Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00045 005322 19042278 na godz. na dobę w sumie
Kierunki rozwoju mobilności niskoemisyjnej - ebook/pdf
Kierunki rozwoju mobilności niskoemisyjnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 134
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-975-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Książka jest rezultatem analiz teoretyczno-empirycznych dotyczących istotnych rozwiązań technologicznych, organizacyjnych i społecznych, które charakteryzują się dużym potencjałem w kształtowaniu mobilności niskoemisyjnej, zgodnie z założeniami – konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu – zrównoważonej gospodarki o obiegu zamkniętym.

Wobec wymogów polityki klimatycznej Unii Europejskiej oraz celów Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 zauważalne jest wzmożenie dyskusji naukowej na temat kierunków rozwoju transportu niskoemisyjnego w Europie, co jest następstwem większej presji politycznej i społecznej oraz słabszej, niż oczekiwano, reakcji rynku na efekty równoważenia mobilności. W tej sytuacji niezwykle istotne są przedstawione w publikacji wyniki badań identyfikujące działania na rzecz kształtowania koncepcji mobilności niskoemisyjnej oraz implementacji wybranych rozwiązań zgodnych z założeniami zrównoważonego rozwoju i ładu klimatycznego, a także efekty tych przedsięwzięć.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Urszula Motowidlak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Logistyki i Innowacji, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 37/39 RECENZENT Bazyli Poskrobko REDAKTOR INICJUJĄCY Beata Koźniewska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro.pl Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/malpetr © Copyright by Urszula Motowidlak, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09558.19.0.M Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 8,375 ISBN 978-83-8142-974-0 e-ISBN 978-83-8142-975-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wykaz używanych skrótów Wstęp Rozdział 1 Teoretyczne aspekty rozwoju zrównoważonego 1.1. Istota i uwarunkowania rozwoju gospodarczego w teorii ekonomii 1.2. Globalizacja gospodarki światowej i jej efekty 1.2.1. Cechy gospodarki globalnej 1.2.2. Skutki globalizacji dla mobilności i transportu 1.3. Geneza i założenia idei rozwoju zrównoważonego 1.3.1. Geneza idei rozwoju zrównoważonego 1.3.2. Pojęcie, cele i zasady rozwoju zrównoważonego Rozdział 2 Kształtowanie koncepcji mobilności niskoemisyjnej z perspektywy zrównoważonego rozwoju gospodarki 2.1. Zasady i ewolucja koncepcji mobilności zrównoważonej 2.2. Mobilność niskoemisyjna jako narzędzie wspierające osiągnięcie celów Zielonego Ładu 2.3. Mobilność niskoemisyjna w polityce Unii Europejskiej 2.3.1. Strategie rozwoju mobilności niskoemisyjnej 2.3.2. Finansowe instrumenty wsparcia rozwoju innowacyjnej i niskoemisyjnej mobilności Rozdział 3 Uwarunkowania i ścieżki rozwoju mobilności niskoemisyjnej 3.1. Wpływ rozwoju konkurencyjnej i niskoemisyjnej gospodarki na proces dekarbonizacji mobilności 3.1.1. Implementacja ogólnych założeń konkurencyjnej i niskoemisyjnej gospodarki 7 9 13 13 21 21 24 35 35 41 47 47 57 66 66 75 81 81 81 6 Spis treści 3.1.2. Analiza wybranych czynników warunkujących proces dekarbonizacji mobilności 3.2. Upowszechnianie założeń gospodarki o obiegu zamkniętym w systemie mobilności niskoemisyjnej 3.2.1. Istota gospodarki o obiegu zamkniętym w kształtowaniu mobilności niskoemisyjnej 3.2.2. Rozwój elektromobilności w ujęciu gospodarki obiegu zamkniętego Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków 87 102 102 109 119 121 131 133 Wykaz używanych skrótów BEV CEF CO2 COP EBI EEA ECF EIA EPA ESD ESR EU ETS EUR EV FaaS GHG HDV ICEV IEA IMF IMO IPPC IRENA Battery Electric Vehicle, Samochód z napędem elektrycznym wyposażony tylko w jedno źródło energii Connecting Europe Facility, Fundusz „Łącząc Europę” Carbon Dioxide, Dwutlenek węgla Conference of Parties, Konferencja Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjedno- czonych w sprawie Zmian Klimatu Europejski Bank Inwestycyjny European Environmental Agency, Europejska Agencja Środowiska European Climate Foundation, Europejskiej Fundacji Klimatycznej Energy Information Administration, Agencja Informacji Energetycznej Environment Pollution Agency, Agencja Ochrony Środowiska Effort Sharing Decision, Wspólnego wysiłek redukcyjny Effort Sharing Reductions, Porozumienie o podziale redukcji emisji The European Union’s Emissions Trading System, Europejski System Handlu Emisjami euro (waluta) Electric Vehicle, Pojazd z napędem elektrycznym Freight-as-a-Service, Przewóz ładunków jako usługa Greenhouse Gases, Gazy cieplarniane Heavy Duty Vehicle, Ciężki pojazd samochodowy Internal Combustion Engine Vehicle, Pojazd spalinowy International Energy Agency, Międzynarodowa Agencja Energetyczna International Monetary Fund, Międzynarodowy Fundusz Walutowy The International Maritime Organization, Międzynarodowa Organizacja Morska Intergovermental Panel on Climate Change, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu International Renewable Energy Agency, Międzynarodowa Agencja Energii Odna- wialnej 8 Wykaz używanych skrótów JRC LCA LDV LULUCF MLP MaaS NOX OECD ONZ OZE PAPI PE PHEV PKB PLN UE SDG SUV UNEP UNFCCC USD TEN-T V2G WCED WEC WTO WTT WTW Joint Research Centre, Wspólne Centrum Badawcze Life Cycle Assessment, Metodyka oceny cyklu życia Light Duty Vehicle, Lekki pojazd dostawczy Land use, Land-Use Change and Forestry, Użytkowanie gruntów, zmiana użytko- wania gruntów i leśnictwo Multilevel Perspective, Wielowymiarowość Mobility as a Service, Mobilność jako usługa Nitric Oxides, Tlenki azotu Organization for Economic Cooperation and Development, Organizacja Współ- pracy Gospodarczej i Rozwoju Organizacja Narodów Zjednoczonych Odnawialne źródła energii Paper Pen Personal Interview, Bezpośredni indywidualny wywiad kwestiona- riuszowy Parlament Europejski Plug-in Hybrid Electric Vehicle, Pojazd samochodowy z napędem elektrycznym wyposażony w dwa źródła zasilania, z możliwością ładowania akumulatora z sieci elektrycznej Produkt Krajowy Brutto złoty (waluta) Unia Europejska (obejmująca 28 państw członkowskich) Sustainable Development Goals, Cele zrównoważonego rozwoju Sport Utility Vehicle, Rodzaj samochodu, łączący cechy samochodu osobowego i terenowego. United Nations Environment Programme, Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych United Nations Framework Convention on Climate Change, Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu dolar amerykański (waluta) Trans-European Transport Network, Transeuropejska sieć transportowa Vehicle to Grid, Koncepcja zakładająca, że pojazdy samochody elektryczne mogą nie tylko pobierać energię z sieci elektrycznej, ale także ją oddawać World Commission on Environment and Development, Światowa Komisja ds. Środowiska i Rozwoju World Energy Council, Światowa Rada Energetyczna World Trade Organisation, Światowa Organizacja Handlu Well to Tank, Etap analizy w cyklu życia produktu, obejmujący emisje od źródła (nośnika) energii do zbiornika (paliwa) Well to Wheel, Analiza obejmująca całkowite emisje w cyklu życia produktu Wstęp Gospodarcza presja na środowisko przyrodnicze powoduje istotną degradację i pogorszenie jego jakości. Źródło największych zagrożeń dla środowiska stanowi działalność człowieka, która jednocześnie współdecyduje o  rozwoju gospodar- czym. Intensywna eksploatacja zasobów i jej negatywne skutki dla trwałości śro- dowiska przyrodniczego stanowią przedmiot wzmożonej dyskusji politycznej i naukowej już od lat 60. XX w. Problem zanieczyszczeń został uznany przez eko- nomistów za istotne niebezpieczeństwo dla dobrobytu społecznego. W 1969 r. se- kretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) U Thant w rapor- cie „Człowiek i jego środowisko” zwrócił uwagę na przyrodnicze konsekwencje rozwoju i konieczność podjęcia działań ograniczających rosnącą presję na śro- dowisko. Skala zagrożeń nadała ochronie środowiska wymiar światowy. Trans- formacja rozwoju gospodarczego w kierunku zwiększenia efektywności gospo- darowania zasobami i adaptacyjności środowiska, zgodnie ze zmieniającymi się uwarunkowaniami gospodarki światowej, stała się jednym z podstawowych wy- zwań cywilizacyjnych. W ślad za przyjętymi tezami, rozwój gospodarczy powinien zapewniać trwa- łość i efektywność gospodarowania zasobami, zarówno w wymiarze ilościowym, jak i jakościowym1. Z perspektywy przyszłych pokoleń utożsamiany jest z wyeli- minowaniem wszelkich sprzeczności między obciążeniami a korzyściami z tytu- łu użytkowania środowiska. Tak zaprogramowany rozwój, dążący do osiągnię- cia równowagi w wymiarze ekonomicznym, społecznym i środowiskowym, jest utożsamiany z  koncepcją rozwoju zrównoważonego. Równowaga między tymi wymiarami sprzyja podnoszeniu efektywności gospodarowania, ochronie środo- wiska i wzrostowi poziomu życia społeczeństwa. Transformacja istniejącego rozwoju gospodarczego w kierunku modelu zrównoważonego jest złożonym i długookre- sowym procesem. Potrzeba osiągnięcia globalnej równowagi została po raz ko- lejny mocno wyeksponowana podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 2015 r. 1 B. Poskrobko, Zarządzanie środowiskiem, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 22. 10 Wstęp W przyjętej Agendzie ONZ 2030 potwierdzono konieczność realizacji zrówno- ważonego rozwoju społeczno-gospodarczego, zgodnie z przyjętymi celami i za- daniami szczegółowymi. Zwrócono również uwagę na konieczność integracji programu działań do 2030 r. z celami polityki klimatycznej. Działania globalne na rzecz ochrony oraz adaptacji do już występujących przejawów zmian klimatu są realizowane w ramach Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC). Globalne ocieplenie przekształca środowisko, zwiększając częstotliwość i in- tensywność ekstremalnych zdarzeń pogodowych, oraz stanowi realne zagrożenie dla konkurencyjności gospodarek świata. Wobec deficytu zasobów naturalnych i zmiany klimatu, jako coraz bardziej odczuwalnych elementów rzeczywistości, Unia Europejska podjęła kolejne zobowiązania na rzecz budowy konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu gospodarki o obiegu zamkniętym. Ich realizacja, wyni- kająca z przyjętych strategii działań, ma przyczynić się do redukcji emisji CO2, wnosząc istotny wkład w osiągnięcie celów porozumienia paryskiego. Ponadto wdrożenie zasobooszczędnych oraz nisko- i bezemisyjnych modeli biznesowych ma zapewnić przewagę konkurencyjną i nowe miejsca pracy, stanowiąc podstawę Europejskiego Zielonego Ładu. Połączone strategie w zakresie klimatu i energii mają przyspieszyć transformację europejskiej gospodarki, zgodnie z nową stra- tegią zrównoważonego wzrostu, implementując jej założenia we wszystkich dzia- łach gospodarki. W  toczącej się dyskusji dotyczącej modelu gospodarki bezemisyjnej rozwój konkurencyjnego i niskoemisyjnego systemu mobilności przedstawiany jest jako warunek konieczny osiągnięcia neutralności klimatycznej. Przewozy osób i ładun- ków odpowiadają za ¼ emisji CO2 w UE i stanowią istotne źródło zanieczysz- czenia powietrza w miastach. Proces przechodzenia na mobilność bezemisyjną już się rozpoczął, jednak jego tempo musi ulec przyspieszeniu. Przyszłe działania po- winny koncentrować się na dalszej poprawie efektywności systemu, rozwoju nisko- emisyjnych alternatywnych źródeł energii oraz wdrażaniu pojazdów nisko- i bezemi- syjnych, w tym napędzanych energią elektryczną pochodzącą z odnawialnych źródeł energii (OZE). Skuteczność ich realizacji wymaga systemowego podejścia do roz- woju nowoczesnej i niskoemisyjnej sieci mobilności. U podstaw transformacji leżą inwestycje w nowe technologie i rozwiązania cyfrowe oraz wzorce mobilności. Celem monografii jest wskazanie istotnych rozwiązań technologicznych, organizacyjnych i  społecznych, które charakteryzują się dużym potencjałem w kształtowaniu niskoemisyjnej mobilności, zgodnie z założeniami konkurencyj- nej i neutralnej dla klimatu gospodarki o obiegu zamkniętym. Koncepcja rozwoju mobilności niskoemisyjnej oraz zakres implementacji wy- branych rozwiązań z  perspektywy założeń rozwoju zrównoważonego stanowią przedmiot rozważań, które zaprezentowano w trzech rozdziałach monografii. Rozdział pierwszy poświęcono teoriopoznawczym rozważaniom zmierzają- cym do zbadania podstaw rozwoju zrównoważonego w gospodarce światowej. Wstęp 11 Na podstawie literatury przedmiotu zaprezentowano istotę i  uwarunkowania rozwoju gospodarczego, które doprowadziły między innymi do umocnienia roli usług transportowych. Badając problematykę rozwoju społeczno-gospodarczego, dokonano oceny wpływu procesu globalizacji na mobilność i transport. Wnio- skiem z  badania jest konieczność zmiany globalnego podejścia do rozwoju poprzez implementację założeń rozwoju zrównoważonego. W rozdziale drugim skoncentrowano się na teoretycznych i pragmatycznych aspektach koncepcji mobilności niskoemisyjnej stanowiącej jeden z filarów roz- woju zrównoważonego i  ładu klimatycznego. Studia literatury przedmiotu po- zwoliły na wskazanie istotnych etapów ewolucji koncepcji mobilności zrównowa- żonej. Przeprowadzona analiza potwierdziła duże zainteresowanie problematyką dekarbonizacji mobilności, zarówno w badaniach naukowych, jak i strategiach politycznych. Również wyniki badania pilotażowego potwierdzają ogólną wyso- ką wśród respondentów konieczność podejmowania działań zmierzających do rozwoju niskoemisyjnej mobilności. Ich realizacja stanowi jeden z priorytetów polityki UE i jest wspierania finansowo w ramach dostępnych instrumentów, co zaprezentowano w tej części publikacji. Rozdział trzeci podporządkowano diagnozie uwarunkowań rozwoju mobilno- ści niskoemisyjnej. Przeprowadzone badania obejmowały przegląd istotnych ście- żek kształtowania neutralnego dla klimatu systemu mobilności. Analizie poddano wybrane czynniki warunkujące proces dekarbonizacji mobilności, zgodnie z za- łożeniami konkurencyjnej i  niskoemisyjnej gospodarki. Częścią tego rozdziału jest również badanie dotyczące upowszechniania założeń gospodarki o obiegu zamkniętym w  systemie mobilności niskoemisyjnej. W  ramach badania opra- cowano model mobilności niskoemisyjnej w  gospodarce obiegu zamkniętego, spójny z uniwersalnym zestawem działań ReSOLVE, którego elementy stanowiły przedmiot rozważań. Przeprowadzone badania dotyczące kierunków rozwoju mobilności niskoemi- syjnej prowadzą do ustalenia istotnych prawidłowości kształtowania się współ- zależności realizacji celów na rzecz osiągnięcia konkurencyjnej i neutralnej dla klimatu zrównoważonej gospodarki o obiegu zamkniętym. Rozdział 1 Teoretyczne aspekty rozwoju zrównoważonego 1.1. Istota i uwarunkowania rozwoju gospodarczego w teorii ekonomii W literaturze przedmiotu istnieje wiele ujęć definicyjnych terminu „rozwój go- spodarczy”. Według Z.  Romanowa jest to proces zmian jakościowych systemu kapitalistycznego związany z przeobrażeniem struktury ekonomicznej tego syste- mu1. Rozwój gospodarczy traktowany jest też jako wielopłaszczyznowa sekwencja zmian w  sferach procesu reprodukcji, tj. sferze rzeczowej, osobowej i  społecz- nej2. Zmiany w sferze rzeczowej związane są z odtwarzaniem lub zwiększaniem PKB w czasie. W sferze osobowej dotyczą zmian siły roboczej. Natomiast w sferze społecznej obejmują zmiany w zakresie stosunków produkcji. Rozwój jest więc pojęciem szerokim. Jego efektem jest wzrost poziomu i jakości życia społeczeń- stwa, rozwój cywilizacji oraz wzrost dochodów. Ten pierwszy uznawany jest za zasadniczy cel działań gospodarczych i jednocześnie miarę ich skuteczności. W  powszechnym rozumieniu termin „rozwój” nie budzi wątpliwości. Tym- czasem w  kontekście dyskusji dotyczących problemów rozwoju gospodarczego państw w coraz bardziej zmieniającym się otoczeniu występują pewne kwestie wymagające wyjaśnienia. Wśród badaczy zajmujących się tą problematyką ist- nieje grupa zwolenników spojrzenia na zagadnienie rozwoju z punktu widzenia stricte ekonomicznego, czyli przez pryzmat wzrostu gospodarczego. Wzrost go- spodarczy jest jednym z kluczowych zagadnień makroekonomicznych. Termin „wzrost gospodarczy” można zdefiniować jako przyrost wartości wytworzonych dóbr i usług przez dane społeczeństwo w danym czasie. Może on wynikać ze wzro- stu zatrudnienia lub wzrostu wydajności pracy zatrudnionych. Jeśli produkcja 1 Z. Romanow, Historia myśli ekonomicznej w zarysie, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, 2 R. Piasecki, Rozwój gospodarczy a globalizacja, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warsza- Poznań 1997, s. 175. wa 2003, s. 15. 14 Teoretyczne aspekty rozwoju zrównoważonego rośnie w tempie równym przyrostowi ludności, mamy do czynienia ze wzrostem ekstensywnym, a nie rozwojem. Natomiast kiedy w wyniku zwiększenia wydajno- ści pracy wzrasta produkcja liczona na jednego mieszkańca (per capita), można mówić o wzroście intensywnym, który może być czynnikiem rozwoju i postępu cywilizacyjnego3. Wzrost gospodarczy jako mierzalna kategoria ekonomiczna jest podstawowym wskaźnikiem poprawy warunków społeczno-ekonomicznych oby- wateli danego kraju. Najczęściej stosowanym miernikiem wzrostu gospodarczego pozostaje produkt krajowy brutto w przeliczeniu na jednego mieszkańca (PKB per capita). Analizując zmiany zachodzące w gospodarce, ekonomiści starają się rozgraniczać wartość PKB realną (skorygowaną o efekt zmiany cen) i nominalną (wyrażoną w cenach bieżących). Możemy więc mówić o wzroście realnym i no- minalnym PKB. Poziom realnego PKB jest uznawany za miernik dobrobytu, zaś wzrost realnego PKB – za miernik rozwoju gospodarczego4. W debatach naukowych i politycznych dotyczących modeli rozwoju gospo- darczego od dawna toczy się dyskusja, w  jakim stopniu w  analizach należy brać pod uwagę wysokość PKB per capita. Wskaźnik ten nie jest bowiem do- skonałym miernikiem. W rachunku PKB nie jest w pełni uwzględniana pro- dukcja powstająca w tzw. szarej strefie oraz wykonywana na własny użytek. W literaturze przedmiotu podawane są przykłady potwierdzające, iż wskaź- nik ten nie uwzględnia ogólnego poziomu rozwoju kraju (np. kraje arabskie i Europy Środkowo-Wschodniej). Wzrost PKB nie zawsze jest stymulatorem podstaw długookresowego rozwoju. Kraje arabskie, mimo wysokiego PKB per capita, zaliczane są do krajów słabo rozwiniętych. Dochody z eksportu surow- ców nie są inwestowane w trwały wzrost gospodarczy i wzrost poziomu życia społeczeństwa. Natomiast kraje Europy Środkowo-Wschodniej, mimo niższe- go poziomu PKB per capita w stosunku do krajów arabskich, cechują się wyż- szym poziomem ogólnego rozwoju społeczno-gospodarczego5. Ponadto PKB per capita nie uwzględnia wartości czasu wolnego oraz antropogenicznych kosztów zewnętrznych produkcji6. R. Fogel, laureat Nagrody Nobla z 1993 r., jako współtwórca nowej historii gospodarczej podaje argumenty, wskazując, że PKB nie jest właściwym miernikiem dobrobytu i wzrostu gospodarczego7. 3 W. Kowalczewski, Wiedza jako czynnik rozwoju gospodarki, [w:] Gospodarka oparta na wiedzy. Materiały do studiowania, red. B. Poskrobko, Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku, Białystok 2011, s. 75. 4 N.G. Mankiw, M.P. Taylor, Makroekonomia, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2016, s. 27, 62. 5 R. Piasecki, Ewolucja teorii rozwoju gospodarczego krajów biednych, [w:] Ekonomia rozwoju, red. R. Piasecki, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A., Warszawa 2011, s. 13. 6 A. Bąkiewicz, K. Czaplicka, Wzrost i rozwój gospodarczy w krajach rozwijających się, [w:] Eko- 7 J. Godłów-Legiędź, Współczesna ekonomia, Ku nowemu Paradygmatowi?, Wydawnictwo nomia rozwoju…, s. 77. C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 101. 1.1. Istota i uwarunkowania rozwoju gospodarczego w teorii ekonomii 15 Nie uwzględnia bowiem postępu, który dokonał się w ostatnim stuleciu w zakre- sie długości ludzkiego życia, ilości czasu wolnego oraz jakości edukacji i usług zdrowotnych. Podejście do rozwoju gospodarczego, w którym podkreśla się przede wszystkim PKB – jego poziom, dynamikę i strukturę, stosują np. D. Begg, S. Fischer i R. Dorn- busch8. Krytyczna analiza tego podejścia, które traktuje problematykę rozwoju go- spodarczego w sposób uproszczony, doprowadziła do nowych interpretacji terminu „rozwój”. Według M. Nasiłowskiego rozwój gospodarczy to „historyczny (długofalo- wy) proces takiej wewnętrznej ekonomicznej i społecznej transformacji kraju, która doprowadza do powstania społeczeństwa poszukującego dróg poprawy swej sytuacji gospodarczej i zorganizowanego w sposób umożliwiający i zachęcający obywateli do inwestowania w kapitał materialny, ludzki i intelektualny, niezbędny do nieprzerwa- nej jego akumulacji”9. Z kolei E. Oziewicz zwraca uwagę na zmiany o charakterze jakościowym i strukturalnym, które wraz ze zmianami wielkości wskaźników stano- wią atrybuty rozwoju gospodarczego10. Dotyczą one przemian w sferach gospodar- ki, polityki, kultury, systemu instytucji, ekologii, techniki i technologii. Wartościowy wkład do dyskusji nad rozwojem gospodarczym krajów rozwi- jających się wnieśli tacy badacze jak: R. Nurkse, W.A. Lewis, A.O. Hirschman, G. Myrdal, D. Seers oraz F. Perroux. Szczególnie warto zwrócić uwagę na poglądy ekonomisty szwedzkiego G. Myrdala, według którego rozwój to ruch w górę całe- go systemu społecznego, nie tylko sposobu i podziału produkcji, ale także innych czynników, tj.: poziomu życia, instytucji, postaw ludzkich i polityki11. Podkreśle- nie znaczenia innych czynników, które należy wziąć pod uwagę, szacując postęp danego kraju i jego miejsce w rozwoju gospodarczym, wpisuje się w zagadnie- nia rozwoju społecznego. W efekcie, we współczesnych rozważaniach dotyczą- cych rozwoju, zwraca się uwagę na współwystępowanie pojęć „rozwój gospodar- czy”, „rozwój społeczny” oraz „rozwój społeczno-gospodarczy”. Rozwój społeczny jest pojęciem szerszym w stosunku do rozwoju gospodarczego. F. Perroux utoż- samia rozwój społeczny z korzyściami wzrostu gospodarczego, które wpływają na wydłużenie średniej długości życia. Korzyści te pokrywają tzw. koszty człowie- ka związane z zaspokajaniem potrzeb społecznych, takich jak: wyżywienie, ochro- na zdrowia, edukacja oraz mieszkanie12. Również badania A. Sena oraz G. Ranisa 8 M. Krupińska, Rozwój gospodarczy w podstawowych miernikach makroekonomicznych, „Ze- szyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze” 2016, nr 4, s. 134. 9 M. Nasiłkowski, System rynkowy. Podstawy mikro-i makroekonomii, Wydawnictwo Key Text, War- szawa 2004, s. 377; za: B. Pawłowska, Zrównoważony rozwój transportu na tle współczesnych pro- cesów społeczno-gospodarczych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2013, s. 19. 10 E. Oziewicz, Dylematy rozwoju gospodarczego krajów Azji Południowo-Wschodniej na tle procesów globalizacyjnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2007, s. 121. 11 R. Piasecki, Rozwój gospodarczy…, s. 16. 12 Ekonomia rozwoju, red. B. Fiedor, K. Kociszewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz- nego we Wrocławiu, Wrocław 2010, s. 17. 16 Teoretyczne aspekty rozwoju zrównoważonego prowadzą do podobnych wniosków dotyczących znaczenia takich czynników, jak: zdrowie i oczekiwana długość życia mieszkańców, poziom oświaty, analfabetyzm dorosłych i niezależność kobiet, które wraz z miernikami dochodowymi określa- jącymi wzrost konsumpcji rynkowej mogą opisywać rozwój społeczno-gospodar- czy13. Można więc stwierdzić, że wzrost gospodarczy jest konieczny do zaistnienia rozwoju, ale nie jest warunkiem wystarczającym. Zainteresowanie problematyką rozwoju gospodarczego przypada na XX wiek. Za- równo teoretycy, jak i praktycy zajmujący się tą problematyką reprezentowali pogląd, że życie gospodarcze nie ogranicza się do cykli koniunkturalnych, zaś w gospodar- kach poszczególnych krajów ma miejsce postęp społeczno-ekonomiczny. J.A. Schum- peter opracował teoretyczne wsparcie wizji teorii rozwoju gospodarczego. Uznał, iż innowacje i kreatywność przedsiębiorców decydują o rozwoju gospodarki. Wielką wagę przykładał do koncepcji przedsiębiorcy innowatora, nazywając go „bohaterem rozwoju”14. Badacz ten przyjął bowiem za czynnik sprawczy rozwoju świata pewien rodzaj ekonomicznej nierównowagi15. Teza J.A. Schumpetera o nierównowadze eko- nomicznej zakłada, że innowacyjni przedsiębiorcy, wprowadzając nowe rozwiązania (produkty, technologie, rynki), uzyskują ponadprzeciętną korzyść. Rozwiązania te są jednak po pewnym czasie kopiowane przez konkurencję. Proces ten sprzyja poszu- kiwaniu kolejnych, innowacyjnych rozwiązań i pobudzaniu przedsiębiorczości, co w efekcie przyczynia się do wzrostu gospodarczego. Zauważył, że dzięki trwającej nieustannie konkurencji między przedsiębiorcami oraz przez wprowadzanie nowych rozwiązań następuje tzw. twórcza destrukcja systemu gospodarczego. Wyjaśniając termin „twórczej destrukcji”, argumentował, że to właśnie innowacje prowadzą do zbudowania „czegoś nowego i  lepszego”16. J.A.  Schumpeter definiował innowacje jako wynalazki zastosowane w przemyśle, wyróżniając pięć ich rodzajów17: • wprowadzenie nowego produktu, • zastosowanie nowej metody produkcyjnej, • znalezienie nowego rynku zbytu, • zdobycie nowego źródła środków produkcji, • wprowadzenie nowej organizacji produkcji lub nowej kategorii przemysłu. 13 P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus, Ekonomia, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2012, s. 531. 14 J.A. Schumpeter, The Theory of Economic Development, Harvard University Press, Cambridge, MA 1934; za: Ł. Piętak, Zrównoważony wzrost gospodarczy w teoriach i modelach wzrostu i rozwoju gospodarczego, „Gospodarka w Praktyce i Teorii” 2016, nr 2(43), s. 58. 15 M. Męczyński, Przestrzenne zróżnicowanie wykorzystania technologii informacyjno-komuni- kacyjnych w przedsiębiorstwach przemysłowych w Polsce, „Prace Komisji Geografii Przemy- słu” 2006, nr 9, s. 117. 16 L.W. McKnight, P.M. Vaaler, R.L. Katz, Creative Destruction: Business Survival Strategies in the Global Internet Economy, Massachusetts Institute of Technology, United States 2001, s. 6; cyt. za: N. Stępnicka, Koncepcja twórczej destrukcji J.A. Schumpetera a wyzwania współczesnej gospodarki, „Studia Ekonomiczne” 2013, tom 129, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz- nego w Katowicach, s. 29. 17 Ł. Piętak, Zrównoważony wzrost…, s. 58.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kierunki rozwoju mobilności niskoemisyjnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: