Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00295 007570 18451270 na godz. na dobę w sumie
Kapitał społeczny jako czynnik rozwoju gospodarczego w skali regionalnej i lokalnej w Polsce - ebook/pdf
Kapitał społeczny jako czynnik rozwoju gospodarczego w skali regionalnej i lokalnej w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 182
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8986-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Koncepcja kapitału społecznego najpierw spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem, a następnie stała się przedmiotem krytyki. Od ponad dwóch dziesięcioleci pociąga jej intuicyjny charakter, który jednak trudno przełożyć na język nauki i praktyki. Mimo to dzięki wspomnianej koncepcji ponownie zwrócono uwagę na znaczenie powiązań społecznych i przenikającego je zaufania, uznawanych za wartościowy zasób jednostek i grup społecznych.

Jarosław Działek przedstawił rozwój koncepcji kapitału społecznego, przywołując również głosy krytyczne. Skoncentrował się przy tym na związkach pomiędzy analizowanym pojęciem a rozwojem gospodarczym. W empirycznej części pracy określił zróżnicowanie zasobów kapitału społecznego w różnych częściach Polski oraz podjął próbę określenia roli kapitału społecznego w rozwoju polskich regionów.

Omówienie koncepcji kapitału społecznego, ze względu na wieloaspektowe i usystematyzowane jej przedstawienie w ujęciu ewolucyjnym i krytycznym, a także
doprecyzowanie pojęciowe, powinno zostać szerzej udostępnione czytelnikom, nie tylko naukowcom. Z recenzji prof. dr hab. Grażyny Prawelskiej-Skrzypek  

Praca - zarówno pod względem poznawczym, jak i aplikacyjnym - stanowi cenną analizę niezwykle ważkiego społecznie i gospodarczo problemu badawczego. Wnosi istotny wkład w badania dotyczące roli i zasobów kapitału społecznego, wskazując dalsze pożądane kierunki ich rozwoju. Z recenzji dr hab. Iwony Sagan, prof. UG

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści 1. Cel i zakres pracy ............................................................................................... 1.1. Przesłanki do badań nad kapitałem społecznym w Polsce ........................ 1.2. Cele, pytania badawcze i zakres pracy ....................................................... 2. Kapitał społeczny – ujęcia teoretyczne i dotychczasowe badania ...................... 2.1. Koncepcja kapitału społecznego ................................................................ 2.1.1. Źródła koncepcji ................................................................................ 2.1.2. Klasyczne koncepcje kapitału społecznego ...................................... 2.1.3. Krytyka koncepcji ............................................................................. 2.1.4. Podsumowanie .................................................................................. 2.2. Kapitał społeczny a rozwój gospodarczy ................................................... 2.2.1. Rola powiązań społecznych .............................................................. 2.2.2. Rola zaufania .................................................................................... 2.2.3. Podsumowanie .................................................................................. 2.3. Dotychczasowe badania ............................................................................. 2.3.1. Operacjonalizacja pojęcia ................................................................. 2.3.2. Kapitał społeczny w badaniach zagranicznych ................................ 2.3.3. Kapitał społeczny w badaniach polskich .......................................... 2.3.4. Regiony historyczne a zróżnicowanie kapitału społecznego w Polsce ......................................................................................... 2.3.5. Podsumowanie .................................................................................. 3. Źródła danych i metody ...................................................................................... 3.1. Źródła danych ............................................................................................ 3.1.1. Główny Urząd Statystyczny ............................................................... 3.1.2. Stowarzyszenie Klon/Jawor .............................................................. 3.1.3. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego ......................................... 3.1.4. Diagnoza Społeczna .......................................................................... 3.1.5. Polski Generalny Sondaż Społeczny ................................................. 3.1.6. Wskaźniki kapitału społecznego ....................................................... 3.1.7. Wskaźniki rozwoju gospodarczego ................................................... 3.2. Metody analizy statystycznej ..................................................................... 3.2.1. Analiza głównych składowych .......................................................... 3.2.2. Analiza regresji wielokrotnej ........................................................... 7 7 8 13 13 13 15 25 29 30 31 34 36 37 37 41 53 60 66 69 69 70 71 72 73 74 75 78 79 79 81 6 4. Zasoby kapitału społecznego w Polsce .............................................................. 4.1. Zasoby kapitału społecznego na poziomie województw ........................... 4.2. Zasoby kapitału społecznego na poziomie podregionów .......................... 4.3. Determinanty kapitału społecznego na poziomie podregionów ................ 4.4. Zasoby kapitału społecznego na poziomie powiatów ................................ 5. Kapitał społeczny a rozwój gospodarczy w skali regionalnej i lokalnej ............ 5.1. Kapitał społeczny a rozwój gospodarczy w podregionach ........................ 5.2. Kapitał społeczny a rozwój gospodarczy w powiatach grodzkich ............. 6. Podsumowanie i dyskusja wyników ................................................................... Bibliografi a .............................................................................................................. Spis rycin ................................................................................................................. Spis tabel .................................................................................................................. Załączniki ................................................................................................................. 85 85 95 109 125 139 139 148 155 163 171 173 177 1. Cel i zakres pracy 1.1. Przesłanki do badań nad kapitałem społecznym w Polsce W ciągu ostatnich dwóch dekad można zaobserwować rosnące zainteresowanie koncepcją kapitału społecznego, rozumianego najogólniej jako zasoby indywidual- ne lub kolektywne, obejmujące sieci powiązań społecznych, których mobilizacja jest możliwa w większym stopniu dzięki zaufaniu społecznemu. Liczba poświęconych temu pojęciu prac naukowych zwiększała się w ostatnich latach w postępie niemal geometrycznym (Beugelsdijk, van Schaik, 2005), trafi ając przy tym szybko do prak- tyki agend rządowych oraz organizacji międzynarodowych. Z pewnym opóźnieniem wspomniana koncepcja dotarła również do Polski, o czym świadczy m.in. ukazanie się kilku zbiorowych prac na ten temat (Frąckiewicz, Rączaszek, 2004; Januszek, 2004; Herbst, 2007a; Kaźmierczak, Rymsza, 2007; Szczepański i in., 2008; Kamiń- ska, Heffner, 2010) oraz włączenie jej do rządowych dokumentów strategicznych poświęconych kapitałowi intelektualnemu (Bochniarz, 2008) i wyzwaniom rozwojo- wym Polski (Boni, 2009). Popularność tego pojęcia, odnoszącego się do sfery codziennych interakcji mię- dzyludzkich oraz aktywności społecznej i obywatelskiej, wynika w dużej mierze z jego intuicyjnego charakteru. Zależności pomiędzy kapitałem społecznym a innymi zjawiskami, przedstawiane w literaturze przedmiotu, cechują się również intuicyj- nością i prostotą opisywanych mechanizmów. W praktyce badawczej napotyka się jednak na wiele trudności i ograniczeń, zarówno na etapie konceptualizacji, jak i ope- racjonalizacji tego pojęcia. Autorzy reprezentujący nurt krytyczny starają się wyjść im naprzeciw. Na podstawie przeglądu literatury światowej można zaobserwować, że analizowane pojęcie wchodzi już w etap naukowej dojrzałości, w którym zarysowują się główne ramy koncepcji akceptowane przez większość naukowców. Jednocześnie coraz mniej badaczy przyjmuje entuzjastyczne i bezkrytyczne tezy zawarte w pracach R. Putnama (1993, 2000). Również w niniejszej publikacji wykorzystano krytycz- ne podejście analityczne uwzględniające fakt, że różne rodzaje kapitału społecznego mogą mieć odmienne oddziaływanie na wzrost gospodarczy. Praca obejmuje tematykę z pogranicza kilku dyscyplin: socjologii, ekonomii i geografi i. Punkt wyjścia stanowi socjologiczna koncepcja zbudowana na fundamen- cie wcześniejszych rozważań teoretycznych, dotyczących kwestii powiązań społecz- 8 nych oraz norm warunkujących wspólne ludzkie działania (Turner, 2005). Istotnym novum owej koncepcji jest to, że kapitał społeczny potraktowano jako rodzaj zasobu ekonomicznego, indywidualnego bądź kolektywnego, który może być wykorzystany – w najbardziej optymistycznej wersji – dla dobra jednostek lub całych zbiorowości. W niniejszej pracy przeanalizowano wpływ kapitału społecznego na rozwój gospo- darczy w polskich regionach. Przyjęto tutaj jeszcze dodatkową perspektywę, która jest pomijana w większości prac z tego nurtu, a mianowicie ujęcie przestrzenne kapitału społecznego. Większość badaczy bierze pod uwagę państwa lub regiony jedynie jako jednostki obserwacji w analizowanych przez siebie modelach wzrostu gospodarczego. Brakuje głębszej refl eksji dotyczącej zróżnicowania zasobów kapitału społecznego w tych obszarach oraz jego przyczyn. Dodatkowo dotychczasowe prace analizują rozległe terytoria, traktując je jako jednorodne wewnętrznie jednostki. Badania geografi czne uwzględ- niają dodatkowy wymiar – z jednej strony umożliwiają przestrzenną analizę zmien- ności zjawiska, a z drugiej strony służą jako kontekst do wyjaśnienia zróżnicowania przestrzennego innych zjawisk, takich jak wzrost gospodarczy, poziom życia, wy- kształcenie lub poziom zdrowia mieszkańców (Mohan, Mohan, 2002). Polskie doświadczenia dotyczące badań nad kapitałem społecznym są jeszcze stosunkowo skromne w porównaniu z badaniami prowadzonymi w krajach zachod- nich. Większość literatury światowej koncentruje się na tych właśnie państwach ze względu na brak porównywalnych danych dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Jeśli nawet bierze się pod uwagę te państwa, to analizy w ograniczonym stopniu uwzględniają odmienność kontekstu społecznego, historycznego, politycznego i go- spodarczego tej części kontynentu europejskiego. Mając to na uwadze, można zadać pytanie, czy wyniki zagranicznych badań, które potwierdzają częściowo, choć nie do końca jednoznacznie, wpływ niektórych rodzajów kapitału społecznego na rozwój gospodarczy, znajdą potwierdzenie również w polskich regionach. Niniejsza praca ma za zadanie wypełnić istniejącą lukę odnośnie sprawdzenia przedstawionej hipote- zy w warunkach polskich. 1.2. Cele, pytania badawcze i zakres pracy Cele niniejszej pracy wynikają z wypracowanego w literaturze przedmiotu ana- litycznego podziału na kapitał społeczny, jego determinanty oraz konsekwencje. Po- czątkowo bowiem w niektórych pracach teoretycznych i empirycznych te poszcze- gólne elementy były ujmowane łącznie, co wypaczało otrzymywane wyniki. Krytyka wczesnych ujęć wraz z propozycją odpowiedniego podejścia metodologicznego, dzięki któremu można uniknąć takich błędów, została przedstawiona w części teo- retycznej pracy. Wspomniany podział wyznacza główny kierunek badań. Praca ma zatem układ trójczłonowy: w pierwszej części podjęto kwestię przestrzennego zróżnicowania za- sobów kapitału społecznego w regionach Polski, w drugiej – określono czynniki mo- 9 gące wpływać na ich wielkość, a w trzeciej – poszukiwano odpowiedzi na pytanie, czy różnice w zasobach kapitału społecznego wpływają na tempo wzrostu gospodar- czego w różnych częściach kraju. W ostatniej części została uwzględniona, uznawana za podstawową w tej kon- cepcji, pośrednicząca rola kapitału społecznego w mobilizowaniu innych zasobów. Z tego powodu w modelu uwzględniono też wielkości zasobów kapitału ekonomicz- nego i ludzkiego, a dopiero później testowano, czy i w jaki sposób dodanie wskaźni- ków kapitału społecznego prowadzi do lepszego wyjaśnienia tempa wzrostu gospo- darczego regionów Polski. Innymi słowy, próbowano stwierdzić, jaką część wzrostu gospodarczego polskich regionów można wyjaśnić wpływem większej lub mniejszej gęstości powiązań społecznych oraz wyższym lub niższym poziomem zaufania spo- łecznego. Niezbędne jest przy tym uwzględnienie różnych typów kapitału społecz- nego, które – zgodnie z rozważaniami przedstawionymi w części teoretycznej pracy – mogą mieć odmienny wpływ. W tym kontekście interesujące powinno być, jaka kombinacja różnych typów kapitału społecznego tworzy najbardziej korzystne wa- runki dla szybszego wzrostu gospodarczego. Głównym celem niniejszej pracy jest zatem odpowiedź na pytanie, w jakim stop- niu zróżnicowanie zasobów kapitału społecznego w Polsce wpływa na przestrzen- ne zróżnicowanie tempa wzrostu gospodarczego oraz poziomu rozwoju społeczno- gospodarczego. Drogą do rozwiązania tego problemu są odpowiedzi na następujące pytania szczegółowe: 1. W jaki sposób zróżnicowane są zasoby kapitału społecznego w różnych regio- nach Polski? 2. Jakie czynniki wpływają na przestrzenne zróżnicowanie zasobów kapitału społecznego? 3. Czy obserwowane różnice w zasobach kapitału społecznego (w tym różnych jego typów) mogą wyjaśnić różnice w rozwoju gospodarczym polskich re- gionów? 4. Jaka jest rola kapitału społecznego w rozwoju gospodarczym w stosunku do kapitału ekonomicznego czy ludzkiego? 5. Czy można wskazać regiony, których sukces lub porażka gospodarcza są uwa- runkowane wysokim lub niskim poziomem kapitału społecznego? W pytaniach odnoszących się do części pierwszej i drugiej – zróżnicowania za- sobów kapitału społecznego oraz jego determinant – należy się skoncentrować na polskim kontekście społecznym. Analiza w części trzeciej – dotycząca oddziaływania kapitału społecznego na rozwój gospodarczy – musi natomiast stanowić przeniesie- nie analogicznych badań realizowanych w literaturze zachodniej, co umożliwi spraw- dzenie testowanych tam hipotez odnośnie tej zależności. Klasyczne odniesienie w polskich badaniach stanowi dziedzictwo regionów histo- rycznych Polski (por. Bartkowski, 2003), które odcisnęło wyraźne piętno w polskiej przestrzeni. W przypadku kapitału społecznego wśród badaczy pojawiają się w tym kontekście odmienne interpretacje, stąd też tej kwestii zostanie poświęcony odrębny podrozdział. 10 Uwzględnione będą też inne czynniki mogące wpływać na kształtowanie się wielkości tego zjawiska, które również wynikają z rozważań teoretycznych. W tym miejscu na razie dość ogólnikowo należy wspomnieć, że można domniemywać wy- stępowania różnic pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi w zakresie zasobów poszczególnych typów kapitału społecznego pomostowego i wiążącego. Różnice po- między tymi dwoma obszarami można odnieść do klasycznej koncepcji wspólnoty i zrzeszenia F. Tönniesa (2008). Wynikają one z odmiennych cech społeczno-demo- grafi cznych, takich jak poziom wykształcenia, zasiedziałość mieszkańców, styl ży- cia oraz wyznawane wartości. Ponadto wyższy poziom wykształcenia powinien być skorelowany z wyższą aktywnością stowarzyszeniową. Zakorzenienie mieszkańców poszczególnych miejsc wiąże się natomiast z możliwością wykształcenia gęstszej sie- ci mocnych więzi. Bardziej tradycyjny system wartości obszarów wiejskich będzie również preferował rozwój wiążącego kapitału społecznego. Należy również zwrócić uwagę na wpływ innych czynników. Występowanie grup mniejszościowych (etnicznych, religijnych) czy silnej tożsamości regionalnej czasem prowadzi do silniejszego rozwoju kapitału wiążącego, a słabszego kapitału pomosto- wego. Bezrobocie i związane z nim wykluczenie społeczne ma niekiedy destrukcyjny wpływ na oba typy kapitału społecznego. Wreszcie, interesujące okazuje się zbadanie wpływu ruchów migracyjnych – z jednej strony mogą one powodować rozpad moc- nych więzi lokalnych (kapitału wiążącego), a z drugiej – tworzyć nowe powiązania wychodzące poza zbiorowości (kapitał pomostowy). W kontekście wpływu kapitału społecznego na wzrost gospodarczy należy zwery- fi kować dwie hipotezy: o pozytywnym oddziaływaniu kapitału pomostowego (w tym powiązanego z nim zaufania społecznego) oraz o negatywnych skutkach istnienia silnego kapitału wiążącego. Na dalszym etapie będzie możliwe uzyskanie informacji na temat optymalnej kombinacji różnych typów kapitału społecznego. Niniejsza publikacja składa się z sześciu rozdziałów. Po rozdziale 1, w którym przedstawiono cele i zakres pracy, zamieszczono szczegółową analizę koncepcji kapi- tału społecznego. Omówiono ją, począwszy od jej narodzin w kontekście prób bardziej adekwatnego opisu niektórych zjawisk społecznych i ekonomicznych, poprzez klasycz- ne pozycje autorstwa P. Bourdieu, J. Colemana i R. Putnama, aż po nurt krytyczny, ukazujący jej ograniczenia oraz potrzebę uściślenia jej ram teoretycznych. Przegląd literatury przedmiotu umożliwił zwrócenie uwagi na główne elementy koncepcji, wy- wołujące kontrowersje wśród badaczy. W ten sposób zaproponowano defi nicję kapitału społecznego oraz stworzono zarys procedury badawczej, które pozwalają uniknąć błę- dów i nieścisłości pojawiających się w innych pracach. Podrozdział 2.2 przedstawia te- oretyczne powiązania, łączące zasoby kapitału społecznego z rozwojem gospodarczym. Oddzielnie omówiono wpływ, jaki wywierają zasoby powiązań społecznych oraz zaso- by zaufania społecznego na rozwój gospodarczy. Oddzielnie omówiono mechanizmy tego wpływu. Rozdział 2 kończy przegląd wyników dotychczasowych badań, które miały wyjaśnić zależności będące również przedmiotem analizy w niniejszej pracy. Ze względu na odmienny kontekst szczególne miejsce poświęcono badaniom prowadzo- nym w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej oraz przemyśleniom na temat wpływu struktur historycznych na zróżnicowanie analizowanego zjawiska w Polsce. 11 Rozważania teoretyczne oraz przykłady badań empirycznych zawarte w rozdzia- le 2 stanowią punkt wyjścia do operacjonalizacji pojęcia kapitału społecznego, która znalazła zastosowanie w części empirycznej pracy. Tym samym w rozdziale 3 przed- stawiono źródła danych, opisano wskaźniki kapitału społecznego wybrane do analizy oraz scharakteryzowano główne metody analizy statystycznej. Przyjęty tutaj schemat badawczy ma swoje źródło we wnioskach wyciągniętych przez autora z dotychcza- sowych prac teoretycznych i empirycznych, zwłaszcza tych wywodzących się z nurtu krytycznego badań nad kapitałem społecznym. Treścią kolejnych dwóch rozdziałów są wyniki analiz prowadzonych przy wyko- rzystaniu stworzonych przez autora baz danych, opisujących zasoby różnych rodza- jów kapitału społecznego. W rozdziale 4 opisano ich zróżnicowanie w trzech skalach geografi cznych: na poziomie województw, podregionów i powiatów. Zastosowana tam analiza głównych składowych umożliwiła konfrontację wyników badań em- pirycznych z koncepcjami teoretycznymi. W rozdziale tym podjęto również próbę wskazania czynników, które najlepiej wyjaśniają rozkład tego zjawiska w polskich regionach. Rozdział 5 przynosi natomiast odpowiedź na pytanie o rolę kapitału spo- łecznego w rozwoju gospodarczym, co zostało przeanalizowane na zbiorze podregio- nów oraz powiatów grodzkich. W ostatniej części pracy zestawiono uzyskane rezul- taty z zaproponowanymi wcześniej hipotezami badawczymi oraz wynikami innych prac empirycznych.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kapitał społeczny jako czynnik rozwoju gospodarczego w skali regionalnej i lokalnej w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: