Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00374 010913 10755434 na godz. na dobę w sumie
Kobiety niepokorne - ebook/pdf
Kobiety niepokorne - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788379699636 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowane w tomie rozważania ukazują czytelnikowi proces społecznej oraz mentalnej zmiany: kobiety wychodzące czasami z wielkim trudem, ale z niewątpliwymi sukcesami, od dotychczasowego zamknięcia w życiu prywatnym/rodzinie/domu ku sferze publicznej i politycznej, przekształcają strukturę i charakter przestrzeni, do której dążą. Autorki i autorzy poszczególnych tekstów, analizując sylwetki i dzieła polskich i zagranicznych badaczek, twórczyń i aktywistek żyjących współcześnie oraz postaci historycznych, wskazują na pewne prawidłowości łączące rozmaite kobiece działania. To aktywistki w odróżnieniu od aktywistów żądają czegoś nowego od polityki i od sfery publicznej; filozofki i teoretyczki są o wiele bardziej zanurzone w działania oddolne i codzienne niż filozofowie i teoretycy; opiekunki i „krzątaczki” nie mają swoich dosłownych męskich odpowiedników, choć „menedżerki domowe”·także pukają do bram tego, co publiczne i polityczne; artystki działające na polu sztuk plastycznych, teatru i literatury wnoszą w sferę publiczną twórczą refleksję na temat tego, co prywatne i cielesne – wynikające z doświadczeń kobiet.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

O b l i c z a F e m n ! z m u i p o d r e d a k c ą j I z a b e l i D e s p e r a k i I n g i K u ź m y R E F O R M A T O R K I – B U N T O W N C Z K I I – R E W O L U C J O N I S T K I K O B I E T Y N I E P O K O R N E Izabela Desperak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Polityki i Moralności, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 Inga B. Kuźma – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny Zakład Antropologii Kulturowej, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 149/153 RECENZENT Ewa Graczyk REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos OPRACOWANIE REDAKCYJNE Małgorzata Szymańska SKŁAD KOMPUTEROWY Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska © Copyright by Authors, Łódź 2015 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07220.15.0.K Ark. wyd. 19,2; ark. druk. 20,375 ISBN 978-83-7969-873-8 e-ISBN 978-83-7969-963-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Izabela Desperak, Inga B. Kuźma Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Aktywistki Anna Nowakowska-Wierzchoś „Zamiast pilnować garnków mieszają się do polityki”. Udział pol- skich emigrantek we Francji w strajkach i protestach ekonomicz- nych w latach 1920–1950 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kamila Orman Ekstremistki, które nie poddały się WRON-ie. Historia łodzianek internowanych podczas stanu wojennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Justyna Lipko-Konieczna Czarownica, histeryczka, błaźnica. Kobiece formy oporu w Obozie Odosobnienia w Gołdapi 1982 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Justyna Szymańska Pop feminizm, seks i  bunt. Kobiecy protest w  realiach Europy Wschodniej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zuzanna Stasiak Sunitha Krishnan i jej walka z seksualnym niewolnictwem kobiet w Indiach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojciech Sitarz Lena Klimova – głos nieistniejących dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kamil Potrzuski Ewolucja przepisów dotyczących uczestnictwa osób o  nietypowej płciowości w zawodach sportowych kobiet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 27 37 47 57 67 81 6 | Spis treści Idee Edyta Pietrzak Polityka, filozofia i Hannah Arendt. O koncepcji polityczności opar- tej na wielości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Jagusiak Feministyczny projekt Rosi Braidotti. Feminizm zreformowany czy feminizm buntowniczy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Łukasz Wawrowski Kto, co, jak bada? Wątpliwości i trudności związane z perspektywą feministyczną w nauce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wiktoria Domagała Kobiety w ekonomii. Przedstawicielki ekonomii feministycznej. . . . Aleksandra M. Różalska Feministki postkolonialne wobec wojny z terroryzmem po 11 wrze- śnia 2001 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Anna Knapińska Kobiety w STEM. Niewidzialne asystentki i przełomowe odkryw- czynie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Codzienność Katarzyna Orszulak-Dudkowska Kobieta – aktywistka życia codziennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bartosz Ślosarski Abstrakcyjna i konkretna definicja pracy opiekuńczej w Polsce . . . Beata Rynkiewicz Matki Polki – feministki, czyli niebezpieczne związki na obrzeżach kultury. Wokół doświadczeń współczesnego macierzyństwa . . . . . . Sztuka Magdalena Ozimek Frida Kahlo w perspektywie polityczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 103 117 129 139 153 165 175 185 201 Spis treści | 7 Dagmara Rode O możliwość samorealizacji. Ewa Partum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grażyna Zygadło „Umieszczam siebie w słowach, które piszę” – Filozofia pisarstwa Glorii Evangeliny Anzaldúy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ewa Baniecka Być po stronie wykluczonych – Izabela Filipiak (Izabela Morska) . . Ewelina Wejbert-Wąsiewicz Niepokorne reżyserki kina polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elżbieta Durys Kobieta w męskim świecie. Strategie działania Małgorzaty Szumow- skiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aleksandra Kijewska O arabskich kobietach okiem Nadine Labaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dariusz Leśnikowski Kobiety z teatralnego „marginesu” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magdalena Hasiuk „Ni to kobieta z ludu, ni to zbrojna rycerka” – o liderkach polskich teatrów więziennych. Siedem głosów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 227 243 253 265 279 289 301 Izabela Desperak, Inga B. Kuźma Uniwersytet Łódzki WSTĘP Publikacja Wciąż pod prąd? Reformatorki – buntowniczki – rewolucjonistki jest plonem konferencji o przydługim nieco tytule Niepokorne – buntowniczki – refor- matorki – aktywistki, czyli kobiety dokonujące transformacji rzeczywistości, która odbyła się w maju 2015 roku na Uniwersytecie Łódzkim. Tytuł konferencji przy- ciągnął ogromną liczbę zainteresowanych referentek i referentów z obszaru licz- nych dyscyplin naukowych, w rezultacie książka zawiera wybór jedynie części tek- stów powstałych na bazie wygłoszonych referatów, i mamy nadzieję wydać jeszcze jeden tom pokonferencyjny. Zainteresowanie badaczek i badaczy tematyką konferencji i będąca tego rezul- tatem publikacja wynikają po części z interdyscyplinarności tematu, po części zaś ze skupienia się na problematyce kobiet niepokornych, zagadnień buntu, niezgody na zastaną rzeczywistość, czy wreszcie różnie pojmowanej nienormatywności. W rezultacie do książki trafiły teksty powiązane ze sobą różnymi nićmi i próba ich podzielenia na tradycyjnie definiowane subdyscypliny naukowe niekoniecznie oddaje wachlarz ich różnorodności. Układ książki próbuje wpisać się w tradycyjny podział na subdyscypliny, jednak nie do końca się to nam udało. Publikację otwie- rają teksty poświęcone aktywistkom, ale ostatni, zamykający ją tekst, choć nawią- zuje tematycznie do poprzedniego, odnoszącego się do teatru, do kwestii aktywi- zmu powraca. Gdzie kończy się teatr, a zaczyna aktywizm, trudno odpowiedzieć w obliczu tekstu Magdaleny Hasiuk o teatrach więziennych. Pierwsza część książki, poświęcona aktywistkom, obejmuje różnorodne zagad- nienia i tematy. Anna Nowakowska-Wierzchoś opisuje polskie emigrantki, które w latach 20. minionego wieku „zamiast pilnować garów mieszają się do polityki”. Kamila Orman i  Justyna Lipko-Konieczna przedstawiają kobiece formy oporu w obozach internowania w czasie stanu wojennego w Polsce, a Justyna Szymańska opisuje współczesny kobiecy bunt w realiach Europy Środkowej, czyli ukraiński ruch Femen (znajdziemy tam pewne analogie do tekstu o teatrach więziennych). Zuzanna Stasiak przenosi nas na inny kontynent, bo aż do Indii, opisując walkę Sunithy Krishman z seksualnym niewolnictwem, ale nie łudźmy się, zjawisko to obecne jest nie tylko w Indiach, ale i w Europie. Tekst Wojciecha Sitarza dotyczy 10 | Izabela Desperak, Inga B. Kuźma kraju Polakom geograficznie bliższego, bo Rosji, i dotyka problematyki LGBT oraz swoistego sprzeciwu Leny Klimovej wobec obowiązującego w tym kraju zakazu „propagandy homoseksualnej” – w postaci inicjatywy Dzieci 404, działania pomo- cowego i dziennikarskiego jednocześnie. Problematykę płciowej nie/normatyw- ności rozwija Kamil Potrzuski w swym tekście o sportowych definicjach kobieco- ści i towarzyszących im kontrowersjach. Następna część dotyczy idei korespondujących z tematyką tomu. Jest to oczy- wiście współczesny feminizm, reprezentowany przez Rosi Braidotti w  analizie Agnieszki Jagusiak, i mniej w Polsce znane stanowisko feministek postkolonialnych wobec wojny z terroryzmem po 11 września 2001 roku, pióra Aleksandry Różalskiej. Filozofię wielości klasyczki Hanny Arendt odkrywa z nowej perspektywy Edyta Pie- trzak, a o wciąż zbyt mało znanej współczesnej ekonomii feministycznej pisze Wik- toria Domagała. Krytyczną analizę podejścia feministycznego do nauk o polityce prezentuje z kolei Łukasz Wawrowski, a o praktycznym wymiarze nauki z perspek- tywy gender dowiadujemy się z tekstu Anny Knapińskiej, analizującej sytuację kobiet w naukach znanych jako STEM (science, technology, engineering, mathematics). I następnie, ze świata idei przeskakujemy do domu i prywatnej codzienności. Izabela Orszulak-Dudkowska ukazuje ją poprzez herstorię pracy domowej, uka- zaną przez analizę rachunków domowych kobiet prowadzonych niemal przed stu- leciem. O praktycznych i teoretycznych wyzwaniach wobec współczesnych defini- cji pracy opiekuńczej pisze Bartosz Ślosarski, nawiązując niejako do poprzedniej, poświęconej teoriom i ideom części. Z kolei Beata Rynkiewicz opisuje „niebez- pieczne związki” między feminizmem, macierzyństwem i ich kulturowymi defini- cjami na polu współczesnej literatury polskiej, by przygotować czytelniczki i czy- telników na kolejne ujęcie tematu niepokorności, czyli bycia „pod prąd” na polu literatury, sztuki i teatru. Ale tekst Magdaleny Ozimek o malarce Fridzie Kahlo nie da sprowadzić się do klasycznego pisania o sztuce, to politologiczna analiza pisana z perspektywy teorii polityczności. Tekst Dagmary Rode o Ewie Partum, choć pisany z innej per- spektywy, zadaje podobne pytania o rolę kobiet w sztuce, wtedy i teraz, nawią- zując jednak do wątku obecnego zaznaczonego wcześniej przez Kamilę Orman: „łódzkości”, wszak Ewa Partum związana jest także z Łodzią. Geograficzny prze- skok i powrót do literatury przynosi tekst Grażyny Zygadło o filozofii pisarstwa Glorii Angeliny Anzalduy, niezbyt znanej jak dotąd w Polsce. Pisarstwo doskonale znanej w Polsce nie tylko w kręgu specjalistek i specjalistów Izabeli Filipiak przed- stawia zaś Ewa Baniecka, wskazująca na jego przesłanie społeczne bycia po stronie wykluczonych – wracamy więc do aktywizmu, działania, sprzeciwiania się zastanej rzeczywistości, które to idee spajają książkę. Następne teksty dotyczą filmu i teatru. Ewelina Wejbert-Wąsiewicz bada sytu- ację reżyserek w polskim filmie, Elżbieta Durys poświęca swą analizę jednej z nich, Wstęp | 11 Małgorzacie Szumowskiej, a  Aleksandra Kijewska przygląda się kinu libańskiej reżyserki Nadine Labaki. Dariusz Leśnikowski opisuje kobiety z teatralnego mar- ginesu, a Magdalena Hasiuk przedstawia działalność teatrów więziennych – który znów nas odsyła do pierwszego w spisie treści tematu aktywizmu i działania pod prąd. Koło się zamyka… Izabela Filipiak (jedna z bochaterek drukowanych tu tekstów) we wstępie do polskiego wydania Fun Home Alison Bechdel pisze o odmienności kobiecego pisa- nia, zwracając uwagę na jego nielinearność, cykliczność przeciwstawianą linear- nym strukturom męskocentrycznym narracji i porównując te różnice do płciowego zróżnicowania na gruncie seksualności. Choć tom prezentowany czytelniczkom i  czytelnikom stworzony został przez kobiety i  mężczyzn pospołu, jego struk- tura, nie do końca powolna sztywnym uniwersyteckim hierarchiom odwzorować ma ową kobiecą specyfikę1. Wynika ona raczej z kobiecej tematyki niż specyfiki, i dostępna jest badaczkom i badaczom obojga płci, jak się wydaje. Mamy nadzieję, że czytelniczki i czytelnicy odkryją w każdym z tekstów z osobna i w książce jako całości to co obiecujemy we wstępie – i coś jeszcze. 1 I. Filipiak, Fun Home, czyli żałoba po nieobecności, wstęp do: Alison Bechdel, Fun Home, Timof i Cisi Wspólnicy, 2008. AKTYWISTKI Anna Nowakowska-Wierzchoś Archiwum Akt Nowych „ZAMIAST PILNOWAĆ GARNKÓW MIESZAJĄ SIĘ DO POLITYKI” UDZIAŁ POLSKICH EMIGRANTEK WE FRANCJI W STRAJKACH I PROTESTACH EKONOMICZNYCH W LATACH 1920–1950 Abstract. In the twenties of the twentieth century to France arrived almost half mil- lion crowd of Polish emigration. Women largely accompanied traveling for work husbands but was there a single Polish women who decided abandon the family home and go out to another country in search of a work. Unemployed women was active on the social field. They organized a care on children, elders and care on Polish local and religious tradition. Economical crisis and arrival behind him labor strikes, threat of fascism, victory of the Popular Front and outbreak civil war in Spain meant that women themselves or through their husbands began to get involved in political and union activity. With poor education they did not read the classics leftist but political awareness gained standing under factories where strikes their husbands fighting with police and strike breakers. In period of German occupation they participated in strikes of houswifes. “Instead watch of pots” – like say one of French policeman they mingled to policy. After war they spread propaganda for a communist government in Poland. They lead agitation for a came back to country and restoration a country, believing that they built a equi- table system for all. These women despite the lack of education, traditional education could motivate their neighbors to act, even if it is limited only to a closed Polish community. They went beyond the space of your own home to other women with whom co-created organiza- tions, they take public voice, argued their political choices and to cooperate were acquiring another compatriot. It was not a feminist revolution, more faith in the power of women passed from mother to daughter, and refusal to hunger and insecurity of their offspring. Key words: France, Poland, emigration for work, communism. Abstrakt. W latach dwudziestych dwudziestego wieku do Francji przybyła prawie półmilionowa rzesza polskiej emigracji zarobkowej. Kobiety w dużej mierze towarzyszyły podróżującym za pracą mężom, chociaż nie brakowało samotnych Polek, które zdecy- dowały się porzucić rodzinny dom i wyruszyć do innego kraju w poszukiwaniu zarobku. 16 | Anna Nowakowska-Wierzchoś Niepracujące kobiety były aktywne na polu społecznym – organizowały opiekę nad dziećmi i  starcami, podtrzymywały polskie tradycje religijne i  regionalne. Kryzys gospodarczy i idące za nim strajki robotnicze, zagrożenie faszyzmem, zwycięstwo Frontu Ludowego oraz wybuch wojny domowej w Hiszpanii sprawiły iż kobiety samodzielnie bądź za sprawą swoich mężów zaczęły angażować się w działalność polityczną i związkową. Ze względu na słabe wykształcenie nie zaczytywały się w klasykach lewicowych, ale uświadomienie polityczne zdobyły stojąc pod zakładami pracy, gdzie strajkowali ich mężowie, odpy- chając łamistrajków i  policjantów. W  czasie okupacji niemieckiej uczestniczyły w  tzw. manifestacjach gospodyń domowych. „Zamiast pilnować garnków” – jak powiedział francuski policjant, wmieszały się w politykę. Po wojnie włączyły się w propagandę na rzecz rządu komunistycznego w Polsce, agitowały za powrotem do kraju i włączeniu się w odbudowę, wierząc, że budują sprawiedliwy ustrój dla wszystkich. Kobiety te, pomimo braków w wykształceniu, tradycyjnego wychowania, potrafiły motywować swoich sąsia- dów do działania, nawet jeśli ograniczała się ona jedynie do zamkniętej społeczności pol- skiej. Wyszły poza przestrzeń własnego domu do innych kobiet, z którymi współtworzyły organizacje, zabierały publicznie głos, uzasadniały swoje polityczne wybory oraz pozyski- wały do współpracy kolejne rodaczki. Nie była to rewolucja feministyczna, bardziej wiara w siłę kobiet przekazywana z matki na córkę, oraz niezgoda na głód i brak bezpieczeństwa swojego potomstwa. Słowa kluczowe: Francja, Polska, emigracja zarobkowa, komunizm. Wstęp Zakres chronologiczny mojego artykułu, lata 1920–1950, związany jest dwoma istot- nymi wydarzeniami, mającymi wpływ na relacje polsko-francuskie. We wrześniu 1919 roku Polska podpisała z Francją umowę umożliwiającą francuskim przedsię- biorcom werbunek robotników polskich, zarówno w kraju jak i w dużych skupiskach emigracyjnych w Westfalii. Dzięki konwencji Polska częściowo rozwiązała kwestę bezrobocia i przeludnienia na wsi. Francja zaś, zniszczona i wyludniona po I woj- nie światowej, zyskała robotników do odbudowy kraju i uruchomienia przemysłu1. Natomiast w styczniu 1950 roku Minister Spraw Wewnętrznych Francji Jules Moch wydał dekret rozwiązujący wszystkie organizacje polskie sprzyjające i agitujące na rzecz władz komunistycznych w Warszawie, oskarżając je o propagowanie komuni- zmu, udział w strajkach oraz działalność szpiegowską na rzecz ZSRR. Rozważania przedstawione w niniejszym artykule koncentrują się na lewico- wym odłamie emigracji, ponieważ ten bardziej konserwatywny, katolicki lub życz- liwy rządowi w Warszawie, programowo nie angażował się w politykę wewnętrzną państwa francuskiego uważając się na terenie Francji za gości. Stąd też emigranci ci nie przystępowali do francuskich związków zawodowych, nie brali udziału w demon- 1 E. Kołodziej, Dzieje Polonii w zarysie 1918–1939, Książka i Wiedza, Warszawa 1991, s. 133. „Zamiast pilnować garnków mieszają się do polityki” Udział polskich emigrantek... | 17 stracjach. Trzon emigracji konserwatywnej tworzyli Polacy z Westfalii, skąd przybyli z własnymi organizacjami, prasą, szkolnictwem a także duszpasterzami. Natomiast biedniejsi przybysze z Polski, pozyskiwani do konkretnych zakła- dów pracy, byli niezorganizowani, pochodzili z  różnych terenów kraju, skąd małymi grupkami zmierzali do miejsc werbunku. We Francji trafiali pod skrzydła francuskich związków zawodowych, zwłaszcza lewicowych, które broniły robotni- ków emigranckich, często gorzej opłacanych, wykonujących gorszą pracę, niezna- jących języka, oskarżanych o zabieranie chleba Francuzom. Najsilniejsze związki zawodowe były w  dużych zakładach pracy – przemyśle stalowym czy górnic- twie. Tam też odbywały się najczęściej strajki. Mężczyźni angażowali do „roboty” związkowej swoje żony, które z reguły nie pracowały lub pracowały dorywczo. To one przychodziły pod bramy zakładowe i powstrzymywały łamistrajków, wzno- siły hasła o charakterze ekonomicznym – często powodem ich protestu był głód (szczególnie dotkliwy u  dzieci), brak opieki nad robotnikami cudzoziemskimi w razie wypadku, czy też nadużywanie władzy przez pracodawców. W czasie starć z policją rozsypywały w powietrze pieprz, atakowały policjantów parasolkami czy przedmiotami gospodarstwa domowego, na przykład patelniami, które służyły nie tylko jako broń obronno-zaczepna, ale i urządzenia dźwiękowe. Na podstawie przeanalizowanych przeze mnie ankiet, życiorysów, wywnio- skować można, iż rok 1936 stanowi przełom i  doświadczenie formacyjne dla lewicowych działaczek polskich2. Początek roku to wielkie strajki robotnicze, później zwycięstwo w wyborach parlamentarnych partii tworzących front ludowy –  komunistów, socjalistów i  radykalnych socjalistów3. To także rok wybuchu wojny domowej w Hiszpanii i wzrost poczucia zagrożenia faszyzmem, który potę- gował także napływ uchodźców z  Półwyspu Iberyjskiego. Wprowadzone przez rząd Bluma reformy w prawie pracy, które wartościowały właśnie pracę kobiet i młodocianych, utwierdziły działaczy i działaczki robotnicze, że ich walka miała sens – tym bardziej że w rządzie tym zasiadały po raz pierwszy w historii trzy kobiety. Wydarzenia te sprawiły, że do organizacji lewicowych garnęli się ludzie niekoniecznie głoszący takie poglądy4. Lewicujące Polki zaczęły tworzyć swoje koła w socjalistycznym Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego, komunistycz- nej „Oświatówce”5, ale przystępowały także do sekcji krajowej Międzynarodowej 2 Dotarłam do życiorysów, wspomnień, ankiet oraz podań ponad 100 kobiet, które we Francji związane były z różnymi organizacjami lewicowymi, zarówno jako zwykłe członkinie, jak i pierw- szoplanowe działaczki, a po wojnie powróciły do Polski. 3 Zob. J. Mossuz-Lavau, H. Rey, Les Fronts Populaires, Casterman, Paris 1994. 4 A. Paczkowski, Prasa i społeczność polska we Francji 1920–1940, Zakład Narodowy im. Osso- lińskich, Wrocław 1979, s. 61. 5 Związek Polskich Robotniczych Stowarzyszeń Oświatowych „Oświatówka” powstał w 1926 r. z inicjatywy Polskich Grup Francuskiej Partii Komunistycznej w celu scentralizowania i rozszerzenia 18 | Anna Nowakowska-Wierzchoś Organizacji Pomocy Rewolucjonistom, przekazując między innymi pomoc mate- rialną i duchową więźniom politycznym w Polsce. Poprzez Polskie Grupy Języ- kowe współpracowały z Francuską Partią Komunistyczną6. Okupacja Po zajęciu północnej części Francji przez wojska niemieckiej w połowie 1940 roku oraz utworzeniu państwa Vichy na południu kraju protesty o  charakterze eko- nomicznym nabrały specjalnego znaczenia – stały się nie tylko zwykłym sprze- ciwem przeciwko brakom w zaopatrzeniu, ale symbolizowały niezgodę na oku- pację kraju i grabieżczą politykę państwa niemieckiego. Rok 1941 rozpoczął się od tak zwanych spacerów patriotycznych, kiedy na apel Komitetu Wolnej Francji nadany w radiu londyńskim Francuzi spacerowali o określonej porze po mieście lub w pobliżu miejsca ważnego z powodów patriotycznych7. Komuniści francuscy, którzy początkowo jako sojusznicy Hitlera prowadzili kampanię i sabotaż antywo- jenny, dopiero po ataku III Rzeszy na ZSRR (22 czerwca 1941) rozpoczęli budowę i aktywizację własnego zbrojnego i politycznego ruchu oporu8. Za pierwsze wielkie wydarzenie uważane za odruch oporu wobec okupanta uchodzą strajki górnicze jakie miały miejsce od 26 maja do 9 czerwca 1941 roku w  Nord i  Pas-de-Calais – departamentach o  wielkich tradycjach robotniczych i  związkowych i  zakorzenionym nastawieniu antyniemieckim9. Wówczas do pracy nie przystąpiło nawet około osiemdziesiąt cztery tysiące górników, a straty w wydobyciu wynosiły mniej więcej pół miliona ton węgla10. Szczególny był udział w wydarzeniach kobiet, które licznie i bardzo emocjonalnie wspierały strajkują- cych – w tym symboliczna postać Émilienne Mopty11, komunistycznej działaczki, pracy kulturalno-oświatowej. Zadaniem oświatówki było organizowanie czytelni, odczytów, pogadanek i kółek amatorskich teatrów, chórów, zespołów tanecznych. 6 Polskie Grupy Językowe Francuskiej Partii Komunistycznej – narodowa sekcja polska FPK. 7 T. Szarota, V – jak zwycięstwo. Symbole, znaki i demonstracje patriotyczne walczącej Euro- py 1939–1945, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994, s. 119–120. 8 Z. Girzyński, Francuska partia komunistyczna i jej rola w pierwszych latach IV Republiki Fran- cuskiej, „Czasy Nowożytne” 2000, t. IX(X), s. 13, J. Holzer, Komunizm w Europie. Dzieje ruchu i syste- mu władzy, Znak, Warszawa 2000, s. 52. 9 W pamięci mieszkańców silenie zapisały się wcześniejsze okupacje niemieckie z lat 1870, 1914–1918. J. Blanc, Stosunek francuskiej opinii publicznej do okupanta (1940–1941): silne nastroje antyniemieckie, anglofilstwo i pierwsze oznaki sprzeciwu w okupowanej Francji, [w:] W. Grabowski (red.), Okupowana Europa. Podobieństwa i różnice, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2014, s. 58. 10 J.-M. Fossier, Mai-Juin 1941: Première grande grève des mineurs..., il fallat le faire!, „Cahiers du Communisme”, juillet-août 1991, s. 80. 11 Émilienne Mopty – (1907–1943) działaczka komunistyczna, członkini ruchu oporu. Za udział w strajkach górniczych w Pas-de-Calais oraz w akcjach lokalnej partyzantki, m.in. atak na pluton egzeku- cyjny, została aresztowana i skazana na karę śmierci przez dekapitację. „Zamiast pilnować garnków mieszają się do polityki” Udział polskich emigrantek... | 19 żony górnika, matki trójki dzieci. W czasie strajku kobiety pracowały jako kurierki pomiędzy komitetami strajkowymi, uczestniczyły także w procesie przygotowania i kolportowania różnego rodzaju ulotek. Towarzyszące wielkiemu strajkowi prote- sty kobiet, manifestacje i marsze, wpisały się w długą tradycję protestów ulicznych z klas niższych i w historiografii francuskiej określane są jako les manifestation de ménagères (manifestacje gospodyń domowych)12. Na początku strajku w miejscowości Fouquières-lès-Lens Polki i Francuzki stawiły się o czwartej rano pod kopalnią, aby nie dopuścić do przystąpienia do pracy tak zwanych łamistrajków. Aby zaznaczyć swoją nieprzypadkową obecność potrząsały dzwoneczkami. Policjanci i przedstawiciele władz niemieckich próbo- wali pertraktować z kobietami, zachęcając, aby rozeszły się do domów. Kobiety widząc, że pod kopalnią nic nie uzyskają podjęły decyzję o marszu pod siedzibę mera i  towarzystwa węglowego. W  pierwszych dniach strajku władze kopalni czy merostwa nie chciały rozmawiać z  kobietami, chociaż ich żądania wykrzy- czane i wypisane na transparentach były sukcesywnie realizowane13. Także poli- cja początkowo nie traktowała zgromadzeń kobiet jako poważnego zakłócenia porządku publicznego. Z czasem jednak manifestacje zaczęła kontrolować żandar- meria, również przy użyciu oddziałów konnych. Próbowano powstrzymać mar- sze kobiet, rozpędzić je i nie dopuścić do zwiększenia szeregów. I tak pod koniec tego wielodniowego strajku manifestacja w Sallaumines została zaatakowana przez policjantów, którzy krzyczeli Au lieu de surveiller leur casseroles, voilà qu’elles se mèlent de politique (Zamiast pilnować garnków mieszają się do polityki14). Kilka kobiet zostało poturbowanych, ale udało im się wywalczyć widzenie z  merem. Wśród pięciu delegatek była jedna Polka: Łucja Pletko-Laryszowa15. W wyniku strajków połączonych z manifestacjami kobiet 10 czerwca 1941 roku w sklepach departamentu Nord pojawiły się szare mydło16, oliwa jadalna i kiełbasa, natomiast w kopalni wydano trzydzieści kilogramów ziemniaków na rodzinę17. 12 J-M. Guillon, Les manifestations de ménagères: protestation populaire et résistance féminine spécifique, [w:] M. Gilzmer, Ch. Levisse-Touzé, S. Martens (red.), Les femmes dans la Résistance en France, Tallandier, Paris 2003, s. 133; O manifestacjach kobiet z ludu w czasie Rewolucji francuskiej zob. M. Perrot, Moja historia kobiet, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2010, s. 26. 13 K. Kozłowska, Polki w Rèsistance, Wydawnictwo MON, Warszawa 1977, s. 26. 14 Ibidem, s. 23. 15 Łucja Pletko-Laryszowa była ciekawym przykładem usamodzielnienia się kobiet na emigracji. Jej ojciec z powodu choroby i niemożliwości pracy zarobkowej postanowił wrócić do Polski. Jego żona i córka odmówiły wyjazdu, pracowały zawodowo oraz udzielały się społecznie w polskich organizacjach lewicowych. Za swoją działalność Laryszowa trafiła w 1941 r. do obozu w Ravensbrück. 16 Górnicy i robotnicy narzekali na jakość okupacyjnego mydła, którym nie byli się w stanie dostatecznie umyć po skończonej pracy. 17 K. Kozłowska, op. cit., s. 26.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kobiety niepokorne
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: