Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00051 008688 14651476 na godz. na dobę w sumie
Kazimierz Odnowiciel (1034-1058) - ebook/pdf
Kazimierz Odnowiciel (1034-1058) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 129
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-995-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

„(…)Biografia Kazimierza Odnowiciela napisana w końcu XIX wieku przez wybitnego historyka, znawcę historii początków państwa polskiego oraz nauk pomocniczych historii Stanisława Kętrzyńskiego jest po dziś dzień pierwszym w pełni naukowym i w wielu fragmentach wciąż aktualnym opracowaniem dotyczącym tego władcy. Na podstawie tej pracy jej autor uzyskał tytuł doktorski, a ona sama była wysoko oceniana przez środowisko naukowe ze słynnym Stanisławem Smolką na czele. Historyk ten (…) pisał o Stanisławie Kętrzyńskim i o jego pracy: „Poznajemy w niej autora doskonale obeznanego z zasadami krytyki historycznej i władającego jej środkami biegle, zręcznie, bystro (…). Wybitną zaletą pracy jest wielka trzeźwość zarówno w krytyce świadectw źródłowych, jak i w konstrukcji, odbijająca tak korzystnie od hazardowych, błyskotliwych, a zupełnie nieuzasadnionych i fantastycznych hipotez, które tak bujnie, a z niemałą niewątpliwie szkodą dla ścisłości naukowej rozpanoszyły się u nas w ostatnich czasach w opracowaniach epoki”.  Magdalena Biniaś-Szkopek (ze Wstępu).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1 KAZIMIERZ ODNOWICIEL (–) 1 2 STANISŁAW KĘTRZYŃSKI KAZIMIERZ ODNOWICIEL (–) Wstęp i opracowanie Magdalena Biniaś-Szkopek AVA L O N 2 0 1 0 3 Redakcja i korekty Agata Barzycka Opracowanie typograficzne PRIM s.c. Rysunek pateny Wojciech Rak Projekt okładki i stron tytułowych Iwona Weiman Na okładce Patena opatów tynieckich; fundacja tradycyjnie przypisywana Kazimierzowi Odnowicielowi © Copyright by Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. Kraków 2010 wydanie I w tej edycji (na podstawie wydania z roku 1899 – S. Kętrzyński, Kazimierz Odnowiciel (1034–1058), Rozprawy Akademii Umiejętności w Krakowie, Wydział Historyczno-Filozoficzny t. 38) ISBN 978-83-7730-995-7 WYDAWNICTWO AVALON Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13; 31-457 Kraków tel. +48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl 4 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Magdalena Biniaś-Szkopek ........................................................................7 Wstęp Stanisław Kętrzyński ................................................................................21 Rozdział I 1034–1037: Początek rządów. Odjazd Rychezy. Reakcja pogańska, bunt Miesława i najazdy Pomorzan. Ucieczka Kazimierza ...................31 Rozdział II 1038. Najazd Brzetysława. Pobyt Kazimierza na obczyźnie i powrót do kraju ......................................................................................45 Rozdział III 1038–1041. Pierwsze kroki. Małżeństwo z Dobroniegą i przymierze z Rusią. Intryga polska w Rzymie i Niemczech. Wojny Henryka III z Brzetysławem i ich skutki .................................................................................................61 Rozdział IV 1041–1047. Miesław i Mazowsze, i jego stosunki z Pomorzem. Wojny Kazimierza z Miesławem i Pomorzanami ...................................71 5 Rozdział V 1051–1054. Stosunki Kazimierza z Henrykiem III do roku 1046. Wojny z Brzetysławem i odzyskanie Wrocławia .....................................77 Rozdział VI „Odnowiciel”. Straty Polski ekonomiczne, polityczne i kulturalne w pierwszych latach rządów Kazimierza. Praca Kazimierza „Odnowiciela”, jego polityka i rządy wewnętrzne. Kościół polski za Kazimierza ...................................................................85 Rozdział VII 1054–1058. Ostatki rządów. Śmierć Kazimierza. Jego stosunki rodzinne ...........................................................................105 Uwagi i dodatki ....................................................................................107 Indeks .....................................................................................................123 6 WSTĘP Biografia Kazimierza Odnowiciela napisana w końcu XIX wieku przez wybitnego historyka, znawcę historii początków państwa polskie- go oraz nauk pomocniczych historii Stanisława Kętrzyńskiego jest po dziś dzień pierwszym w pełni naukowym i w wielu fragmentach wciąż aktualnym opracowaniem dotyczącym tego władcy1. Na podstawie tej pracy jej autor uzyskał tytuł doktorski, a ona sama była wysoko ocenia- na przez środowisko naukowe ze słynnym Stanisławem Smolką na czele. Historyk ten po przeczytaniu biografii pisał o Stanisławie Kętrzyńskim i o jego pracy: „Poznajemy w niej autora doskonale obeznanego z zasa- dami krytyki historycznej i władającego jej środkami biegle, zręcznie, by- stro (…). Wybitną zaletą pracy jest wielka trzeźwość zarówno w krytyce świadectw źródłowych, jak i w konstrukcji, odbijająca tak korzystnie od hazardowych, błyskotliwych, a zupełnie nieuzasadnionych i fantastycz- nych hipotez, które tak bujnie, a z niemałą niewątpliwie szkodą dla ści- słości naukowej rozpanoszyły się u nas w ostatnich czasach w opracowa- niach epoki”2. Wznowienie doktoratu Stanisława Kętrzyńskiego z uwagi na jego wartość naukową, a także fakt, iż wersja oryginalna, wydana na- kładem Akademii Umiejętności w Krakowie w 1899 roku jest praktycz- 1 S. Kętrzyński, Kazimierz Odnowiciel (1034–1058), Rozprawy Akademii Umie- jętności w Krakowie, Wydział Historyczno-Filozoficzny 38 (1899), s. 295–373. 2 Cyt. za H. Barycz, Stanisław Smolka w życiu i w nauce, Kraków 1975, s. 111; zob. też A. Gieysztor, Posłowie, [w:] S. Kętrzyński, Polska X–XI wieku, oprac. A. Gieysztor, Warszawa 1961, s. 697–698. 7 nie niedostępna szerszemu gronu czytelników, wydaje się pomysłem nie- zwykle trafnym. Tym bardziej, że rozprawa ta, pomimo upływu lat nadal zachowuje swoje walory poznawcze i może służyć za ciekawą i poucza- jącą lekturę zarówno dla przedstawicieli środowiska naukowego, jak i dla wielbicieli historii. Stanisław Kętrzyński urodził się 10 września 1876 roku we Lwowie3. Był synem znanego mediewisty Wojciecha Kętrzyńskiego (przed zmia- ną nazwiska Adalbert von Winkler) i Wincentyny de Rautenberg-Kliń- skiej. Edukację rozpoczął w swoim rodzinnym mieście, będąc przez ojca powiązanym z Biblioteką Ossolineum i tamtejszym środowiskiem na- ukowym. Na Uniwersytecie Lwowskim, pod kierunkiem słynnego pro- fesora Ludwika Finkla, napisał swoją pierwszą rozprawę naukową, która była efektem jego badań nad kroniką Galla Anonima4, a także wspólnie ze wspomnianym profesorem wydał pełną edycję tego źródła5. Informa- cja ta jest dla nas istotna o tyle, że dogłębne studia i znajomość tej kroni- ki, będącej jednym z podstawowych źródeł dla dziejów Polski z czasów Kazimierza Odnowiciela, niewątpliwie wpłynęła na podniesienie pozio- mu samej biografii. Wspomniany już wyżej doktorat Stanisław Kętrzyń- ski napisał na Uniwersytecie Jagiellońskim, pod kierunkiem innego wiel- kiego historyka S. Smolki. Warto dodać, iż ta bardzo wysoko oceniana, dojrzała naukowo praca została napisana przez zaledwie 23-letniego hi- storyka. W tym czasie Stanisław Kętrzyński przeszedł pod skrzydła Sta- nisława Krzyżanowskiego, co w pewnym stopniu wpłynęło na zmianę jego zainteresowań. Dla młodego mediewisty rozpoczął się okres podró- 3 Szczegółowe biogramy S. Kętrzyńskiego zob.: A. Gieysztor, Kętrzyński Stani- sław, Polski słownik biograficzny, t. XII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966– 1967, s. 374–376, a ostatnio również J. Dobosz, Stanisław Kętrzyński – życie i dzieło, [w:] S. Kętrzyński, Zarys nauki o dokumencie polskim, Poznań 2008, s. VI–XII, gdzie na s. XI-XII zestawione inne przyczynki do biografii Stanisława Kętrzyńskiego. 4 S. Kętrzyński, Gall-Anonim i jego kronika, Rozprawy Akademii Umiejętności w Krakowie, Wydział Historyczno-Filozoficzny 37 (1899), s. 40–88. 5 Galli Anonymi Chronicon, wyd. L. Finkel, S. Kętrzyński, [w:] Fontes Rerum Polonicarum, t. I, Leopoli 1899. 8 ży naukowych (Rzym, Monachium, Paryż) i zdobywania szczegółowej wiedzy w zakresie nauk pomocniczych historii, z uwzględnieniem prze- de wszystkim paleografii i dyplomatyki. W tym pracowitym okresie Sta- nisław Kętrzyński na przerwał jednak studiów nad początkami państwa polskiego, co zaowocowało serią kolejnych ciekawych rozpraw nauko- wych6. Po krótkim okresie pracy w Archiwum Aktów Głównych w Kra- kowie autor Kazimierza Odnowiciela związał swoje życie naukowe z War- szawą. Początkowo został dyrektorem Biblioteki Ordynacji Krasińskich, współpracował także z Warszawskim Towarzystwem Naukowym, a w la- tach 1917–1939 sprawował funkcję redaktora naczelnego „Przeglądu Hi- storycznego”. W tym czasie ożenił się z Kamilą Ostrowską. Z tego mał- żeństwa w kolejnych latach urodzili się dwaj synowie Robert i Wojciech. Równocześnie odbył kolejną podróż do Rzymu, kontynuując rozpoczętą już wcześniej pracę nad kancelarią Kazimierza Wielkiego. Opracowanie części jej aspektów było podstawą jego przewodu habilitacyjnego7, prze- prowadzonego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po zakończeniu I woj- ny światowej, która nie przerwała działalności naukowej Stanisława Kę- trzyńskiego, otrzymał etat docenta na Uniwersytecie Warszawskim. Już po dwóch latach został tam profesorem nadzwyczajnym, prowadząc tam zajęcia z takich przedmiotów jak archiwistyka, dyplomatyka czy biblio- tekoznawstwo. W kolejnych latach Stanisław Kętrzyński zaangażował się w działalność polityczną – m.in. w latach 1922–1923 pełnił funkcję dy- 6 Warto wymienić choćby S. Kętrzyński, O rzekomej wyprawie Włodzisława Her- mana na Szczecin w roku 1091, „Kwartalnik Historyczny” 14 (1900), s. 17–23; tegoż, O paliuszu biskupów polskich XI wieku, Rozprawy Akademii Umiejętno- ści w Krakowie, Wydział Historyczno-Filozoficzny 43 (1902), s. 200–251; tegoż, O zaginionym żywocie św. Wojciecha, Rozprawy Akademii Umiejętności w Kra- kowie, Wydział Historyczno-Filozoficzny 43 (1902), s. 252–299; tegoż, Kilka uwag o opacie Astryku Atanazym (Polska a Dijon), „Przegląd Historyczny” 1 (1905), s. 36–51, 172–183. Wymieniam tutaj jedynie część rozpraw napisanych przez S. Kętrzyńskiego, pozostałe szczegółowo zestawił A. Gieysztor, Biblio- grafia prac Stanisława Kętrzyńskiego, [w:] S. Kętrzyński, Polska X-XI wieku, Warszawa 1961, s. 713–724. 7 S. Kętrzyński, O elementach chronologicznych dokumentów Kazimierz Wielkie- go, Rozprawy Akademii Umiejętności w Krakowie, Wydział Historyczno-Filo- zoficzny 56 (1914), s. 77–178. 9 rektora Departamentu Politycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, natomiast w roku 1925 wyjechał jako poseł nadzwyczajny do Moskwy, a następnie pełnił podobną funkcję w Hadze. W 1932 roku powrócił do pracy na Uniwersytecie Warszawskim, aby dwa lata później, wraz z uzy- skaniem tytułu profesora zwyczajnego, objąć tam katedrę historii śred- niowiecznej8. Prowadzenie wykładów z początków państwa polskiego za- chęciło Profesora do powrotu do zarzuconych nieco tematów i podjęcia w późniejszym czasie m.in. kolejnej redakcji swojego doktoratu, o czym niżej. Jeszcze w 1934 roku opublikował pracę Zarys nauki o dokumen- cie polskim wieków średnich9. Działalność naukową i kontakty towarzy- skie Profesora z lat trzydziestych XX wieku najlepiej scharakteryzował Aleksander Gieysztor: „Jego (Stanisława Kętrzyńskiego – M.B.) łagod- ny a mocny autorytet w środowisku płynął z pozycji naukowej i wytraw- nej znajomości życia politycznego i społecznego, z taktu i stanowczości, a także z wielkiego uroku towarzyskiego. Codzienny stolik profesorski w kawiarni Lourse’a w Hotelu Europejskim, dokąd przychodzili Stefan Czarnowski, Marceli Handelsman, Jan Stanisław Bystroń, Stanisław Węd- kiewicz, czasem Stanisław Arnold, Kazimierz Michałowski, Tadeusz Man- teuffel i – cotygodniowy brydż z przyjaciółmi w rodzinnym mieszkaniu na Mazowieckiej, a potem już krótko na Moniuszki, były ramami jego niezbyt rozległych, ale dobieranych nader starannie kontaktów”10. Po wy- buchu II wojny światowej Profesor w konspiracji kontynuował pracę na Uniwersytecie Warszawskim – częściowo we własnym mieszkaniu pro- wadził seminarium, pomagał w przygotowaniu prac magisterskich i dok- torskich, organizował tajne spotkania naukowe. Od roku 1939 do 1941 sprawował też pieczę nad Biblioteką Ordynacji Krasińskich, starając się uchronić cenny księgozbiór. Wszelkie te działania zostały przerwane 14 li- 8 Spis wszelkich zajęć dydaktycznych, jakie w swojej karierze naukowej prowadził S. Kętrzyński zob. A. Gieysztor, Spis wykładów, ćwiczeń i seminariów uniwersyteckich Stanisława Kętrzyńskiego, [w:] S. Kętrzyński, Polska X–XI wieku, s. 725–727. 9 S. Kętrzyński, Zarys nauki o dokumencie polskim wieków średnich, Warszawa 1934; kolejne wydanie oprac. i wstęp J. Dobosz, Poznań 2008. 10 A. Gieysztor, Stanisław Kętrzyński (1876–1950), [w:] Historycy warszawscy ostatnich dwóch stuleci, Warszawa 1986, s. 225. 10 stopada 1943 roku, kiedy wraz z żoną został aresztowany przez gestapo. Stanisław Kętrzyński został wtedy skazany na śmierć. Przed wykonaniem wyroku uchroniły go jedynie gwałtowne interwencje wysoko postawio- nych osób zarówno z Polski, jak i z Włoch oraz Węgier. W wieku sześć- dziesięciu siedmiu lat Profesor trafił najpierw do Pawiaka, a następnie po krótkim pobycie w Krakowie został wywieziony do Oświęcimia (żonę zabrano do Ravensbrück). Z jego własnych notatek dowiadujemy się, iż w tym czasie, dzieląc celę szpitalną ze słynnym Ksawerym Dunikowskim, prowadził wykłady dla współwięźniów dotyczące początków istnienia państwa polskiego. Niezwykły hart ducha objawia się choćby w jednej z notatek, w której czytamy: „(…) powtarzałem zresztą wielokrotnie, że naturalną śmiercią nie umrę na złość Niemcom i gestapo. Umrę na swo- bodzie, jako wolny człowiek”11. Przeżył obóz i zaraz po wojnie rozpoczął aktywną pracę naukową. Naj- pierw w Krakowie, gdzie prowadził zajęcia na Uniwersytecie Jagiellońskim, skąd jednak szybko przeniósł się wraz z żoną do Warszawy. Tutaj włączył się aktywnie w odradzanie życia naukowego, pomagając przy prowadzeniu przewodów habilitacyjnych swych dawnych uczniów oraz podejmując po- nownie badania nad dziejami Polski X i XI wieku. Co ciekawe, po wojnie z całego dorobku okresu okupacji zachował się jedynie maszynopis nowej redakcji Kazimierza Odnowiciela. Brakowało mu jedynie kilku pierwszych stron oraz korekty autorskiej. Pracę tę, wzbogaconą elementami poprawek Stanisława Kętrzyńskiego z lat 1945–1946 wydał Aleksander Gieysztor wraz z innymi rozprawami tegoż historyka12. Warto podkreślić, że ta biografia Kazimierza Odnowiciela różni się znacznie od swego pierwowzoru z 1899 roku, gdyż została w wielu fragmentach rozbudowana i poszerzona o wy- daną w kolejnych latach literaturę przedmiotu13. W połowie lat czterdziestych Profesor znacznie podupadł na zdro- wiu, a podjęty wyjazd leczniczy do Szwajcarii nie przyniósł oczekiwanych 11 Cyt. za A. Gieysztor, Stanisław Kętrzyński, s. 226. 12 A. Gieysztor, Posłowie, s. 707–708 i 711. 13 S. Kętrzyński, Kazimierz Odnowiciel 1034–1058, [w:] tegoż, Polska X–XI wieku, oprac. A. Gieysztor, Warszawa 1961, s. 353–592. 11 rezultatów. Jeszcze w 1946 roku otrzymał nagrodę Warszawskiego To- warzystwa Naukowego. W 1948 roku obchodził na Uniwersytecie War- szawskim uroczystość pięćdziesięciolecia pracy naukowej. Jako księgę pamiątkową otrzymał wtedy 37 tom „Przeglądu Historycznego”, które- go był wieloletnim redaktorem, jednak praca naukowa nie powstrzyma- ła postępującej choroby. Zmarł 26 maja 1950 roku i pochowany został na cmentarzu zasłużonych na Powązkach. Warto wspomnieć, że dorobek naukowy Stanisława Kętrzyńskiego do dziś nie traci na aktualności, a historycy, zajmujący się dziejami począt- ków państwa polskiego, jak i naukami pomocniczymi historii nie mogą obejść się bez rozpraw jego autorstwa. Świetnym przykładem jest właś- nie praca o Kazimierzu Odnowicielu, która do niedawna była de facto je- dyną w polskiej w historiografii naukową biografią tego władcy. Dodat- kowo warto dodać, iż biografie historyczne w XIX wieku cieszyły się ogromnym powodzeniem zarówno wśród historyków, jak i dużym zain- teresowaniem czytelników. Niewątpliwie do jednych z ciekawszych na- leżą właśnie życiorysy władców średniowiecznych, które często tworzo- ne zaledwie z fragmentów przekazów źródłowych, stanowią wymarzone pole do zaciekłych dyskusji i śmiałych hipotez stawianych nie tylko przez grono naukowców. Jednym z najbardziej intrygujących, a równocześnie przez wiele lat słabo rozpoznanych władców początków państwa polskie- go był niewątpliwie Kazimierz Odnowiciel. Postać ta wzbudziła duże za- interesowanie Stanisława Kętrzyńskiego, który po wcześniejszych wni- kliwych studiach nad pierwszą polską kroniką zdecydował się właśnie ją wybrać na temat swojej pracy doktorskiej. Kazimierz Karol nazwany później Odnowicielem, syn Mieszka II, wnuk wielkiego Bolesława Chrobrego urodził się 25 lipca 1016 roku14. Jego matką była Rycheza (Ryksa), córka palatyna reńskiego Ehrenfrieda Ezzona i siostrzenica samego Ottona III. Imię Kazimierz (Kazimir) wy- stąpiło pierwszy raz w dynastii piastowskiej i oznaczać mogło niszczenie (kazić) pokoju (mir). Chodziło tu zapewne o zakłócanie spokoju wro- 14 Literaturę na temat Kazimierza Odnowiciela szczegółowo cytuję poniżej. 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kazimierz Odnowiciel (1034-1058)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: