Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00453 009785 7517034 na godz. na dobę w sumie
Klauzula generalna rozsądku w prawie prywatnym - ebook/pdf
Klauzula generalna rozsądku w prawie prywatnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 462
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7483-695-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka, będąca pracą habilitacyjną Autorki, jest jedyna publikacją na polskim rynku wydawniczym literatury prawniczej stanowiącą tak głębokie i kompleksowe studium o klauzuli generalnej (i kryterium) rozsądku. Analiza znaczenia i funkcji tego kryterium pełnionych w systemach prawnych państw Europy kontynentalnej z uwzględnieniem nowych kodyfikacji państw Europy wschodniej, systemach prawnych common law i aktach prawa międzynarodowego doprowadziły Autorkę do wniosku, że 'rozsądek' jako kryterium prawne może w nowym KC zastąpić w niektórych regulacjach zasady współżycia społecznego występując łącznie z klauzula słuszności ('względy rozsądku i słuszności'). Uzasadnienie dla takiego brzmienia klauzuli Autorka odnalazła w prawie holenderskim. Jeśli klauzula rozsądku w powiązaniu ze słusznością lub samodzielnie pojawi się w nowym KC, rozważania Autorki z pewnością ułatwią stosującym prawo wykładnię nowej klauzuli.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE EWA ROTT-PIETRZYK · KLAUZULA GENERALNA ROZS¥DKU W PRAWIE PRYWATNYM Polecamy nasze publikacje z tej serii: Marek Safjan ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA Paweł Księżak ŚWIADCZENIE NIEGODZIWE Arkadiusz Krzysztof Bieliński CHARAKTER PODPISU W POLSKIM PRAWIE CYWILNYM MATERIALNYM I PROCESOWYM Katarzyna Górska ZACHOWANIE ZWYKŁEJ FORMY PISEMNEJ CZYNNOŚCI PRAWNYCH Piotr Podleś PRZEKSZTAŁCENIE PRAWA UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO W PRAWO WŁASNOŚCI Bogusław Kosmus SPROSTOWANIE I ODPOWIEDŹ PRASOWA Maciej Gutowski NIEWAŻNOŚĆ CZYNNOŚCI PRAWNEJ Katarzyna Anna Dadańska DZIAŁANIE OSOBY PRAWNEJ Mateusz Pilich DOBRA WIARA W KONWENCJI O UMOWACH MIĘDZYNARODOWEJ SPRZEDAŻY TOWARÓW www.sklep.beck.pl KLAUZULA GENERALNA ROZS¥DKU W PRAWIE PRYWATNYM EWA ROTT-PIETRZYK Redakcja: Magdalena Cymerska Aleksandra Dróżdż ã Wydawnictwo C. H. Beck 2007 Wydawnictwo C. H. Beck, Sp. z o.o. ul. Gen. Zajączka 9, 01–518 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-7483-695-1 Moim najdroższym Mężowi Piotrowi i dzieciom: Mikołajowi i Mateuszkowi Spis treści Przedmowa ............................................................................................................ XI Wstęp ......................................................................................................................... XV Wykaz skrótów .................................................................................................... XIX Wykaz literatury ................................................................................................ XXIX Rozdział I. Wprowadzenie ............................................................................ § 1. Leksyka i semantyka terminu „rozsądek” ....................................... § 2. „Rozsądek” jako kategoria filozoficzna ............................................ § 3. Geneza rozsądku jako kryterium prawnego ................................ § 4. Rozsądek a inne obiektywne kryteria prawne ............................ I. Czy obiektywizm jest możliwy? .............................................. II. Rozsądek jako kryterium obiektywne .................................. III. Rozsądek a sprawiedliwość ...................................................... IV. Rozsądek a słuszność ................................................................... V. Rozsądek a dobra wiara .............................................................. VI. Rozsądek a racjonalność ............................................................ § 5. Klauzula rozsądku a zrozumiałość tekstu prawnego................. 1 1 13 38 52 52 62 63 80 85 88 92 Rozdział II. Rozsądek w ujęciu prawnoporównawczym – uwagi ogólne .............................................................................................. § 1. Klauzula rozsądku w systemach common law ............................ 99 § 2. Klauzula rozsądku w systemach civil law ...................................... 112 § 3. Klauzula rozsądku w prawie międzynarodowym ...................... 118 99 Rozdział III. Klauzula rozsądku w prawie holenderskim na tle innych regulacji prawnych ..................................................... 125 § 1. „Kariera” klauzuli rozsądku i słuszności w prawie holenderskim ......................................................................................... 125 § 2. Klauzula holenderska a inne klauzule słusznościowe .............. 130 I. Rozsądek i słuszność zamiast dobrej wiary w holenderskim Kodeksie cywilnym ................................... 130 II. Klauzule i kryteria słusznościowe w innych systemach prawnych .................................................................. 134 VIIVII Spis treści § 3. Próba zdefiniowania „rozsądku i słuszności” .............................. 146 I. Uwagi ogólne .................................................................................. 146 II. Definicja rozsądku ...................................................................... 147 III. Holenderski „sposób” na ustalenie znaczenia rozsądku i słuszności ................................................................... 149 IV. Inne systemy prawne wobec „treści” klauzul generalnych..................................................................................... 155 § 4. Funkcje klauzul słusznościowych ..................................................... 160 I. Uwagi ogólne ................................................................................. 160 II. Funkcje klauzuli holenderskiej ............................................... 162 III. Funkcje klauzul słusznościowych w innych systemach prawnych ................................................................... 165 § 5. Przepisy wprowadzające klauzulę rozsądku i słuszności w holenderskim Kodeksie cywilnym ...................... 169 I. Uwagi ogólne .................................................................................. 169 II. Artykuł 6:2 KC hol. ...................................................................... 171 III. Artykuł 6:248 KC hol. ................................................................ 174 IV. Artykuł 6:258 KC hol. ................................................................ 180 V. Inne przepisy wprowadzające klauzulę rozsądku i słuszności ..................................................................................... 188 VI. Culpa in contrahendo ............................................................... 192 § 6. Rozsądek w systemach prawnych o tradycji common law ..... 202 I. Uwagi ogólne .................................................................................. 202 II. Znaczenie i zakres kryterium rozsądku .............................. 203 III. Rozsądek jako klauzula generalna .......................................... 204 IV. Test rozsądku .................................................................................. 207 V. Wzorzec rozsądnej osoby ........................................................... 211 VI. Rozsądna staranność ................................................................... 216 VII. Rozsądek a dobra wiara .............................................................. 218 § 7. Holenderska klauzula redelijkheid en billijkheid a kryterium reasonableness ................................................................ 221 § 8. Klauzula rozsądku w nowych kodyfikacjach państw Europy Wschodniej i Południowej .................................................... 222 § 9. Uwagi końcowe ........................................................................................ 229 Rozdział IV. Rozsądek w Zasadach europejskiego prawa umów i Regułach Międzynarodowych Kontraktów Handlowych UNIDROIT ............................................... 231 § 1. Uwagi wstępne ......................................................................................... 231 § 2. Klauzule generalne w lex mercatoria – uwagi ogólne ............. 237 VIII Spis treści § 3. Definicja rozsądku .................................................................................. 241 § 4. Funkcje klauzuli rozsądku ................................................................... 245 § 5. Wzorzec rozsądnej osoby ..................................................................... 248 Rozdział V. Rozsądek w Konwencji wiedeńskiej o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów ........................................... 253 § 1. Klauzula rozsądku w Konwencji – uwagi ogólne ....................... 253 § 2. Klauzula rozsądku a zasady dobrej wiary ....................................... 257 § 3. Funkcje klauzuli rozsądku .................................................................. 259 § 4. Wzorzec rozsądnej osoby .................................................................... 261 I. Wzorzec rozsądnej osoby w świetle art. 8 ust. 2 Konwencji wiedeńskiej .............................................................. 261 II. Wzorzec rozsądnej osoby w orzecznictwie konwencyjnym............................................................................... 265 § 5. Uwagi końcowe ........................................................................................ 270 Rozdział VI. Klauzula generalna rozsądku w prawie polskim .............................................................................................................. 273 § 1. Uwagi wstępne ......................................................................................... 273 § 2. Instytucja klauzuli generalnej w polskim systemie prawnym .................................................................................................... 277 I. Pojęcie klauzuli generalnej ....................................................... 277 II. Ogólna funkcja klauzuli generalnej ....................................... 284 III. Klauzula generalna i „jej treść” ................................................ 286 IV. Klauzula generalna a wartości konstytucyjne .................. 292 § 3. Klauzula rozsądku a inne klauzule generalne ............................. 301 I. Rozsądek a zasady współżycia społecznego ...................... 301 1. Zasady współżycia społecznego – uwagi ogólne ....... 301 2. Relacja między zasadami współżycia społecznego a „rozsądkiem” ......................................................................... 306 II. Rozsądek a dobra wiara .............................................................. 309 III. Rozsądek a dobre obyczaje ........................................................ 321 IV. Rozsądek a słuszność ................................................................... 327 § 4. Klauzula generalna rozsądku de lege lata .................................... 330 I. Klauzula rozsądku w Kodeksie cywilnym ......................... 330 1. Uwagi wstępne ....................................................................... 330 2. Przepisy o błędzie .................................................................. 332 3. Przepisy o umowie agencyjnej ......................................... 335 4. Przepisy o wykładni testamentu ...................................... 338 II. Klauzula rozsądku poza Kodeksem cywilnym ................. 340 IX Spis treści § 5. Rozsądek jako kryterium „wspomagające”..................................... 351 I. Częściowa nieważność czynności prawnej ....................... 351 II. Wykładnia oświadczenia woli ................................................. 355 III. Rola kryterium rozsądku w uzasadnianiu decyzji indywidualnych ........................................................................... 359 § 6. Klauzula generalna rozsądku de lege ferenda ............................. 364 I. Uwagi wstępne ............................................................................. 364 II. Kompetencja ustawodawcy do określenia brzmienia klauzuli a zmiana kierunku interpretacji ........................... 365 III. Klauzula rozsądku i słuszności jako alternatywa dla zasad współżycia społecznego ............................................................ 373 IV. Funkcje i zastosowanie klauzuli rozsądku ......................... 379 Podsumowanie ................................................................................................... 389 Indeks rzeczowy ................................................................................................ 393 X Przedmowa Wdzięczność nie jest przelotnym uczuciem, lecz egzystencjalną postawą, wyrosłą z doświadcze- nia z a w d z i ę c z a n i a czegoś komuś, a to znaczy: świadomości dopełnienia nas o coś, cze- go sami nie potrafilibyśmy osiągnąć1. Rzeczą szczególnie dla mnie miłą jest możliwość podziękowania wszystkim osobom, które w różny sposób przyczyniły się do powstania książki. W pierw- szej kolejności pragnę nade wszystko podziękować najpiękniej jak potrafię memu Mistrzowi – Profesorowi Maksymilianowi Pazdanowi, który zainspi- rował mnie do zajęcia się klauzulą rozsądku i przez cały czas pracy nad książ- ką służył mi swą mądrą radą, nieocenioną pomocą i udostępniał mi bez ogra- niczeń swoją bibliotekę. Bez Jego rad i wsparcia praca byłaby zapewne nadal in statu nascendi. Słowa wielkiej wdzięczności kieruję też do Pana Profesora Zbigniewa Radwańskiego, za okazaną mi życzliwość oraz bardzo ważne dla mnie uwagi i rady, które umocniły mnie w przekonaniu, że zajmować się klauzulą rozsądku warto. Dziękuję też Panu Profesorowi za umożliwienie mi korzystania z mate- riałów będących w dyspozycji Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Dziękuję pięknie Pani Profesor Ewie Łętowskiej, za pomoc w zrozumie- niu mechanizmu działania klauzul generalnych z punktu widzenia prakty- ki Trybunału Konstytucyjnego i przybliżenie zjawiska „promieniowania” Konstytucji na prawo prywatne za pośrednictwem tychże klauzul. Rady Pani Profesor sprawiły, że łatwiej było mi zmierzyć się z kwestią wykładni klauzul generalnych z uwzględnieniem wartości konstytucyjnych. Bardzo serdecznie dziękuję Panu Profesorowi Paulowi Meijknechtowi, za życzliwe uwagi i cenne rady dotyczące holenderskiej klauzuli redelijkheid an billijkheid i wszelkie wyjaśnienia odnoszące się do holenderskiej kultury praw- nej, które pomogły mi ją lepiej zrozumieć. Dziękuję także Panu Profesorowi za pomoc w rozstrzyganiu wątpliwości terminologicznych dotyczących ho- lenderskiego języka prawnego, a także pomoc w zdobywaniu materiałów do- tyczących prawa holenderskiego. Bez pomocy Pana Profesora Meijknechta niezmiernie trudno byłoby mi prowadzić badania dotyczące holenderskie- go systemu prawnego. Panu Profesorowi Ewoud’owi Hondius’owi bardzo 1 W. Stróżewski, O wielkości. Szkice z filozofii człowieka, Kraków 2002, s. 313. XI Przedmowa dziękuję za wyjaśnienie mi powodów, dla których ustawodawca holenderski wprowadził do KC klauzulę redelijkheid an billijkheid. Za ważne dla mnie uwagi dotyczące tej klauzuli dziękuję też Panu Profesorowi Marco Loos’owi. Pragnę też złożyć podziękowania Panu mgr Rafałowi Mańko z Uniwersytetu w Amsterdamie za jego życzliwe choć krytyczne uwagi dotyczące klauzuli rozsądku i wielką pomoc w zebraniu materiałów dotyczących prawa holen- derskiego. Bardzo ważne były dla mnie wielce mądre rady z zakresu teorii i filozofii prawa Pana Profesora Józefa Nowackiego (†), który zawsze znajdował czas na podzielenie się z innymi swymi poglądami i doświadczeniem. Pan Profesor udzielając rad był daleki od wyznaczania kierunku, w jakim koniecznie nale- ży zmierzać poszukując rozwiązań. Potrafił natomiast przedstawić „adeptowi” wielką rozmaitość dróg, którymi można podążać, aby osiągnąć cel własnych badań. Za to wszystko składam Panu Profesorowi słowa wielkiej wdzięczno- ści. W tym samym zakresie dobrych rad udzielali mi także Panowie: Profesor Zygmunt Tobor i dr Tomasz Pietrzykowski, którym za to bardzo dziękuję. Jestem też niezmiernie wdzięczna Pani dr Annie Marii Zachariasiewicz, Pani Profesor Bernadettcie Fuchs i Pani dr Monice Jagielskiej, które nigdy nie odmówiły mi swej pomocy i służyły dobrą radą, doświadczeniem i zgroma- dzonymi materiałami. Za pomoc i wsparcie pragnę też podziękować Panu dr Wojciechowi Klycie. Z wielką radością dziękuję kierownikowi Katedry Prawa Cywilnego i Prywatnego Międzynarodowego Panu Profesorowi Wojciechowi Popiołkowi i wszystkim pracownikom za życzliwość i niepowtarzalnie komfortowe wa- runki pracy wynikające z niezwykle przyjaznej atmosfery w naszej Katedrze. To wielka radość i zaszczyt móc pracować w tak dobrym i serdecznym to- warzystwie. Dziękuję również zaprzyjaźnionej z Katedrą mgr Anecie Wiewiórowskiej, za życzliwość i pomoc w udostępnianiu interesujących mnie źródeł i materiałów. Dziękuję również bardzo Pani Danusi Gburskiej, która jako kierownik na- szej wydziałowej biblioteki dba nieustannie o zawartość bibliotecznych zbio- rów czyniąc je imponującymi, a także błyskawicznie zdobywa interesującą nas literaturę. Słowa podziękowania należą się też osobom, które wspierały mnie w tłumaczeniach i rozstrzyganiu wątpliwości terminologicznych: Pani Marcie Kozłowskiej (z języka rosyjskiego i języków państw byłego Związku Radzieckiego), Pani Xymenie Ziółkiewicz (z języka włoskiego i hiszpańskie- go) oraz Pani Beacie Pękali (z języka holenderskiego). Dziękuję również Pani dr Teresie Sokólskiej, za pomoc przy korekcie technicznej na etapie poprze- dzającym wydanie pracy. Serdecznie dziękuję także Pani Ewie Skibińskiej i Panu Jakubowi Jacynie z Wydawnictwa C. H. Beck za życzliwość i przyjęcie pracy do publikacji nie- mal „z marszu”. Pięknie dziękuję Paniom Redaktor: Aleksandrze Dróżdż i Mag- XII Przedmowa dalenie Cymerskiej za profesjonalną pomoc przy nadaniu pracy jej ostatecz- nego kształtu. Największe słowa wdzięczności kieruję jednak do moich najbliższych. Bez wsparcia i cierpliwości mego męża Piotra i synów: Mikołaja i Mateusza nie mogłabym nawet pomyśleć o rozpoczęciu pracy nad książką. Dziękuję im szcze- gólnie za wyrozumiałość w ciągu tych wszystkich godzin, których nie spędzi- łam z nimi pisząc pracę habilitacyjną. XIII Wstęp Do zajęcia się klauzulami rozsądku zachęciły mnie dwa powody. Pierwszy jest związany z prawotwórstwem międzynarodowym, drugi z prawem polskim. Bez cienia przesady można rzec, że w ostatnich kilkunastu latach „duch roz- sądku” przetacza się przez Europę w związku ze znacznym wzrostem często- tliwości i zakresu występowania klauzul nawiązujących do rozsądku w aktach prawa europejskiego o różnym charakterze prawnym1. Trend ten jest też zresz- tą widoczny w aktach o zasięgu globalnym. W sposób szczególny daje temu wyraz projekt Europejskiego Kodeksu cywilnego2 (a wcześniej stanowiące jego trzon Zasady europejskiego prawa umów3), Reguły Międzynarodowych Kontraktów Handlowych UNIDROIT, Ogólny zbiór zasad i reguł międzynaro- dowego prawa handlowego CENTRAL4. Konwencja wiedeńska z 1980 r. o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, a także prywatna kodyfikacja – Kodeks europejskiego prawa umów opracowany pod kierunkiem G. Gandolfiego5. Rozważając kryterium rozsąd- ku nie sposób pominąć amerykańskich Restatements dotyczących umów6 oraz amerykańskiego jednolitego Kodeksu handlowego7. Klauzule rozsądku wkroczyły do systemów prawnych państw Europy kon- tynentalnej za pośrednictwem prawa europejskiego i Konwencji wiedeńskiej. Z tego też powodu mogą być one postrzegane jako nie dość mocno zakorzenio- 1 Chodzi tu zarówno o akty prawne o charakterze wiążącym, jak i tzw. soft law czy lex mercatoria. 2 Zob. Project of European Civil Code z 26.5.2006 r. opracowany przez study Group, European Civil Code i Acquis Group, tekst Księgi II CFR (wraz z uzasadnieniem) z lutego 2007 r. oraz Zasady Acquis (Principles of the Existing EC Contract Law) z 23.3.2007 r. 3 Na temat idei EKC zob. ostatnio E. Rott-Pietrzyk, Pojęcie rozsądku w projekcie Europejskiego Kodeksu Cywilnego, w: Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Pro- fesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005 i cyt. tam piśmiennictwo; M. W. Hesselink, The Ideal of Codification and the Dynamic of Europeanisation: The Dutch Experience, ELR 2006, vol. 12, no 3, s. 290 i nast.; tenże, Polityczne aspekty Europejskiego kodeksu cywilnego, tłum. R. Mańko, KPP 2006, Nr 2, s. 301 i nast.; J. Rajski, Nowy etap rozwoju europejskiego prawa prywatnego, KPP 2006, Nr 1, s. 109 i nast. 4 Zbiór zasad CENTRAL dostępny jest na stronie www.tldb.de 5 European Contract Code. Preliminary Draft, coord. G. Gandolfi, Mediolan 2002. 6 The Restatement of Law, Second, Contracts 2d (1981), American Law Institute 2d, St. Paul, 1981. 7 Uniform Commercial Code (UCC). XV Wstęp ne w kulturze prawnej państw europejskich8. Podejście do rozwiązań norma- tywnych wprowadzających klauzule rozsądku może być takie, że poddajemy je kontestacji i bagatelizujemy jako klauzule obce naszej kulturze prawnej mają- ce posmak bezdusznego technokratyzmu. Zjawisko to jest jednak zjawiskiem realnie istniejącym, zasługującym – jak sądzę – na głębsze rozważenie. Kryterium rozsądku ma natomiast głębokie tradycje w systemach common law i przenika wszystkie jego dziedziny9. Z oczywistych względów zasadni- czo nie pełni w tych systemach funkcji klauzuli generalnej10. Nie oznacza to jednak, że rozpatrując „rozsądek” jako klauzulę, zbędne jest odwołanie się do systemów prawnych o tradycji common law. Rozumienie i wykorzystanie owe- go kryterium w tych systemach może być pouczające. Należy zważyć jednak na inne mechanizmy stosowania prawa, które sprawiają, że do wszelkich ana- logii należy podchodzić z ostrożnością. W systemach Europy kontynentalnej klauzula generalna rozsądku największą „karierę” zrobiła w prawie holender- skim z uwagi na szeroki zakres zastosowania, pełnione funkcje, a także czę- stotliwość występowania. Z tego też względu najwięcej uwagi poświęciłam regulacjom holenderskim wprowadzającym klauzulę „rozsądku i słuszności” (redelijkheid en billijkheid11). Klauzula rozsądku występuje też w polskim systemie prawnym. Nie sta- nowiła jednak jak dotąd przedmiotu szczególnego zainteresowania wielu au- torów. Często jest wyrażany pogląd, że jej znaczenie jest marginalne, z uwagi na zakres występowania. Chodzi tu w szczególności o przepisy KC dotyczące błędu (art. 84 § 2), umowy agencyjnej (art. 7602 § 2 i 3, art. 761 § 2, art. 7611 § 2), wykładni testamentu (art. 948 § 2), a także przepisy ustawy o szczegól- nych warunkach sprzedaży konsumenckiej (art. 5, art. 7), przepisy Kodeksu morskiego (art. 142 § 1, art. 197, art. 250, art. 319 § 1) oraz przepisy Konwencji wiedeńskiej z 1980 r. o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (np. art. 8 ust. 3, art. 16 ust. 2, art. 35 ust. 2). Wymienione regulacje zazwyczaj przy- chodzą na myśl. Tymczasem, jeśli do jednej z elektronicznych baz danych obej- mujących akty prawne obowiązujące w Polsce wprowadzić do wyszukiwania rozsądek w jego różnych odmianach leksykalnych, wynik jest zaskakujący – 108 8 Wykorzystanie klauzuli rozsądku w Europejskim Kodeksie Cywilnym negatywnie ocenia R. Mańko, Zasady umów długoterminowych. Wprowadzenie i komentarz, KPP 2006, Nr 2, s. 543. 9 Por. np. M. Chen-Wishart, Contract Law, Oxford 2005, s. 9, 10. 10 Rozsądek jako klauzula generalna wkracza do europejskich systemów common law za pośrednictwem prawa wspólnotowego (acquis) i konwencji międzynarodowych ratyfikowanych przez te kraje, w szczególności Konwencji wiedeńskiej z 1980 r. o umo- wach międzynarodowej sprzedaży towarów. Por. też § 205 amerykańskich Restatements dotyczących umów [Restatement (Second) of Contracts 1981], jak i § 1–201(1) (b) jednolitego kodeksu handlowego (Uniform Commercial Code). 11 Por. jednak P. Meijknecht, Założenia, struktura i treść nowego holenderskiego ko- deksu cywilnego, PL 2003, Nr 1, s. 87. Autor termin redelijkheid en billijkheid, tłumaczy jako „rzetelność i słuszność”. XVI Wstęp aktów prawnych. Nawet po pominięciu wielu z nich, tj. aktów, które są poza obszarem zainteresowania prawa prywatnego, i tak pozostaje pokaźna liczba regulacji. Wynik ten stawia pod znakiem zapytania tezę o marginalnym wystę- powaniu klauzuli rozsądku w polskim prawie prywatnym i umacnia w przeko- naniu, że warto się zająć rozsądkiem jako kryterium pełniącym funkcję klau- zuli generalnej. Na ostatnim etapie rozważań dotyczących klauzuli rozsądku pojawia się pytanie o wnioski de lege ferenda w szczególności w kontekście możliwości zastąpienia nią w niektórych przepisach klauzuli zasad współży- cia społecznego. Klauzula rozsądku, może – jak sądzę – w naszym porządku prawnym zostać wykorzystana w szerszym zakresie, i to nie tylko w KC. Pozostaje rozważyć za- kres zastosowania tej klauzuli, a także czy powinna ona występować w towarzy- stwie innego kryterium, a jeśli tak to jakiego. Propozycje te niektórzy poczytają zapewne za obrazoburcze. Nie podzielam tej oceny. W pracy podjęłam próbę wykazania, że klauzule nawiązujące do rozsądku mogą być w naszym porząd- ku prawnym dobrym, uniwersalnym instrumentem pełniącym funkcje, które od wieków pełnią klauzule generalne. Starałam się też wykazać, że kryterium rozsądku jest głęboko zakorzenione w europejskiej filozofii i kulturze, nie po- mijając prawnej. Rodowód tego kryterium sięga Grecji antycznej. Rozsądek jako kryterium prawne nie był też obcy rzymskim jurystom. Użyteczności kry- terium rozsądku broniły, często w bardzo poetycki sposób, wielkie autorytety począwszy od Grecji antycznej po czasy współczesne. Przeprowadzona analiza sprawiła, że trudno mi zgodzić się ze stanowiskiem, według którego odwoły- wanie się do kryterium rozsądku jest sprzeczne z naszą kulturą prawną i nie nadaje się ono do pełnienia funkcji kryterium prawnego. A poza wszystkim – pierwiastek rozsądku, jest ze wszech miar pożądany na wszelkich płaszczyznach ludzkiej działalności, a zatem i prawa pomijać nie może. Znamienne są słowa Kartezjusza, którymi rozpoczął swe dzieło „Rozprawa o metodzie”: „Rozsądek jest rzeczą najsprawiedliwiej rozdzieloną na świecie: każdy bowiem mniema, iż jest weń tak dobrze zaopatrzony, że na- wet ci, których najtrudniej zadowolić w innych sprawach, nie zwykli pożądać go więcej niż go posiadają”12. Nie sądzę, aby od czasów, w których wypowie- dziano te słowa coś się w tym względzie zmieniło. Nie sądzę też, aby przed ich wypowiedzeniem było inaczej. 12 R. Descartes, Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszuki- wania prawdy w naukach. Przekład W. Wojciechowska, Warszawa 1988. Por. też przekład T. Boya-Żeleńskiego (Kraków 2004). Por. W. Krzemień, Kartezjusz: apoteoza rozumu, w: Racjonalność w tradycji filozoficznej, red. S. Piwko, Warszawa 1993, s. 34 i nast., która zwraca uwagę na założenie racjonalizmu, że „nie istnieje taki problem, który dla człowieka posługującego się rozumem byłby nierozwiązywalny”. XVII Wykaz skrótów 1. Źródła prawa BGB ............................... Burgerliches Gesetzbuch (niemiecki Kodeks cywilny z 1986 r.) BW................................. Burgerlijk Wetboek (holenderski Kodeks cywilny z 1838 r.) CFR ................................. Wspólny system odniesienia (Common Frame of Reference) dyrektywa Nr 86/653 ................... Dyrektywa Rady EWG Nr 86/653 z 18.12.1986 r. w sprawie harmonizacji praw państw członkowskich dotyczących niezależnych agentów (przedstawicieli) handlowych, OJ L. 382/17/1986 EKC ............................... Europejski Kodeks cywilny GospNierU ................. ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) KC .................................. ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) KH ................................. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) KM................................. ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (Dz.U. Nr 138, poz. 1545) kodeks Gandolfiego ............... Europejski kodeks prawa umów Gandolfiego. European Contract Code. Preliminary Draft, coord. G. Gandolfi, Mediolan 2002 kodeks McGregora ................. Kodeks umów H. McGregora z 1993 r. Konwencja wiedeńska .................. Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach między- narodowej sprzedaży towarów sporządzona w Wiedniu 11.4.1980 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286) – (CISG) KP .................................. ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Klauzula generalna rozsądku w prawie prywatnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: