Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00216 006850 10175195 na godz. na dobę w sumie
Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939. Szkice literackie - ebook/pdf
Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939. Szkice literackie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3226-3029-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Przez dłuższy czas prace historycznoliterackie traktowały katastrofizm jako temat, motyw, wątek, a nie jako zjawisko filozoficzno-artystyczne. Stan ten trwał do około 1930 roku, a więc do upowszechnienia katastrofizmu jako prądu oraz do czasu pojawienia się tego zjawiska nie tylko wśród wileńskich poetów, lecz także w innych grupach literackich bądź środowiskach twórców niezależnych. W latach trzydziestych zaczął się rozwijać szeroki i silny nurt katastroficzny, który znacznie wpłynął na polską kulturę i filozofię. Dla autorki niniejszej pracy interesujące stało się omówienie przynajmniej niektórych zjawisk i przyczyn rozwoju katastrofizmu w Polsce, która w tym okresie należała do najbardziej zagrożonych krajów w Europie. Poeci katastroficzni, a także katastrofizujący zbyt dobrze zdawali sobie z tego sprawę, co uwidoczniło się w twórczości poetów pokolenia 1910. W proponowanych tu szkicach w części pierwszej ważne stało się omówienie problematyki rozproszonych motywów i toposów oraz symboli katastroficznych. Omówiona została też twórczość poetów grupy „Wołyń”: Wacława Iwaniuka, Zygmunta Jana Rumla, Zuzanny Ginczanki, Jana Śpiewaka. Część druga szkiców obejmuje analizy i interpretacje wierszy wybitnych poetów, których twórczość wpisuje się w nurt poezji katastroficznej, choć należeli oni do różnych kategorii i ugrupowań poetyckich: Władysława Sebyły, Józefa Czechowicza, Mieczysława Jastruna, Jerzego Zagórskiego, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Szczególny akcent postawiony został na motywy katastroficzne i filozoficzne w poezji Czesława Miłosza. Eksponowana w pracy twórczość poetów lat trzydziestych XX stulecia pokazała zmienność przeżyć, refleksji, stosunku do świata i ludzi, wyostrzone stany świadomości i percepcji. Wszystko to miało ogromny wpływ na tworzywo i strukturę utworu poetyckiego, a więc na typ wypowiedzi, dla której wizje i podświadome skojarzenia należą w poezji do cech najważniejszych.

Książka adresowana jest do studentów, polonistów i kulturoznawców.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Teresa Wilkoń, profesor nadzwyczajny w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej w Uniwersytecie Śląskim, doktor habilitowany nauk humanistycznych w dziedzinie literaturoznawstwa. W latach 1996–2008 wykładowca historii literatury i języka polskiego w Universita’ degli Studi di Napoli „L’Orientale” w Neapolu. Jest autorką kilkudziesięciu artykułów z zakresu poezji polskiej XIX i XX wieku, teorii literatury oraz bibliotekoznwawstwa, a także kilku książek: – Polska poezja socrealistyczna w latach 1949–1955. Gliwice 1992. – Między konwencją a arkadią. Szkice o poezji polskiej XX wieku. Katowice 2001. – Napoli nella poesia polacca XIX ed inizio XX xecolo. Napoli 2005. – Nimfy oko błękitne. Obrazy Neapolu w poezji polskiej XIX i XX wieku. Katowice 2006. – Poematy Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Katowice 2010. – Kanony sztuki postępowej i jedynie słusznej. Socrealizm w poezji polskiej. Wyd. II, zmienione i poszerzone. Katowice 2016. Więcej o książce Teresa Wilkoń Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939 Szkice literackie T e r e s a W i l k o ń   |   K a t a s t r o f i z m w p o e z j i p o l s k i e j w l a t a c h 1 9 3 0 – 1 9 3 9 . S z k i c e l i t e r a c k i e CENA 26 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3029-7 KATOWICE 2016 Teresa Wilkoń przybliżyła znaczny obszar polskiej rzeczywistości kulturowej, w tym literackiej lat trzydziestych XX wieku. Katastrofizm jest przez Nią traktowany – co jest nowością w polskich badaniach historycznoliterackich – jako prąd literacki (tendencja artystyczna, nurt), mający mnogie uwarunkowania kulturowe. Książka znakomicie porządkuje i objaśnia terminy. Niektóre z nich są przez Autorkę doraźnie stworzone, a przedstawiana ich motywacja jest logiczna, charakteryzująca dobrze dane zjawisko, wypełniająca reguły naukowej gry, stosowanej przez badaczy historii literatury. […] Badania naukowe, których wyniki przedstawia recenzowana rozprawa, są obszerne, merytorycznie bogate, łączące naukowe paradygmaty badań teorii kultury, filozofii, teorii i historii literatury, językoznawstwa, psychologii społecznej, wreszcie historii. Jest to głównie perfekcyjna krytyczna analiza tekstów poetyckich i naukowych. Analiza ta dała spójny obraz katastrofizmu w literaturze polskiej lat trzydziestych, pozwoliła Autorce zbudować tezy odnoszące się do głównych wyznaczników tego prądu. […] Z recenzji wydawniczej prof. zw. dr. hab. Kazimierza Ożoga Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939 Szkice literackie nr 3531 Teresa Wilkoń Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939 Szkice literackie Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | Katowice 2016 Redaktor serii: Nauka o Książce i Bibliotece Teresa Wilkoń Recenzent Kazimierz Ożóg Spis treści Część druga Część pierwsza Wstęp | 7 Katastrofizm w poezji polskiej Wprowadzenie do problematyki | 17 Pokolenie 1910. Grupy literackie w latach 1930–1935 | 43 Grupa poetycka „Wołyń” | 79 Wybitni poeci katastroficzni lat trzydziestych XX wieku (wybrane utwory Władysława Sebyły, Józefa Czechowicza, Mieczysława Jastruna, Jerzego Zagórskiego, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego) | 103 Motywy katastroficzne i filozoficzne w poezji Czesława Miłosza | 165 Zakończenie | 225 Bibliografia | 229 Indeks osobowy | 243 Summary | 251 Zusammenfassung | 253 | 5 | Wstęp W postrzeganiu rzeczywistości już od dawna można było zauważyć wątki katastroficzne, związane przede wszystkim z sytuacjami destruktywnymi, okresem przełomu czy kry- zysu itp. Tendencja do przewidywania ostatecznej zagłady świata uwidoczniła się jednak szczególnie mocno w kulturze przełomu XIX i XX wieku, zwłaszcza zaś po publikacji tek- stu niemieckiego filozofa Oswalda Spenglera Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte (1918–1922). Pomimo dużej różnorodności katastrofizmów, przenikają- cych do sfery postaw, myśli i wierzeń, w Europie, lecz także w Polsce, nastąpiło w wieku XX wyklarowanie się zasadni- czych jego nurtów. Katastrofizm polski występował łącznie z innymi tendencjami oraz nurtami artystycznymi i filozo- ficznymi, jak symbolizm, ekspresjonizm, personalizm czy egzystencjalizm. Poeci i pisarze prozą intensywnie poszu- kiwali środków wyrazu adekwatnych do „chmur” zbierają- cych się nad Europą. Wśród polskich twórców kształtowała się prawdziwa elita – dość wymienić kilka postaci: Witold Gombrowicz, Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Bru- no Schulz, Czesław Miłosz, Józef Czechowicz, Konstanty Ilde fons Gałczyński, Mieczysław Jastrun, Władysław Sebyła. W ich twórczości widoczne jest niemal uporczywe poszuki- wanie odmienności i oryginalności, ale też nie brakuje inte- lektualnego ładu. Do około 1930 roku w pracach historycznoliterackich ka- tastrofizm był traktowany jako temat, motyw i wątek, a nie | 7 | jako zjawisko filozoficzno-artystyczne. Podejście takie uległo zmianie po upowszechnieniu się katastrofizmu jako prądu oraz jego obecności w twórczości nie tylko poetów wileń- skich, ale także innych grup literackich bądź twórców nieza- leżnych. Początkowo jednak zajmowano się poezją pokolenia 1910 w sposób wybiórczy, zwracając uwagę przede wszyst- kim na żagarystów, na czele z Miłoszem i Jerzym Zagórskim. Później, szczególnie po przełomie lat 1989/1990, do grona ka- tastrofistów zaliczono innych twórców: było ich około dwa razy więcej, nie licząc autorów tekstów prozatorskich, dra- maturgicznych i eseistycznych. Tworzyli oni nie tylko elitę polskiej literatury dwudziestolecia międzywojennego, lecz także znacząco wpłynęli na poezję lat późniejszych. Jerzy Kwiatkowski, pisząc o dokonaniach Drugiej Rzeczypospoli- tej, stwierdził, że był to okres „silnych indywidualności po- etyckich”, a „katastrofiści-wizjonerzy znaleźli kontynuatorów natychmiast: mowa o zjawiskach tak wybitnych jak twórczość Baczyńskiego i Gajcego, Czechowicz wpłynął na poetykę Ró- żewicza […]”1. W proponowanych tu szkicach literackich koncentruję się na katastrofizmie w poezji ze względu na bogactwo proble- mów i spornych spraw oraz z uwagi na to, że poezja w rozwo- ju tego prądu artystyczno-filozoficznego odegrała istotną rolę w sferze odkrywczości artystycznej i intelektualnej. Wizjoner- sko-symboliczna poezja polska po 1930 roku ciągle inspiruje do nowych przemyśleń i refleksji, wpisując się – w świetle aktualnych wydarzeń – w dyskusję o konsekwencjach Speng- lerowskiej teorii cyklicznego powrotu zjawisk historycznych. Dlatego też w części pierwszej książki podjęłam próbę upo- rządkowania terminologii dotyczącej nurtu katastroficznego w koncepcjach estetyczno-filozoficznych i twórczości literac- kiej poetów dwudziestolecia międzywojennego. Omówiłam także problematykę pokolenia literackiego i podziałów na grupy literackie, z uwzględnieniem poetów indywidualnych, 1 J. Kwiatkowski: Literatura Dwudziestolecia. Warszawa 1990, s. 164. | 8 | nienależących do ugrupowań poetyckich. Osobnego potrak- towania wymagała formacja pokoleniowa 1910. Kategoria pokolenia, która została ukształtowana na przełomie XIX i XX wieku, zgodnie z Heglowską wizją historii zakładała istnienie podmiotu o wspólnym poczuciu „ideowej i kultu- rowej wspólnoty losu”2. W badaniach historycznoliterackich zasadniczą kwestią bowiem jest konstytuowanie i wyodręb- nienie wspólnoty tak na podstawie przeżycia pokoleniowego3, interpretowanego zwłaszcza w kategoriach aksjologicznych, historycznych i politycznych4, jak i wspólnego „słownika i re- guły wytwarzania świata”5. Na określenie nurtu katastroficznego w latach 1930−1935 używane są nazwy pokolenie 1910, Druga Awangarda, „Trze- ci wyraz”, a także określenia poszczególnych grup literackich i poetyckich, jak wileńscy katastrofiści, Awangarda Lubelska, kwadryganci (poeci Kwadrygi), katastrofiści wołyńscy. Sto- suje się również takie sformułowania, jak poeci lat trzydzie- stych, poeci drugiego dziesięciolecia międzywojennego, po- eci katastrofiści, poezja katastrofizmu, katastrofiści w poezji, w prozie. Niekiedy wykorzystuje się nazwy, które stosowali poeci nurtu katastroficznego, czyli „pokolenie przeklęte” lub „pokolenie idące” i „pokolenie tragiczne” (w odniesieniu do pokolenia 1920, tj. pokolenia wojennego 1939–1945: Krzysz- tofa Kamila Baczyńskiego czy Tadeusza Gajcego). Często ponadto stosowano wyrażenia poetyckie (pokolenie Apoka- lipsy) w przeciwieństwie do pokolenia Apokalipsy spełnionej. 2 T. Kunz: Pokolenie jako kategoria nowoczesna (o pragmatyce narracji po- koleniowej). W: Formacja 1910. Świadkowie nowoczesności. Red. D. Kozicka, T. Cieślak-Sokołowski. Kraków 2011, s. 14. 3 Zob. K. Wyka: Pokolenia literackie. Kraków 1977, s. 104–105. O „jed- ności pokoleniowej” pisał Wyka za Karlem Mannheimem. Por. J. Peter- sen: Die Literarischen Generationen. In: Philosophie der Literaturwissenschaft. Hrsg. E. Ermatinger. Berlin 1930, s. 130–187. 4 D. Kozicka: „Pokolenie”. Reaktywacja?. Zob. W: Formacja 1910…, s. 23–24. 5 L. Burska: „Pokolenie” – co to jest i jak używać?. „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 32. | 9 | Najczęściej używam określenia Kazimierza Wyki „pokolenie 1910” oraz Jerzego Kwiatkowskiego i Wiesława Pawła Szy- mańskiego (za Jerzym Zagórskim) „Trzeci wyraz”, zwłasz- cza gdy mowa jest o odrębności artystycznej i intelektualnej poetów lat 1930–1939 (przy czym „Pierwszy wyraz” to Ska- mander, a „Drugi wyraz” − Awangarda Krakowska). Przy- pomnienia wymagał też stosunek pokolenia 1910 do tradycji, zwłaszcza poezji poprzedników (twórczości poetów Skaman- dra, Awangardy Krakowskiej oraz futurystów). Niezbędne też stało się ustalenie terminologii w odniesieniu do wszyst- kich grup literackich pokolenia 1910, a w szczególności do tzw. katastrofizmu wileńskiego (grupa Żagary). W części pierwszej książki znalazły się też szkice o twórcach należą- cych do tzw. katastrofizmu wołyńskiego: Wacława Iwaniuka, Zygmunta Rumla, Zuzanny Ginczanki, Jana Śpiewaka. Część druga obejmuje analizy i interpretacje wierszy wybit- nych poetów, których twórczość wyraźnie wpisuje się w nurt poezji katastroficznej, choć należeli oni do różnych kategorii i ugrupowań poetyckich. Zamieszczone tu zostały analizy i interpretacje wybranych tekstów Sebyły, Czechowicza, Ja- struna, Zagórskiego, Gałczyńskiego i Miłosza − niektórych z wymienionych poetów pomijano lub nie traktowano jako katastrofistów. Podkreślenia wymaga fakt, że np. dość licz- na i aktywna grupa literacka „Wołyń” w opracowaniach nie została nawet odnotowana, Stefana Flukowskiego zaliczano tylko do Awangardy Krakowskiej, a katastrofizm Gałczyń- skiego, autora znakomitego poematu Bal u Salomona, w ogóle nie został zauważony. Ważniejszą kwestią było przypisywanie niemal pełnego katastrofizmu tylko poetom wileńskim, co niekiedy budziło uzasadnione uwagi krytyczne (m.in. Aleksandra Fiuta w od- niesieniu do Miłosza). Ogólną cechą, ale i niezwykle waż- ną polskiego katastrofizmu było to, że rzadko występował w pełnej postaci i łączył się z takimi prądami oraz tendencja- mi, jak symbolizm, ekspresjonizm, nadrealizm (w wydaniu francuskim), egzystencjalizm czy personalizm. Zaznaczały | 10 | się w nim też tendencje metafizyczne i eschatologiczne. Część poetów b y w a ł a katastrofistami, dlatego uzasadniony wy- daje się mój podział na: – katastrofistów zdeklarowanych (np. Sebyła), – katastrofistów dobitnie prezentujących niektóre cechy tego nurtu (np. Czechowicz), – katastrofistów zajmujących też inne postawy (jak Miłosz, Teodor Bujnicki, Józef Łobodowski), – twórców poruszających wątki katastroficzne stosunkowo rzadko lub w określonym czasie, traktujących katastro- fizm jako temat atrakcyjny i przyciągający w danym cza- sie powszechną uwagę (np. Jerzy Putrament czy Stefan Flukowski). Bardzo ważna stała się też problematyka rozproszonych motywów i toposów oraz symboli katastroficznych, takich jak katastrofy wojenne i rewolucyjne, katastrofy profetyczne, katastrofy w sferze wartości, katastrofy religijne. Uderzające wręcz jest bogactwo wymienionych kataklizmów i zarazem niemal pełny brak odniesień do katastrof geologicznych, kli- matycznych, biologicznych czy chemicznych; tę problema- tykę miała poruszać proza, a także sensacyjne relacje o cha- rakterze narracyjnym i opisowym. Rzadko też w poezji lat trzydziestych zdarzały się nawiązania do katastrof astrono- miczno-kosmicznych, dość często natomiast powracał temat „pustej, zniszczonej ziemi”, motywy akwaryczne, zjawiska burzowe itp. Liczne były tu nawiązania do biblijnej tradycji i obrazu czterech żywiołów: powietrza, ognia, wody i zie- mi. Inną wartą odnotowania cechą polskiego katastrofizmu w poezji lat trzydziestych było rzadkie korzystanie z moty- wów patriotyczno-religijnych, stosowanie ujęć lewicowych i konserwatywnych oraz eliminowanie z kręgu twórczości wątków martyrologicznych i ideologicznych, radykalnych i ksenofobicznych. Ze względu na często powtarzaną złożoność zjawisk kata- strofizmu we wszystkich niemal dziedzinach kultury i sztuki w pierwszej połowie XX stulecia, koniecznością stało się zwró- | 11 | cenie uwagi na artystyczne właściwości wierszy twórców pokolenia 1910 i sposób ich oddziaływania na odbiór oraz wyobraźnię czytelników. Przedmiotem szczególnej uwagi stała się poezja Miłosza (ze względu na kontrowersyjne opi- nie o jego przedwojennych wierszach, zawartych w tomiku Trzy zimy), Czechowicza (gdyż był katastrofistą wybitnym i zdeklarowanym), Gałczyńskiego (z powodu dramatyczne- go, egzystencjalnego wydźwięku Balu u Salomona), Sebyły (z uwagi na głęboko metafizyczny charakter poematu Młyny. Sonata nieludzka) oraz Jastruna (jako autora wierszy historio- zoficznych, wskazujących na groźbę ewentualnego wybuchu nowej wojny). Zdawać by się mogło, że katastrofizm w polskiej literaturze pierwszej połowy XX wieku należy do zagadnień dostatecz- nie opracowanych, co mogłoby oznaczać, iż nie ma potrzeby podejmowania tematu rozpoznanego i niemal zbanalizo- wanego. Dla tych badaczy, którzy traktowali katastrofizm jako postawę światopoglądową, takie stanowisko i ocena katastrofizmu wydają się szczególnie znamienne. A jednak liczne prace o katastrofizmie zdają się świadczyć nie tyle o popularności „banalnego” tematu, ile właśnie o tym, że mamy do czynienia z problematyką złożoną i niekoniecznie opracowaną w sposób systematyczny oraz przejrzysty. Dla jednych badaczy katastrofizm to tendencja, która „przeorała” świadomość literacką twórców lat trzydziestych, szczególnie żagarystów, dla innych to tendencja o znacznie szerszym za- sięgu czasowym i przestrzennym, rozwijająca się w polskiej literaturze od romantyzmu po poezję Andrzeja Bursy czy Sta- nisława Czycza, a nawet poezję współczesną. Część badaczy minimalizuje znaczenie tej tendencji, inni z kolei widzą w niej przejaw bardzo wysokiej świadomości i samoświadomości literatury polskiej, szczególnie poezji o możliwościach profe- tycznych, które − zwłaszcza w latach trzydziestych – zostały dostatecznie docenione. Kolejną sprawą dzielącą stanowiska badaczy jest zagadnie- nie rodzajów katastrofizmu. Wyodrębnia się różne jego reali- | 12 | zacje literackie i nieliterackie. Niektóre proponowane terminy, jak „katastrofizm ocalający”, zdają się mieć charakter oksymo- roniczny. Jakże bowiem można łączyć zagładę z ocaleniem? Otóż samo pojęcie katastrofizmu kryć może zdecydowanie odmienne procesy i wydarzenia, co dowodzi bogactwa se- mantycznego tego terminu. Jest też wiele spornych kwestii i polemicznych ujęć, usi- łujących zmienić sposób interpretacji omawianego zjawiska. Prace nowsze nadają katastrofizmowi rangę ważnej kategorii filozoficznej, historiozoficznej i historycznej, znacznie wykra- czającej poza obręb literatury pięknej. Jeśli to stanowisko jest słuszne, powinno ono wpłynąć na interpretację katastrofizmu: otwiera się bowiem perspektywa prądu ogarniającego różne, szerokie nieraz dziedziny kultury. Trudną i dyskusyjną kwestią stał się w literaturze XIX i XX wieku status biblijnej Apokalipsy św. Jana, która w kulturze chrześcijańskiej zadomowiła się mocno i zyskała charakter ka- tegorii uniwersalnej: metafizycznej kategorii eschatologicznej oraz aksjologicznej, trwającej całe wieki. Katastrofizm w poezji polskiej szczególnego znaczenia nabrał w latach 1918–1939. Trzeba ten – krótki skądinąd – przedział czasowy podzielić na dwa podokresy, są bowiem znaczne różnice między katastrofizmem lat 1918–1929/1930 a katastrofizmem lat trzydziestych: 1930–1939. Zdawano so- bie z tego sprawę już dawno, akcent jednak niemal zawsze padał na katastrofizm wileński i lubelski, tj. katastrofizm lat trzydziestych. Proponowane tu szkice o autorach wierszy katastroficz- nych, powstałych w latach trzydziestych XX wieku, stanowią pierwszą część większej całości, w której omówiony zostanie katastrofizm w prozie i eseistyce oraz w wielu innych, nie- zanalizowanych w tej książce utworach poetyckich twórców, takich jak Józef Łobodowski czy Marian Czuchnowski (autor poematu Powódź i śmierć). Prozatorskie realizacje katastroficz- nych poglądów i idei były co prawda odmienne od poetyckich, lecz równie jak w poezji bogate. Znalazły się w nich określone | 13 | konwencje narracyjne, w tym fabularne, występujące w dwu odmiennych wersjach: w tekstach literatury masowej oraz w utworach pisarzy wybitnych, takich jak Bruno Schulz czy Jerzy Andrzejewski. Sądzę, że katastrofizm poetycki w lite- raturze odegrał jednak dużo większą rolę, wiążąc się bardzo silnie ze zjawiskami postmodernistycznej literatury. Indeks osobowy A Andrzejewski Jerzy 14 Apollinaire Guillaume 67 Arnold Stanisław 234 Asnyk Adam 23 Augustyn z Hippony, św. 34, 35, 147, 196 Aureliusz Marek 234 B Bach Johann Christian 153 Bachelard Gaston 234 Baczyński Krzysztof Kamil 8, 9 Baczyński Stanisław 234 Bagby Philip 234 Balcerzan Edward 64, 235 Bar Adam 235 Baranowicz Zofia 66, 229 Bartelski Lesław 235 Beckett Samuel 160 Beethoven Ludwig van 153 BerentWacław 24, 28, 30 Bereś Stanisław 63, 229, 235 Białoszewski Miron 167 Bibrowski Mieczysław 73 Bielski Konrad 75 Bieńkowski Władysław 74 Bierdiajew Nikołaj 18 Biernacki Andrzej 55, 230 Błoński Jan 19, 29, 64, 136, 178, 210–211, 216, 218, 220–223, 229, 234–235 Bobrek Janusz 40, 229, 235 Bonowicz Wojciech 104, 233 Borzym Stanisław 235 Braudel Ferdynand 235 Braun Jerzy 40, 229, 235 Brodzka Alina 69–70, 73, 103, 230–231, 233–235, 238, 242 Broniewski Władysław 27, 30, 34, 48, 53, 54, 70, 77, 229, 233 Brudnicki Jan Z. 235 Brzękowski Jan 67 Bujnicki Tadeusz 22, 62, 63, 229– 230, 235–237, 239 Bujnicki Teodor 11, 45, 48–49, 62, 65, 67–69, 71, 141, 161, 196, 214, 229, 235, 241 Bujnowski Józef 63, 229 Burkot Stanisław 235 Bursa Andrzej 12 Burska Lidia 9, 229 C Całbecki Marcin 235 Cervantes Saavedra Miguel de 145 Chełmoński Józef 123 | 243 | Chlebnikow Wielemir 97 Chocimski Zenon 241 Chudak Henryk 234 Chwistek Leon 235 Cichowicz Stanisław 240 Ciesielczuk Stanisław 74 Cieślak-Sokołowski Tomasz 9, 43, 229, 231, 233, 236, 241 Czarnecka Ewa (właśc. Gor- czyńska Renata) 199, 229 Czarnecki Zdzisław Jerzy 235 Czechowicz Józef 7–8, 10–12, 44–45, 47–49, 57, 66–67, 72–73, 75–77, 81, 94, 100, 103, 117– 123, 125–131, 141, 165, 167, 229–231, 235, 238 Czernik Stanisław 61 Czubiński Antoni 235 Czuchnowski Marian 13, 45, 48–49, 67–68, 73–74, 78, 161, 235, 238 Czycz Stanisław 12 Dulczewski Zygmunt 236 Dürer Albrecht 124, 138 Dybciak Krzysztof 51, 165–168, 190, 230, 236 E Ermatinger Emil 9, 232 Eustachiewicz Lesław 236 Ezechiel, prorok 36 F Fałat Julian 106 Fik Ignacy 75 Fiut Aleksander 10, 64, 178, 188, 190, 197–199, 221, 230, 236 Flukowski Stefan 10–11, 45, 48– 49, 73–74, 78 Franaszek Andrzej 236 Franciszek z Asyżu, św. 147 Frasik Józef Andrzej 61 Fryde Ludwik 28, 55, 117, 220, 230, 236 D Danek-Wojnowska Bożena 235 Daniel, prorok 36 Dante Alighieri 133 Dąbrowski Bartosz 236 Delacroix Eugène 138 Dembiński Henryk 25, 63–64, 75, 230 Diels Hermann 236 Dłuski Stanisław 236 Dobrowolski Stanisław Ry- szard 73–75 Domiński Henryk 67 Drawicz Andrzej 236 Dreszer Zygmunt 236 Duda Roman 241 G Gadacz Tadeusz 236 Gaj Ryszard 236 Gajcy Tadeusz 8–9 Gałczyński Konstanty Ilde- fons 7, 10, 12, 25, 45, 47–50, 65, 68, 72–74, 94, 100, 103, 121, 131, 141, 143–149, 151, 155–156, 160, 163, 165, 167, 196, 225, 230, 232–234, 236, 238, 241 Garewicz Jan 46, 230 Gawliński Stanisław 22, 54, 230, 236 Gawor Leszek 18, 20–22, 34–35, 37–40, 230, 241 Gazda Grzegorz 73–74, 230, 236 | 244 | Geremek Bronisław 235 Ginczanka Zuzanna 10, 45, 48–49, 57, 78, 86–87, 90–91, 93, 231, 237 Giorello Giulio 241 Głombik Czesław 236 Głowiński Michał 214–217, 230, 232, 236, 240–241 Gmitruk Janusz 236 Goebbels Joseph 132 Gombrowicz Witold 7, 59, 77 Gorczyńska Renata (zob. Czar- necka Ewa) 165, 199, 213, 229– 233, 236 Goszczyński Seweryn 82 Górski Ryszard 237 Gralewski Wacław 75 Grędziński Stanisław 75 H Hadaczek Bolesław 185, 230 Hammer Seweryn 239 Hegel George Wilhelm Frie- drich 9, 38, 135, 147 Heine Heinrich 132–133 Hejda Danuta 236 Herbert Zbigniew 167 Hertz Aleksander 236 Hezjod 38 Hitler Adolf 114, 139, 146 Hoesick Ferdynand 79 Hollender Tadeusz 236 Husserl Edmund 237 Hutnikiewicz Artur 23, 231, 237, 240 I Iwaniuk Wacław 10, 45, 79–80, 87, 231–234, 237 Iwaszkiewicz Jarosław 48, 50, 53, 59, 65, 72, 78, 207, 217, 238 Izajasz, prorok 36 J Jacyniak Aleksander 237 Jakubowicz Jan 21, 233 Janczarski Czesław 87, 99 Jarosiński Zbigniew 237 Jarzębski Jerzy 238 Jasieński Brunon 25, 30, 77 Jastrun Mieczysław 7, 10, 12, 19, 41, 45, 47–49, 68, 73, 76, 100, 103, 112, 131–139, 165, 167– 168, 217, 231–232, 237 Jastrzębska Grażyna 237 Jastrzębski Zdzisław 237 Jaworski Roman 24, 30 Jaworski Stanisław 217, 231 Jedlicki Jerzy 234, 237 Jeremiasz, prorok 29 Jędrychowski Stefan 63, 66, 231, 237 Jodłowski Jerzy 74 Jung Carl Gustav 138, 231 K Kaczocha Włodzimierz 237 Kamieńska Anna 85–86, 231 Karpiński Światopełk 74 Karpiński Wojciech 211, 217, 231 Kasia Andrzej 34, 237 Kasprowicz Jan 23–24, 28, 30, 44, 53 Kądziela Jerzy 239 Kiec Izolda 86–87, 91, 231, 237 Kierkegaard Søren Aabye 147 Kijowski Andrzej 189, 231 Kirchner Hanna 239 | 245 | Kisiel Joanna 237 Kluba Agnieszka 237 Kłak Tadeusz 22, 62, 64–65, 69, 75, 117, 119, 123, 125–128, 130– 131, 229–231, 236–237, 239 Kłoczowski Piotr 165, 229–233 Kłosińska Krystyna 237 Kłosiński Krzysztof 237 Knysz-Rudzka Danuta 238 Kochanowski Jan 113, 179, 196 Kochanowski Jan Karol 240 Kołakowski Andrzej 34, 237– 238 Kołodziejczyk Ewa 238 Koneczny Feliks 238, 240 Kornblum Bronisław 73 Kornhauser Julian 240 Kossak Wojciech 123 Kotarbiński Tadeusz 240 Kotarski Edmund 238 Kott Jan 21, 238 Kowalczykowa Alina 66, 72, 231 Kozicka Dorota 9, 43, 229, 231, Kralkowska-Gątkowska Krysty- 233, 236, 241 na 19 Krasicki Jan 238 Krasiński Zygmunt 23, 46, 52 Krasnowolska Ewa 36, 232 Krońska Irena 238 Kryszak Janusz 26, 231, 235, 237–238 Kuderowicz Zbigniew 238 Kula Witold 235 Kulawik Adam 160, 238 Kuncewicz Piotr 70, 175, 231 Kunz Tomasz 9, 231 Kupis Bogdan 238 Kurek Jalu 67 Kurkiewicz Władysław 234 Kwapisz-Osadnik Katarzyna 53, 233 Kwiatkowski Jerzy 8, 10, 121, 129–131, 165, 231, 238–239 L Laertios Diogenes 238 Lam Andrzej 23, 231, 238 Lee Stephen Richard 238 Legowicz Jan 35, 231, 238 Leśmian Bolesław 59–60, 72, 87, 97, 105, 107, 166, 239–240 Leśniak Kazimierz 238 Liebert Jerzy 235 Litwin Jakub 237 Ł Łobodowski Józef 11, 13, 45, 48–50, 67–68, 73, 75–77, 99, 161, 214, 232, 239 Łukasiewicz Jacek 132, 232 M Maciejewska Irena 220, 229, 232, 239 Maciejewski Janusz 239 Majakowski Włodzimierz 67 Makowiecki Andrzej Zdzi- sław 115, 233 Malczewski Antoni 82 Maliszewski Aleksander 74 Mannheim Karl 9 Marinetti Filippo Tommaso 67 Markiewicz Henryk 43, 232 Markowski Michał Paweł 239 Marks Karol 66, 135 Marx Jan 73, 232 Marzęcki Józef 240 | 246 | Maśliński Józef 67 Matuszewski Ryszard 241 Mazur Elżbieta 236 Mazurek Sławomir 18, 232 Michalski Bronisław Ludwik 67, 75, 76 Michałowski Piotr 123 Miciński Bolesław 192 Miciński Tadeusz 24, 72, 74 Mickiewicz Adam 45, 55, 83, 107, 160, 166, 206, 208–209, 211–212, 232, 240 Miernowski Kazimierz 128 Mikołejko Zbigniew 239 Milczarek Władysław 239 Miłosz Czesław 7–8, 10–12, 25, 27, 41, 45–46, 48–51, 63–69, 72–74, 77, 94, 100, 104, 112, 129, 131, 141, 165–168, 171, 173–182, 184–192, 194–223, 225, 229–233, 236, 238–241 Miłosz Oskar 185 Morini Simona 241 Mounier Emmanuel 35–36, 232 Mueller John 239 N Napierski Stefan 239 Nasiłowska Anna 239 Nietzsche Friedrich 17 Niewiadomski Andrzej 140, 232 Niklewicz Piotr 239 Norwid Cyprian Kamil 160, 221 Nycz Ryszard 238–239 Ossowski Jerzy Stefan 147, 232 Ostasz Gustaw 236 Ożóg Jan Bolesław 61 P Pacholczyk Andrzej G. 239 Pacholski Maksymilian 239 Pascal Blaise 147 Paszek Jerzy 239 Pawlikowska-Jasnorzewska Ma- Peiper Tadeusz 49, 66–68, 74, 77, ria 77, 160 216–217, 226 Peter Michał 239 Petersen Julius 9, 232 Picasso Pablo 24 Piechal Marian 45, 74 Pietrzak Włodzimierz 239 Piętak Stanisław 45, 57, 61, 67, 161 Pigoń Stanisław 128, 232 Piotrowiak Jan 239 Platon, filozof 38, 232 Płomieński Jerzy Eugeniusz 240 Płużek Zenomena 237 Pokrasenowa Maria 239 Polibiusz 239 Pollak Seweryn 198 Prokop Jan 238 Przyboś Julian 66–68, 145 Przybyszewski Stanisław 24, 28 Putrament Jerzy 11, 45, 48–49, 63, 67, 161–162, 233 Pytasz Marek 19, 233 O Olszewski Witold 238 Ortega y Gasset José 39, 41, 236, 239 R Radliński Sławomir 240 Rawiński Marian 240 Reitner Marian 234 | 247 | S Saliński Stanisław Maria 74, 130, 240 Ricoeur Paul 240 Rogalski Aleksander 240 Rosiak Roman 125, 229 Rota Adalbert Maksymilian 240 Różewicz Tadeusz 8 Rumel Zygmunt Jan 10, 45, 78, 82–87, 231–233, 234, 236 Rydel Lucjan 44 Rydzewska Nina 74 Rymkiewicz Aleksander 45, 47– 49, 51, 72, 235, 240 Rymkiewicz Jarosław Marek 103 233 160, 233 Sandauer Artur 144–145, 148, Sandino Augusto 141 Sanzio (Santi) Raffaello 133 Sawicka Jadwiga 81, 98, 233, 240 Schulz Bruno 7, 14, 59, 62, 77–78, 88, 239 Sebyła Władysław 7, 10–12, 24, 41, 44–45, 47–49, 57, 68–69, 72, 74–75, 77, 82, 94, 100, 103–116, 131, 161, 165, 167, 174, 181, 187, 195, 202, 206–207, 233, 235, 237, 239 Sienkiewicz Henryk 119 Skoczyński Jan 240 Skórczewski Dariusz 240 Sławińska Irena 191, 233 Sławiński Janusz 217, 232, 238, 240–241 Słobodnik Włodzimierz 74 Słonimski Antoni 30, 48, 53, 70, 137, 141, 240 Słowacki Juliusz 45, 82 Smolarski Mieczysław 40, 229 Smuszkiewicz Antoni 240 Sokołowski zob. Cieślak-Soko- łowski Tomasz Speina Jerzy 18–19, 233, 240 Spengler Oswald 7–8, 18, 20, 25, 29, 38–41, 135, 229, 238, 240 Sprusiński Michał 95–96, 233 Stabro Stanisław 240 Staff Leopold 60, 77 Stala Marian 240 Stalin Józef 114, 139, 146 Stande Stanisław Ryszard 54, Stern Anatol 77 Strawiński Igor 153–154 Szacki Jerzy 38, 233, 241 Szawerna-Dyrszka Anna 79, 233, 241 Szenwald Lucjan 74 Szopen Fryderyk 153 Szpakowska Małgorzata 18–19, 29, 233 Szymański Wiesław Paweł 10, 25, 66, 72, 143–146, 150–152, 159, 165, 233, 241 Szypowska Irena 238 Ś Śliwiński Artur 241 Śpiewak Jan 10, 45, 48, 57, 87, 95–99, 233 Św. Jan, Ewangelista 13, 24, 26, 29, 33, 36, 54, 76, 79–81, 158, 192, 202, 218 T Tatarkiewicz Anna 234 Tatomir Adam 234 | 248 | Tennenbaum-Schürer Emil 74 Terlecki Tymon 241 Thom Rene 241 Trembecki Stanisław 160 Trznadel Jacek 239 Trzynadlowski Jan 239 Tubielewicz-Mattsson Dorota 46, 233 Tuwim Julian 30, 48, 53, 65, 70– 71, 85, 87, 137, 141, 160–161, 240 U Uniłowski Zbigniew 74 Ursel Marian 40, 229 V Vico Giovanni Battista 21, 38, 233 W Walas Teresa 46, 233 Walicki Andrzej 235 Wandurski Witold 54 Wat Aleksander 24, 30, 77 Ważyk Adam 67, 77, 241 Werner Andrzej 241 Wernic Wiesław 73 Wesołowska Ewa 241 Wierusz-Kowalski Alfred 123 Wierzyński Kazimierz 30, 48, 53, 70, 137, 141, 166 Wilkoń Teresa 53, 145, 233, 234 Witkiewicz (Witkacy) Stanisław Ignacy 7, 18–19, 25, 30, 59, 192, 195, 230, 233, 235, 237, 239–241 Witwicki Władysław 38, 232 Wojnowska Bożena 23–25, 241 Wolica Andrzej 74 Wolniewicz Marian 239 Wolski Jan 79, 232, 232 Woźniakowski Henryk 239 Wójcik Henryk 79, 232 Wójcik Tomasz 83–84, 234 Wroczyński Tomasz 122, 234 Wyczańska Irena 239 Wyczółkowski Leon 139 Wyka Kazimierz 9–10, 27–28, 43–44, 46, 165–166, 168, 184, 206, 208, 211, 220, 232, 234 Wyka Marta 143, 148–149, 230, Wyspiański Stanisław 156, 160– 234, 241 161 Z Zagórski Jerzy 8, 10, 33, 45, 48– 49, 51, 63, 66–67, 69, 71–72, 77, 94, 103, 140–142, 163, 165, 196, 206, 214, 225, 232, 234, 241 Zaleski Bohdan 82 Zaleski Marek 241 Zarych Elżbieta 236 Zawadzki Andrzej 241 Zaworska Helena 103, 231, 238, 240 Zdziechowski Marian 18, 25, 29, 39, 41, 77, 230, 238, 240–241 Zegadłowicz Emil 62 Zgorzelski Czesław 211, 232 Zgółkowa Halina 34, 36, 232 Zieniewicz Andrzej 62–64, 66, 68–70, 72, 234 Zięba Józef 79, 231 Zimand Roman 241 Znaniecki Florian 18, 25, 29, 39, 41, 234, 236, 239, 241 Zubrzycki Bolesław 241 Zyman Edward 79, 232 | 249 | Ż Żabicki Zbigniew 70, 231, 234– 235, 239 Żeromski Stefan 127 Żółkiewski Stefan 103, 231, 238 Żuławski Jerzy 44 Żurawski Wiesław 234 Teresa Wilkoń Catastrophism in Polish poetry in the years 1930–1939. Literary sketches S u m m a r y Poetic catastrophism constitutes only a part of its all literary gen- res. Apart from it, numerous works emerged in Poland in the first half of the twentieth century that distinguished among prosaic ca- tastrophism (e.g. in the short stories by Bruno Schulz and Jerzy An- drzejewski), dramatic catastrophism (e.g. in Szewcy [The Shoemakers], by Stanisław Ignacy Witkiewicz), catastrophism in essay writing (also in Witkiewicz). Each of these genres of Polish literature was characterized by specific features, standards, and genesis. The po- etic catastrophism, which is elaborated on in the present book, had many individual, unique features, and at the same time as many artistic initiations. It identified motifs, plots, and toposes, keeping away from fabular and action narratives. It definitely rejected the schemes of popular prose, surpassing it in terms of its artistic and semantic creativity. It can be argued that the poetic catastrophism played a similar role as catastrophism in art, namely, it was heading towards high style. Gradually, it was becoming not only a literary or artistic theme, but also an artistic movement supported by phi- losophy, historiosophy, ethics, as well as the theory of culture and civilization. It was also popularized by an enthusiastic response it received from publicists and journalists, from both the press and the radio. Catastrophic motifs developed, in a way, together with film, ambitious painting, and graphics. Suffice it to mention Guernica, the dramatic painting by Pablo Picasso. For a long time, historical literary studies on catastrophism had treated it merely as a theme, motif and plot, not as a philosophical and artistic phenomenon. This was the case up to the year 1930, when catastrophism spread as a movement, and up to the time when this phenomenon gained recognition not only among Vilnian poets, but also among other literary groups and independent artist communi- ties. The periods preceding the catastrophism of the thirties included | 251 | themes that contributed to the romantic pessimism, or, later, to the Decadent movement and the pessimism of Młoda Polska (“Young Poland”) formation. In the thirties, a broad and strong catastrophic movement started to develop, which heavily influenced Polish culture and philosophy. Therefore, for the author of the present study, it se- emed particularly interesting to discuss at least some phenomena and motives for the development of catastrophism in Poland, which at that time was one of the most endangered countries, not only in Europe. Catastrophic, and catastrophizing, poets were acutely aware of this state of affairs. It became apparent in the works of the poets of the 1910 generation. In the first part of the literary sketches offered here, the author has focused on the phenomenon of catastrophism in poetry, and also discussed the problem of literary generation and the classification into literary groups, taking into account individual poets, not affiliated with any particular poetic formations. Also, she has made an attempt at standardizing terminology with reference to all literary groups of the 1910 generation, and specifically to the so-called Vilnian catastrophism (the Żagary group). Another issue that has become important for the author is the problem of dispersed motifs and toposes, as well as catastrophic symbols, such as military and revolutionary catastrophes, prophetic catastrophes, catastrophes in the sphere of values, or religious catastrophes. Moreover, in this part of the book, the author has discussed the works of the poets of the “Wołyń” group (Wacław Iwaniuk, Zygmunt Jan Rumel, Zuzanna Ginczanka, Jan Śpiewak). The second part of the present sketches involves analyses and interpretations of poems written by eminent poets whose works clearly fit into the movement of catastrophic poetry, despite their belonging to different categories and poetic for- mations: Władysław Sebyła, Józef Czechowicz, Mieczysław Jastrun, Jerzy Zagórski, and Konstanty Ildefons Gałczyński. Special emphasis has been placed upon catastrophic and philosophical motifs in the poetry of Czesław Miłosz. The works of the poets of the 1930s featured in the present work demonstrated the variation of experiences, reflections, attitudes to- wards the world and people, acute states of consciousness and per- ception. All these factors had tremendous impact on the substance and structure of poetry, and hence on the type of utterance for which visions and mobility of thinking and subconscious associations be- long to the most important features of poetry. | 252 | Teresa Wilkoń Der Katastrophismus in polnischer Dichtkunst in den Jahren 1930–1939. Literarische Skizzen Z u s a m m e n f a s s u n g Poetischer Katastrophismus ist nur eine von dessen allen literari- schen Varianten. Neben ihm entstanden in Polen in der ersten Häl- fte des 20.Jahrhunderts zahlreiche Werke, die einen Katastrophi- smus in der Prosa (z.B.: in Bruno Schulzes und Jerzy Andrzejewskis Erzählungen), in dem Drama (z.B.: in Szewcy (dt.: Die Schuster) von Stanisław Ignacy Witkiewicz) und in Essays (auch von Witkiewicz) hervorhoben. Jede von den Arten der polnischen Literatur wurde durch andere Eigenschaften, Muster und Genese gekennzeichnet. Poetischer Katastrophismus, von dem hier die Rede ist, hatte seine eigenen, nur für sich selbst charakteristischen Merkmale, aber auch ebenso viel künstlerische Anbahnungen. Er hob Motive, Fäden und Topos hervor, und mied dabei erzählende und sensationelle Nar- rationen. Sehr offensichtlich lehnte er Schemata der Massenprosa ab; diese wurden von ihm in künstlerischer und semantischer In- novation übertroffen. Man könnte sagen, dass der Katastrophismus in der Dichtkunst ähnliche Rolle wie der Katastrophismus in der Malerei spielte: er strebte nämlich den hohen Stil an. Allmählich wurde er nicht nur zum Thema der Literatur oder Kunst, sondern auch zu der auf Philosophie, Geschichtsphilosophie, Ethik, Kultur-u. Zivilisationstheorie gestützten künstlerischen Strömung. Zur Ver- breitung des poetischen Katastrophismus trug auch der lebendige Widerhall, den er bei Publizisten und Journalisten in der Presse und im Rundfunk fand. Katastrophische Motive entwickelten sich sozu- sagen samt der Entwicklung von Filmkunst, Malerei und Graphik. Es reicht an der Stelle nur das dramatische Gemälde Pablo Picassos Guernica zu nennen. Geschichtsliterarische Abhandlungen über den Katastrophismus betrachteten ihn als Thema, Motiv und Faden, und nicht als ein phi- losophisch-künstlerisches Phänomen. Das galt bis zum Jahre 1930, als der Katastrophismus als eine Strömung, nicht nur unter den Vil- | 253 | niuser Dichtern, sondern auch in anderen literarischen Gruppen und in den Kreisen von selbstständigen Autoren verbreitet wurde. Die den Katastrophismus der 30er Jahre einleitenden Phasen umfassten Themen, welche den romantischen Pessimismus oder später den Dekadentismus und den Pessimismus des Jungpolens vervollstän- digten. In den 30er Jahren entwickelte sich eine weitreichende und starke katastrophische Strömung, die auf polnische Kultur und Phi- losophie einen starken Einfluss geübt hatte. Deshalb schien es der Verfasserin von dem vorliegenden Buch äußerst interessant, minde- stens manche Erscheinungen und einige Ursachen des Katastrophi- smus zu erörtern, der in Polen also in dem Land, das damals zu den gefährdetsten nicht nur europäischen Ländern gehörte, auftauchte. Die katastrophischen und die katastrophisierenden Dichter waren sich darüber ganz im Klaren. Das kam in den Werken der Dichter der Generation 1910 zum Vorschein. In dem ersten Teil der hier präsen- tierten Skizzen konzentrierte sich die Verfasserin auf das Phänomen des Katastrophismus in der Dichtkunst; sie schilderte auch damalige literarische Generation, die einzelnen literarischen Gruppen und be- rücksichtigte dabei auch die keiner literarischen Gruppe angehören- den Dichter. Sie wagte außerdem den Versuch, die Terminologie in Bezug auf alle literarischen Gruppen der Generation 1910, und insbesondere des sog. Vilniuser Katastrophismus (Żagary-Gruppe) vorzubringen. Sehr wichtig war für sie auch die mit diffusen Motiven, Topos und katastrophischen Symbolen verbundene Problematik, wie: Kriegskatastrophen, revolutionäre, prophetische, religiöse Ka- tastrophen und Katastrophen im Wertesystem. In dem Teil wurden ebenfalls die Werke von den Mitgliedern der poetischen Gruppe „Wołyń“, den Dichtern: Wacław Iwaniuk, Zygmunt Jan Rumel, Zu- zanna Ginczanka und Jan Śpiewak geschildert. Der zweite Teil der Skizzen umfasst Analysen und Interpretationen von Gedichten der hervorragenden Dichter, deren Werke in die katastrophische Dicht- kunst hineinpassen, obwohl diese Autoren verschiedenen Katego- rien und poetischen Gruppen angehörten: Władysław Sebyła, Józef Czechowicz, Mieczysław Jastrun, Jerzy Zagórski und Konstanty Ildefons Gałczyński. Mit Nachdruck wurden dabei katastrophische und philosophische Motive in Czesław Miłosz Gedichten betont. Die in vorliegender Arbeit angesprochenen Werke von den in den 30er Jahren des 20.Jahrhunderts schaffenden Dichtern spiegelt die ganze Wechselhaftigkeit von Erlebnissen, Reflexionen, Einstellungen | 254 | zur Welt und zu anderen Menschen, verschärfte Bewusstseins- und Perzeptionszustände wider. All das übte einen starken Einfluss auf Materie und Aufbau des Gedichts aus, also auch auf den Typ des künstlerischen Ausdrucks, für den die wichtigsten Merkmale in der Dichtkunst: Vorstellungen, Mobilität des Denkprozesses und unter- bewusste Assoziationen sind. Na okładce i stronach działowych użyto fragmentu drzeworytu Albrechta Dürera Apokalipsa (The Opening of the Fifth and Sixth Seals) Redaktor Małgorzata Pogłódek Projekt typograficzny Tomasz Gut Korektor Anna Sońta Opracowanie dtp Beata Klyta Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3028-0 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3029-7 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Liczba arkuszy drukarskich: 16,0. Liczba arkuszy wydawniczych: 12,5. Cena 26 zł (+ vat). Publikację wydrukowano na papierze Munken Lynx 100 g, vol. 1.13. Do składu użyto krojów pism: Palatino Linotype oraz Cambria. Druk i oprawę wykona- no w drukarni „Pphu Totem.com.pl Sp. z o.o.”, Sp. K., ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław. Teresa Wilkoń, profesor nadzwyczajny w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej w Uniwersytecie Śląskim, doktor habilitowany nauk humanistycznych w dziedzinie literaturoznawstwa. W latach 1996–2008 wykładowca historii literatury i języka polskiego w Universita’ degli Studi di Napoli „L’Orientale” w Neapolu. Jest autorką kilkudziesięciu artykułów z zakresu poezji polskiej XIX i XX wieku, teorii literatury oraz bibliotekoznwawstwa, a także kilku książek: – Polska poezja socrealistyczna w latach 1949–1955. Gliwice 1992. – Między konwencją a arkadią. Szkice o poezji polskiej XX wieku. Katowice 2001. – Napoli nella poesia polacca XIX ed inizio XX xecolo. Napoli 2005. – Nimfy oko błękitne. Obrazy Neapolu w poezji polskiej XIX i XX wieku. Katowice 2006. – Poematy Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Katowice 2010. – Kanony sztuki postępowej i jedynie słusznej. Socrealizm w poezji polskiej. Wyd. II, zmienione i poszerzone. Katowice 2016. Więcej o książce Teresa Wilkoń Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939 Szkice literackie T e r e s a W i l k o ń   |   K a t a s t r o f i z m w p o e z j i p o l s k i e j w l a t a c h 1 9 3 0 – 1 9 3 9 . S z k i c e l i t e r a c k i e CENA 26 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3029-7 KATOWICE 2016 Teresa Wilkoń przybliżyła znaczny obszar polskiej rzeczywistości kulturowej, w tym literackiej lat trzydziestych XX wieku. Katastrofizm jest przez Nią traktowany – co jest nowością w polskich badaniach historycznoliterackich – jako prąd literacki (tendencja artystyczna, nurt), mający mnogie uwarunkowania kulturowe. Książka znakomicie porządkuje i objaśnia terminy. Niektóre z nich są przez Autorkę doraźnie stworzone, a przedstawiana ich motywacja jest logiczna, charakteryzująca dobrze dane zjawisko, wypełniająca reguły naukowej gry, stosowanej przez badaczy historii literatury. […] Badania naukowe, których wyniki przedstawia recenzowana rozprawa, są obszerne, merytorycznie bogate, łączące naukowe paradygmaty badań teorii kultury, filozofii, teorii i historii literatury, językoznawstwa, psychologii społecznej, wreszcie historii. Jest to głównie perfekcyjna krytyczna analiza tekstów poetyckich i naukowych. Analiza ta dała spójny obraz katastrofizmu w literaturze polskiej lat trzydziestych, pozwoliła Autorce zbudować tezy odnoszące się do głównych wyznaczników tego prądu. […] Z recenzji wydawniczej prof. zw. dr. hab. Kazimierza Ożoga
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Katastrofizm w poezji polskiej w latach 1930–1939. Szkice literackie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: