Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00027 005591 13091373 na godz. na dobę w sumie
Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze mieszkańców Łodzi - ebook/pdf
Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze mieszkańców Łodzi - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 233
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9601-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
 Książka poświęcona jest problematyce kapitału społecznego. Zawarto w niej przegląd podstawowych koncepcji kapitału społecznego, a także charakterystykę jego poszczególnych komponentów. Skoncentrowano się też na społecznym i psychologicznym aspekcie przedsiębiorczości. Stanowi próbę egzemplifikacji związków pomiędzy kapitałem społecznym a przedsiębiorczością. Opisano kwestie dotyczące przedmiotu i problematyki badań, głównych pojęć, hipotez badawczych. Wnioski płynące z zawartych wyników i podjętych rozważań pozwalają określić stan kapitału społecznego łodzian, poziom przedsiębiorczości, czyli informacje na temat postaw i działań o charakterze przedsiębiorczym.
Praca jest wartościowym i cennym wkładem w wiedzę zarówno od strony poznawczej, jak i teoretycznej. Ma też walory diagnostyczne. Opisano w niej istotne aspekty życia społecznego Łodzi, przede wszystkim te o ważnym społecznym wydźwięku. Kapitał społeczny traktowany jest jako jeden z głównych czynników (pomijając czynniki makrospołeczne) odpowiedzialnych za powstawanie i utrzymywanie się nierówności. Przesądza on także o możliwościach i szansach jednostki w gospodarce kapitalistycznej, a przedsiębiorczość postrzega się również jako postawę ułatwiającą funkcjonowanie we współczesnym świecie.
Uzyskane wyniki mają znaczenie zarówno dla kreatorów życia społecznego, jak i indywidualnych jednostek chcących mieć kontrolę nad swoim życiem, a także dla tych, którzy pragną osiągać więcej w kwestiach materialnych i niematerialnych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Monika Mularska-Kucharek – Zakład Zagospodarowania Środowiska Wydział Nauk Geograficznych, Uniwersytet Łódzki, 90-139 Łódź, ul. Narutowicza nr 88 RECENZENT Iwona Gos Jerzy Bartkowski, Danuta Walczak-Duraj REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ SKŁAD KOMPUTEROWY PROJEKT OKŁADKI AGENT PR Anna Solowska © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2012 ISBN (wersja papierowa) 978-83-7525-822-6 ISBN (ebook) 978-83-7969-601-7 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. (dodruk) W.06075.13.0.D Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia @uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Wprowadzenie  Rozdział 1. Kapitał społeczny – koncepcje, wymiary, funkcje  1.1. Wstęp  1.2. Koncepcje kapitału społecznego  1.3. Wymiary kapitału społecznego  1.3.1. Zaufanie  1.3.2. Normy społeczne jako element kapitału społecznego  1.3.3. Sieci społeczne  1.4. Wybrane funkcje kapitału społecznego  1.5. Podsumowanie  Rozdział 2. Przedsiębiorczość – aspekt psychologiczny i społeczny  2.1. Wstęp  2.2. Istota przedsiębiorczości  2.3. Psychologiczny wymiar przedsiębiorczości  2.3.1. Osobowość a przedsiębiorczość  2.3.2. Postawa przedsiębiorcza  2.4. Podsumowanie  Rozdział 3. Założenia i metodologia badań  3.1. Wstęp  3.2. Założenia badawcze  3.3. Zmienne i ich wskaźniki  3.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze  3.5. Próba badawcza i przebieg badań  3.6. Zastosowane metody analizy danych  3.7. Teren badań  Rozdział 4. Kapitał społeczny mieszkańców Łodzi  4.1. Wstęp  4.2. Zaufanie społeczne mieszkańców Łodzi  4.2.1. Zgeneralizowane zaufanie mieszkańców Łodzi  4.2.2. Zaufanie w sferze publicznej  4.2.3. Zaufanie w sferze prywatnej  4.2.4. Ogólny poziom zaufania społecznego  4.2.5. Uwarunkowania zaufania społecznego    7  13  13  14  23  24  28  31  36  43  45  45  46  49  49  54  61  63  63  64  67  70  73  74  75  81  81  81  82  85  91  93  96 6 Spis treści  102 4.3. Zakres aprobaty wybranych norm społecznych   114 4.3.1. Ogólny poziom aprobaty badanych norm społecznych   119 4.3.2. Normy społeczne a zmienne atrybutywne   128 4.4. Sieć kontaktów społecznych   129 4.4.1. Zakres utrzymywanych kontaktów   132 4.4.2. Czas trwania znajomości   133 4.4.3. Częstość utrzymywanych kontaktów  4.4.4. Ogólny poziom sieci społecznych mieszkańców Łodzi i jego uwarunkowania   137 4.5. Kapitał społeczny badanej zbiorowości   146 4.5.1. Poziom i uwarunkowania kapitału społecznego mieszkańców Łodzi   150 4.5.2. Kapitał społeczny a zmienne atrybutywne   153  158 4.5.3. Typy kapitału społecznego  4.5.4. Uwarunkowania wyróżnionych typów kapitału społecznego   165 4.5.5. Kapitał społeczny w ujęciu przestrzennym   167 4.6. Podsumowanie   171  173 Rozdział 5. Przedsiębiorczość mieszkańców Łodzi – postawy i działania  5.1. Wstęp   173 5.2. Przedsiębiorcze postawy łodzian   174 5.3. Postawa przedsiębiorcza a zmienne atrybutywne   181 5.4. Przedsiębiorcze działania mieszkańców Łodzi   185 5.5. Przedsiębiorcze działania mieszkańców Łodzi a zmienne społeczno-demogra-  186 (cid:976)iczne  5.6. Podsumowanie   189 Rozdział 6. Kapitał społeczny a przedsiębiorczość mieszkańców Łodzi   191  191 6.1. Wstęp  6.2. Poziom kapitału społecznego a postawy i działania przedsiębiorcze   192 6.3. Typy kapitału społecznego a postawy i działania przedsiębiorcze   196 6.3.1. Niespójny kapitał zaufania a postawy i działania przedsiębiorcze   199 6.3.2. Spójny kapitał sieciowo-normatywny a postawy i działania przedsiębiorcze   200 6.3.3. Niespójny kapitał normatywny a postawy i działania przedsiębiorcze   202 6.4. Rola kapitału społecznego w rozwoju przedsiębiorczości mieszkańców Łodzi   204 6.5. Podsumowanie   207  209 Zakończenie  Bibliogra(cid:976)ia   215 WPROWADZENIE Zgodnie z założeniem ekonomii klasycznej istniały trzy podstawo- we czynniki produkcji wpływające na wzrost gospodarczy: ziemia, praca i kapitał (cid:976)inansowy. W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku zwrócono uwagę na kapitał (cid:976)izyczny, a dekadę później do owej listy dołączono także kapitał ludzki. Kolejnym krokiem dostrzeżenia roli pozaekonomicznych de- terminant rozwoju było włączenie do czynników produkcji kapitału spo- łecznego, który stanowił wówczas inspirację do wyjaśniania zróżnicowania społecznego. Odkrycie kapitału społecznego i wskazanie na jego rolę w stymulowaniu rozwoju spowodowało, że termin ten zaczął pojawiać się w wielu kontek- stach. Skala zainteresowania tego typu kapitałem wynika przede wszystkim z jego użyteczności, dlatego też studia nad nim coraz częściej koncentrują się na podejmowaniu działań na rzecz jego zwiększania, upatrując w tym zaso- bie szans na poprawę warunków życia ludzi, trwały dobrostan oraz ogólnie pojęty rozwój. „Jego kariera wydaje się mieć źródło w powszechnym prze- konaniu, że jak kapitał (cid:976)inansowy (to, co się posiada) w czasach przedno- woczesnych, kapitał ludzki (to, co się wie i potra(cid:976)i) w epoce nowoczesnej, tak właśnie kapitał społeczny (to, kogo się zna, z kim się jest związanym) przesądza obecnie (w erze postnowoczesnej) zarówno o sukcesie jednostki, jak i szerszych grup społecznych” (Rymsza 2007: 23). Wzrost popularności kapitału społecznego na tle pozostałych typów kapitału należy wiązać z pojawieniem się „nowego” rynku nastawionego na jakość i elastyczność. Model ten wymaga od jednostek (aktorów) przed- siębiorczości, innowacyjności, współdziałania, tzn. zachowań, które są tym efektywniejsze, im niższe są koszty transakcyjne. Te zaś są niskie tam, gdzie jest wysoki kapitał społeczny (Kaźmierczak 2007). Dlatego też współcześnie kapitał społeczny zaliczany jest do czynników produkcji. Stanowi on uzupeł- nienie kapitału ludzkiego – „najnowszy sprzęt i najbardziej innowacyjne idee w rękach lub w głowie najmądrzejszej osoby niewiele dadzą, o ile osoba ta nie będzie miała dostępu do innych” – przy czym kapitał ludzki tkwi w jednost- Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze 8 kach, natomiast społeczny – w relacjach (Woolcock 2001). Obecność w da- nym środowisku umiejętności współpracy, wzorów, norm, zaufania może wpływać zarówno na mody(cid:976)ikowanie oddziaływania czynników makrostruk- turalnych, jak i indywidualnych predyspozycji poszczególnych aktorów. Obrazując takie cechy społeczeństwa, jak zaufanie oraz normy i powią- zania, kapitał społeczny może zwiększać sprawność społeczeństwa, ułatwia- jąc skoordynowane działania, gdyż umacnia on więzi w ramach społeczności oraz sprzyja nawiązywaniu nowych kontaktów. Zaufanie zakorzenione w re- lacjach społecznych przyczynia się do utrwalania podmiotowości, natomiast nieufność – do alienacji. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w funkcjonal- ności bądź w dysfunkcjach społecznych, gospodarczych, jak i jednostkowych (Krzyminiewska 2003). Kultura nieufności, prowadząc do demobilizacji, pasywizmu, ostrożności, oportunizmu, dystansów społecznych, atomiza- cji, alienacji – obniża potencjał podmiotowy społeczeństwa, jego zdolność do twórczego, innowacyjnego samoprzekształcania się (Sztompka 2002b). Wynikiem tego jest bierność, apatia i brak skłonności do podejmowania działań na rzecz rozwiązywania w sposób twórczy nowych problemów, brak umiejętności wykorzystania pojawiających się szans oraz elastycznego przy- stosowania się do zmiennych warunków funkcjonowania. Negatywną konse- kwencją takiej postawy jest brak działań przedsiębiorczych. Przeciwieństwem kultury nieufności jest kultura zaufania, która prowa- dzi do otwartych, innowacyjnych i spontanicznych działań. Jednostki, któ- re korzystają z wymiarów kapitału społecznego, charakteryzują się zatem większą chęcią do podejmowania ryzyka, aktywnością i przedsiębiorczością (Krzyminiewska 2003). Taka postawa może przynieść wiele korzyści. Przed- siębiorczość ma bowiem znaczący wpływ na dynamikę rozwoju ekonomicz- nego, jakość życia oraz dobrobyt jednostek i społeczeństwa. Postawy i zachowania przedsiębiorcze są swoistego rodzaju zasobem, którego występowanie warunkowane jest szeregiem czynników zarówno w obszarze jednostkowym, jak i instytucjonalnym. Próba bliższego pozna- nia tych uwarunkowań i ich przyczyn pozwala na lepsze zagospodarowanie i ukierunkowanie istniejących zasobów przedsiębiorczości. Może również przyczyniać się do głębszego indywidualnego poznania pro(cid:976)ilu własnej po- stawy przedsiębiorczej, przez co możliwa jest większa użyteczność wyborów w odniesieniu do funkcjonowania w różnych sferach aktywności jednostko- wej. A to z kolei może się przekładać na lepszą jakości życia, która jest nie- wątpliwe celem każdego człowieka. Rozpatrywanie zjawiska przedsiębiorczości w kontekście socjologiczno- -kulturowym, czyli z punktu widzenia kapitału społecznego, staje się przed- miotem dociekań, który nie tylko może doprowadzić do rozpoznania istotnych mechanizmów aktywności ekonomicznej człowieka, ale także może stanowić istotny wkład w zdiagnozowanie potencjału rozwoju społeczno-ekonomicz- Wprowadzenie 9 nego grup czy też zbiorowości. Kwestia ta w dobie destabilizacji i ułomności mechanizmów rynkowych jest bardzo ważna i zasługuje na zainteresowanie. Problem nabiera szczególnego znaczenia w przypadku Łodzi, której sytuacja społeczno-gospodarcza określana jest mianem kryzysu. Powodów tego sta- nu rzeczy jest kilka, jednakże dwoma podstawowymi są: upadek rynku ro- syjskiego i nagły wzrost importu wywołany zmianą terms of trade. Niestety, takie działania sprawiły, że dominujący w Łodzi przemysł lekki znalazł się w stadium recesji. Zaowocowało to spadkiem zatrudnienia w przemyśle ze 171 tys. w 1990 r. do 93 tys. w 1995 r. (Liszewski 1997). Monokulturowa struktura przemysłu łódzkiego doprowadziła w konsekwencji do ogólnego kryzysu gospodarczego (Koter i in. 2000). Upadek zakładów przemysłowych (Piech 1998) wpłynął na lawinowy wzrost bezrobocia, które dotknęło Łódź w dużo większym stopniu niż inne duże miasta w Polsce. Bezrobocie wzrosło do 13,7 ludności w wieku produkcyjnym w 1995 r., w końcu 1999 r. spa- dło do 8,8 , po czym znów gwałtownie wzrosło w 2002 r. i wynosiło wte- dy 18 . Na koniec pierwszego półrocza 2007 r. w ewidencji Wojewódzkiego Urzędu Pracy zarejestrowanych było 33,3 tys. bezrobotnych mieszkańców Łodzi, a w 2011 r. – 35,6 tys. Zauważyć należy, iż pojawienie się rzeszy bez- robotnych wiąże się ze znaczną pauperyzacją ludności i powiększaniem się stref ubóstwa w Łodzi. Wskaźnik bezrobocia jest najwyższy, a wskaźnik licz- by zatrudnionych na tysiąc mieszkańców jest w Łodzi najniższy w stosunku do innych dużych miast w Polsce (Statystyka Łodzi 2000). Relatywnie trud- na jest także sytuacja demogra(cid:976)iczna Łodzi. Z danych zawartych w Raporcie na temat wielkich miast Polski1 wynika, że wśród badanych miast odsetek osób w wieku poprodukcyjnym osiąga najwyższy wskaźnik właśnie w Łodzi. Po- ziom wykształcenia z kolei kształtuje się poniżej średniej dla porównywanych 11 miast. Stosunkowo niska jest również liczba studentów w stosunku do licz- by mieszkańców (16 ), choć podkreślić należy, że liczba ta w ostatnim czasie wzrasta. Warto zwrócić także uwagę na ujemny przyrost naturalny w Łodzi, migrację mieszkańców do innych miast i wyjazdy poza granice kraju. Coraz częściej mówi się, że „istnieje stereotyp Łodzi, jako miasta, z którego uciekają utalentowane i przedsiębiorcze jednostki, a ich decyzje uzasadniane są czę- sto negatywnymi opiniami o mieście i możliwościach kariery, jakie dla nich stwarza” (Frykowski 2001: 141). Rozwiązaniem tej sytuacji może być wie- lowymiarowe spojrzenie na funkcjonowanie zbiorowości z uwzględnieniem różnych subsystemów. Łączenie sfery kulturowej z ekonomiczną okazuje się często remedium na różnego rodzaju niedoskonałości systemu społecznego. Dlatego też badacze coraz częściej odwołują się do pojęcia kapitału społecz- nego, upatrując w działającej jednostce źródła rozwoju społecznego i sposobu na radzenie sobie z ułomnościami systemu społeczno-gospodarczego. 1 http://www.pwc.pl/pl/wielkie-miasta-polski/index.jhtml (pobrano 10.01.2012). Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze 10 Zainteresowanie kapitałem społecznym w kontekście ludzkiej przed- siębiorczości wynika także z promowania postaw i zachowań przedsię- biorczych, postrzeganych w kategoriach wymogów współczesnego świata. Promocja idei przedsiębiorczych bierze się w dużej mierze z przekonania, iż dzisiejsza rzeczywistość wymaga od jednostki aktywności oraz kreatywno- ści w myśleniu i działaniu. Taka postawa ma ułatwić odnajdywanie się w nie- przewidywalnym i nieustannie zmieniającym się świecie. Wiara w słusz- ność owych poglądów skłania do podejmowania działań na rzecz kreowania postaw i działań przedsiębiorczych. Znajduje to odzwierciedlenie w wielu strategicznych dokumentach, a tym samym w założeniach polityki lokalnej, która podejmując problem promocji przedsiębiorczości, poszukuje także jej uwarunkowań. Wśród nich ważne miejsce zajmują te o charakterze społecz- nym, które stały się inspiracją do zbadania relacji zachodzących pomiędzy kapitałem społecznym a przedsiębiorczością, de(cid:976)iniowaną w prezentowanej monogra(cid:976)ii w kategoriach postawy i podejmowanych działań. Głównym celem niniejszej pracy uczyniono zbadanie wpływu owego za- sobu, tj. poziomu i typu kapitału społecznego, na badane zjawisko. Uzyska- nie jak najbardziej wiarygodnych wyników badań i udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na założone pytania badawcze stało się możliwe dzięki zastoso- waniu triangulacji metod badawczych. Rezultaty otrzymane na podstawie re- prezentatywnych badań ilościowych uzupełniono badaniami jakościowymi. Takie podejście zapewniło dokładny pomiar zjawisk będących przedmiotem zainteresowania oraz szczegółowy ich opis i interpretację wraz z kontekstem sytuacyjnym w wymiarze jednostkowym i społecznym (Łobocki 2003: 94– 95). Zastosowana triangulacja danych, po pierwsze, pozwoliła uzyskać do- kładniejsze informacje na temat analizowanych zależności, po drugie, umoż- liwiła dokonanie pełnego opisu badanych zjawisk. Książka składa się z części teoretycznej i empirycznej. Część teoretyczna obejmuje dwa rozdziały, z których pierwszy poświęcony jest problematyce kapitału społecznego. Zawiera on przegląd podstawowych koncepcji kapita- łu społecznego, a także charakterystykę jego poszczególnych komponentów. Rozdział drugi koncentruje się na społecznym i psychologicznym aspekcie przedsiębiorczości. Kwestie dotyczące przedmiotu i problematyki badań, głównych pojęć, hipotez badawczych omawiane są w rozdziale trzecim. Za- wiera on niezbędne informacje na temat doboru próby i metod badawczych, a także charakterystykę terenu badań. Prezentacja danych empirycznych za- czyna się w rozdziale czwartym, w którym omawiany jest kapitał społeczny mieszkańców Łodzi. Rozdział piąty obejmuje empiryczne ustalenia dotyczące postaw i działań przedsiębiorczych łodzian. Kolejny rozdział, szósty, stanowi próbę egzempli(cid:976)ikacji związków pomiędzy kapitałem społecznym a przed- siębiorczością. Ważnym elementem tego rozdziału jest prezentacja wyników badań ilościowych, a także analiza wywiadów pogłębionych. Przedstawienie Wprowadzenie 11 zależności pomiędzy badanymi zjawiskami społecznymi stanowi podstawę wery(cid:976)ikacji hipotez badawczych. Całość zamyka podsumowanie rezultatów badań, dyskusja wyników i sugestie w odniesieniu do implikacji praktycz- nych.Treści prezentowane w niniejszej pracy mają charakter zarówno de- skryptywny, jak i aplikacyjny. Wnioski płynące z zawartych wyników i podję- tych rozważań pozwalają określić stan kapitału społecznego łodzian, poziom przedsiębiorczości, czyli informacje na temat postaw i działań o charakterze przedsiębiorczym. Przeprowadzone analizy informują również o wyznaczni- kach badanych zjawisk społecznych. Wymiar aplikacyjny pracy ma dwa aspekty. Pierwszy polega na dostar- czeniu wiedzy na temat poziomu kapitału społecznego i potencjału łodzian. Drugi aspekt dotyczy udokumentowanego związku pomiędzy zasobami jed- nostki a jej aktywnością w kształtowaniu środowiska społecznego zgodnie z obranymi przez nią celami. Wiedza na temat użyteczności kapitału społecznego może stanowić przy- czynek do powszechnego wykorzystywania w praktyce nowych form kapitału, które mogą być istotnym uzupełnieniem nadmiernie eksploatowanego kapi- tału ludzkiego. Ze względu na zakres analizowanych zjawisk uzyskane wyniki mają znaczenie zarówno dla kreatorów życia społecznego, jak i indywidual- nych jednostek chcących mieć kontrolę nad swoim życiem, a także dla tych, którzy pragną osiągać więcej w kwestiach materialnych i niematerialnych. Ka- pitał społeczny traktowany jest bowiem przez wielu autorów (Gardziel, Dłu- gosz 2004) jako jeden z głównych czynników (pomijając czynniki makrospo- łeczne) odpowiedzialnych za powstawanie i utrzymywanie się nierówności. Przesądza on także o możliwościach i szansach jednostki w gospodarce ka- pitalistycznej. Dodać należy, iż przedsiębiorczość postrzega się również jako postawę ułatwiającą funkcjonowanie we współczesnym świecie. Prezentowana książka jest skróconą wersją rozprawy doktorskiej, którą napisałam dzięki wsparciu i życzliwości wielu osób, którym chcę teraz po- dziękować. Pragnę złożyć wyrazy wdzięczności prof. nadzw. UŁ dr. hab. Paw- łowi Staroście, promotorowi mojej pracy doktorskiej, który obdarzył mnie dużym zaufaniem i cierpliwością w trakcie jej przygotowywania. Dziękuję mu za wieloletnią opiekę merytoryczną, za wnikliwe uwagi i motywację. Szczególne podziękowania kieruję do Recenzentów mojej pracy doktor- skiej, prof. zw. dr hab. Danuty Walczak-Duraj i prof. UW dr. hab. Jerzego Bart- kowskiego. Jestem im wdzięczna za wnikliwe i cenne uwagi. * Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze 12 Dziękuję także prof. nadzw. UŁ dr hab. Ewie Rokickiej za teoretyczną i metodologiczną inspirację. Serdecznie dziękuję dr Justynie Wiktorowicz za bardzo cenne konsulta- cje statystyczne. Moje podziękowania kieruję również do dr Katarzyny Biegańskiej, mgr Justyny Kasjaniuk, mgr Beaty Matys-Wasilewskiej. Dziękuję im za meryto- ryczne wsparcie wątków psychologicznych, które zostały podjęte w pracy. Dziękuję też mojemu mężowi, Radkowi, głównie za tak ważne wsparcie emocjonalne. Książkę dedykuję mojej najbliższej Rodzinie. ROZDZIAŁ 1 KAPITAŁ SPOŁECZNY – KONCEPCJE, WYMIARY, FUNKCJE 1.1. Wstęp Kapitał społeczny to pojęcie, które wkroczyło do dyskursu publicznego, politycznego i naukowego w ostatnich dekadach. Termin ten, utworzony dla określenia pewnych cech małych grup, został rozszerzony także na sferę mezo- i makrospołeczną. Współcześnie pojęcie to wykorzystuje się do opisu i poszukiwania środków zaradczych wobec zjawisk i problemów, które ujaw- niają się w sferze ekonomicznej, społecznej i politycznej. Koncepcja kapita- łu społecznego cieszy się zatem dużą popularnością, stąd mnogość de(cid:976)inicji tego terminu. W szerokim ujęciu kapitał społeczny oznacza wszystko, co nie jest (cid:976)izycz- nym, (cid:976)inansowym czy ludzkim kapitałem, a jest w procesie rozwoju społecz- nego obszarem między państwem a społeczeństwem obywatelskim (Krzysz- kowski 2004). Kapitał społeczny może być także pojmowany jako zasób, którym dysponuje jednostka, i który pozwala osiągać jej określone korzyści zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. Kapitał społeczny ma zatem dwa oblicza: jednostkowe i zbiorowe. Mo- żemy mówić o indywidualnym kapitale społecznym, wynikającym z pocho- dzenia społecznego lub etnicznego, ewentualnie o nagromadzonym kapitale w postaci sieci powiązań (Bartkowski 2007). Głównym celem niniejszego rozdziału jest zaprezentowanie koncepcji kapitału społecznego, a także scharakteryzowanie jego wybranych funkcji. Po pierwsze, omówione zostaną w ujęciu chronologicznym kluczowe koncep- cje kapitału społecznego – klasyczne (P. Bourdieu, J. Coleman, R.D. Putnam, F. Fukuyama) i współczesne (R.S. Burt, W. Baker). Po drugie, scharakteryzo- wane zostaną komponenty kapitału społecznego: zaufanie, sieci, wybrane normy społeczne. Po trzecie, opisane zostaną funkcje kapitału społecznego, w tym jego wpływ na postawy i działania przedsiębiorcze. 1.2. Koncepcje kapitału społecznego Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze 14 Pierre Bourdieu. Zdaniem A. Portesa (1998, 2000), P. Bourdieu jest twórcą pierwszej, systematycznie wyłożonej, współczesnej koncepcji kapita- łu społecznego. Nie jest to jednak jedyna forma kapitału, na której koncentru- je on swoją uwagę. Oprócz kapitału społecznego wyróżnia P. Bourdieu (1986) także kapitał kulturowy i kapitał ekonomiczny. Wszystkie one spełniają wiele istotnych funkcji. Są bowiem podstawowymi czynnikami de(cid:976)iniującymi pozy- cję i możliwości jednostek w każdym z tzw. pól społecznych, o których pisze P. Bourdieu (Siisiainem 2000: 11). I tak, kapitał ekonomiczny, który daje się natychmiast i bezpośrednio za- mienić na pieniądze, jest zinstytucjonalizowany w formie prawa własności. Kapitał kulturowy (nazywany także kapitałem informacyjnym), pod pewny- mi warunkami wymienialny na kapitał ekonomiczny, jest zinstytucjonalizo- wany w formie kompetencji edukacyjnych. Ucieleśnioną formę tego kapitału stanowią długotrwałe dyspozycje ciała i umysłu. Rodzaje posiadanych ma- terialnych dóbr kulturowych wyrażają się natomiast w zobiektywizowanej formie kapitału kulturowego. Kapitał społeczny, który po spełnieniu niezbęd- nych warunków, również może być przekształcony w kapitał ekonomiczny, jest zinstytucjonalizowany w formie jakiegoś tytułu szlacheckiego czy nazwi- ska rodowego (Bourdieu 1986). Zdaniem P. Bourdieu, kapitał społeczny to suma szczególnych zasobów materialnych i duchowych oraz zinstytucjonalizowanych relacji społecznych. Mogą one być odziedziczone lub zdobyte własnym trudem, ale w obydwu przypadkach dostarczają rzeczywistego i potencjalnego wsparcia, ułatwia- jąc dostęp do wartościowych zasobów. Zatem kapitał społeczny w tym ujęciu stanowi sumę tego wszystkiego, co w rezultacie daje bądź nie jednostkom i grupom społecznym korzyści materialne i niematerialne. Dzięki posiadane- mu kapitałowi społecznemu jednostki mogą zyskać dostęp zarówno do zaso- bów ekonomicznych, jak i kulturowych (Bourdieu 1990; Bourdieu, Wacquant 2001).„Zasób kapitału społecznego posiadany przez danego aktora zależy od rozmiaru sieci powiązań, jakie może on skutecznie zmobilizować, i od za- sobu kapitału (ekonomicznego, kulturowego i symbolicznego) posiadane- go na własny rachunek przez każdego z tych, z którymi on jest powiązany” (Bourdieu 1986: 54). Kapitał społeczny ma w tym kontekście charakter in- strumentalny (Portes 2000: 2). Jednostki celowo budują relacje społeczne, mając świadomość korzyści, jakie mogą one im przynieść w przyszłości. Sieć kontaktów społecznych nie jest ani dana naturalnie, ani w pełni dziedziczo- na społecznie. Jest ona produktem indywidualnych lub zbiorowych strategii inwestycyjnych, podejmowanych świadomie lub nieświadomie w celu usta- nowienia lub reprodukowania relacji społecznych, które są użyteczne w krót-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kapitał społeczny a postawy i działania przedsiębiorcze mieszkańców Łodzi
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: