Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00384 005467 13647602 na godz. na dobę w sumie
Kiedy przyjaźń rani. Jak radzić sobie z przyjaciółmi, którzy zdradzają - książka
Kiedy przyjaźń rani. Jak radzić sobie z przyjaciółmi, którzy zdradzają - książka
Autor: Liczba stron: 288
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-1718-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> komunikacja międzyludzka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zrozum toksyczne relacje między ludźmi

Z niektórymi przyjaciółmi nie potrzebujesz wrogów

'Przyjaciel na całe życie, 'kumpel ze szkolnej ławy', 'przyjaciółka od serca', 'bratnia dusza' -- we współczesnym świecie platoniczne, ale bliskie relacje między niespokrewnionymi ludźmi często zastępują więzi rodzinne czy związki romantyczne. Twój przyjaciel to osoba, którą lubisz i która lubi Ciebie. To ktoś, kto wywołuje w Tobie pozytywną chemiczną reakcję. Ufacie sobie wzajemnie, rozumiecie swoje uczucia, jesteście względem siebie szczerzy, liczycie na siebie i po prostu uwielbiacie wspólnie spędzać czas.

Pamiętasz bajkę Ignacego Krasickiego, w której 'wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły'? Przypomina Ci o czymś? Czy i Ty doświadczyłeś przyjaźni, w której coś się nie udało? Czy Twój kumpel flirtował albo nawet romansował z Twoją dziewczyną? Czy przyjaciółka obgadywała Cię za plecami? A może najlepszy kolega zawsze Cię ośmiesza i stroi sobie z Ciebie żarty w towarzystwie? Bez względu na to, czy ta traumatyczna relacja przyjmuje formę zwyczajnego, choć niewyjaśnionego zerwania kontaktów, czy siejącej spustoszenie zdrady, nieudana przyjaźń może uprzykrzyć Ci życie, zaszkodzić Twojej pracy, a nawet związkowi.

Książka Kiedy przyjaźń rani. Jak radzić sobie z przyjaciółmi, którzy zdradzają skupia się na złożoności zjawiska przyjaźni. Przedstawia, w jaki sposób, z jakich powodów oraz kiedy trzeba uwolnić się od negatywnych przyjaciół i stworzyć takie przyjaźnie, które wzbogacą Twoje życie pod każdym względem. Jeśli nie możesz zaakceptować faktu, że ludzie zdradzają przyjaciół, ranią ich lub odrzucają, ta rzetelnie napisana publikacja pomoże Ci raz na zawsze rozwiązać problem związany z toksycznymi układami międzyludzkimi.

Koniec nieprzyjaznej przyjaźni:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kiedy przyjaŸñ rani. Jak radziæ sobie z przyjació³mi, którzy zdradzaj¹ Autor: Jan Yager ISBN: 978-83-246-1718-0 Tytu³ orygina³u: When Friendship Hurts: How to Deal With Friends Who Betray, Abandon, or Wound You Format: A5, stron: 280 Zrozum toksyczne relacje miêdzy ludŸmi • Poznaj 21 typów negatywnych przyjació³ — m.in. Pijawkê, Malkontenta, £amacza Obietnic i Naœladowcê • Dowiedz siê, w jaki sposób rozpoznaæ destrukcyjnych przyjació³ oraz jak znaleŸæ tego idealnego • Naucz siê utrzymywaæ dobre relacje w miejscu pracy • Odkryj, jak przestaæ obsesyjnie rozmyœlaæ na temat nieudanej przyjaŸni Z niektórymi przyjació³mi nie potrzebujesz wrogów „Przyjaciel na ca³e ¿ycie, „kumpel ze szkolnej ³awy”, „przyjació³ka od serca”, „bratnia dusza” — we wspó³czesnym œwiecie platoniczne, ale bliskie relacje miêdzy niespokrewnionymi ludŸmi czêsto zastêpuj¹ wiêzi rodzinne czy zwi¹zki romantyczne. Twój przyjaciel to osoba, któr¹ lubisz i która lubi Ciebie. To ktoœ, kto wywo³uje w Tobie pozytywn¹ chemiczn¹ reakcjê. Ufacie sobie wzajemnie, rozumiecie swoje uczucia, jesteœcie wzglêdem siebie szczerzy, liczycie na siebie i po prostu uwielbiacie wspólnie spêdzaæ czas. Pamiêtasz bajkê Ignacego Krasickiego, w której „wœród serdecznych przyjació³ psy zaj¹ca zjad³y”? Przypomina Ci o czymœ? Czy i Ty doœwiadczy³eœ przyjaŸni, w której coœ siê nie uda³o? Czy Twój kumpel flirtowa³ albo nawet romansowa³ z Twoj¹ dziewczyn¹? Czy przyjació³ka obgadywa³a Ciê za plecami? A mo¿e najlepszy kolega zawsze Ciê oœmiesza i stroi sobie z Ciebie ¿arty w towarzystwie? Bez wzglêdu na to, czy ta traumatyczna relacja przyjmuje formê zwyczajnego, choæ niewyjaœnionego zerwania kontaktów, czy siej¹cej spustoszenie zdrady, nieudana przyjaŸñ mo¿e uprzykrzyæ Ci ¿ycie, zaszkodziæ Twojej pracy, a nawet zwi¹zkowi. Ksi¹¿ka Kiedy przyjaŸñ rani. Jak radziæ sobie z przyjació³mi, którzy zdradzaj¹ skupia siê na z³o¿onoœci zjawiska przyjaŸni. Przedstawia, w jaki sposób, z jakich powodów oraz kiedy trzeba uwolniæ siê od negatywnych przyjació³ i stworzyæ takie przyjaŸnie, które wzbogac¹ Twoje ¿ycie pod ka¿dym wzglêdem. Jeœli nie mo¿esz zaakceptowaæ faktu, ¿e ludzie zdradzaj¹ przyjació³, rani¹ ich lub odrzucaj¹, ta rzetelnie napisana publikacja pomo¿e Ci raz na zawsze rozwi¹zaæ problem zwi¹zany z toksycznymi uk³adami miêdzyludzkimi. Spis treĂci WstÚp Od autorki ...................................................................................7 Kiedy przyjaěñ staje siÚ nieprzyjazna ...................................13 CzÚĂÊ I Przyjaěñ: podstawy ................................................................23 Rozdziaï 1. Kim jest przyjaciel? ..................................................................25 Rozdziaï 2. Identyfikowanie nieprzychylnych osób zanim zostanÈ Twoimi przyjacióïmi: 21 typów potencjalnie szkodliwych przyjacióï ......................49 CzÚĂÊ II Dlaczego przyjaciele raniÈ przyjacióï? ....................87 Rozdziaï 3. Co tak naprawdÚ siÚ dzieje? ...................................................89 Rozdziaï 4. Wszystko zostaje w rodzinie .................................................137 CzÚĂÊ III Jak sobie radziÊ .....................................................................149 Rozdziaï 5. Czy moĝna ocaliÊ tÚ przyjaěñ? ..............................................151 Rozdziaï 6. W jaki sposób i kiedy zakoñczyÊ przyjaěñ ..........................169 CzÚĂÊ IV Interesy, praca i przyjaciele ..........................................185 Rozdziaï 7. Przyjaěñ w miejscu pracy: czy obowiÈzujÈ Was inne zasady? ..........................................187 CzÚĂÊ V Zerwanie ze wzorcem ........................................................203 Rozdziaï 8. Jak znaleěÊ dobrych przyjacióï ............................................205 Rozdziaï 9. DokÈd udaÊ siÚ teraz .............................................................229 ^ 5 ] ^ 6 Kiedy przyjaěñ rani Dodatki ...............................................................................................................241 Przypisy koñcowe ...........................................................................................243 Bibliografia ......................................................................................................253 ½ródïa pomocy .................................................................................................267 Skorowidz ........................................................................................................271 Dyskusja na temat ksiÈĝki Kiedy przyjaěñ rani — wskazówki .............275 O autorce ..........................................................................................................279 R O Z D Z I A ’2 Identyfikowanie nieprzychylnych osób zanim zostanÈ Twoimi przyjacióïmi: 21 typów potencjalnie szkodliwych przyjacióï N iestety, nie istnieje ĝadna szklana kula, która pomogïaby przewidzieÊ, czy przyjaěñ z okreĂlonÈ osobÈ okaĝe siÚ pozytywnym zwiÈzkiem, w którym moĝemy liczyÊ na wsparcie, czy zupeïnie przeciwnie, bÚdzie to negatywna re- lacja, która przysporzy Ci wiele emocjonalnego bólu lub przyniesie coĂ jeszcze gorszego. Ze wzglÚdu na to, ĝe destrukcyjnych lub negatywnych przyjacióï nie zawsze ïatwo jest dostrzec, lepiej dmuchaÊ na zimne, jak mówi przysïowie. Roz- poznawanie 21 typów przyjacióï, które zaobserwowaïam, przeanalizowaïam, a nastÚpnie opisaïam w niniejszym rozdziale, moĝe Ci pomóc przyjrzeÊ siÚ bliĝej Twoim obecnym przyjacioïom, przeanalizowaÊ przyjaěnie, które utrzymywaïeĂ w przeszïoĂci, jak równieĝ te, które mogÈ siÚ dopiero rozwinÈÊ. W niektórych przyjaěniach odnajdziesz wiÚcej niĝ jednÈ z przedstawionych cech; w czÚĂci przed- stawionych typów moĝesz równieĝ rozpoznaÊ siebie. Przedstawionych poniĝej 21 typów przyjacióï — wyróĝnionych na podstawie siedmiu gïównych wartoĂci i cech, takich jak zaufanie, empatia, uczciwoĂÊ, dys- krecja, chÚÊ rywalizacji, akceptacja oraz istnienie wïaĂciwych granic — nawiÈ- zuje przyjaěnie negatywne lub destrukcyjne: ^ 49 ] ^ 50 Kiedy przyjaěñ rani 1. ’amacz Obietnic (nieustannie CiÚ rozczarowuje lub ïamie obietnice). 2. Wyïudzacz (poĝycza i nie oddaje czegoĂ, co jest dla Ciebie wyjÈtkowo cenne lub wartoĂciowe). 3. Zdrajca (dopuszcza siÚ powaĝnej zdrady). 4. Ryzykant (stawia CiÚ w ryzykownej sytuacji poprzez swoje niebezpieczne lub sprzeczne z prawem zachowanie). 5. Egoista (nigdy nie ma czasu na to, aby CiÚ wysïuchaÊ). 6. Kïamca (kïamie lub kradnie Twojego partnera). 7. Wiaroïomca (zdradza Twoje zaufanie). 8. Konkurent (prowadzi z TobÈ ostrÈ rywalizacjÚ, pragnie tego wszystkiego, co masz Ty — zwiÈzku, pracy, rzeczy materialnych). 9. DebeĂciak (zawsze próbuje byÊ lepszy od Ciebie). 10. Rywal (pragnie posiadaÊ to wszystko, co masz Ty, przy czym moĝe podej- mowaÊ próby odebrania Ci tego czegoĂ). 11. Malkontent (przesadnie krytykujÈcy). 12. Defetysta (jest zawsze smutny i nastawiony do Ăwiata negatywnie i krytycz- nie, sprawiajÈc, ĝe Ty równieĝ zaczynasz czuÊ siÚ podobnie). 13. „Odrzucacz” (nie lubi CiÚ i daje Ci to do zrozumienia). 14. Tyran (stosuje wobec Ciebie sïownÈ, fizycznÈ lub seksualnÈ przemoc). 15. Samotnik (woli byÊ sam, niĝ przebywaÊ w towarzystwie przyjaciela). 16. Pijawka (jest nadmiernie od Ciebie uzaleĝniony). 17. Terapeuta (musi wszystko analizowaÊ i udzielaÊ rad). 18. Intruz (nadmiernie ingeruje w Twoje ĝycie). 19. NaĂladowca (naĂladuje CiÚ). 20. Kontroler (musi dominowaÊ w Waszej przyjaěni lub mieÊ nad TobÈ przewagÚ). 21. Opiekun (odczuwa potrzebÚ bycia opiekunem, rodzicem, niañkÈ swojego przyjaciela, a nie partnerem). Identyfikowanie nieprzychylnych osób 51 ] Rozpoznawanie potencjalnych przyczyn tego rodzaju zachowañ oraz umie- jÚtnoĂÊ radzenia sobie z nimi mogÈ zapewniÊ Ci spokój umysïu. Jednak zawsze istniejÈ wÈtpliwoĂci zwiÈzane ze stopniem nasilenia danej cechy. Moĝesz zauwa- ĝyÊ niektóre z 21 cech w sobie lub przyjacielu, ale wystÚpowanie danej cechy moĝe byÊ tak rzadkie lub mieÊ tak maïe natÚĝenie, ĝe moĝe nie stanowiÊ problemu. Niektórzy przyjaciele mogÈ zdradzaÊ CiÚ od samego poczÈtku; inni mogÈ zaczÈÊ zachowywaÊ siÚ w taki sposób w wyniku tego, co dzieje siÚ w ich ĝyciu, lub w rezultacie zmian, jakie zachodzÈ w ich osobowoĂci. Czasami musisz zastano- wiÊ siÚ nad tym, jaki rzeczywiĂcie jest Twój przyjaciel, w kontekĂcie kaĝdego z podanych zachowañ. Nie muszÚ przypominaÊ, ĝe musisz rozwaĝyÊ przyczyny kaĝdego zachowania. W niniejszym rozdziale znajdziesz równieĝ profil „idealnego” przyjaciela, a nastÚpnie test psychologiczny, który pomoĝe Ci poradziÊ sobie z negatywnymi przyjaěniami. W tym rozdziale znajdziesz takĝe listÚ czynników, które pozwalajÈ odróĝniÊ przyjaěñ pozytywnÈ od negatywnej. 1. ’amacz Obietnic Tego rodzaju przyjaciel nieustannie CiÚ rozczarowuje lub nie dotrzymuje danych obietnic. Moĝe byÊ tak dlatego, ĝe sam byï nieustannie rozczarowywany w okre- sie, kiedy ksztaïtowaï siÚ jego charakter. Twój przyjaciel nie potrafi powstrzy- maÊ siÚ od powtarzania tego wzorca. To trochÚ przykry, ale jednoczeĂnie wygodny model zachowania dla Twojego przyjaciela, który bez pomocy psychologa moĝe mieÊ trudnoĂci ze zmianÈ postÚpowania. Moĝesz oczywiĂcie opuĂciÊ przyjaciela i zakoñczyÊ WaszÈ przyjaěñ lub odsunÈÊ siÚ od niego, zmniejszajÈc oczekiwania wzglÚdem tej przyjaěni. JeĂli przyjaciel zïoĝy obietnicÚ, ĝe zrobi coĂ dla Ciebie, nawet jeĂli chodzi jedynie o spotkanie przy herbacie, moĝesz powiedzieÊ: „jasne”, ale lepiej bÚdzie, jeĂli zabezpieczysz siÚ, pamiÚtajÈc, ĝe ten przyjaciel dziewiÚÊ na dziesiÚÊ razy nie dotrzymuje danego sïowa. Twój przyjaciel mógï byÊ taki od zawsze, ale byÊ moĝe nabyï takiej cechy zupeïnie niedawno, w wyniku ostatnich przeĝyÊ. JeĂli przyjaciel, który byï przy Tobie zawsze, na dobre i na zïe, ostatnio staï siÚ osobÈ, na której nie moĝna juĝ tak polegaÊ, byÊ moĝe zechcesz byÊ dla niego wyrozumiaïy. Musisz zdecydowaÊ, czy dana cecha ma charakter staïy i trudno jÈ bÚdzie zmieniÊ, czy moĝe jest to ^ 52 Kiedy przyjaěñ rani jedynie stan przejĂciowy, który wkrótce minie. Moĝe teĝ, nawet jeĂli ta cecha bÚdzie trwaïa, potrafisz jÈ zaakceptowaÊ i z niÈ sobie radziÊ. Jednym ze sposobów zmiany zachowania ’amacza Obietnic jest uïatwienie mu zrozumienia konsekwencji, jakie wiÈĝÈ siÚ z ignorowaniem Twoich próĂb. ByÊ moĝe ukrywasz rozczarowanie zachowaniem Twojego przyjaciela. Spróbuj opowiedzieÊ mu o tym, jak siÚ czujesz. „OczywiĂcie, rozumiem, ĝe nie masz ochoty do mnie przyjechaÊ, ale naprawdÚ czekaïam na spotkanie”. ByÊ moĝe Twój przy- jaciel nie uĂwiadamia sobie, ĝe jego zachowanie to juĝ pewien model, a nie poje- dynczy przypadek. „Tak, oczywiĂcie, rozumiem, ale czy zdajesz sobie sprawÚ z tego, ĝe to juĝ czwarty raz w ostatnich tygodniach wycofujesz siÚ z tego, co mi obiecaïeĂ?”. JeĂli chcesz kontynuowaÊ przyjaěñ z ’amaczem Obietnic, pamiÚtaj o tym, aby potwierdzaÊ kaĝde planowane spotkanie przynajmniej raz, nawet tuĝ przed nim. JeĂli posiadasz telefon komórkowy lub pager, upewnij siÚ, ĝe moĝesz skontakto- waÊ siÚ z Twoim przyjacielem, dziÚki czemu zaoszczÚdzisz sobie czekania, kiedy Twój przyjaciel ponownie nie wywiÈĝe siÚ z danej obietnicy. Zadbaj o potwierdze- nie kaĝdej obietnicy, którÈ skïada przyjaciel; jeĂli ’amacz Obietnic ponownie CiÚ rozczaruje, nie bÚdzie to takie kïopotliwe. Kiedy nastÚpnym razem przyjaciel coĂ obiecuje, spróbuj powiedzieÊ: „tak, jasne”. JeĂli rozzïoĂci go Twój sarkazm, wyjaĂnij, ĝe wskazujesz jedynie na jego tendencjÚ do ïamania danego sïowa. NastÚpnie zastosuj bardziej pozytywny ton, mówiÈc: „Udowodnij, ĝe siÚ mylÚ. Tym razem dotrzymaj sïowa”. 2. Wyïudzacz Gdyby fakt, ĝe przyjaciel przetrzymuje rzeczy, które mu poĝyczyïeĂ, nie byï tak denerwujÈcy, mógïbyĂ uznaÊ tego rodzaju akt za pochlebstwo. W rzeczywistoĂci przecieĝ tego rodzaju przyjaciel odczuwa potrzebÚ posiadania czÚĂci Ciebie, sym- bolizowanej przez jakikolwiek poĝyczony przedmiot, bez wzglÚdu na to, czy chodzi o sweter, ksiÈĝkÚ, a nawet pieniÈdze. Wyïudzacz ma tak niskÈ samoocenÚ, ĝe zwrot czegokolwiek stanowi dla niego emocjonalny problem, bez wzglÚdu na to, czy jest to czasopismo czy rewanĝ za uprzejmoĂÊ. Przetrzymywanie tego, czym siÚ podzieliïeĂ, pomaga Wyïudzaczowi czuÊ, ĝe szala przechyla siÚ na jego stronÚ; w rzeczywistoĂci czuje, ĝe posiadasz Identyfikowanie nieprzychylnych osób 53 ] wiÚcej niĝ on, niezaleĝnie od tego, czy chodzi o bogactwo, atrakcyjny wyglÈd, osiÈgniÚcia czy zwiÈzki. MoĝliwÈ przyczynÈ zachowania przyjaciela Wyïudzacza jest dzieciñstwo, w którym obowiÈzywaïa zasada, ĝe nigdy nic nie byïo dostatecznie dobre lub nie byïo tego dostatecznie duĝo. Bez wzglÚdu na to, czy rodzice przyjaciela mieli pie- niÈdze, czy byli biedni, wzbudzali w nim poczucie materialnego, a nawet emocjo- nalnego ubóstwa, co powoduje, ĝe Wyïudzacz odczuwa obecnie potrzebÚ brania zamiast dawania. Wyïudzacz niekoniecznie jest osobÈ ubogÈ. Moĝe byÊ milione- rem, ale wciÈĝ czuÊ, ĝe jest biedny. JeĂli unikniesz tej puïapki, ominie CiÚ przykroĂÊ wywoïana przetrzymywa- niem przez przyjaciela Twoich rzeczy. JeĂli jednak poĝyczysz coĂ Wyïudzaczo- wi, zdystansuj siÚ do caïej sytuacji emocjonalnie oraz finansowo. JeĂli przedmiot zo- stanie zwrócony, to wspaniale. JeĂli jednak Wyïudzacz zdecyduje siÚ go zatrzymaÊ, nie odczuwasz rozczarowania, zïoĂci lub zaskoczenia. Wasza przyjaěñ moĝe pomóc Wyïudzaczowi uksztaïtowaÊ bardziej pozytywny obraz samego siebie, co z kolei powinno pomóc mu chÚtniej odwzajemniaÊ uczucia, rewanĝowaÊ siÚ, prawiÊ komplementy, wyĂwiadczaÊ przysïugi, a takĝe zwracaÊ Tobie i innym osobom rzeczy materialne. Wyïudzacz musi rozwinÈÊ samoĂwia- domoĂÊ, dziÚki której dostrzeĝe swojÈ tendencjÚ do przetrzymywania cudzych rzeczy oraz zrozumie przyczyny takiego zachowania. Moĝesz pomóc przyjacielowi o takich skïonnoĂciach pokonaÊ sïaboĂÊ poprzez konkretne odniesienie siÚ do poĝyczki: zaĝÈdaj, aby kaĝda suma pieniÚdzy, zwïasz- cza jeĂli chodzi o duĝÈ kwotÚ, zostaïa zapisana w specjalnej umowie poĝyczki lub w podobnym dokumencie, w którym okreĂlone zostajÈ data i warunki spïaty dïugu oraz wysokoĂÊ odsetek, jeĂli sÈ uwzglÚdniane. Niech nawet poĝyczenie ksiÈĝki lub artykuïu na temat mody wiÈĝe siÚ z przestrzeganiem okreĂlonych zasad, dotyczÈ- cych zwrotu tych przedmiotów oraz naszych oczekiwañ, które mogÈ zostaÊ za- pisane. OczywiĂcie, jeĂli Wyïudzacz jest zïodziejem, jego zachowanie moĝna uznaÊ za rodzaj zdrady, zmuszajÈcej do zakoñczenia przyjaěni. Na przykïad byïa przy- jacióïka pewnej kobiety ukradïa jej biĝuteriÚ; zdarzyïo siÚ teĝ, ĝe druhna ukra- dïa przyszïej pannie mïodej pieniÈdze podczas wieczoru panieñskiego. Wyïudzacz moĝe zabraÊ równieĝ coĂ, co ma mniejszÈ wartoĂÊ materialnÈ, ale sam akt wciÈĝ ^ 54 Kiedy przyjaěñ rani pozostaje kradzieĝÈ. Na przykïad wspóïpracujÈca z Lillian przyjacióïka przy- pisaïa sobie zasïugÚ zwiÈzanÈ z przeprowadzeniem rekrutacji, której wcale nie prowadziïa. 3. Zdrajca Tego typu negatywny przyjaciel dopuszcza siÚ powaĝnej zdrady. Moĝe chodziÊ o sytuacjÚ, gdy ktoĂ robi coĂ, aby CiÚ zraniÊ — moĝe to byÊ na przykïad rozpo- wszechnianie zïoĂliwych plotek na Twój temat. Moĝe to byÊ równieĝ emocjo- nalna zdrada — na przykïad sytuacja, kiedy bliski lub najlepszy przyjaciel prze- staje z TobÈ rozmawiaÊ, i nigdy nie poznajesz powodów takiego zachowania. To wïaĂnie przytrafiïo siÚ 47-letniej Jill. Chociaĝ nigdy nie doszïo do wymiany ostrych sïów pomiÚdzy niÈ a jej przyjacióïkÈ, milczenie, zïamanie przyrzeczenia przyjaěni i obietnicy o mówieniu sobie prawdy bolaïo równie mocno jak kaĝde krzywdzÈce dziaïanie. Jill wyjaĂnia: Byïa jedynÈ prawdziwÈ przyjacióïka, jakÈ kiedykolwiek miaïam. NawiÈzywanie przyjaěni nie przychodzi mi ïatwo. Nie pozwalano mi mieÊ przyjacióï. Kiedy zaczÚïam chodziÊ do szkoïy Ăredniej, poznaïam Dale i staïyĂmy siÚ bardzo bliskimi przyjacióïkami. Gdy pewnego razu uciekïam z domu, pobiegïam do niej. To byïa wyjÈtkowa przyjaěñ. PoszïyĂmy razem do szkoïy pielÚgniarskiej. Ale pewnego dnia Dale spotkaïa nowÈ koleĝankÚ… Tydzieñ póěniej przestaïa ze mnÈ rozmawiaÊ. Dzwoniïam, ale ona odkïa- daïa sïuchawkÚ. Pisaïam do niej, ale ona odsyïaïa nieotwarte listy. 10 lat póěniej kobiety odnowiïy przyjaěñ, chociaĝ nigdy nie wyjaĂniïo siÚ, dlaczego Dale przestaïa dzwoniÊ. Jednak rany, jakie powstaïy w Jill na skutek emocjonalnej zdrady dokonanej przez przyjacióïkÚ, nie znikajÈ. „JesteĂmy bliskimi przyjacióï- kami, ale nie tak bliskimi, jak dawniej”. Jill wciÈĝ okreĂla swojÈ przyjaěñ z Dale mianem „bliskiej”. „Dla mnie, biorÈc pod uwagÚ to, jakÈ jestem osobÈ, nasza przy- jaěñ jest bliska. Dla kogoĂ takiego jak moja siostra taka przyjaěñ nie jest bliska”. Zdrada, do której dochodzi w tego rodzaju przyjaěni, moĝe mieÊ równieĝ bar- dziej namacalny charakter, jak to, co miaïo miejsce w przypadku 43-letniej Susan, gospodyni domowej. Susan zostaïa zdradzona przez ĝonatego, bliskiego przyja- ciela rodziny, który zalecaï siÚ do jej siostry: Identyfikowanie nieprzychylnych osób 55 ] Mój przyjaciel nieustannie wyraĝaï zainteresowanie mojÈ siostrÈ, a kiedy ta nalegaïa, aby przestaï dzwoniÊ do jej biura, i kiedy powiedziaïa, ĝe jego zachowanie wzbudza w niej odrazÚ, przyjaciel w odwecie powiedziaï swojej ĝonie, ĝe moja siostra nie daje mu spokoju. To byïo naprawdÚ fatalne zauroczenie. OsobiĂcie zadzwoniïam [do niego] i zakoñczyïam [naszÈ] przyjaěñ. WyrzÈdziï nam prawdziwÈ krzywdÚ. Caïa moja rodzina poczuïa siÚ dotkliwie zdradzona przez mÚĝczyznÚ, którego wszyscy znaliĂmy od dziecka. Susan mówi o kolejnych aktach zdrady, dokonanych przez innÈ przyjacióïkÚ: „Jedna z moich przyjacióïek wykorzystuje mnie i mojÈ siostrÚ jako alibi, aby ukry- waÊ swoje pozamaïĝeñskie zwiÈzki. To bardzo przykre. Wyjawiïa równieĝ innej koleĝance kilka informacji, które przekazaïam jej w zupeïnej tajemnicy”. Druga przyjacióïka stawia Susan w sytuacji, która naraĝa na szwank jej dobre imiÚ, a nawet narzuca przyjÚcie pewnej postawy etycznej zwiÈzanej z ukrywaniem jej romansów. UjawniajÈc tajne informacje, przyjacióïka Susan zachowuje siÚ rów- nieĝ jak Wiaroïomca, o którym bÚdzie mowa w dalszej czÚĂci tego rozdziaïu. Zdrajca moĝe mieÊ problemy emocjonalne, do których bÚdziesz musiaï siÚ ustosunkowaÊ, jeĂli pragniesz kontynuowaÊ WaszÈ przyjaěñ. JeĂli Twój przyja- ciel zostaï zdradzony przez rodzica lub kogoĂ z rodzeñstwa w okresie, kiedy ksztaïtowaïa siÚ jego osobowoĂÊ, byÊ moĝe bÚdzie odczuwaï potrzebÚ, aby zacho- wywaÊ siÚ podobnie w stosunku do przyjacióï. Zdrada mogïa mieÊ bïahy charak- ter, jak rozczarowanie postawÈ rodziców, lub byÊ tak raĝÈcym aktem, jak emocjo- nalna, fizyczna lub seksualna przemoc. Twój przyjaciel moĝe potrzebowaÊ pomocy z zewnÈtrz, która umoĝliwi mu pokonanie chÚci odpïacania siÚ innym za zïo, któ- rego sam doĂwiadczyï. JeĂli zostaïeĂ zdradzony przez przyjaciela, moĝesz rozwaĝaÊ zakoñczenie przyjaěni. JeĂli nie zostaïeĂ bezpoĂrednio zraniony przez danÈ osobÚ, ale masz dowody na to, ĝe ten ktoĂ wyrzÈdza krzywdÚ innym osobom, musisz zastanowiÊ siÚ, czy nie ryzykujesz zbyt wiele, utrzymujÈc tÚ przyjaěñ. JeĂli zdecydujesz siÚ na zakoñczenie tej przyjaěni, zrób to w delikatny sposób, aby nie wywoïaÊ w Zdrajcy gniewu. Nie chcesz przecieĝ staÊ siÚ jego kolejnÈ ofiarÈ. (WiÚcej informacji na temat przyjaciela w typie Zdrajcy znajdziesz w roz- dziale 3., przy okazji omawiania depresji i innych zaburzeñ psychicznych). ^ 56 Kiedy przyjaěñ rani 4. Ryzykant Tego typu przyjaciel, stawiajÈc CiÚ w ryzykownej sytuacji poprzez swoje niebez- pieczne lub sprzeczne z prawem zachowanie, moĝe byÊ osobÈ niebezpiecznÈ, a nawet bardzo groěnÈ. W którym momencie musisz „wyplÈtaÊ siÚ” z niebezpiecz- nej lub sprzecznej z prawem dziaïalnoĂci Twojego przyjaciela? Czy powinieneĂ tak po prostu odejĂÊ? A moĝe warto na poczÈtku uĂwiadomiÊ przyjacielowi, ĝe powi- nien poszukaÊ pomocy, zanim bÚdzie za póěno? Czy musisz powiadomiÊ wïadze? Istnieje wiele trudnych pytañ, a odpowiedzi powinny byÊ dostosowane do okreĂlonej sytuacji. Wszystko zaleĝy oczywiĂcie od stopnia bliskoĂci Waszej przyjaěni, historii znajomoĂci, Twojej instynktownej oraz nabytej wiedzy na temat tego, na jak wiele moĝesz sobie pozwoliÊ w Waszych relacjach, próbujÈc nawiÈzaÊ dialog w kwestii tych problemów. Wiele zaleĝy równieĝ od tego, czy uwaĝasz, ĝe przyjaciel stanowi zagroĝenie dla Ciebie, rodziny, Waszych kolegów z pracy lub lokalnej spoïecznoĂci. Moĝesz dojĂÊ do wniosku, ĝe problemy przyjaciela wyma- gajÈ konsultacji ze specjalistÈ oraz ĝe samodzielna próba zmiany zachowania przyjaciela jest dziaïaniem nierozsÈdnym. Z tego wzglÚdu moĝesz zdecydowaÊ, iĝ najlepszym rozwiÈzaniem bÚdzie trzy- manie siÚ z dala od Ryzykanta, bo w przeciwnym wypadku Wasza znajomoĂÊ moĝe skoñczyÊ siÚ dla Ciebie aresztowaniem, pobytem w wiÚzieniu lub nawet czymĂ gor- szym. Przyjaciel Ryzykant moĝe prowadziÊ samochód z ogromnÈ prÚdkoĂciÈ, kiedy Ty jesteĂ pasaĝerem, naraĝajÈc CiÚ w ten sposób na duĝe niebezpieczeñstwo. Albo moĝe poprosiÊ CiÚ o to, abyĂ towarzyszyï mu w ryzykownej wspinaczce gór- skiej. Niektóre osoby dokonujÈ kradzieĝy sklepowych ze wzglÚdu na dreszczyk emocji zwiÈzany z podjÚtym ryzykiem oraz niepewnoĂciÈ, czy zostanÈ zïapane — nieĂwiadomie tego wïaĂnie pragnÈ. JeĂli nawiÈzujesz znajomoĂÊ z Ryzy- kantem, Ty równieĝ moĝesz zostaÊ zïapany. Przyczyny zachowania przyjaciela majÈ charakter psychologiczny, patologiczny, a nawet socjopatyczny. Nie je- steĂ terapeutÈ Twojego przyjaciela ani jego psychologiem. 5. Egoista OczywiĂcie, przyjaciel Egoista jest ïagodniejszym typem niĝ przyjaciel Ryzykant. Jednak przyjaciel, który w dïuĝszej perspektywie wciÈĝ nie bÚdzie miaï czasu na to, aby CiÚ wysïuchaÊ, wpïynie negatywnie na TwojÈ samoocenÚ. AbyĂ czuï siÚ dobrze i aby Wasza przyjaěñ kwitïa, nie wystarczy, ĝe bÚdziesz osobÈ, która zaw- Identyfikowanie nieprzychylnych osób 57 ] sze chÚtnie wysïucha przyjaciela. Egoista nie dba jednak o to. JeĂli nawet CiÚ sïucha, to tylko dlatego, ĝe z niecierpliwoĂciÈ czeka na moment, kiedy sam bÚdzie mógï mówiÊ. Egoistyczna gadanina jest sposobem na zatajenie niezdolnoĂci do tolerowania ciszy, która, zwïaszcza dla osób majÈcych problemy z bliskoĂciÈ, jest bardzo przykrym zjawiskiem. Moĝesz pomóc przyjacielowi uĂwiadomiÊ sobie fakt, iĝ mówi bez przerwy, w dodatku tylko o sobie, i ĝe jest to nerwowy nawyk, który sïuĝy wypeïnieniu pustki. Czy Twój przyjaciel moĝe nauczyÊ siÚ lepiej relaksowaÊ? Roz- koszowaÊ siÚ ciszÈ? NauczyÊ siÚ sposobów zadawania pytañ, dziÚki którym nie bÚdziesz czuï siÚ jak Ămietnik, na który wyrzucane sÈ problemy? Ponownie naleĝy zadaÊ sobie pytanie, czy to cecha, o której istnieniu Twój przyjaciele wie, ale jÈ ignoruje, czy moĝe jest nieĂwiadomy jej istnienia i nie potrafi jej zmieniÊ? JeĂli zmiana nie jest moĝliwa, czy dostrzegasz w Waszej przyjaěni doĂÊ pozytywów, aby jÈ kontynuowaÊ, nawet jeĂli zdecydowanie nie jest to przyjaěñ oparta na zasadzie równoĂci? ByÊ moĝe powinieneĂ zapytaÊ delikatnie przyjaciela EgoistÚ, czy dostrzega, ĝe w Waszej przyjaěni zasada „dawania i brania” nie dziaïa jednakowo w obydwie strony. UĂwiadom przyjacielowi, ĝe on wiÚcej opowiada o swoim ĝyciu niĝ Ty. Dobrym rozwiÈzaniem mogïoby byÊ w tym przypadku planowanie wspólnych zajÚÊ, takich jak gra w tenisa, chodzenie do kina lub udziaï w zorganizowanych zajÚciach, co moĝe stworzyÊ okazjÚ do rozmowy i zminimalizowaÊ istniejÈcy pro- blem. JednoczeĂnie moĝesz unikaÊ sytuacji takich, jak siedzenie obok przyjaciela w samolocie podczas oĂmiogodzinnego lotu lub spoĝywanie posiïków w jego towa- rzystwie. Tak jak w przypadku DebeĂciaka, którego gïównego cechÈ jest choro- bliwa zazdroĂÊ, zaangaĝowanie wiÚkszej liczby osób w przyjaěñ z EgoistÈ moĝe zmniejszyÊ jego nerwowoĂÊ, a Tobie stworzyÊ moĝliwoĂÊ wypowiedzenia siÚ, dziÚki czemu przywrócona zostanie równowaga siï. 6. Kïamca Obok Tyrana i Ryzykanta, Kïamca jest jednym z najpodlejszych typów „przyja- ciela”. Kïamca okïamuje Ciebie i moĝe okïamywaÊ innych. Moĝe okïamaÊ jeden raz, ale moĝe równieĝ prezentowaÊ pewien model zachowania opartego na kïam- stwie. Ze wzglÚdu na to, ĝe przyjaěñ, jak wynika z definicji, jest rodzajem wiÚzi opartej na zaufaniu oraz uczciwoĂci, kïamstwo nie powinno byÊ tolerowane. To ^ 58 Kiedy przyjaěñ rani destruktywne zachowanie, na które musisz od razu zwróciÊ uwagÚ oraz powaĝnie rozwaĝyÊ je jako motyw uzasadniajÈcy zakoñczenie przyjaěni. Kïamstwo jest rodzajem oszustwa; oszukujesz kogoĂ, nie mówiÈc mu prawdy. Ludzie kïamiÈ, poniewaĝ obawiajÈ siÚ prawdy; lÚkajÈ siÚ, ĝe prawda ich zrani. JeĂli Twoja przyjacióïka niemajÈca partnera opowiada wszystkim, ĝe ma 40 lat, a Ty wiesz, ĝe ma 50, moĝesz odczuwaÊ smutek, poniewaĝ czuje potrzebÚ mówie- nia nieprawdy na temat swojego wieku, ale moĝesz nie uznaÊ tego za powód, aby zakoñczyÊ przyjaěñ — jeĂli oczywiĂcie Twoja przyjacióïka jest szczera w in- nych kwestiach. (ByÊ moĝe podzieliïa siÚ z TobÈ swoimi obawami, choÊby nie- uzasadnionymi, dotyczÈcymi tego, ĝe jeĂli zdradzi swój prawdziwy wiek, jej kariera oraz ĝycie towarzyskie ucierpiÈ). Co powinieneĂ zrobiÊ w sytuacji, gdy ktoĂ kïamie? Spróbuj staÊ siÚ godnym naĂladowania wzorem osoby prawdomównej, dziÚki czemu Twoi przyjaciele bÚdÈ Ăwiadomi, ĝe cenisz tÚ wartoĂÊ. BÈdě czujny. JeĂli zauwaĝysz, ĝe przyjaciel kïamie, spróbuj dostrzec, na jakim modelu opiera siÚ jego zachowanie. Czy jego kïamstwa cechuje raczej niska szko- dliwoĂÊ, jak w przypadku podawania nieprawdziwego wieku, czy kïamstwa dotyczÈ powaĝnych kwestii, takich jak sfaïszowanie referencji lub ĝyciorysu? JeĂli chodzi o jakieĂ bïahe kïamstwo, postaraj siÚ nie reagowaÊ zbyt emocjo- nalnie. Nikt nie jest doskonaïy. Musisz równieĝ wiedzieÊ, czy dana osoba minÚïa siÚ z prawdÈ w imiÚ taktu i dyplomacji, czy raczej byïo to perfidne kïamstwo. Moĝesz równieĝ pomóc przyjacielowi poczuÊ siÚ pewniej, dziÚki czemu opo- wiadanie kïamstw stanie siÚ ostatecznie rzadziej wybieranÈ opcjÈ postÚpowania. JeĂli zauwaĝysz, ĝe Twoja przyjacióïka kïamie na przykïad w kwestii swojego wieku, moĝesz porozmawiaÊ z niÈ na ten temat w cztery oczy. Moĝesz powiedzieÊ: „Wiesz, jesteĂ zdolna i energiczna, i naprawdÚ nie ma powodu, abyĂ odmïadzaïa siÚ o 10 lat. JesteĂ atrakcyjnÈ kobietÈ sukcesu bez wzglÚdu na wiek”. Jednak to, czy rzeczywiĂcie powinieneĂ porozmawiaÊ z przyjacielem, gdy przyïapiesz go na kïamstwie, zaleĝy od rodzaju kïamstwa i okolicznoĂci. Zaleĝy to równieĝ od tego, jak waĝne jest, aby Twój przyjaciel zdawaï sobie sprawÚ z tego, ĝe znasz prawdÚ. JeĂli Wasza przyjaěñ jest waĝniejsza niĝ kïamstwo w jakiejĂ nieistotnej sprawie, moĝesz zechcieÊ je zignorowaÊ. Jak jednak siÚ zachowaÊ, kiedy chodzi o powaĝnÈ kwestiÚ? JeĂli czujesz, ĝe zaistniaïa sytuacja naraĝa CiÚ Identyfikowanie nieprzychylnych osób 59 ] na utratÚ dobrej reputacji lub ĝe kïamstwo stanowi oczywiste pogwaïcenie zasad etycznych, czego nie moĝna ignorowaÊ, bÚdziesz musiaï gïoĂno wyraziÊ swoje zdanie lub zakoñczyÊ przyjaěñ. OczywiĂcie, kaĝda sytuacja jest wyjÈtkowa, a niektóre okolicznoĂci bywajÈ skomplikowane. Na przykïad, jeĂli wiesz, ĝe Twój przyjaciel umiera na raka, i pytasz go, jak siÚ czuje, a on odpowiada, ĝe wszystko w porzÈdku, nie musisz mówiÊ: „Daj spokój, wiem, ĝe kïamiesz. Wiem, ĝe czujesz siÚ fatalnie i pozostaïo ci kilka dni ĝycia”. JeĂli Twój przyjaciel wydaï wïaĂnie krocie na nowy samochód, którego kolor w ogóle Ci siÚ nie podoba, ale mówisz mu, ĝe auto jest ïadne, czy moĝna powiedzieÊ, ĝe zwyczajnie skïamaïeĂ? Czy to dopuszczalne niewinne kïam- stewko, a moĝe taktowny sposób na powstrzymanie siÚ od wyraĝenia prawdziwej opinii, o którÈ nawet nikt nie pytaï? OsÈdě sam. JeĂli ktoĂ znany jest z tego, ĝe rozpowszechnia w miejscu pracy lub poza niÈ podïe kïamstwa na Twój temat, naleĝy uznaÊ to oczywiĂcie za nega- tywnÈ cechÚ i powaĝnie siÚ nad tym zastanowiÊ. WĂród przyjacióï Kïamców moĝna znaleěÊ równieĝ osobÚ, która dopuszcza siÚ jednej z najwiÚkszych podïoĂci: chodzi o zdradÚ ze wspóïmaïĝonkiem przyja- ciela. Wbrew wyidealizowanym opowiastkom o dwóch przyjacioïach, którzy nadal utrzymujÈ znajomoĂÊ, nawet po tym, jak jeden z nich dopuĂciï siÚ zdrady z part- nerem przyjaciela, to jest rodzaj oszustwa, o którym trudno zapomnieÊ i z którym trudno siÚ pogodziÊ. JeĂli mimo wszystko kultywujecie przyjaěñ, musisz za- daÊ sobie pytanie, które pozwoli zrozumieÊ, dlaczego i w jaki sposób doszïo do zdrady, i czy rzeczywiĂcie potrafisz wybaczyÊ przyjacielowi oraz partnerowi. Kto ponosi winÚ za zdradÚ, Twój przyjaciel czy Twój partner? Nerwy mogÈ wziÈÊ górÚ, gniew oraz wĂciekïoĂÊ czÚsto wymykajÈ siÚ spod kontroli w takich sytuacjach, waĝne wiÚc, aby nie traciÊ panowania nad sobÈ. PowinieneĂ teĝ przyjrzeÊ siÚ sobie i powaĝnie rozwaĝyÊ, czy zrobiïeĂ coĂ, Ăwiadomie lub nieĂwiadomie, co mogïo staÊ siÚ przyczynÈ sytuacji. Przypomina mi siÚ kobieta, której przypadek opisaïam w mojej ksiÈĝce Friendshifts®. CzÚsto zostawaïa dïuĝej w biurze, wiÚc prosiïa mÚĝa o to, aby zamiast niej zabieraï do teatru i w inne miejsca przyjacióïkÚ mieszkajÈcÈ po sÈsiedzku. Wkrótce mÈĝ zostawiï kobietÚ, o której mowa, i odszedï z jej przyjacióïkÈ1. OczywiĂcie niektóre przyjaěnie mogÈ przetrwaÊ pomimo dopuszczenia siÚ zdrady z partnerem przyjaciela, tak samo zresztÈ jak romanse i maïĝeñstwa. ^ 60 Kiedy przyjaěñ rani Jednak jeĂli Ty, Twój przyjaciel oraz Twój partner jesteĂcie zwolennikami mono- gamii, bÚdziesz musiaï uporaÊ siÚ z caïÈ sytuacjÈ i kwestiÈ zdrady, jeĂli w ogóle moĝna o niej zapomnieÊ. 7. Wiaroïomca Kiedy mówisz takiemu przyjacielowi: „niech to pozostanie miÚdzy nami”, przyta- kuje, ale niestety, bÚdzie pamiÚtaï o obietnicy do chwili uzyskania dostÚpu do tele- fonu lub e-maila. Pomimo ĝe istnienie w przyjaěni takich wartoĂci, jak zaufanie i dyskrecja, uznawane jest za oczywistoĂÊ, przyjaciel nie moĝe powstrzymaÊ siÚ przed wyjawieniem tajemnicy. Powierzenie tej osobie sekretu wywoïuje w niej poczucie niepewnoĂci oraz zagroĝenia. Podobnie jak w grze „w gorÈcego ziem- niaka” , przyjaciel musi przekazaÊ sekret komuĂ innemu, aby zmniejszyÊ niepo- kój zwiÈzany z poznaniem danej tajemnicy. IstniejÈ równieĝ Wiaroïomcy, którzy po prostu za duĝo mówiÈ. JeĂli w kimĂ, kogo znasz, dostrzegasz podobnÈ cechÚ, unikaj przekazywania tej osobie swoich najbardziej osobistych sekretów, chyba ĝe nie masz nic przeciwko temu, aby o Twoim sekrecie dowiedziaï siÚ caïy Ăwiat. Tego rodzaju przyjaciel zostaje uznany za plotkarza. Niestety, niektóre osoby mogÈ czerpaÊ z tego faktu pewne korzyĂci. ByÊ moĝe pierwszy przyjaciel jest zdenerwowany z powodu wyjawienia jego sekretu, ale pozostaïe osoby, nie wyïÈ- czajÈc innych przyjacióï, mogÈ byÊ zadowolone, zyskujÈc poufne informacje. Musisz równieĝ upewniÊ siÚ, ĝe przyjaciel rozumie, iĝ uznajesz przekazywane mu informacje za poufne i tajne. Rozpowszechnianie informacji o tym, ĝe wïaĂnie otrzymaïaĂ podwyĝkÚ lub spodziewasz siÚ dziecka, moĝe wydawaÊ siÚ sïuszne. JeĂli jednak nie chcesz, aby to coĂ zostaïo powtórzone innym, powiedz to swojemu przyjacielowi, zanim uznasz go za WiaroïomcÚ. W jaki sposób poznaÊ, ĝe ktoĂ zdradzi Twoje zaufanie? JeĂli podejrzewasz, ĝe ktoĂ ma takÈ cechÚ, przekaĝ tej osobie jakiĂ nieistotny sekret, który moĝe bez- piecznie zostaÊ wyjawiony, a nastÚpnie przekonaj siÚ, na ile dyskrecji ze strony tego przyjaciela moĝesz liczyÊ. ang. hot potato — popularna zabawa, podczas której dzieci podajÈ sobie maïy przed- miot, sïuchajÈc jednoczeĂnie muzyki; osoba, która trzyma w rÚku przedmiot w chwili, gdy przestaje graÊ muzyka, odpada z gry — przyp. tïum. Identyfikowanie nieprzychylnych osób 61 ] JeĂli podejrzewasz, ĝe Twój przyjaciel wyjawia sekrety niechcÈcy, rozpocznij od uĂwiadomienia mu jego zachowania. Podaj konkretny przykïad sytuacji, w któ- rej przyjaciel zawiódï Twoje zaufanie, i zobacz, czy przyzna siÚ do zdrady. Czy przeprosi? A moĝe zaprzeczy? Czy poprosi CiÚ o przebaczenie, wyjaĂniajÈc, ĝe nie wiedziaï, iĝ informacja byïa poufna? JeĂli podejrzewasz, ĝe Twój przyjaciel nie jest w stanie zmieniÊ swojego zachowania, i mimo to chcesz kultywowaÊ WaszÈ przyjaěñ, zapewnij sobie wiÚkszÈ ochronÚ, pilniej zwracajÈc uwagÚ na rodzaj informacji, jakie mu przekazujesz. Moĝesz równieĝ rozwaĝyÊ zmianÚ stopnia poufaïoĂci Waszej przyjaěni. ByÊ moĝe Wasze relacje powinny przybraÊ charakter mniej zaĝyïy, a kontakt powinien byÊ rzadszy. 8. Konkurent Odrobina rywalizacji jest zjawiskiem zdrowym, a nawet poĝÈdanym. Odpowiednia dawka wspóïzawodnictwa motywuje i stymuluje do dziaïania. Jednak powaĝna rywalizacja miÚdzy przyjacióïmi zaczyna niszczyÊ przyjaěñ. Jednym z podstawo- wych elementów pozytywnej przyjaěni jest poczucie, ĝe przyjaciele mogÈ byÊ „sobÈ” i nie muszÈ siÚ przechwalaÊ ani próbowaÊ sobie zaimponowaÊ. Rywali- zacja sugeruje wyĂcig, w którym jeden z uczestników wygrywa, a drugi przegrywa; tego rodzaju sytuacja to nie to, czego wiÚkszoĂÊ z nas oczekuje od pozytywnej przyjaěni, zwïaszcza tej bliskiej lub najlepszej. Przyjaciele, którzy sÈ konkurentami, rywalizujÈ ze sobÈ prawdopodobnie w kaĝdej dziedzinie ĝycia. Nawet w przypadku bliskich lub najlepszych przy- jaěni zmniejszenie skali rywalizacji jest trudne lub niemoĝliwe. Przyjaciele mogÈ rywalizowaÊ w pracy, w szkole, a nawet w kwestiach spoïecznych. Osoby te mogÈ rywalizowaÊ ze wspóïmaïĝonkami lub partnerami, a czasem ze swoimi rodzicami i dzieÊmi. Konkurent moĝe uznaÊ, ĝe zmiana lub pozbycie siÚ tej wyróĝniajÈcej siÚ cechy osobowoĂci jest trudne albo niewykonalne. Moĝesz jednak zaïagodziÊ sytuacjÚ, jeĂli spróbujesz unikaÊ sytuacji, w których moĝna rywalizowaÊ. Na przykïad, jeĂli mówisz o swoim sukcesie w ĝyciu prywat- nym lub osobistym, zwïaszcza jeĂli mimowolnie zaczynasz siÚ nim chwaliÊ, moĝesz nieĂwiadomie wywoïaÊ w przyjacielu reakcjÚ typu: „jeszcze ci pokaĝÚ”. JeĂli pomoĝesz Konkurentowi uĂwiadomiÊ sobie skïonnoĂÊ do takiego zacho- wania, byÊ moĝe ïatwiej mu bÚdzie poradziÊ sobie z tÈ tendencjÈ. JeĂli naprawdÚ ^ 62 Kiedy przyjaěñ rani chcesz o czymĂ powiedzieÊ, a mogïoby to niechcÈcy wywoïaÊ w przyjacielu reakcjÚ typu „ja teĝ”, moĝesz rozpoczÈÊ od zdania: „powiem ci o czymĂ, co nie ma ĝad- nego zwiÈzku z tobÈ, w porzÈdku?” OdpowiedzialnoĂÊ za zmianÚ zachowania przyjaciela Konkurenta spoczywa jednak na nim samym; wyksztaïcenie bardziej pozytywnego obrazu siebie zmniej- szy jego potrzebÚ rywalizacji z tym, co mówisz lub robisz. JeĂli pragniesz w dalszym ciÈgu przyjaěniÊ siÚ z tego rodzaju czïowiekiem, byÊ moĝe bÚdziesz musiaï po prostu wysïuchiwaÊ jego przechwaïek. 9. DebeĂciak Bez wzglÚdu na to, co mówisz lub robisz, DebeĂciak i tak zrobiï lub powiedziaï to lepiej. Jego dzieci sÈ lepsze, bystrzejsze oraz ïadniejsze niĝ Twoje. DebeĂciak spra- wia, ĝe czujesz siÚ gorszy i mniej waĝny, niĝ chciaïbyĂ siÚ czuÊ w rzeczywistoĂci. Tego rodzaju przyjaciel jest chorobliwie zazdrosny i odczuwa potrzebÚ rywalizacji; z drugiej jednak strony osoba ta moĝe byÊ niezwykle troskliwa, czuïa i oddana. ByÊ moĝe na poczÈtku Waszej przyjaěni DebeĂciak nie ujawniaï swojego praw- dziwego oblicza ze wzglÚdu na to, ĝe wzajemnie wymienialiĂcie przechwaïki. Jednak z czasem tego rodzaju zachowanie staje siÚ irytujÈce. DebeĂciak ma niskÈ samoocenÚ; gdyby byï bardziej pewny siebie, jego nie- ustanna potrzeba bycia najlepszym zniknÚïaby lub zmalaïa. ByÊ moĝe w okresie, kiedy ksztaïtowaïa siÚ osobowoĂÊ DebeĂciaka, jeden z rodziców nadmiernie porównywaï go do rodzeñstwa, kuzynów, sÈsiadów lub kolegów z klasy. „Dlaczego nie moĝesz byÊ podobny do...?” lub „czy widziaïeĂ, jak to zrobiï ten a ten?”. Istnieje równieĝ prawdopodobieñstwo, ĝe DebeĂciak to osoba wychowana przez rodzica, który mocno przesadzaï w wychwalaniu dziecka. KorzystajÈc z profesjonalnej po- mocy — lub samodzielnie — DebeĂciak musi dostrzec, ĝe nie jest ani najgorszy, ani „najlepszy” czy „wyjÈtkowy”. RozwiniÚcie obiektywnej samooceny, która nie jest zawyĝona ani zaniĝona, pomoĝe Twojemu przyjacielowi akceptowaÊ to, o czym go informujesz, bez chorobliwej potrzeby bycia zawsze lepszym od Ciebie. Jednak biorÈc pod uwagÚ fakt, ĝe Twój przyjaciel jest typem DebeĂciaka, ale doceniajÈc jednoczeĂnie jego pozytywne cechy, czy zdecydujesz siÚ kontynuowaÊ WaszÈ przyjaěñ? Czy poprosisz przyjaciela o to, aby kontrolowaï potrzebÚ bycia lepszym od Ciebie, oczywiĂcie jeĂli to moĝliwe? A moĝe spróbujesz byÊ lepszy od Identyfikowanie nieprzychylnych osób 63 ] DebeĂciaka, pokonujÈc go w jego wïasnej grze? Musisz zdecydowaÊ, czy ta przy- jaěñ jest bliska i dostatecznie cenna, aby warto byïo zdobywaÊ siÚ na mentalny wysiïek. Moĝesz równieĝ wziÈÊ pod uwagÚ moĝliwoĂÊ wïÈczenia tego przyjaciela do wiÚkszej grupy przyjacióï, skïadajÈcej siÚ z trzech lub wiÚcej osób. Postaraj siÚ rzadziej podejmowaÊ w rozmowach kwestie osobiste dotyczÈce sukcesów Twoich lub rodziny, dziÚki czemu chÚÊ bycia lepszym zostanie zminimalizowana. Przyjaěñ grupowa moĝe byÊ dobrym rozwiÈzaniem takĝe z innego powodu. Istnieje prawdopodobieñstwo, ĝe bliskoĂÊ z jednÈ tylko osobÈ, czyli w tym wypadku z TobÈ, moĝe wywoïywaÊ w Twoim przyjacielu poczucie zagroĝenia i niepo- koju, powodujÈc, ĝe bÚdzie zmierzaï (z powodzeniem!) do stworzenia miÚdzy Wami dystansu poprzez próby osiÈgniÚcia nad TobÈ przewagi. Moĝesz zdecydo- waÊ, ĝe nie odtrÈcisz przyjaciela bÚdÈcego typem DebeĂciaka, moĝesz zdaÊ sobie sprawÚ z tego, ĝe przyjaciel nieĂwiadomie próbuje zachowaÊ miÚdzy Wami dy- stans, moĝesz zignorowaÊ jego chorobliwÈ potrzebÚ rywalizacji i bez wzglÚdu na wszystko czerpaÊ radoĂÊ z Waszej przyjaěni. 10. Rywal W swoim postÚpowaniu Rywal kieruje siÚ nie tylko instynktem rywalizacji — w jego zachowaniu pojawia siÚ zazdroĂÊ, zawiĂÊ, a nawet szyderstwo. Pragnienie posia- dania tego samego, co masz Ty — zwiÈzków, pracy, rzeczy materialnych — moĝe byÊ w przypadku tej osoby tak silne, ĝe mogÈ pojawiÊ siÚ realne próby odebrania Ci tego, co naleĝy do Ciebie. JeĂli ïÈczy CiÚ przyjaěñ z kimĂ w typie Rywala, bÈdě ostroĝny. JeĂli uwaĝasz, ĝe Twój przyjaciel kontroluje tego rodzaju skïonnoĂÊ, w porzÈdku. JeĂli jednak sytuacja wyglÈda inaczej, musisz chroniÊ swojÈ wïasnoĂÊ i swoje zwiÈzki tak mocno, jak to moĝliwe. Czy masz wspaniaïy samochód? JeĂli Twój przyjaciel nie kupi takiego samego auta, a nawet lepszego modelu, uwaĝaj, aby nie poprosiï CiÚ o poĝyczenie mu Twojego samochodu (po to, aby zwróciÊ go w gorszym sta- nie). BÈdě ostroĝny i zapobiegliwy; byÊ moĝe nie najlepszym pomysïem byïoby poproszenie przyjaciela o to, aby zabraï Twojego partnera na przyjÚcie, kiedy Ty musisz wyjechaÊ w podróĝ sïuĝbowÈ i nie chcesz, aby Twój partner zostaï sam w domu. Wniosek: jeĂli zdecydujesz siÚ kontynuowaÊ tÚ znajomoĂÊ, ogranicz liczbÚ sytuacji, w których zazdroĂÊ mogïaby siÚ wymknÈÊ spod kontroli. ^ 64 Kiedy przyjaěñ rani Wskazówki postÚpowania z przyjacielem w typie Rywala sÈ podobne do obo- wiÈzujÈcych w przypadku radzenia sobie z Konkurentem: ogranicz chwalenie siÚ do minimum. Jednak zazdroĂÊ bywa czasem zjawiskiem dwubiegunowym i uĂwiadomienie sobie tego, ĝe jesteĂ równie zazdrosny o osiÈgniÚcia przyjaciela jak on o Twoje, moĝe sprawiÊ, ĝe zaczniecie zwracaÊ wiÚkszÈ uwagÚ na tÚ cechÚ. Na przykïad 55-letni Michael, samotny, rozwiedziony mÚĝczyzna pracujÈcy jako samozatrud- niony konsultant, opowiada o zazdroĂci, którÈ odczuwaï ze strony najbliĝszego przyjaciela, Larry’ego, byïego wspóïpracownika, którego poznaï 10 lat wczeĂniej w firmie produkcyjnej: Menedĝerka, która nadzorowaïa naszÈ pracÚ w tamtym okresie, wyraěnie mnie doce- niaïa. Posiadaïem dobre kwalifikacje (dyplom najlepszego uniwersytetu), a Larry, mój kolega, nie. MyĂlÚ, ĝe bardzo zniechÚcaïo go to, ĝe ta kobieta bardziej ceniïa mnie i wyĝej oceniaïa moje umiejÚtnoĂci. Zapytaïam go, czy zazdroĂÊ przyjaciela doprowadziïa ostatecznie do zerwania przyjaěni. Michael pomyĂlaï przez chwilÚ, po czym przyznaï, ĝe on równieĝ zazdro- Ăciï przyjacielowi jego osiÈgniÚÊ, kiedy pracowali razem: Tak naprawdÚ, to ja równieĝ byïem o niego odrobinÚ zazdrosny. SÈdziïem, ĝe posiada wiÚcej praktycznej wiedzy i ĝe lepiej obsïuguje komputer. Prawdopodobnie przyjaciel miaï wiÚkszÈ wiedzÚ technicznÈ niĝ ja. Wydawaïo mi siÚ, ĝe posiadaï zdolnoĂci, które pozwalaïy mu [lepiej] siÚ odnaleěÊ w naszej pracy i byïy tam bardziej przydatne. Michael i Larry nigdy nie rozmawiali na temat wystÚpujÈcej w ich przyjaěni zazdroĂci i prawdopodobnie nigdy tego nie zrobiÈ. Ich przyjaěñ trwa, mimo ĝe nie pracujÈ juĝ razem. Nie widzieli siÚ od chwili, kiedy Michael opuĂciï firmÚ szeĂÊ miesiÚcy temu, ale kontaktujÈ siÚ telefonicznie kilka razy w tygodniu. Michael pragnie uznaÊ zazdroĂÊ za element ich przyjaěni. Twierdzi, ĝe obecnie Larry prawdopodobnie zazdroĂci mu wolnoĂci, zwiÈzanej z tym, ĝe nie musi pracowaÊ w ustalonych godzinach w firmie. „Nie mam jeszcze staïych dochodów, wiÚc nie wiem, czego tu zazdroĂciÊ”, dodaje z kpinÈ w gïosie. Identyfikowanie nieprzychylnych osób 65 ] 11. Malkontent Nic, co robisz ani co mówisz, nie zadowoli tego przyjaciela o niezwykle krytycz- nym nastawieniu do Ăwiata. Malkontent wychowywany byï prawdopodobnie przez bardzo surowo oceniajÈcych go rodziców, którzy uksztaïtowali podobnie kry- tycznÈ postawÚ równieĝ w rodzeñstwie Malkontenta. Nieustanne poddawanie dziecka krytyce w okresie ksztaïtowania siÚ jego osobowoĂci sprawia, ĝe w ĝyciu dorosïym staje siÚ osobÈ o przesadnie krytycznym nastawieniu do wszystkiego. Trudno zmieniÊ tÚ cechÚ, a co wiÚcej, Twój przyjaciel moĝe nawet nie uĂwiada- miaÊ sobie tego, ĝe jego postawa jest zbyt krytyczna i ĝe jego zachowanie tak bardzo CiÚ irytuje. Zanim uznasz tego rodzaju przyjaěñ za destrukcyjnÈ, moĝesz przekonaÊ siÚ, czy Twój przyjaciel potrafi rozpoznaÊ to bardzo negatywne zacho- wanie oraz czy z TwojÈ pomocÈ i po pewnym czasie potrafi je zmieniÊ. W przeciw- nym wypadku moĝesz zdecydowaÊ, ĝe musisz po prostu zaakceptowaÊ w nim tÚ cechÚ, i uĂwiadomiÊ sobie, ĝe nie ma ona zwiÈzku z TobÈ i WaszÈ przyjaěniÈ. JeĂli cenisz tego przyjaciela i pragniesz kontynuowaÊ WaszÈ przyjaěñ pomimo narzekania Malkontenta, spróbuj powiedzieÊ mu o tym, jak jego zacho- wanie wpïywa na Twoje uczucia. „Wiem, ĝe mnie lubisz i nie zamierzasz sprawiaÊ, abym czuï siÚ ěle, ale kiedy krytykujesz wszystko, co mówiÚ lub robiÚ, zaczynam postrzegaÊ siebie w taki wïaĂnie sposób”. ByÊ moĝe przyjaciel zacznie siÚ broniÊ, mówiÈc nawet, ĝe to wyïÈcznie Twój problem, a nie jego. JeĂli jednak jasno wyra- zisz, jak wpïywa na Ciebie zachowanie Malkontenta, byÊ moĝe Twój przyjaciel zastanowi siÚ nad tym, co robi i mówi. Co wiÚcej, mówiÈc przyjacielowi o tym, jak siÚ czujesz, byÊ moĝe w ogóle poczujesz siÚ mniej dotkniÚty jego postawÈ. JeĂli jednak znajdujesz siÚ na skraju wytrzymaïoĂci i próbujesz jeszcze coĂ zrobiÊ, zanim ostatecznie zakoñczysz tÚ przyjaěñ, spróbuj sam skrytykowaÊ Mal- kontenta. Ci, którzy krytykujÈ innych i wciÈĝ wyraĝajÈ swoje niezadowolenie, czÚsto nie potrafiÈ przyjmowaÊ krytyki ze strony innych. JeĂli naprawdÚ skryty- kujesz takiego przyjaciela, moĝe to zdjÈÊ z niego urok negatywnego nastawienia, które powoduje, ĝe Twój przyjaciel pozwala sobie na kaĝdy rodzaj zachowania w stosunku do Ciebie. Kiedy Malkontent poczuje, jak to jest byÊ krytykowanym, moĝe uĂwiadomi sobie, jak czujÈ siÚ w tej sytuacji inni. BÈdě ostroĝny: Malkon- tent moĝe zakoñczyÊ WaszÈ przyjaěñ na zawsze, zamiast znosiÊ TwojÈ krytykÚ lub próbowaÊ zrozumieÊ to, co chcesz mu przekazaÊ. ^ 66 Kiedy przyjaěñ rani 12. Defetysta Problem przyjaciela Defetysty polega na tym, ĝe jest smutny oraz krytycznie i negatywnie do wszystkiego nastawiony. W skrajnych przypadkach osoba ta moĝe cierpieÊ na depresjÚ i potrzebowaÊ profesjonalnej pomocy. Niestety, zanim Twój przyjaciel otrzyma pomoc, a nawet w trakcie leczenia jego depresja moĝe wywieraÊ wpïyw na WaszÈ przyjaěñ. Defetysta mógï byÊ wychowywany przez rodziców smutnych i nieustannie przygnÚbionych. ByÊ moĝe jego wspóïmaïĝonek jest negatywnie nastawiony do Ăwiata lub pracuje w niekorzystnych warunkach, które wywoïujÈ w nim przygnÚ- bienie. Defetysta moĝe czuÊ melancholiÚ i wykazywaÊ negatywny stosunek do wszystkiego tymczasowo albo zawsze. ByÊ moĝe Twój przyjaciel znajduje siÚ w trudnym okresie ĝycia, czujÈc depresjÚ zwiÈzanÈ ze stresem w pracy lub obawÈ o jej utratÚ, z problemami zdrowotnymi, kïopotami rodzinnymi, rozwodem lub rozpaczÈ po stracie bliskiej osoby. JeĂli chcesz wytrwaÊ w przyjaěni z DefetystÈ, musisz oddzieliÊ swojÈ osobo- woĂÊ i stosunek do pewnych kwestii oraz swoje zwiÈzki od negatywnej postawy przyjaciela i jego depresji. JeĂli wysïuchiwanie narzekañ przyjaciela i znoszenie jego smutnego nastroju to dla Ciebie zbyt wiele, byÊ moĝe powinniĂcie ograniczyÊ wspólnie spÚdzany czas, niekoniecznie zupeïnie zrywajÈc kontakt. OczywiĂcie Defetysta potrzebuje pomocy — i jeĂli to przyjaěñ, którÈ pragniesz ocaliÊ, byÊ moĝe nie zdecydujesz siÚ na zakoñczenie znajomoĂci tylko dlatego, ĝe Twój przyjaciel popadï w depresjÚ i potrzebuje szczególnej uwagi. Z drugiej jednak strony, jeĂli przygnÚbienie to juĝ staïa cecha jego charakteru, moĝesz zastanowiÊ siÚ nad sytuacjÈ jeszcze raz. JeĂli dopiero teraz uĂwiadamiasz sobie, ĝe Twój przyjaciel jest DefetystÈ, byÊ moĝe bÚdziesz musiaï przemyĂleÊ, czy tego rodzaju przyjaěñ bÚdzie dla Ciebie odpowiednia w przyszïoĂci. Kiedy bÚdziesz zastanawiaï siÚ nad tym, jak postÈpiÊ w tej sytuacji, postaraj siÚ potraktowaÊ jÈ jako pouczajÈce doĂwiadczenie. Co sprawiïo, ĝe zaintereso- waïeĂ siÚ przyjacielem pomimo jego negatywnego nastawienia do Ăwiata? Czy nastÈpiïy jakieĂ zmiany w Tobie, czy moĝe to Twój przyjaciel siÚ zmieniï? Czy jego depresja ma charakter chroniczny czy tymczasowy? Czy Twój przyjaciel otrzy- muje profesjonalnÈ pomoc? Czy Ty równieĝ masz tendencjÚ do popadania w przy- gnÚbienie i czy Wasza przyjaěñ to przypadek, kiedy „podobne przyciÈga podobne”, Identyfikowanie nieprzychylnych osób 67 ] czy moĝe chodzi o „przyciÈganie siÚ przeciwieñstw”? Spróbuj dostrzec, w jaki spo- sób kontakt z przyjacielem DefetystÈ pomaga Ci zrozumieÊ Twoje wïasne sposoby radzenia sobie ze Ăwiatem oraz w jaki sposób postrzegajÈ CiÚ przyjaciele. 13. „Odrzucacz” Dlaczego ktoĂ, kto sprawia wraĝenie osoby, która CiÚ nie lubi, i mówi Ci o tym przy kaĝdej nadarzajÈcej siÚ okazji, w dalszym ciÈgu pragnie byÊ Twoim przy- jacielem? Zachowaniem „Odrzucacza” kierujÈ sadyzm, okrucieñstwo w dziaïaniu oraz potrzeba kontroli i chÚÊ zdobywania. Kiedy pierwszy raz spotkaïeĂ „Od- rzucacza”, mógï sprawiaÊ wraĝenie osoby bardzo miïej i nieskomplikowanej. Jednak kiedy juĝ zostaliĂcie przyjacióïmi i zaczÚliĂcie nawiÈzywaÊ bliĝszÈ wiÚě, przechodzÈc kolejne etapy przyjaěni — od zwykïej po bliskÈ, a nawet najlepszÈ — jego negatywne nastawienie oraz niechÚÊ do Ciebie równieĝ zaczynajÈ przybie- raÊ na sile. Caïa sytuacja pozornie nie ma sensu. Twój przyjaciel, w miarÚ jak zbliĝacie siÚ do siebie, powinien darzyÊ CiÚ coraz wiÚkszÈ sympatiÈ. Niestety, przyjaciel „Odrzucacz” ma niskÈ samoocenÚ. Podobnie jak niektóre kobiety, nie radzÈc sobie z bliskoĂciÈ, po Ălubie zaczynajÈ na kaĝdym kroku krytykowaÊ mÚĝa, przyjaciel „Odrzucacz” czuje coraz wiÚkszÈ niechÚÊ w sytuacji, gdy wiÚě z drugÈ osobÈ siÚ zacieĂnia. O tym rodzaju negatywnej przyjaěni przypomina stary ĝart Gro- ucho Marksa: „nie chcÚ naleĝeÊ do takiego klubu, który zaakceptowaïby mnie jako czïonka”. Zamiast dostrzec problem w sobie samym, „Odrzucacz” nie wie- rzy w to, aby ktoĂ godny uwagi zechciaï byÊ jego przyjacielem, i z tego wzglÚdu umniejsza wartoĂÊ tej osoby. Moĝesz próbowaÊ przedstawiÊ „Odrzucaczowi” ten wzorzec jego zachowania oraz motywy, które nim kierujÈ, a nastÚpnie przekonaÊ siÚ, czy zechce on zmieniÊ swoje zachowanie, czy teĝ zlekcewaĝy trafnoĂÊ Twoich uwag. JeĂli jesteĂ doĂÊ silny, moĝesz powiedzieÊ sobie po prostu: „to on, a nie ja”, czekajÈc cierpliwie na to, aĝ dziÚki terapii lub samodzielnie przyjaciel zrozumie w koñcu swoje zachowanie. Moĝesz nawet próbowaÊ bezpoĂredniej konfrontacji, pytajÈc przyjaciela wprost: „jeĂli jestem takim nieudacznikiem, dlaczego wciÈĝ chcesz siÚ ze mnÈ przyjaěniÊ?”, i czekajÈc na jego reakcjÚ. MówiÈc otwarcie o zachowaniu przyja- ciela oraz uĂwiadamiajÈc mu, jak bardzo absurdalne sÈ jego dziaïania, byÊ moĝe ^ 68 Kiedy przyjaěñ rani sprawisz, ĝe „Odrzucacz” zmieni swój stosunek do Ciebie i Waszej przyjaěni, który jest nie do przyjÚcia. Czasem „Odrzucacz” naprawdÚ czuje zïoĂÊ z powodu tego, co robisz. Nie potra- fiÈc zmierzyÊ siÚ z TobÈ i z wïasnymi uczuciami, „przelewa” wszystko na Ciebie i WaszÈ przyjaěñ. To wïaĂnie przytrafiïo siÚ Debbie, której najlepszÈ przyja- cióïkÈ od piÈtej klasy aĝ po zakoñczenie nauki w szkole Ăredniej byïa Samantha. Wszystko zmieniïo siÚ, kiedy Debbie podjÚïa decyzjÚ dotyczÈcÈ jej kariery zawo- dowej, w wyniku której drogi przyjacióïek miaïy siÚ rozejĂÊ. Debbie wyjaĂnia: Zawsze myĂlaïam, ĝe byïyĂmy najlepszymi przyjacióïkami, do chwili, kiedy dwa czy trzy lata po zakoñczeniu szkoïy miaïam wstÈpiÊ do Marynarki Wojennej. PoszïyĂmy wtedy na przyjÚcie i moja przyjacióïka powiedziaïa mi, ĝe mnie nienawidzi i ĝe zawsze mnie nienawidziïa, ĝe wszyscy chïopcy, z którymi kiedykolwiek siÚ spotykaïa, wykorzystywali jÈ do tego, aby poznaÊ mnie. [Tak naprawdÚ] zaczÚïa nienawidziÊ mnie za to, ĝe zdecydowaïam siÚ wstÈpiÊ do marynarki i zostawiÊ jÈ samÈ w jej ĝaïo- snym ĝyciu. Poczuïam siÚ zdradzona. Zostawiïam jÈ wiÚc samÈ w jej Ăwiecie i zajÚïam siÚ swoim ĝyciem. 14. Tyran Tego typu przyjaciel moĝe naduĝywaÊ narkotyków lub alkoholu albo znÚcaÊ siÚ nad dzieckiem, wspóïmaïĝonkiem albo przyjacielem, stosujÈc przemoc emocjo- nalnÈ, fizycznÈ lub seksualnÈ. Z wielu ksiÈĝek na temat przyczyn agresji wynika, ĝe kaĝdy jej rodzaj ma ěródïa o charakterze psychologicznym i rodzinnym. W niektórych przypadkach doĂwiadczenie przemocy w okresie, kiedy ksztaïtuje siÚ osobowoĂÊ danego czïowieka, sprawia, ĝe ten ktoĂ równieĝ jÈ póěniej stosuje. Dziecko, które byïo Ăwiadkiem przemocy lub jej ofiarÈ, moĝe w dorosïym ĝyciu powielaÊ model za- chowania znienawidzonego w dzieciñstwie2. JeĂli Twój przyjaciel jest Tyranem, prawdopodobnie potrzebuje pomocy spe- cjalisty lub przynajmniej powinien braÊ udziaï w programie pomocy osobom majÈ- cym podobny problem. DoĂwiadczenie przemocy w przeszïoĂci nie usprawiedli- wia kogoĂ, kto stosuje przemoc. Musisz powaĝnie zastanowiÊ siÚ nad tym, czy chcesz byÊ przyjacielem Tyrana. Moĝesz równieĝ postrzegaÊ siebie jako kogoĂ, kto jest w stanie pomóc przyjacielowi oraz czïonkom jego rodziny. Musisz siÚ zasta- Identyfikowanie nieprzychylnych osób 69 ] nowiÊ, dlaczego chciaïbyĂ utrzymywaÊ kontakt z przyjacielem, który jest typem Tyrana lub wykazuje skïonnoĂÊ do stosowania przemocy. Jednak musisz takĝe dobrze zastanowiÊ siÚ nad tym, co tak naprawdÚ wiesz o swoim przyjacielu. Oczy- wiĂcie, nikt nie chce byÊ plotkarzem, ale jeĂli podejrzewasz, ĝe istnieje powaĝne zagroĝenie dla przyjaciela lub innych, musisz dziaïaÊ. Lokalna policja, oĂrodki doradcze, centra pomocy ofiarom przemocy oraz osobom uzaleĝnionym, a takĝe telefoniczne linie kryzysowe posiadajÈ procedury postÚpowania w takich sytu- acjach. JeĂli Twój przyjaciel jest osobÈ niepeïnoletniÈ, byÊ moĝe bÚdziesz musiaï porozmawiaÊ na temat Twoich obaw z jednym z jego rodziców lub z opieku- nem, o ile masz pewnoĂÊ, ĝe osoba ta nie jest sprawcÈ przemocy. Tyran to jeden z tych skrajnych przypadków, których, o ile to moĝliwe, bÚdziesz chciaï uniknÈÊ w przyszïoĂci. Jednym ze sposobów pozwalajÈcych zredukowaÊ prawdopodobieñstwo powtórzenia siÚ podobnej sytuacji jest przeprowadzenie Testu Dopasowania Przyjacióï, znajdujÈcego siÚ w rozdziale 8., zatytuïowanym „Jak znaleěÊ dobrych przyjacióï”. Zadaj sobie zawarte w teĂcie pytania w zwiÈzku z kolejnÈ osobÈ, z którÈ bÚdziesz chciaï siÚ zaprzyjaěniÊ — zwïaszcza jeĂli dany czïowiek budzi w Tobie niepokój. 15. Samotnik Samotnicy zostali zranieni w dzieciñstwie lub w wyniku nieudanego zwiÈzku. To sprawia, ĝe bojÈ siÚ nowych relacji. Samotnik moĝe stroniÊ od ludzi oraz byÊ osobÈ aspoïecznÈ, przenosiÊ potrzebÚ kontaktu z luděmi w sferÚ swojej pracy lub wyraĝaÊ jÈ poprzez inne twórcze Ărodki dajÈce wyraz emocjom, takie jak muzyka, sztuka, twórczoĂÊ literacka, a nawet komputery i technologia. Chociaĝ moĝe siÚ wydawaÊ, ĝe Samotnik nie jest zainteresowany przyjaěniÈ, moĝe tworzyÊ pozytywne i zdrowe zwiÈzki romantyczne i rodzinne, peïniÈc obo- wiÈzki rodzica lub nie. Dopóki brak przyjacióï nie stanowi dla niego problemu, Samotnik moĝe nie odczuwaÊ motywacji, aby przyjrzeÊ siÚ bliĝej gïÚboko zakorze- nionym problemom, które spowodowaïy, iĝ obawia siÚ platonicznych zwiÈzków. JeĂli jednak nastÈpi jakaĂ zmiana, taka jak przejĂcie na emeryturÚ lub problemy natury fizycznej, które uniemoĝliwiajÈ podejmowanie twórczych dziaïañ, lub jeĂli nastÈpiÈ zmiany dotyczÈce relacji, takie jak rozwód, ĂmierÊ wspóïmaïĝonka czy „puste rodzinne gniazdo”, moĝe pojawiÊ siÚ uczucie samotnoĂci sprawiajÈce, ĝe Samotnik bÚdzie próbowaï nawiÈzaÊ kontakty z innymi. ^ 70 Kiedy przyjaěñ rani Istnieje wiele moĝliwych powodów, ĝe Samotnik niechÚtnie utrzymuje kontakt z bliskim lub najlepszym przyjacielem, pomimo ĝe toleruje zwyczajne przyjaě- nie. ByÊ moĝe padï ofiarÈ emocjonalnej, fizycznej lub seksualnej przemocy, kiedy ksztaïtowaïa siÚ jego osobowoĂÊ. OprawcÈ mógï byÊ rodzic, brat lub siostra, inny krewny, przyjaciel rodziny, zaufany opiekun lub ktoĂ sprawujÈcy waĝnÈ funkcjÚ spoïecznÈ, a nawet ktoĂ obcy. Przypadek Brendana, 30-letniego singla z Las Vegas, asystenta dyrektora, Ăwietnie ilustruje takÈ sytuacjÚ. Jako dziecko Brendan byï bity, wykorzystywany przez ojca, a miÚdzy siódmym a dziewiÈtym rokiem ĝycia wielokrotnie gwaïcony przez starszego brata i jego przyjaciela. Poza tym matka Brendana równieĝ nie wykazywaïa wïaĂciwej postawy wzglÚdem nastolet- niego syna w decydujÈcym okresie jego ĝycia. Brendan, który okreĂla siebie mia- nem Samotnika, pisze o tym, jaki wpïyw ma na niego peïne przemocy dzieciñstwo: Przemoc, jakiej doĂwiadczyïem w okresie dzieciñstwa, zostawiïa trwaïy Ălad w kaĝdej dziedzinie mojego ĝycia. Wszyscy czïonkowie rodziny nieustannie mówili mi, jakim brzydkim, gïupim i tchórzliwym kretynem jestem. Matka mówiïa czÚsto, ĝe zrujno- waïem jej ĝycie… ¿yjÚ samotnie przez wiÚkszoĂÊ ostatnich piÚciu lat. Chciaïbym stworzyÊ kiedyĂ zdrowy, udany zwiÈzek. Mam jednak ogromny problem z zaufaniem komukolwiek. Zïe relacje z rodzeñstwem oraz negatywne przyjaěnie w okresie dzieciñstwa lub w okresie nastoletnim mogÈ powodowaÊ, ĝe dorosïa osobÈ bÚdÈca typem Samotnika równieĝ bÚdzie obawiaïa siÚ zawiÈzywania przyjaěni. Istnieje równieĝ prawdopodobieñstwo, ĝe Samotnik, który jest jedynakiem, zbyt maïo czasu spÚdzaï na zabawie z rówieĂnikami. W zwiÈzku z tym jako dorosïy nadal nie wie, na czym polega proces tworzenia i pielÚgnowania przyjaěni. JeĂli chcesz zaprzyjaěniÊ siÚ z Samotnikiem, musisz okazaÊ cierpliwoĂÊ w okresie, kiedy bÚdzie on nawiÈzywaï z TobÈ bliĝszy kontakt oraz uczyï siÚ, czym jest przyjaěñ. ByÊ moĝe zechcesz nawet zapytaÊ Samotnika: „ChcÚ byÊ twoim przyjacielem i nie wiem, czy twoja niechÚÊ do nawiÈzania przyjaěni bierze siÚ stÈd, ĝe mnie nie lubisz, czy moĝe stÈd, ĝe wcale nie pragniesz przyjaěni. Czy moĝesz mi to wyjaĂniÊ?”. W ten sposób uda Ci siÚ byÊ moĝe nawiÈzaÊ z Samotnikiem dialog, dziÚki któremu bÚdzie mógï wyraziÊ to, czy chce nawiÈzaÊ z TobÈ przy- jaěñ, oraz uporaÊ siÚ ze swoim strachem przed przyjaěniÈ. Identyfikowanie nieprzychylnych osób 71 ] Aby nie raniÊ swojego poczucia wïasnej wartoĂci, byÊ moĝe nie bÚdziesz w stanie zdobyÊ siÚ na cierpliwoĂÊ. Zamiast tego moĝesz zapragnÈÊ nawiÈzania kontaktu z przyjacióïmi, z którymi jest to ïatwiejsze. Po pewnym czasie Samotnik moĝe otworzyÊ siÚ przed TobÈ i zostaÊ Twoim dobrym przyjacielem. PomogÈ mu w tym kontakty z TobÈ i obserwacje pozytywnych przyjaěni lub profesjonalna pomoc i uczestnictwo w spotkaniach grupy wsparcia. Zanim jednak to nastÈpi, o ile w ogóle do tego dojdzie, musisz mieÊ pewnoĂÊ, ĝe inni dostrzegajÈ Twoje potrzeby dotyczÈce przyjaěni, dziÚki czemu nie wytwo- rzysz w sobie takiego samego poczucia osamotnienia, jakie cechuje Samotnika. On moĝe akceptowaÊ wïasne odosobnienie, ale Tobie wolno uznaÊ, ĝe dla Cie- bie jest szkodliwe i przyczynia siÚ do Twojej frustracji. Inne motywy, które mogÈ kierowaÊ TwojÈ chÚciÈ zaprzyjaěnienia siÚ z Samotnikiem, omówione sÈ w roz- dziale 3., w podrozdziale zatytuïowanym „Motywacja typu »mogÚ ciÚ ocaliÊ«”. 16. Pijawka Nadmiernie zaleĝny od Ciebie przyjaciel Pijawka oczekuje, ĝe bÚdziesz do jego dyspozycji w kaĝdej chwili. Ta osoba wykazuje przesadnÈ potrzebÚ pomocy i pocieszenia do stopnia, który koliduje z Twoimi wïasnymi potrzebami, obowiÈz- kami zawodowymi czy szkolnymi oraz z Twoimi innymi zwiÈzkami. ByÊ moĝe przyjacielowi Pijawce nie pozwalano spÚdzaÊ czasu w samotnoĂci, kiedy byï dzieckiem; byÊ moĝe miaï liczne rodzeñstwo i zmuszony byï do dzielenia pokoju z jednÈ lub dwiema osobami, dlatego samodzielne dziaïanie nigdy nie przychodziïo mu ïatwo. Przyjacielowi, który zbytnio polega na Twoim zdaniu, poĂwiÚcano praw- dopodobnie zbyt maïo uwagi w dzieciñstwie i okresie dorastania. Obecnie próbuje on zrekompensowaÊ sobie te braki, przesadnie zabiegajÈc o akceptacjÚ ze strony przyjacióï, ich towarzystwo lub zaspokojenie potrzeb emocjonalnych. Przyjaciel Pijawka mógï paĂÊ ofiarÈ emocjonalnej, fizycznej lub seksualnej przemocy, co moĝe byÊ przyczynÈ jego strachu przed rozïÈkÈ w dorosïym ĝyciu. 45-letnia Carol, która jako 10-letnia dziewczynka zostaïa wykorzystana seksualnie przez star- szego brata, zauwaĝa: LÚk przed rozïÈkÈ jest dla mnie wiÚkszym problemem teraz, niĝ kiedy byïam dzieckiem. W dzieciñstwie chciaïam oddaliÊ siÚ od mojej rodziny. ZawdziÚczam im tylko ból. DziĂ ogromnÈ trudnoĂÊ sprawia mi opuszczanie ludzi, z którymi siÚ przyjaěniÚ, a nawet tych, ^ 72 Kiedy przyjaěñ rani którzy mnie raniÈ. CzujÚ nakaz, który zabrania mi odejĂÊ od nich. Jest we mnie coĂ dziwnego, co powoduje, ĝe trudno jest mi siÚ z kimĂ rozstaÊ, nawet jeĂli znajdujÚ siÚ w zïej sytuacji. Przyjaěñ z PijawkÈ wymaga ustanowienia pewnych granic. JeĂli nie wyzna- czysz zasad w kontaktach z PijawkÈ, przyjaciel przejmie kontrolÚ nad Twoim ĝyciem, czasem, myĂlami, a nawet energiÈ. JeĂli pora wspólnych kontaktów nie jest jasno okreĂlona, Twój przyjaciel moĝe oczekiwaÊ, ĝe zawsze znajdziesz dla niego czas. W takiej sytuacji dobrym rozwiÈzaniem moĝe byÊ ustalenie godzin, w których siÚ spotykacie. Wyraěne zdefiniowanie granic zwiÈzanych z sytuacja- mi typu: „spotykajmy siÚ przy kawie w kaĝdy piÈtek” lub „zadzwoniÚ do ciebie, kiedy skoñczÚ pracÚ nad tym projektem”, bÚdzie korzystne zarówno dla Cie- bie, jak i Twojego przyjaciela. W rzeczywistoĂci on sam potrzebuje, abyĂ wprowadziï pewne ograniczenia dotyczÈce jego zachowania. Dopóki wyznaczasz przyjacielowi Pijawce granice i uznajesz jego potrzebÚ stawiania Ci ogromnych wymagañ, moĝesz kontynuowaÊ WaszÈ przyjaěñ. PamiÚ- taj jednak o umiarze. Pozytywnym aspektem posiadania przyjaciela Pijawki jest to, ĝe gdy znajdujesz siÚ w trudnej sytuacji, Twój przyjaciel bÚdzie gotowy Ci pomóc, poniewaĝ wie, jak to jest, kiedy potrzebuje siÚ drugiej osoby. Przyjaciel Pijawka nie tylko sam duĝo wymaga od przyjacióï, ale posiada teĝ naturalnÈ potrzebÚ pomagania innym. 17. Terapeuta Czasami pragniesz po prostu rozïadowaÊ emocje lub podzieliÊ siÚ z kimĂ swoimi problemami, ale Terapeuta zawsze musi udzielaÊ Ci rad, które jego zdaniem powi- nieneĂ zastosowaÊ, aby polepszyÊ swojÈ sytuacjÚ. Moĝe równieĝ nieustannie ana- lizowaÊ danÈ sytuacjÚ, próbujÈc znaleěÊ psychologiczne uzasadnienie wszystkiego, o czym mówisz i co robisz. Takie zachowanie moĝe staÊ siÚ irytujÈce i trudne do zaakceptowania, zwïaszcza jeĂli chcesz, aby przyjaciel spróbowaï jedynie CiÚ wysïuchaÊ, bez interpretowania tego, o czym mówisz, oraz bez wyraĝania opinii na ten temat. Terapeuta to ktoĂ, kto nie ma wyksztaïcenia z zakresu psychologii, psychiatrii, opieki Ărodowiskowej czy psychiatrycznej, wiÚc w wiÚkszoĂci sytu- acji jego stwierdzenia majÈ takÈ samÈ wartoĂÊ jak opinie kogokolwiek innego. Identyfikowanie nieprzychylnych osób 73 ] Terapeuta moĝe odczuwaÊ potrzebÚ wprowadzenia porzÈdku na Ăwiecie. Kiedy mówisz o swoich uczuciach lub doĂwiadczeniach, które powodujÈ stres i pozo- stajÈ niewyjaĂnione, wywoïuje to w Twoim przyjacielu uczucie niepokoju. Pra- gnie rozwiÈzania juĝ teraz i oferuje rady w nadziei, ĝe siÚ do nich zastosujesz i poradzisz sobie z nieprzyjemnÈ sytuacjÈ. Terapeuta odczuwa równieĝ potrzebÚ wyjaĂniania Ci wszystkiego po to, abyĂ mógï uniknÈÊ problemów nie tylko teraz, ale takĝe w przyszïoĂci. Stwierdzenia typu „wïaĂnie dlatego do tego doszïo” lub „to pomoĝe ci poczuÊ siÚ lepiej” reprezentujÈ postawÚ Twojego przyjaciela. JeĂli przesadne analizowanie tego, co mówisz lub robisz, zaczyna CiÚ iryto- waÊ, powiedz o tym swojemu przyjacielowi. Postaw sprawÚ jasno: „Wiesz, nie pro- szÚ ciÚ o to, abyĂ analizowaï lub interpretowaï to, o czym ci mówiÚ. MówiÚ ci o tym, abyĂ wiedziaï, co siÚ ze mnÈ dzieje”. JeĂli tego typu stwierdzenie nie powstrzyma Terapeuty przed dokonywaniem analizy, a Ty chcesz kontynuowaÊ WaszÈ przyjaěñ, spróbuj cierpliwie wysïuchaÊ przyjaciela i zamiast reagowaÊ zïoĂciÈ na jego rady i interpretacjÚ Twojego pro- blemu, powiedz po prostu: „DziÚkujÚ za twoje uwagi, ale wolÚ interpretowaÊ tÚ sytuacjÚ na swój sposób oraz rozwiÈzaÊ ten problem samodzielnie”. 18. Intruz Przyjaciel, który okazuje siÚ Intruzem, na poczÈtku wydaje siÚ po prostu zain- teresowany
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kiedy przyjaźń rani. Jak radzić sobie z przyjaciółmi, którzy zdradzają
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: