŁAD I ŁAMANIE Barbara Lebioda OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2010–2013 jako projekt badawczy nr NN 114183938 © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06472.14.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-044-2 ISBN (ebook) 978-83-7969-188-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp ................................................................................................................... 9 I. Adaptacja regionalnego systemu edukacji do wyzwań współczesnej gospodarki Rozdział I. Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki. Nowe wyzwania wobec wyższych uczelni (Aleksandra Nowakowska) ......................................... 13 Wstęp ...............................................................................................................................13 1. Ewolucja funkcji wyższych uczelni w kontekście przemian gospodarczych ..............14 2. Idea uniwersytetów III generacji .................................................................................17 3. Kapitał ludzki dla procesów innowacji – ambitne wyzwanie dla wyższych uczelni...19 4. Budowanie kapitału ludzkiego dla innowacyjnej gospodarki – polskie doświadczenia ............................................................................................................22 Podsumowanie .................................................................................................................24 Rozdział II. Stan i kierunki zmian na rynku usług edukacyjnych. Przykład szkół wyższych regionu łódzkiego (Agnieszka Rzeńca) .............................................. 27 Wstęp ...............................................................................................................................27 1. Polityka edukacyjna szkół wyższych regionu łódzkiego.............................................29 2. Zasięg ekspansji szkół wyższych regionu łódzkiego...................................................36 3. Wybrane przykłady dywersyfikacji oferty edukacyjnej szkół wyższych regionu łódzkiego.................................................................................................................................. 39 4. Edukacja i jej rola w realizacji Strategii Europa 2020.................................................42 5. Bariery funkcjonowania szkoły wyższej oraz zagrożenia dla realizacji polityki edukacyjnej..................................................................................................................46 6. Wyzwania dla polityki edukacyjnej szkół wyższych ..................................................48 Podsumowanie .................................................................................................................51 Rozdział III. Infrastruktura ICT jako element inwestycji w kapitał ludzki. Przykład szkół ponadgimnazjalnych województwa łódzkiego (Marcin Feltynowski) ......... 57 Wstęp ...............................................................................................................................57 1. Komputeryzacja szkół ponadgimnazjalnych w województwie łódzkim .....................62 2. Umiejętności w zakresie wykorzystania komputerów wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych....................................................................................................65 3. Zaplecze infrastrukturalne a umiejętności uczniów w zakresie wykorzystania komputera i Internetu ..................................................................................................69 Podsumowanie .................................................................................................................72 6 Spis treści Rozdział IV. Dostępność systemu oświaty w województwie łódzkim w kontekście wzmacniania wartości kapitału ludzkiego w regionie (Marcin Feltynowski)........ 75 Wstęp ...............................................................................................................................75 1. System oświaty i jego dostępność w województwie łódzkim .....................................79 2. Dostępność systemu oświaty na poziomie ponadgimnazjalnym w województwie łódzkim........................................................................................................................91 3. Szkoły artystyczne w województwie łódzkim...........................................................110 4. Kształcenie nauczycieli w województwie łódzkim ...................................................113 Podsumowanie ...............................................................................................................114 II. Wpływ kapitału społecznego na wzmacnianie wartości kapitału ludzkiego Rozdział V. Udział podmiotów trzeciego sektora w rozwoju kapitału ludzkiego w regionie łódzkim (Jacek Chądzyński)............................................................ 119 Wstęp – pojęcie, funkcje i cele trzeciego sektora ..........................................................119 1. Trzeci sektor w Polsce...............................................................................................122 2. Założenia badawcze ..................................................................................................123 3. Współpraca gmin i powiatów regionu łódzkiego z organizacjami trzeciego sektora wspierającymi rozwój kapitału ludzkiego .................................................................125 4. Współpraca gmin i powiatów regionu łódzkiego z organizacjami trzeciego sektora wspierającymi rozwój kapitału ludzkiego .................................................................139 Podsumowanie ...............................................................................................................151 Rozdział VI. Rola technologii informacyjno-komunikacyjnych i sieci społecznych w kształtowaniu wartości kapitału ludzkiego (Ewelina Kina)............................. 155 Wstęp .............................................................................................................................155 1. Komplementarność i współzależność inwestycji w wartość kapitału ludzkiego i społecznego .............................................................................................................160 2. Znaczenie sieci współpracy i zaufania w przepływie informacji i dyfuzji wiedzy w regionie..................................................................................................................171 3. Narzędzia ICT w procesie budowania relacji społecznych i dyfuzji wiedzy (inwestycji w kapitał ludzki) .....................................................................................180 Podsumowanie ...............................................................................................................191 Rozdział VII. Wpływ sieci społecznościowych na wartość kapitału ludzkiego w regionie łódzkim (Ewelina Kina) .................................................................... 201 Wstęp .............................................................................................................................201 1. Cele i metodyka badań ..............................................................................................202 2. Wykorzystanie portali społecznościowych przez organizacje pozarządowe w zakresie wzmacniania wartości kapitałów ludzkiego i społecznego .......................................207 Wnioski i rekomendacje ................................................................................................220 Spis treści 7 Rozdział VIII. Audyt przestrzeni publicznych jako narzędzie monitorowania i kreowania przestrzeni atrakcyjnych dla rozwoju kapitału ludzkiego (Zbigniew Przygodzki)....................................................................................... 225 Wstęp – kreatywność a innowacyjność..........................................................................225 1. Właściwości przestrzeni jako determinanty aktywności kapitału ludzkiego.............226 2. Konstrukcja karty audytu przestrzeni publicznych....................................................231 Podsumowanie ...............................................................................................................234 Rozdział IX. Kreowanie atrakcyjnych przestrzeni pracy na rzecz wzmocnienia efektywności kapitału ludzkiego (Zbigniew Przygodzki, Jakub Zasina)............ 239 Wstęp .............................................................................................................................239 1. Metodyka badań oceny atrakcyjności przestrzeni pracy przez pracownika naukowego ................................................................................................................240 2. Funkcje i percepcja przestrzeni w pracy naukowca...................................................243 3. Przestrzeń publiczna a dyfuzja wiedzy cichej ...........................................................247 4. Afirmacja przestrzeni pracy ......................................................................................249 Podsumowanie ...............................................................................................................251 Spis treści 8 Wstęp Kapitał ludzki to zasób występujący w każdym regionie, wszędzie tam, gdzie obecni są ludzie. Jednak tym, co w kontekście kapitału ludzkiego zasadni- czo różni poszczególne regiony, jest jego jakość i wartość. Od tych cech w dużym stopniu zależy zdolność każdego regionu do bycia konkurencyjnym, a w konse- kwencji jego rozwój. Stąd też, istotne jest podejmowanie przez władze regionalne właściwej polityki rozwoju, a wyzwaniem na poziomie regionu staje się nadanie odpowiedniej rangi i wręcz wyodrębnienie polityki rozwoju kapitału ludzkiego. Priorytetyzacja ta jest uzasadniona, szczególnie z uwagi na stosunkowo niską skłonność sektora prywatnego do podejmowania samodzielnych inwestycji w wiedzę i kapitał ludzki. Celem nadrzędnym jest zaangażowanie wszystkich aktorów regionalnych i stosowanie odpowiednich narzędzi, sprzyjających dosto- sowaniu umiejętności, kwalifikacji i wiedzy mieszkańców regionu do aktual- nych potrzeb rynku. Pojęcie kapitału ludzkiego można rozpatrywać zarówno w wąskim, jak i w sze- rokim ujęciu. W książce przyjęto następującą pespektywę interpretacji: kapitał ludzki utożsamiany jest z wiedzą, poziomem wykształcenia i indywidualnymi kompetencjami człowieka dotyczącymi realizacji założonych zadań oraz celów społecznych1. Zarówno kapitał ludzki, materialny, jak i finansowy wykazują tendencję do koncentracji przestrzennej na obszarach o wysokim poziomie roz- woju, najczęściej w miastach, a w szczególności w nowoczesnych metropoliach. W tak zarysowanej perspektywie, w ramach projektu pt. Polityka i narzędzia kreowania kapitału ludzkiego w regionie, odpowiadając na wyzwania gospodar- ki regionu łódzkiego, zrealizowano cykl badań, których celem było poszukiwa- nie odpowiedzi na następujące pytania:  Dlaczego inwestować w kapitał ludzki i wiedzę na poziomie regionu?  Kto inwestuje w rozwój kapitału ludzkiego w regionie?  Jak realizować politykę podnoszenia jakości kapitału ludzkiego i budować system odpowiedzialny za wzrost wartości kapitału ludzkiego i wiedzy w regionie? of Intellectual Capital, 2002. 1 N. Bontis, National intellectual capital index; the benchmarking of Arab Countries, Journal 10 Wstęp  Jakie są rezultaty inwestycji w kapitał ludzki w regionie, jak kreować poli- tykę wsparcia rozwoju kapitału ludzkiego? W prezentowanej pracy zawarto wyniki badań zorientowanych w dwóch ob- szarach. Pierwszy z nich dotyczy adaptacji regionalnego systemu edukacji do wyzwań współczesnej gospodarki, gdzie autorzy skupili uwagę na dwóch per- spektywach: zmianach zachodzących w systemie szkolnictwa wyższego i formu- łowaniu się tzw. uniwersytetów trzeciej generacji oraz dostępności i jakości regionalnego systemu oświaty. Drugi obszar identyfikuje wpływ kapitału społecznego na wzmacnianie wartości kapitału ludzkiego, czyli odnosi się wyzwań rzadko jeszcze zauważa- nych z perspektywy polityki rozwoju kapitału ludzkiego. Dotyczy możliwości efektywnego kształtowania i inwestowania w kapitał ludzki, dzięki wzmacnianiu i budowaniu innego ważnego, lokalnego i jednocześnie immobilnego zasobu – kapitału społecznego. W tym kontekście zwrócono uwagę na olbrzymi potencjał tkwiący we współpracy sektora pozarządowego z władzami lokalnymi, w obsza- rze wzmacniania wartości kapitału ludzkiego oraz możliwości budowania kapi- tału społecznego, z wykorzystaniem instrumentów społeczeństwa informacyjne- go. Trzecią perspektywą podjętą w badaniach i wartą zauważenia, jest możli- wość wpływania na zdolności kreatywne kapitału ludzkiego, poprzez kształto- wanie jakości otoczenia, w którym człowiek mieszka i pracuje. Pozostałe wyniki badań zrealizowanych w ramach projektu pt. Polityka i na- rzędzia kreowania kapitału ludzkiego w regionie, (NCN, nr N N114 183938), zostały opublikowane w książkach: Kapitał ludzki w regionie łódzkim z perspek- tywy przedsiębiorstw i rynku pracy (Z. Przygodzki (red.), Wydawnictwo Uni- wersytetu Łódzkiego, 2014) oraz Regionalny wymiar polityki rozwoju kapitału ludzkiego. Przykład Włoch, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Polski, (Z. Przygodzki (red.), Wydawnictwo Difin, 2013). Zbigniew Przygodzki I. Adaptacja regionalnego systemu edukacji do wyzwań współczesnej gospodarki   Aleksandra Nowakowska* R O Z D Z I A Ł I Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki. Nowe wyzwania wobec wyższych uczelni Wstęp W ostatnich dwóch dekadach, w Unii Europejskiej toczy się intensywna dyskusja, na temat funkcji i znaczenia wyższych uczelni we współczesnej go- spodarce. Debata ta jest m.in. pochodną wyzwań określonych w Strategii Li- zbońskiej i Karcie Bolońskiej. Powszechne stało się stwierdzenie, że działanie europejskich uniwersytetów jest nieadekwatne do wyzwań, jakie wyznacza zwiększona konkurencja w globalnym środowisku gospodarczym. Wśród często wymienianych powodów tej sytuacji eksponowane są: przestarzałe systemy regulacyjne i systemy zarządzania, tworzące silne bariery kooperacji pomiędzy uniwersytetami a innymi instytucjami, bardzo słabe bodźce do interakcji ze światem biznesu, nadmierna specjalizacja w konkretnych dyscyplinach, kosztem użytecznego, transdyscyplinarnego podejścia do badań i kształcenia, czy wresz- cie zbyt niskie wydatki na naukę i edukację na poziomie wyższym. W konsekwencji rodzi się pytanie, w jaki sposób uniwersytety mogą przy- czyniać się do budowania konkurencyjności europejskiej gospodarki, głównie w sferze kapitału ludzkiego i zdolności innowacyjnych? Jak wyższe uczelnie powinny kształcić i jakie działania podejmować, aby aktywnie włączyć się w budowanie kadr dla potrzeb innowacyjnej gospodarki? Celem artykułu jest identyfikacja roli wyższych uczelni, w budowaniu kapi- tału ludzkiego dla potrzeb innowacyjnej gospodarki. Przedmiotem analizy jest określenie wyzwań i kierunków działań, w zakresie stymulowania rozwoju kapi- tału ludzkiego ,dla rozwoju zdolności innowacyjnych regionów. * Profesor nadzwyczajny, Katedra Gospodarki Regionalnej i Środowiska, Wydział Ekono- miczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki. E-mail: olanow@uni.lodz.pl Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki… 14 1. Ewolucja funkcji wyższych uczelni w kontekście przemian gospodarczych Na przestrzeni wieków wykształciły trzy główne modele funkcjonowania uniwersytetów. Uniwersytety średniowieczne wyrosły ze szkoły łacińskiej i koncentrowały się na kształceniu i przekazywaniu wiedzy oraz odkrywaniu prawdy. Charakteryzowały się tradycyjną strukturą organizacyjną złożoną z kolegiów oraz dużą autonomią i silnymi powiązaniami ze strukturami władzy świeckiej i kościelnej. Kształcenie oparte było na języku uniwersalnym – łaciń- skim. Były to jednak uniwersytety zamknięte, o mocno ograniczonej dostępno- ści, a kształcenie było przywilejem ludzi zamożnych. Silną pozycję i dużą nieza- leżność uniwersytetów średniowiecznych często określano mianem „państwa w państwie”, czy „autonomicznej republiki”. Uniwersytety średniowieczne funkcjonowały w dwóch modelach. Model boloński był zorientowany na studen- ta, natomiast model paryski zdominowany przez autorytet i pozycję profesorów. Uniwersytet w Bolonii i Sorbona w Paryżu postrzegane są jako dwa archety- piczne uniwersytety średniowieczne1. Podstawowe źródła finansowania działal- ności uniwersytetów średniowiecznych, to środki prywatne oraz kościelne. Kształcenie na uniwersytecie postrzegane było jako elitarny przywilej, zaś samo nauczanie miało charakter uniwersalny. Tabela 1. Ewolucja idei i funkcji uniwersytetów Kryteria Uniwersytet Średniowieczny Uniwersytet Humboldtowski Uniwersytet Trzeciej Generacji Cel funkcjonowania Kształcenie Kształcenie i badania naukowe Język Horyzont i skala funkcjonowania Główne źródła finansowania Źródło: opracowanie własne. Kształcenie, badania naukowe, wykorzysta- nie know-how w gospodarce Język angielski Łacina Języki narodowe Uniwersalny Narodowy Globalny Prywatne datki Publiczne środki finansowe Publiczno-prywatne środki finansowe Wrocław 2009, s. 21. 1 J. G. Wisseman, Uniwersytet Trzeciej Generacji Uczelnia XXI wieku, Wydawnictwo ZANTE, Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń 15 W wyniku głębokich przemian społecznych i gospodarczych zachodzących na przestrzeni wieków, dokonała się głęboka transformacja idei i logiki funkcjo- nowania wyższych uczelni. Powstała nowa generacja uniwersytetu określana często mianem uniwersytet humboldtowskiego2. Ten model uniwersytetu rozwi- jał się od XVIII wieku, a klasycznym przykładem tej formuły działania był Uniwersytet Berliński. W modelu tym kształcenie było zintegrowane z bada- niami naukowymi, a głównym celem ich działania był postęp naukowy, odkry- cia i poszerzanie zasobów wiedzy. Językiem wykładowym stały się języki naro- dowe, co istotnie poszerzało grono słuchaczy i dostępność edukacji na poziomie wyższym. Cechą charakterystyczną tych instytucji była specjalizacja naukowa, w konsekwencji dominowało monodyscyplinarne kształcenie. Uniwersytety miały charakter narodowy, a finansowano je z funduszy publicznych, głównie pochodzących z budżetu państwa. Studiowanie było całkowicie nieodpłatne, lub było możliwe na podstawie niskiego (często symbolicznego) czesnego, co pro- wadziło do większego otwarcia wyższych uczelni i większej dostępności kształ- cenia. Model ten mocno ewaluował na przestrzeni lat, jednak podstawowa idea funkcjonowania uniwersytetu humboldtowskiego przetrwała w Europie aż do końca XX w.3. W ostatnich dwóch dekadach funkcjonowanie wyższych europejskich uczel- ni zostało poddane powszechnej krytyce. Wskazywany jest fakt, że wyższe uczelnie bardziej niż dotychczas powinny aktywnie włączyć się w kształtowanie procesów rozwojowych w regionie. Pojawiły się nowe oczekiwania wobec tych instytucji – zbliżenia ich aktywności do potrzeb gospodarki i włączenia w proces budowania zdolności innowacyjnych gospodarki. W konsekwencji, powszechne stało się stwierdzenie, że tradycyjny model wyższej uczelni – „wyizolowanej wyspy wiedzy”, nie przystaje do wymogów współczesnej gospodarki. Dotych- czasowy model uniwersytetów opartych na edukacji i badaniach, powinien zo- stać poszerzony o nowe funkcje – aktywne kreowanie procesów rozwojowych, poprzez zbliżenie swej działalności do potrzeb rynkowych. W gremiach poli- tycznych Europy panuje dość powszechna zgoda, że wyższe uczelnie powinny odgrywać ważniejszą rolę w tworzeniu wzrostu gospodarczego i nowych miejsc pracy. Postulowana zmiana funkcji wyższych uczelni, jest między innymi konse- kwencją długiej debaty, toczącej się w Unii Europejskiej w ramach tzw. procesu 2 Wilhelm von Humboldt (1767–1835) reformator szkolnictwa, twórca gimnazjum humani- stycznego, pruski dyplomata i naukowiec, twórca nowoczesnej lingwistyki, filozof, minister edu- kacji Prus, założyciel Uniwersytetu Berlińskiego. 3 A. Nowakowska, Rola uczelni wyższych w regionalnym systemie innowacji, Materiały Part- nerskiej sieci współpracy i wymiany doświadczeń dotyczących interwencji w ramach PO Kapitał Ludzki wspierających realizację Regionalnych Strategii Innowacji INTREGRISNET, Urząd Mar- szałkowski w Łodzi, Departament ds. PO Kapitał Ludzki, Luty 2012, s. 152. Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki… 16 bolońskiego4, podkreślającego konieczność dostosowywania systemów szkol- nictwa wyższego i nauki do zmieniających się potrzeb, wymagań społecznych oraz postępu wiedzy naukowej. Pochodną tego procesu jest daleka transformacja modelu funkcjonowania wyższych uczelni oraz stworzenie Europejskiego Ob- szaru Szkolnictwa Wyższego, jako klucza do zwiększenia mobilności i zatrud- nienia oraz innowacyjności i konkurencyjności gospodarki5. Debata ta została wzmocniona przez wyzwania zidentyfikowane w Strategii Lizbońskiej. Pod koniec lat 90. XX w. Europa zwiększała dystans gospodarczy względem potęg światowych, a potencjał akademicki i naukowo-badawczy był słaby i rozproszony oraz cechował się niską efektywnością i konkurencyjnością gospodarczą. Odpowiedzią na te wyzwania miała być głęboka reforma sektora naukowo-badawczego, stworzenie European Research Area (ERA) oraz mocna reorientacja polityki naukowo-badawczej Unii Europejskiej6. Równocześnie w ciągu ostatnich kilkunastu lat, dokonały się istotne prze- miany gospodarcze, mające istotny wpływ na reorientację podstaw działania wyższych uczelni. Najważniejsze z nich to powszechny upadek scentralizowa- nych laboratoriów badawczo-rozwojowych należących do przedsiębiorstw (re- organizacja działalności badawczo-rozwojowej przedsiębiorstw wokół czynno- ści wydziałowych, blisko związanych z rynkiem); większa internacjonalizacja działalności badawczo-rozwojowej; pojawienie się i dynamiczny rozwój sektora usług opartych na wiedzy (co zwiększyło znaczenie różnych form aktywności usługowych o charakterze badawczo-rozwojowym, radykalnie różnych od tra- dycyjnej aktywności badawczo-rozwojowej); rozwój technologii telekomunika- cyjnych umożliwiających kształcenie na odległość, szybką wymianę wiedzy i informacji (co istotnie poszerza dostępność i same zasoby wiedzy) czy wzrost interdyscyplinarności i kapitałochłonności badań naukowych. Zmiany te wymu- 4 Wspólna Deklaracja Europejskich Ministrów Edukacji, zebranych w Bolonii w dniu 19 czerwca 1999. 5 Deklaracja Bolońska proponuje następujące działania strategiczne: stworzenie systemu czy- telnych i porównywalnych tytułów zawodowych/stopni; stworzenie systemu opartego na dwóch głównych cyklach kształcenia: studiach I stopnia (licencjackich/inżynierskich) i studiach II stopnia (magisterskich); ustanowienie systemu punktów zaliczeniowych (ECTS); promowanie mobilności studentów i pracowników naukowych; promowanie współpracy europejskiej w zakresie jakości kształcenia, tworzenia zintegrowanych programów nauczania i współpracy międzyuczelnianej. 6 Główne działania podejmowane w ramach ERA obejmują: wspieranie przepływu wykwali- fikowanej kadry naukowej; budowanie światowej klasy infrastruktury naukowo-badawczej; two- rzenie wysokiej klasy interdyscyplinarnych instytucji naukowo-badawczych; wzmacnianie prze- pływu wiedzy, w szczególności pomiędzy publicznym sektorem badań naukowych a gospodarką, a także w całym społeczeństwie; koordynowanie programów naukowo-badawczych oraz otwarcie Europejskiej Przestrzeni Badawczej na resztę świata, zwiększenie umiędzynarodowienia prac naukowo-badawczych. Communication Towards a European research area (COM (2000) 6); Communication Making a reality of The European Research Area: Guidelines for EU research activities (COM (2000) 612); Green Paper The European Research Area: New Perspectives (COM (2007) 161 final). Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń 17 szają i wskazują na nieuchronność daleko idącej reorientacji logiki i filozofii działania wyższych uczelni, w kontekście gospodarki regionalnej7. 2. Idea uniwersytetów III generacji Wyrasta na tym tle nowa idea funkcjonowania wyższych uczelni, określana mianem uniwersytetów III generacji. Uniwersytety te postrzegane są jako nowa jakość myślenia oraz działania instytucji naukowych i edukacyjnych, gdzie do- konuje się szerokie otwarcie na współpracę z biznesem (głównie lokalnymi, małymi firmami) oraz na budowę zdolności przedsiębiorczych wśród studentów, doktorantów i pracowników naukowych. W nowej koncepcji działania wyższych uczelni, urynkowienie wyników badań staje się przynajmniej tak samo ważne, jak kształcenie i działalność naukowo-badawcza. Główne filary wyzwań i postula- ty zmian wobec wyższych uczelni dotyczą siedmiu komplementarnych obszarów: 1. Zarządzanie uniwersytetem – kluczowe działania to: wprowadzenie mene- dżerskiego stylu zarządzana, rozwój szerokich i wielofunkcyjnych relacji z otoczeniem społecznym i gospodarczym – rozwój partnerstwa względem podmiotów funkcjonujących w regionie; poszerzenie własnej samodzielno- ści finansowej i niezależności od finansowania publicznego (m.in. poprzez dochody własne z obrotu aktywami intelektualnymi, głównie sprzedaży technologii i usług badawczych); wprowadzanie systemów motywacji i za- chęt finansowych do współdziałania z sektorem gospodarczym; 2. Budowanie kadr dla gospodarki – kluczowe działania to: uelastycznienie oferty edukacyjnej i rozwój multidyscyplinarności kształcenia; rozwój mo- delu edukacji przez całe życie; zwiększenie mobilności instytucjonalnej i sektorowej studentów i pracowników akademickich; poprawa przepływu informacji na rynku pracy oraz większe dostosowanie oferty kształcenia do potrzeb gospodarki przy jednoczesnej reorientacji kształcenia na kierunki i umiejętności praktyczne (udział praktyków w kształceniu, zwiększenie mo- dułów kształcenia aktywnego – projektowego, rozwój systemu staży i praktyk); 3. Budowanie przedsiębiorczych postaw wśród studentów i absolwentów – kluczowe działania to: wprowadzenie powszechnych zajęć projektowych z zakresu przedsiębiorczości, poszerzenie oferty wyższych uczelni o projek- ty preinkubacji i inkubacji, przygotowujące do praktycznego wykorzystania zdobywanej wiedzy we własnej firmie; rozwój systemu doradztwa i szkoleń 7 A. Nowakowska, Rola uczelni wyższych w regionalnym systemie innowacji, Materiały IN- TREGRISNET, Urząd Marszałkowski w Łodzi, Departament ds. PO Kapitał Ludzki, Luty 2012, s. 153. 18 Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki… dla początkujących przedsiębiorców; tworzenie związków klubowych ab- solwentów i przedsiębiorców; 4. Wspieranie w tworzeniu akademickich firm odpryskowych (spin-off i spin- out) – kluczowe działania to: otwarcie ścieżki kariery biznesowej dla pra- cowników naukowych i ambitnych absolwentów, stworzenie systemu mo- tywacji i regulacji prawnych dla powstawania firm odpryskowych; wprowa- dzenie programów inkubacji innowacji, wspieranie rozwoju infrastruktury, typu parki naukowo-technologiczne; ułatwianie dostępu do infrastruktury badawczej, współpraca z funduszami i innymi formami kapitału ryzyka; 5. Transfer i komercjalizacja technologii – kluczowe działania to: poprawa efektywności procesów innowacyjnych poprzez łączenie aktywności i inte- resów na styku: (1) badacz i laboratorium, (2) wynalazca i patent oraz (3) przedsiębiorca i nowa firma, umożliwiających tworzenie i transfer nowych rozwiązań pod kątem oczekiwań rynku i konsumentów8; skracanie czasu od powstania pomysłu do rynkowego zastosowania, pozwalającego na zdobycie przewagi konkurencyjnej; rozwój systemu zarządzania własnością intelektu- alną na uczelniach; rozwój centrów transferu technologii i innych form oto- czenia instytucjonalnego dla innowacyjnego biznesu; 6. Zmiana świadomości i wzorców kulturowych pracowników naukowo- -badawczych – kluczowe działania to: budowanie akceptacji dla przedsię- biorczych postaw i reorientacja etosu aktywności naukowo-badawczej, w której komercjalizacja wiedzy, otwartość i aktywność progospodarcza pracowników stanie się jednym z najważniejszych kryteriów sukcesu na- ukowego i awansu zawodowego; 7. Budowanie regionalnego środowiska przedsiębiorczości i innowacyjności – kluczowe działania to: rozwój kanałów komunikacji i relacji sieciowych z podmiotami regionalnymi, tworzenie partnerskich i wielopodmiotowych pro- jektów współpracy nauki z biznesem oraz nauki z instytucjami publicznymi umożliwiających powstawanie mechanizmów synergii i efekty win-win. W dyskusjach na temat roli uniwersytetów w procesie rozwoju gospo- darczego ujawniają się dwie różne, a niejednokrotnie wręcz kolidujące ze sobą, koncepcje tworzenia powiązań wyższych uczelni z przedsiębiorstwami. Pierw- sza z nich postuluje bliższe powiązanie uniwersytetów z działaniami proinnowa- cyjnymi przedsiębiorstw, poprzez silniejsze usieciowienie, wspólne finansowa- nie i prowadzenie programów badawczych. Druga koncepcja koncentruje się na lepszym wykorzystywaniu pomysłów i badań powstałych w uniwersytetach, poprzez profesjonalne zarządzanie własnością intelektualną, otwieranie wyspe- cjalizowanych instytucji zajmujących się udzielaniem licencji na technologie, 8 K. B. Matusiak, Budowa powiązań nauki z biznesem w gospodarce opartej na wiedzy. Rola i miejsce uniwersytetu w procesach innowacyjnych, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2010. Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń 19 a także zakładanie przez uczelnie i pracowników naukowych własnych firm odpryskowych, wraz z rozwijaniem odpłatnych usług doradczych. Pierwsze podejście respektuje odrębność logiki funkcjonowania uczelni od przedsiębior- stwa i podkreśla konieczność wzmacniania relacji i współpracy pomiędzy tymi podmiotami, drugie zaś stara się przekształcić wyższe uczelnie i wprowadzić je w większym stopniu na rynek jako aktywny podmiot gospodarczy – dostawca produktów i usług innowacyjnych9. Różnice w tych modelach są istotne i zostawiają wiele miejsca do dyskusji na temat zalet i wad każdego z nich. Teoretycznie, obie trajektorie działań są możliwe i korzystne dla rozwoju wyższych uczelni, w praktyce jednak ich wy- bór warunkowany jest typem wyższej uczelni oraz jakością i poziomem zaawan- sowania aktywności naukowo-badawczej. Konieczna jest jednak równowaga pomiędzy realizacją funkcji podstawowych wyższych uczelni, a angażowaniem się w interakcje z gospodarką, tak aby uczelnie nie przekształciły się w typowe komercyjne i rynkowo zorientowane podmioty. 3. Kapitał ludzki dla procesów innowacji – ambitne wyzwanie dla wyższych uczelni Wzrost roli i znaczenia wyższych uczelni w gospodarce opartej na wiedzy pociąga za sobą daleko idącą reorientację i poszerzenie dotychczasowych funk- cji i obszarów ich aktywności. Uczelnie wyższe w wielu regionach stają się nie tylko jednym z największych pracodawców czy klasycznym podmiotem eduka- cyjnym, ale są podmiotem kształtującym kadry dla innowacyjnej gospodarki i ważnym „aktorem” regionalnych systemów innowacji. Główne wyzwania sto- jące przed wyższymi uczelniani, w kontekście budowania zdolności innowacyj- nych kapitału ludzkiego są dwuwymiarowe i ogniskują wokół: (1) działań bez- pośrednich, zorientowanych na kształcenie kadr dla nowoczesnej gospodarki; (2) działań pośrednich, zorientowanych na kształtowanie przedsiębiorczych i innowacyjnych postaw wśród studentów i absolwentów oraz doktorantów i pracowników naukowych. Działalność edukacyjna wyższych uczelni w nowym modelu ich funkcjono- wania koncentruje się na kształceniu adekwatnym do potrzeb regionalnych pra- codawców. Wyższe uczelnie nie mogą ograniczać się już tylko do kształcenia i przekazywania wiedzy teoretycznej, ale akcent wyraźnie przesunięty zostaje w stronę kształcenia praktycznego (wyższe kształcenie zawodowe, zatrudnianie 9 A. Nowakowska, Rola uczelni wyższych w regionalnym systemie innowacji, Materiały IN- TREGRISNET, Urząd Marszałkowski w Łodzi, Departament ds. PO Kapitał Ludzki, Luty 2012, s. 154. 20 Kapitał ludzki dla potrzeb innowacyjnej gospodarki… doświadczonych praktyków jako wykładowców), zaś profile kształcenia coraz częściej są pochodną potrzeb regionalnego rynku i regionalnych specjalizacji gospodarczych. Rozbudowaniu ulega także oferta kształcenia ustawicznego, zorientowana na praktyczne umiejętności – studia podyplomowe czy szkolenia. Wyzwaniem dla wyższych uczelni staje się także współpraca z instytucjami publicznymi w zakresie monitorowania rynku pracy i profilowania kierunków studiów, szczególnie unikatowych i specjalistycznych.10 Idea uniwersytetu III generacji kładzie akcent na przedsiębiorcze kształcenie, gdzie absolwenci wy- puszczani na rynek cechują się proaktywnymi i innowacyjnymi postawami, ak- ceptują ryzyko rynkowe i mogą stać się w rzeczywistymi „twórczymi destrukto- rami” dla regionalnej gospodarki. Tabela 2. Główne filary działań w kształtowaniu kapitału ludzkiego dla innowacyjne gospodarki Kształcenie kadr dla innowacyjnej gospodarki  tworzenie unikatowych i specjalistycz- nych kierunków kształcenia w odpowie- dzi na specjalizacje regionalne;  kooperacja z pracodawcami w profi- lowaniu kierunków i programów kształcenia;  rozwijanie umiejętności i kompetencji praktycznych, potrzebnych na rynku pracy (m.in. poprzez zatrudnianie do- świadczony praktyków w danej dzie- dzinie);  rozwój oferty edukacji ustawicznej;  wspólny z instytucjami administracji publicznej monitoring potrzeb i iden- tyfikacja regionalnych trendów rynku pracy;  tworzenie systemu stypendiów, staży i nagród dla studentów osiągających ponad przeciętne sukcesy we współ- pracy w przedsiębiorstwami. Źródło: opracowanie własne. Kształtowanie przedsiębiorczych i proinnowa- cyjnych postaw wśród pracowników naukowych  wzmacnianie mobilności zasobów ludzkich uczelni wyższych (szczególnie młodych naukow- ców w postaci staży, okresowych kontraktów);  poprawa aktywności patentowej i licencyjnej na uczelniach;  rozwój współpracy regionalnego środowiska naukowo-badawczego poprzez tworzenie interdy- scyplinarnych projektów badawczych;  rozwój infrastruktury wspierania innowacyjności i przedsiębiorczości pracowników i studentów (uczelniane centra transferu technologii, parki na- ukowo-badawcze, inkubatory akademickie itp.);  ułatwienie dostępu i wykorzystania infrastruktury badawczej przez sektor gospodarczy oraz wspól- ne tworzenie infrastruktury badawczej;  animowanie współpracy z gospodarką poprzez bezpośrednie projekty naukowo-badawcze;  rozwój różnorodnych form kontaktów studentów, absolwentów, naukowców i przedsiębiorców, m.in. kluby biznesu, konferencje; 10 Szerzej w: J. Cieslik, J. Guliński, K. B. Matusiak, A. Skala-Poźniak, Edukacja dla przed- siębiorczości akademickiej, PARP, Warszawa 2011. Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń 21 Kształtowanie przedsiębiorczych i proinnowacyjnych postaw wśród studen- tów, doktorantów i pracowników naukowych, określane jest mianem przedsię- biorczości akademickiej, przedsiębiorczości rozwijanej na styku nauki i gospo- darki11. Ta forma aktywności akademickiej przełamuje dość powszechny sche- mat myślenia, że prowadzenie własnej firmy i inne formy komercyjnej aktywno- ści są sprzeczne z zasadami pracy badawczej i uniwersyteckimi tradycjami, a tym samym niewłaściwe dla środowiska naukowego12. W tradycyjnym modelu funkcjonowania szkół wyższych, komercjalizacja technologii traktowana była jako uboczne i marginalne działanie, dalekie od podstawowej misji, nie mające istotnego znaczenia dla pozycji uczelni w środowisku regionalnym. Współcze- śnie urynkowienie wyników badań staje się przynajmniej tak samo ważne, jak kształcenie i działalność naukowo-badawcza. Uniwersytet staje się specyficz- nym inkubatorem przedsiębiorczości, a naukowcy stają się tu schumpeterow- skimi „misjonarzami postępu”. Silnym przejawem rozwoju akademickiej przedsiębiorczości pracowników i studentów jest tworzenie na uczelniach lub bezpośrednio w jej otoczeniu, spe- cyficznej infrastruktury instytucjonalnej, takiej jak: inkubatory akademickie, parki naukowo-technologiczne czy centra transferu technologii. Celem działania tego typu ośrodków jest: animacja i organizacja kontaktów nauka-biznes; prein- kubacja i inkubacja innowacyjnych przedsięwzięć; animacja szeroko interpreto- wanych relacji sieciowych w środowisku regionalnym; ograniczanie luki finan- sowej dla innowacyjnych przedsięwzięć; transfer technologii i dostarczanie usług proinnowacyjnych; zarządzanie własnością intelektualną w instytucjach sektora B+R; promocja osiągnięć instytucji naukowych13. Tworzenie tego typu specyficznych miejsc interakcji i współpracy, wyposażonych w infrastrukturę niezbędną dla transferu i komercjalizacji technologii jest przejawem dojrzałości uczelni w tworzeniu progospodarczych relacji i związków. Stan rozwoju tej infrastruktury traktowany jest często jako jedna z podstawowych miar rozwoju wyższych uczelni. Wizytówką siły środowiska naukowego, obok naukowych nagród, stają się akademickie firmy odpryskowe (spin off i spin-out)14. Inicjatorami tego typu przedsięwzięć są pracownicy naukowi (doktoranci), którzy rynkowo wykorzy- 11 Szerzej w: S. Kwiatkowski, Przedsiębiorczość intelektualna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000; S. Shane, Academic Entrepreneurship, Edward Elgar, Cheltenham 2004. 12 Przedsiębiorczość akademicka znalazła swoje prawne umocowanie w Ustawie „Prawo o Szkolnictwie Wyższym”, Dz. U. 2005, Nr 164, poz. 1365 z dnia 27 lipca 2005 r. (m.in. art. 13 i 14 oraz art. 86). 13 Szerzej w: Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, Raport 2011, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 2011. 14 W przypadku firm odpryskowych wyróżniamy tzw. spin-offs, gdy występuje powiązanie własnościowe, finansowe i organizacyjne z macierzystą uczelnią oraz tzw. spin-outs, gdzie takie powiązania nie występują.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kapitał ludzki w regionie łódzkim. Społeczeństwo, edukacja, przestrzeń
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: