Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00370 006309 14082125 na godz. na dobę w sumie
Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Tom III. Część 1 i 2. Wydanie 1 - ebook/pdf
Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Tom III. Część 1 i 2. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 2395
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0362-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Oddajemy do rąk Czytelników pierwsze wydanie komentarza do Kodeksu cywilnego pod redakcją Sędziego Sądu Najwyższego Jacka Gudowskiego. W gronie Autorów znaleźli się znakomici prawnicy z dużym doświadczeniem i imponującym dorobkiem zawodowym i naukowym. Publikacja kontynuuje bogate tradycje komentarza wydawanego od 1995 r. o ugruntowanej pozycji na rynku i cieszącego się ogromnym powodzeniem u Czytelników. Komentarz składa się z czterech tomów, odpowiadających systematyce Kodeksu cywilnego. W bardzo szerokim zakresie wykorzystuje orzeczenia Sądu Najwyższego oraz opracowane do nich glosy. Zawiera obszerne wykazy piśmiennictwa i skorowidze alfabetyczno-rzeczowe.

W tomie III Zobowiązania szczegółowo omówiono problematykę zobowiązań. Część 1 obejmuje część ogólną prawa zobowiązań uregulowaną w art. 353–534 k.c., część 2 natomiast zawiera omówienie umów i innych instytucji prawa obligacyjnego unormowanych w art. 535–92116.

W publikacji od nowa zostały opracowane komentarze dotyczące: bezpodstawnego wzbogacenia, odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, kontraktacji, umowy o dzieło i roboty budowlane, zlecenia i prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia, umowy składu, darowizny, przekazania nieruchomości, renty i dożywocia oraz ugody. Komentarze do pozostałych przepisów zostały zaktualizowane i obszernie uzupełnione.

Komentarz jest adresowany do wszystkich prawników; sędziów wszystkich sądów, powszechnych i administracyjnych, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, rzeczników patentowych, prokuratorów, referendarzy sądowych, komorników, doradców podatkowych, naukowców, przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz innych organów państwowych i samorządowych, a także do aplikantów.

Zespół Autorów tworzą wybitni prawnicy cywiliści, sędziowie Sądu Najwyższego oraz przedstawiciele nauki bardzo blisko związani z praktyką sądową.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KODEKS CYWILNY KOMENTARZ pod redakcją Jacka Gudowskiego Zobowiązania Teresa Bielska-Sobkowicz, Gerard Bieniek, Helena Ciepła, Przemysław Drapała, Jacek Gudowski, Marek Sychowicz, Roman Trzaskowski,Tadeusz Wiśniewski, Czesława Żuławska III cz.1 Wydanie 1 Warszawa 2013 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 KODEKS CYWILNY – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Księga trzecia – Zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . 15 TYTUŁ I. Przepisy ogólne (art. 353–3651) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 TYTUŁ II. Wielość dłużników albo wierzycieli (art. 366–383) . . . . . . . . . . . . . . . 114 DZIAŁ I. Zobowiązania solidarne (art. 366–378) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 DZIAŁ II. Zobowiązania podzielne i niepodzielne (art. 379–383) . . . . . . . . . . . 139 TYTUŁ III. Ogólne przepisy o zobowiązaniach umownych (art. 384–396) . . . . 146 TYTUŁ IV. Obowiązek zawierania umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej (art. 397–404) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 TYTUŁ V. Bezpodstawne wzbogacenie (art. 405–414) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 TYTUŁ VI. Czyny niedozwolone (art. 415–449) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 TYTUŁ VI1. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (art. 4491–44911) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 822 TYTUŁ VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania (art. 450–497) 854 DZIAŁ I. Wykonanie zobowiązań (art. 450–470) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 854 DZIAŁ II. Skutki niewykonania zobowiązań (art. 471–486) . . . . . . . . . . . . . . . . 891 DZIAŁ III. Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych (art. 487–497) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 934 TYTUŁ VIII. Potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu (art. 498–508) . . . . . 954 TYTUŁ IX. Zmiana wierzyciela lub dłużnika (art. 509–526) . . . . . . . . . . . . . . . . 977 DZIAŁ I. Zmiana wierzyciela (art. 509–518) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 978 DZIAŁ II. Zmiana dłużnika (art. 519–526) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1009 TYTUŁ X. Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika (art. 527–534) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1021 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1045 5 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów I. Akty prawne k.c. k.h. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.; nieobowiązujące) k.k. k.k.w. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, ze zm.) k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. k.w. k.z. poz. 483 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 482 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 17 października 1933 r. – Ko- deks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.; nieobowiązujące) ord.pod. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., pr.bank. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) pr.czek. pr.not. pr.weksl. p.u.n. u.d.s. poz. 1376 ze zm.) – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.) – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z 16 listopada 2000 r. o domach składowych oraz o zmianie Kodek- su cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego i innych ustaw (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.; nieobowiązująca) www.lexisnexis.pl 7 Wykaz skrótów u.d.u. u.k.s.e. – ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 950) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.) u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. u.o.p.l. u.p.d.o.f. u.u.o. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) – ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym za- sobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fi zycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) – ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczenio- wym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyj- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 392 ze zm.) II. Czasopisma i publikatory Biuletyn SN Biul. Inf. SN BMS EPS IC IP KPP MoP NP N.Pal. OSA OSAiSN OSN OSNAPiUS – Biuletyn Sądu Najwyższego – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości – „Europejski Przegląd Sądowy” – Izba Cywilna. Biuletyn Sądu Najwyższego – „Informacja Prawnicza” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Nowa Palestra” – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC OSNC-ZD OSNCP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Izba Administracyjna, Pracy OSNKW OSNP OSNPG OSP OSPiKA OTK OTK-A Pal. PiP PiZS PN PP PPA PPiA PPE PPH PPP Pr.Bank. 8 i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wydawnictwo Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy, seria A – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Przegląd Notarialny” – „Przegląd Podatkowy” – „Przegląd Prawa Administracyjnego” – „Przegląd Prawa i Administracji” – „Przegląd Prawa Europejskiego” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Prawa Publicznego” – „Prawo Bankowe” www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Probl.Praw. Pr.Spółek Prok. i Pr. PS PUG Rej. RPE RPEiS R.Pr. SC Sł.Prac. SPE ST TPP Wok. Zb.Orz. ZNIBPS ZNUGd ZNUJ Pr. Prawn. – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze” ZNUJ PWiOWI – „Problemy Praworządności” – „Prawo Spółek” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Rejent” – „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Radca Prawny” – „Studia Cywilistyczne” – „Służba Pracownicza” – „Studia Prawno-Ekonomiczne” – „Samorząd Terytorialny” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Wokanda” – „Zbiór Urzędowy Orzeczeń Sądu Najwyższego” (do 1939 r.) – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego” – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego „Prace z Wynalazczości i Ochro- ZNUŁ ZNUŚl. ZPr.UKSW INNE Dz.U. Dz.Urz. GKA Legalis Lex LexisNexis M.P. SA SN SW TK ny Własności Intelektualnej” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Śląskiego” – „Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego” – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Główna Komisja Arbitrażowa – System informacji prawnej Wydawnictwa C.H. Beck – System informacji prawnej Wolters Kluwer – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – Monitor Polski – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – sąd wojewódzki – Trybunał Konstytucyjny Uwaga: Artykuły bez bliższego oznaczenia są artykułami Kodeksu cywilnego, a określenie Kodeks oznacza Kodeks cywilny. www.lexisnexis.pl Przedmowa Przedmowa Przedmowa Współczesne prawo – nadmiernie rozbudowane, skomplikowane, dalekie od doskonałości, osadzone w licznych, stale zmieniających się kontekstach – nie istnieje i nie funkcjonuje bez komentarzy. Ich rola wzrasta; stają się nieodłącz- nym towarzyszem tekstu normatywnego, pozwalającym na jego zrozumienie i objaśnienie. Dotyczy to także aktów prawa prywatnego, w tym jego ostoi – Kodeksu cywilnego, ustawy, która choć obowiązuje już prawie pięćdziesiąt lat i ma ogromne zaplecze dogmatyczne i doktrynalne, jest wciąż nowelizowana, nabiera nowych odniesień i wymaga nieustannej dynamicznej interpretacji. Komentarza potrzebują wszyscy, zarówno prawnicy – wybitni specjaliści i znawcy przedmiotu oraz zawodowcy uprawiający szeroką praktykę prawni- czą w różnych dziedzinach – jak i amatorzy, osoby stykające się z prawem od czasu do czasu, oczekujący wytłumaczenia kwestii interesujących ich w związ- ku z doraźną potrzebą życiową lub zawodową. Komentarz musi więc przede wszystkim być przewodnikiem po tekście, objaśniać poszczególne przepisy i normowane nimi instytucje prawne, wskazywać źródła, rozwijać poszcze- gólne wątki i umożliwiać ich kojarzenie, a także dostarczać wiedzy uzupełnia- jącej, oferowanej przez doktrynę oraz orzecznictwo. Najczęściej jednak użyt- kownicy komentarza poszukują rozwiązania konkretnego problemu, na który natrafi li w praktyce; chcą uzyskać jego jurydyczny opis, zrozumieć wszystkie jego aspekty, a następnie otrzymać rozwiązanie. Komentarz powinien więc być w pierwszej kolejności zbiorem recept prawniczych, fachowo diagnozujących i syntetyzujących problem, a następnie podpowiadać, jak go rozwiązać. W polskiej tradycji piśmienniczej utrwalił się wzorzec komentarza, który w spo- sób harmonijny łączy głęboką wiedzę prawniczą z doświadczeniami praktyki; stroni od zbyt obszernych, a przez to – z punktu widzenia przydatności komen- tarza i oczekiwań Czytelnika – jałowych analiz doktrynalnych, systemowych i prawnoporównawczych, koncentruje się natomiast na rzeczowych wskazów- kach praktycznych, podbudowanych dogmatycznie i wspieranych przykładami czerpanymi z judykatury Sądu Najwyższego i niekiedy innych sądów. 11 www.lexisnexis.pl Przedmowa Autorzy komentarza zatem powinni legitymować się dużym doświadczeniem, ugruntowanym szeroką praktyką uprawianą na najwyższym poziomie zawo- dowym, wspieranym bogatą wiedzą prawniczą, pomnażaną w pracy naukowej oraz udziałem w piśmiennictwie. Muszą na co dzień mierzyć się z nowymi, najtrudniejszymi problemami, umieć je dostrzegać i rozwiązywać; tylko wtedy są w stanie spełnić najbardziej wymagające oczekiwania Czytelników. Pisząc komentarze, powinni uczyć prawa i jego stosowania, a nie – przez ich pisanie – uczyć samych siebie. A tak niestety coraz częściej się dzieje. Wszystkie cechy komentarza idealnego, podmiotowe i przedmiotowe – choć oczywiście zawsze jest coś do udoskonalenia – spełnia Wielki Komentarz do Kodeksu cywilnego Wydawnictwa LexisNexis Polska, oddawany właśnie teraz do rąk Czytelników. Jest to jego pierwsze wydanie, choć nie stanowi nowości na rynku prawniczym; kontynuuje bogate tradycje komentarza wydawanego od 1995 r., mającego już 10 wydań oraz ugruntowaną pozycję, cieszącego się niesłabnącym powodzeniem Czytelników. Jego Autorzy wywodzili się i wy- wodzą z grona wybitnych sędziów Sądu Najwyższego, wspieranych przez re- nomowanych przedstawicieli nauki i praktyki. Jednak czas płynie; niektórzy odeszli na zawsze (Gerard Bieniek, Stanisław Dmowski i Stanisław Rudnicki), inni w stan spoczynku, a jeszcze inni nie mogą już kontynuować swej komenta- torskiej misji. W tej sytuacji Wydawnictwo, licząc się także z presją rynku oraz oczekiwaniami Czytelników, zdecydowało się odnowić ten komentarz, znaj- dując godnych kontynuatorów, znakomitych prawników z dużym doświadcze- niem prawniczym, cieszących się powszechnym uznaniem i mających okazały dorobek naukowy i zawodowy. Część tekstów, których ich Autorzy nie mogli uwspółcześnić, została zaktualizowana przez innych, a znaczna część napisana od nowa. Pojawia się także redaktor Komentarza, który przyjął na siebie zadanie koor- dynowania całości prac, strzeżenia dotychczasowych osiągnięć, dbania o ak- tualność i wszechstronność oraz – w razie potrzeby – sięgania po nowe formy komentatorskie. Jego zaszczytnym celem jest utrzymanie wysokiego meryto- rycznego poziomu Komentarza, zachowanie ścisłych związków z dorobkiem ju- rysdykcyjnym Sądu Najwyższego, pilne śledzenie piśmiennictwa prawniczego oraz umiejętne korzystanie ze skarbnicy nauki. Komentarz jest adresowany do wszystkich prawników; sędziów wszystkich sądów, powszechnych i administracyjnych, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, rzeczników patentowych, prokuratorów, referendarzy sądowych, komorników, doradców podatkowych, naukowców, przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz innych organów państwowych i samorzą- dowych, a także do młodzieży prawniczej aspirującej do wszystkich stanowisk w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości. 12 www.lexisnexis.pl Przedmowa Przepisy Kodeksu cywilnego to prawo szarego człowieka, czyli każdego z nas, prawo, z którym stykamy się na co dzień i na co dzień musimy je stosować, znosząc jego trudy i czerpiąc z jego dobrodziejstw, jesteśmy zatem przekonani, że Komentarz zyska także zainteresowanie wszystkich tych, którzy poszukują podstawowej wiedzy cywilistycznej albo rozwiązania swoich ważnych proble- mów prawnych. Komentarz składa się z czterech tomów, odpowiadających systematyce Kodeksu cywilnego. W bardzo szerokim zakresie wykorzystuje orzeczenia Sądu Najwyż- szego oraz opracowane do nich glosy. Zawiera obszerne wykazy piśmiennictwa oraz skorowidze alfabetyczno -rzeczowe. Komentarz w tomie III Zobowiązania uwzględnia stan prawny na dzień 15 paź- dziernika 2013 r. Redaktor Jacek Gudowski www.lexisnexis.pl KODEKS CYWILNY USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. z dnia 18 maja 1964 r. Nr 16, poz. 93; zm.: Dz.U. z 1971 r. Nr 27, poz. 252; z 1976 r. Nr 19, poz. 122; z 1982 r. Nr 11, poz. 81, Nr 19, poz. 147, Nr 30, poz. 210; z 1984 r. Nr 45, poz. 242; z 1985 r. Nr 22, poz. 99; z 1989 r. Nr 3, poz. 11; z 1990 r. Nr 34, poz. 198, Nr 55, poz. 321, Nr 79, poz. 464; z 1991 r. Nr 107, poz. 464, Nr 115, poz. 496; z 1993 r. Nr 17, poz. 78; z 1994 r. Nr 27, poz. 96, Nr 85, poz. 388, Nr 105, poz. 509; z 1995 r. Nr 83, poz. 417; z 1996 r. Nr 114, poz. 542, Nr 139, poz. 646, Nr 149, poz. 703; z 1997 r. Nr 43, poz. 272, Nr 115, poz. 741, Nr 117, poz. 751, Nr 157, poz. 1040; z 1998 r. Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 758; z 1999 r. Nr 52, poz. 532; z 2000 r. Nr 22, poz. 271, Nr 74, poz. 855 i 857, Nr 88, poz. 983, Nr 114, poz. 1191; z 2001 r. Nr 11, poz. 91, Nr 71, poz. 733, Nr 130, poz. 1450, Nr 145, poz. 1638; z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 141, poz. 1176; z 2003 r. Nr 49, poz. 408, Nr 60, poz. 535, Nr 64, poz. 592, Nr 124, poz. 1151; z 2004 r. Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 162, poz. 1692, Nr 172, poz. 1804, Nr 281, poz. 2783; z 2005 r. Nr 48, poz. 462, Nr 157, poz. 1316, Nr 172, poz. 1438; z 2006 r. Nr 133, poz. 935, Nr 164, poz. 1166; z 2007 r. Nr 80, poz. 538, Nr 82, poz. 557, Nr 181, poz. 1287; z 2008 r. Nr 116, poz. 731, Nr 163, poz. 1012, Nr 220, poz. 1425 i 1431, Nr 228, poz. 1506; z 2009 r. Nr 42, poz. 341, Nr 79, poz. 662, Nr 131, poz. 1075; z 2010 r. Nr 40, poz. 222, Nr 155, poz. 1037; z 2011 r. Nr 80, poz. 432, Nr 85, poz. 458, Nr 230, poz. 1370) KSIĘGA TRZECIA Zobowiązania K.C. Księga trzecia. Zobowiązania K.C. Księga trzecia. Zobowiązania Tadeusz Wiśniewski Literatura do tytułu I: E. Bagińska, Klauzula rebus sic stantibus – współczesne zastosowania, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2010, nr 24; E. Bagińska, Odpowiedzialność deliktowa w razie nie- pewności związku przyczynowego. Studium prawnoporównawcze, Toruń 2013; Z. Banaszczyk, w: Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1–449 10, t. I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011; Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie należytej staranności, Pal. 2002, nr 7–8; K. Bączyk, Zasada swobody umów w prawie polskim, w: Przemiany polskiego prawa, „Studia Iuridica Toruniensia” 2002, t. II; M. Bieniak, Klauzula rebus sic stantibus – możliwości jej aktualnego zastosowania Tadeusz Wiśniewski 15 www.lexisnexis.pl K.C. Księga trzecia. Zobowiązania (uwagi na tle art. 3571 k.c.), MoP 2009, nr 12; M. Bieniak, Nadzwyczajna zmiana stosunków jako przesłanka zastosowania art. 357–1 k.c. – próba defi nicji, „Studia Prawnicze” 2009, nr 4; F. Bła- huta, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972; W. Borysiak, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Zobowiązania (art. 353–92116 KC), red. K. Osajda, Warszawa 2013; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w prawie polskim, Warszawa 1992; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus; waloryzacja świadczeń pieniężnych), „Studia Prawa Prywatnego” 2008, nr 1; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w prawie polskim. (Na tle prawa niektórych państw obcych), Warszawa 1992; A. Brzozowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1–449 10, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2011; K. Bugalska, Autonomia woli stron a ograniczenia wynika- jące z zasady swobody umów w stosunkach cywilnoprawnych, „Zeszyty Cywilistyczne Lege Artis” 2012, nr IV; S. Byczko, Przyczynienie się do powstania szkody poszkodowanego, któremu nie można przypisać winy. Kilka uwag, Pal. 2007, nr 1–2; M. Chajda, Ograniczenie swobody umów, w: Iusti- tia Civitatis Fundamentum, Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wiesława Chrzanowskiego, red. H. Cioch, A. Dębiński, J. Chaciński, Lublin 2003; W. Czachórski, Powrót do przepisów o prze- kazie i klauzuli rebus sic stantibus, w: Rozprawy z prawa cywilnego i ochrony środowiska ofi arowa- ne Profesorowi Antoniemu Agopszowiczowi, Katowice 1992; W. Czachórski, w: A. Brzozowski, W. Czachórski, M. Safjan, E. Skowrońska, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 1994; O. Czajkowska, Problematyka dopuszczalności sądowej waloryzacji spełnionych świadczeń pienięż- nych, „Zeszyty Cywilistyczne Lege Artis” 2012, nr IV; W. Dajczak, „Natura umowy” jako element argumentacji prawniczej. Doświadczenie nauki prawa rzymskiego a kontrowersje w interpretacji art. 3531 k.c., w: Proces cywilny. Nauka–kodyfi kacja–praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012; L. Domański, Instytucje Kodeksu zobowiązań: Część ogólna, Warszawa 1936; T. Dybowski, w: Sys- tem prawa cywilnego, t. III, cz. 1, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981; T. Dybowski, A. Pyrzyń- ska, w: System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, War- szawa 2013; Z. Gawlik, Nadzwyczajna zmiana stosunków jako przesłanka modyfi kacji lub rozwiązania umowy, MoP 1995, nr 3; Z. Gawlik, Umowne klauzule waloryzacyjne, Rej. 1991, nr 4; Z. Gawlik, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna, t. III, red. A. Kidyba, War- szawa 2010; B. Gnela, Nowe uregulowanie odsetek maksymalnych w kodeksie cywilnym, PiP 2006, nr 12; E. Gniewek, Zakres swobody umów w prawie rzeczowym, w: Europeizacja prawa prywatne- go, red. M. Pazdan, W. Popiołek, E. Rott -Pietrzyk, M. Szpunar, t. I, Warszawa 2008; M. Gocłow- ski, R. Trzaskowski, Zasada walutowości – przegląd orzecznictwa SN za lata 1990–2003 (cz. I i II), PPH 2004, nr 4 i 5; J. Gołaczyński, Przesłanki stosowania klauzuli rebus sic stantibus obecnie i pod rządami kodeksu zobowiązań, „Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo i Administracja” XXXI (1995); G. Gorczyński, Regulacja wpływu zmiany okoliczności na wykonywanie zobowiązań w Kodeksie cywilnym – ocena i perspektywy, w: Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań. Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25–27.9.2008 r.), red. E. Gniewek, K. Górska, P. Machnikowski, Warszawa 2010; P. Grenich, Przyczynienie się małoletniego do wyrządzenia szkody, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” 2006, nr 2; S. Grzybowski, w: Sys- tem prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, red. Z. Radwański, Osso- lineum 1981; J. Guść, O właściwości (naturze) stosunku prawnego, PiP 1997, nr 4; B. Janiszew- ska, Uwagi o ustaleniu „szkody całkowitej” w obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych, „Studia Iuridica” 2007, nr 47; M. Jasiakiewicz, Ustalenie odszkodowania na rzecz podatnika po- datku VAT, Pr.Spółek 1997, nr 12; R. Jastrzębski, Geneza i znaczenie klauzuli rebus sic stantibus w polskim prawie prywatnym, w: Studia z dziejów państwa i prawa polskiego. T. 13. Dedykowany Profesorowi Stanisławowi Grodziskiemu, red. J. Malec, J. Matuszewski, W. Witkowski, Kraków– Lublin–Łódź 2010; J. Jastrzębski, Interferencje adekwatnej przyczynowości oraz winy przy odpowie- dzialności za szkodę majątkową, PS 2004, nr 7–8; J. Jastrzębski, O granicach kompensacji, w: Od- powiedzialność odszkodowawcza, red. J. Jastrzębski, Warszawa 2007; L. Jaworski, Klauzula rebus sic stantibus, Pr.Spółek 1998, nr 9; A. Jed liński, J. Mędrzecka, Zasada swobody umów a ważność czynności prawnej, Rej. 2003, nr 5; P. Jóźwiak, Zmniejszenie odszkodowania w razie przyczynienia się zmarłego wskutek czynu niedozwolonego, PiP 2011, nr 12; M. Kaliński, O błędach w stosowaniu konstrukcji tzw. causa superveniens, PS 2013, nr 1; M. Kaliński, O normalności powiązań kauzal- 16 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl K.C. Księga trzecia. Zobowiązania nych, PS 2007, nr 11–12; M. Kaliński, O wadliwej obiektywizacji szkody, „Studia Iuridica” 2007, nr 47; M. Kaliński, Szkoda na mieniu i jej naprawienie, Warszawa 2011; I. Karasek, Granice do- puszczalności ustanawiania zabezpieczeń – nadmierność zabezpieczeń, TPP 2004, nr 4; T. Karaś, Pojęcia: kauzalność, abstrakcyjność, akcesoryjność i próba określenia ich wzajemnej relacji w świetle koncepcji causae generalis i causae specialis, w: Wybrane zagadnienia prawa cywilnego, red. M. War- ciński, K. Zaradkiewicz, Warszawa 2006; A. Klein, w: Prawo umów w obrocie gospodarczym, red. S. Włodyka, Kraków 1994; M. Kłoda, Problematyka międzyczasowa ustawy o odsetkach mak- symalnych, Pr.Bank. 2006, nr 2; J. Korzonek, I. Rosenblüth, Kodeks zobowiązań. Komentarz, Kraków 1936; D. Krzyżanowska, Szkoda majątkowa i jej kompensacja w sprawach wrongful con- ception, w: Prace z prawa cywilnego, red. E. Skowrońska -Bocian, Warszawa 2010; B. Kuligowski, Zakres przedmiotowy ustawowego ograniczenia wysokości odsetek umownych z art. 359 § 21 k.c., Pr.Bank. 2007, nr 3; Z. Kuniewicz, Uwagi o charakterze zobowiązania na przykładzie świadczenia pieniężnego, w: Proces cywilny. Nauka–kodyfi kacja–praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Pro- fesorowi Feliksowi Zedlerowi, red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik, Warszawa 2012; J. Kuźmicka -Suligowska, Funkcje cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej, PS 2008, nr 9; M. Kuźniak, Kontrola wygórowanych odsetek za opóźnienie, R.Pr. 2005, nr 6; B. Lackoroński, Wa- luta zobowiązania i waluta świadczenia po zmianie art. 358 k.c. z 23 października 2008 r., PS 2011, nr 6; M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007; B. Lewaszkiewicz -Petrykowska, Zasada pełnego odszkodowania (mity i rzeczywistość), w: Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, red. L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar, Kraków 2005; R. Longchamps de Bérier, Zobowiązania, red. J. Górski, Poznań 1948; K. Ludwichowska -Redo, Odszkodowanie za ubytek wartości handlowej pojazdu po wypadku komunikacyjnym (na tle porów- nawczym), PiP 2012, nr 11; E. Łętowska, K. Osajda, w: System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warszawa 2013; P. Machnikowski, w: Kodeks cywil- ny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013; P. Machnikowski, Swoboda umów według art. 3531 k.c. Konstrukcja prawna, Warszawa 2005; P. Machnikowski, Zasada swo- body umów jako problem kodyfi kacyjny, w: Czterdzieści lat kodeksu cywilnego. Materiały z ogólno- polskiego zjazdu cywilistów w Rzeszowie (8–10 października 2004 r.), red. M. Sawczuk, Kraków 2006; R. Mańko, Przesłanki zastosowania klauzuli rebus sic stantibus w polskim prawie cywilnym, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” 2002, nr 1; M. Metera, Podział odsetek ze względu na źródło obowiązku ich zapłaty, MoP 2008, nr 16; J. Molis, Konstytucyjne problemy od- setek maksymalnych, PiP 2008, nr 3; R. Morek, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Zobowiązania (art. 353–92116 KC), red. K. Osajda, Warszawa 2013; T. Mróz, Dekompozycja zasady swobody umów? Próba klasyfi kacji i oceny niektórych czynników kształtujących tę zasadę, w: Ustawowe ogra- niczenia swobody umów. Zagadnienia wybrane, red. B. Gnela, Warszawa 2010; T. Mróz, O wykony- waniu świadczeń pieniężnych w warunkach zmiany okoliczności, Pal. 2000, nr 2–3; J. Namitkie- wicz, Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki, t. I, Łódź 1949; M. Nazar, Ochrona praw lokatorów, cz. I i II, MoP 2001, nr 19 i 20; M. Nesterowicz, Adekwatny związek przyczynowy jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej w świetle orzecznictwa sądowego, w: Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, red. A. No- wicka, Poznań 2005; M. Niedośpiał, Swoboda czynności prawnych, Bielsko -Biała 2003; J. Niesio- łowski, P. Sut, Prawo publiczne a zasada swobody umów, w: Zmiany społeczne a zmiany w prawie. Aksjologia, konstytucja, integracja europejska, red. L. Leszczyński, Lublin 1999; E. Niezbecka, Waloryzacja świadczeń pieniężnych a problem zwłoki, Rej. 1991, nr 4; A. Ohanowicz, Zobowiąza- nia. Zarys wykładu według Kodeksu cywilnego. Część ogólna, Warszawa 1965; M. Olechowski, Porządek publiczny jako ograniczenie swobody umów, PiP 1999, nr 4; A. Olejniczak, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna, t. III, red. A. Kidyba, Warszawa 2010; D. Opal- ska, Lojalność i staranność jako kryteria określające sposób wykonywania zobowiązań, MoP 2013, nr 5; L. Ostrowski, Klauzula rebus sic stantibus w świetle procedury cywilnej, Pal. 1998, nr 7–8; T. Pajor, Uwagi o przyczynieniu się poszkodowanego do powstania szkody, w: Odpowiedzialność cy- wilna. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, red. M. Pyziak -Szafnicka, Kraków 2004; M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 1999; P. Pełczyński, Klauzula rebus sic stantibus – kilka uwag de lege ferenda, „Rzeszowskie Zeszyty Naukowe” 1996, nr 19; Ł. Pińciurek, Problematyka szkody w kontekście roszczeń wrongful birth i wrongful conception, Tadeusz Wiśniewski 17 www.lexisnexis.pl K.C. Księga trzecia. Zobowiązania Pal. 2010, nr 7–8; M. Piwowar, O sposobach naprawienia szkody, PiP 2013, nr 4; J. Pokrzyw- niak, Wypowiedzenie najmu, MoP 2001, nr 21; W. Popiołek, W sprawie zastosowania klauzuli rebus sic stantibus do zobowiązań „wykonanych” po wniesieniu pozwu, w: Rozprawy z prawa cywil- nego, własności intelektualnej i prawa prywatnego międzynarodowego. Księga pamiątkowa dedyko- wana Profesorowi Bogusławowi Gawlikowi, red. J. Pisuliński, P. Tereszkiewicz, F. Zoll, Warszawa 2012; W. Popiołek, Wykonanie zobowiązania umownego a prawo miejsca wykonania. Zagadnienia kolizyjnoprawne, Katowice 1989; Z. Radwański, w: System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981; Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1998; J. Rajski, Prawo o kontraktach w obrocie gospodarczym, Warszawa 1994; A. Rembieliński, w: Kodeks cywilny z komentarzem, red. J. Winiarz, Warszawa 1989; W. Robaczyński, Kilka uwag na temat relacji między art. 3571 a 3581 § 3 k.c., Rej. 1996, nr 11; W. Robaczyński, Sądowa zmiana umowy, Warszawa 1998; W. Robaczyński, Tendencje waloryzacyjne w orzecznictwie Sądu Najwyż- szego, PS 1994, nr 1; M. Safjan, Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1–44910, t. I, red. K. Pie- trzykowski, Warszawa 2011; M. Safjan, Zasada swobody umów (Uwagi wstępne na tle wykładni art. 3531 k.c.), PiP 1993, nr 4; A. Sinkiewicz, Pojęcie i rodzaj szkody w polskim prawie cywilnym, Rej. 1998, nr 2; J.J. Skoczylas, Funkcje odpowiedzialności cywilnej i ich związek z pojęciem szkody, „Studia Prawnicze KUL” 2007, nr 2–3; E. Skowrońska, Klauzula rebus sic stantibus. Sądowa wa- loryzacja świadczeń pieniężnych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, PS 1994, nr 7–8; M.J. Skrodzka, K. Skrodzki, Źródła zasady swobody umów oraz wybrane aspekty jej granic – w świetle orzecznic- twa, „Białostockie Studia Prawnicze” 2008, nr 3; P. Sobolewski, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Zobowiązania (art. 353–92116 KC), red. K. Osajda, Warszawa 2013; P. Sobolewski, Zasada jedności szkody, „Studia Iuridica” 2007, nr 47; A. Sobiech, Ograniczenia swobody ustalania ceny, w: Ustawowe ograniczenia swobody umów. Zagadnienia wybrane, red. B. Gnela, Warszawa 2010; R. Strugała, Ingerencja sądu w stosunek zobowiązaniowy na podstawie art. 357 1 k.c., PiP 2010, nr 8; R. Strugała, Perspektywa zmian regulacji dużej klauzuli rebus sic stantibus (art. 357 1 k.c.). Uwagi na tle projektu przygotowanego na zlecenie Komisji Kodyfi kacyjnej Prawa Cywilnego, TPP 2012, nr 1; M. Szczygieł, Właściwość (natura) stosunku zobowiązaniowego jako ograniczenie zasady swobody umów, Pal. 1997, nr 7–8; S. Szejna, Charakter prawny wykonania zobowiązania, PiP 2010, nr 12; R. Szmidt, Wypowiedzenie zobowiązania – uwagi na tle art. 3651 k.c., „Studia Prawa Prywatnego” 2008, nr 2; A. Szpunar, Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mie- niu i osobie, Bydgoszcz 1998; A. Szpunar, O zastrzeżeniu nadmiernych odsetek ustawowych, PPH 2001, nr 10; A. Szpunar, Ustalenie odszkodowania w prawie cywilnym, Warszawa 1975; A. Szpunar, Uwagi o funkcjach odpowiedzialności odszkodowawczej, PiP 2003, nr 1; A. Szumań- ski, Ochrona prawna strony umowy dotkniętej skutkami zmiany okoliczności (analiza prawno- porównawcza), PiP 1994, nr 7–8; G. Tracz, Aktualność generalnej reguły kauzalności czynności prawnych przysparzających w prawie polskim, KPP 1997, nr 3; E. Traple, Ochrona słabszej strony umowy a kontrola treści umowy ze względu na przekroczenie granic swobody umów i sposób zawar- cia umowy, KPP 1997, z. 2; R. Trzaskowski, Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych. Art. 3531 k.c., Kraków 2005; R. Trzaskowski, Właściwość (natura) zobowiązaniowe- go stosunku prawnego jako ograniczenie zasady swobody kształtowania treści umów, KPP 2000, nr 2; R. Trzaskowski, Zasada swobody umów w orzecznictwie sądowym (cz. I–III), PS 2002, nr 3; PS 2002, nr 5; PS 2002, nr 6; Ł. Węgrzynowski, Ograniczenia swobody umów a prawo publiczne, PS 2009, nr 3; T. Wiśniewski, W sprawie interpretacji art. 3581 § 3 k.c., PS 1992, nr 3; M. Woj- cieszak, Uwagi o zobowiązaniach pieniężnych wyrażonych w walucie euro, Pr.Bank. 2006, nr 1; M. Wojewoda, Jeszcze o sądowej kontroli żądania zapłaty odsetek umownych, PS 2000, nr 1; K. Zagrobelny, w: Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013; G. Żmij, Prawo waluty, Kraków 2003; G. Żmij, Zasada walutowości, czyli ograniczenie do- puszczalności wyrażania zobowiązań w walutach obcych, „Rzeczpospolita” z 6 lutego 2003 r., nr 31; C. Żuławska, O swobodzie umów w obrocie gospodarczym, w: Współczesne problemy prawa handlowego. Księga jubileuszowa dedykowana prof. dr hab. Marii Poźniak -Niedzielskiej, red. A. Ki- dyba, R. Skubisz, Kraków 2007; C. Żuławska, Wokół zasady wolności umów (art. 3531 k.c. i wy- kładnia zwyczaju), „Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo” CCXXXVIII, Wrocław 1994. 18 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 353 TYTUŁ I Przepisy ogólne Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 353. ZOBOWIĄZANIE Art. 353. § 1. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. § 2. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu. Zobowiązaniowy stosunek prawny (pojęcie i jego elementy) . . . . . . . . . . . . . . . . s. 19 Pojęcie i cel świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 21 Zobowiązania rezultatu i starannego działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 22 Świadczenia jednorazowe, ciągłe i okresowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 23 Świadczenia podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 24 Świadczenia oznaczone indywidualnie i rodzajowo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 24 Treść zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 24 Odpowiedzialność dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 25 ZOBOWIĄZANIOWY STOSUNEK PRAWNY (POJĘCIE I JEGO ELEMENTY) 1. Art. 353 § 1 defi niuje pojęcie zobowiązania. Wynika z niego, że zobowiązanie to stosunek prawny polegający na tym, że jedna osoba (wierzyciel) jest uprawnio- na do żądania spełnienia świadczenia, natomiast druga (dłużnik) jest obowią- zana to świadczenie spełnić. Powyższe uprawnienie wierzyciela określa się jako wierzytelność, a obowiązek dłużnika – jako dług. O bycie zobowiązania roz- strzyga istnienie, znajdującego wyraz w jego treści, godnego ochrony interesu wierzyciela; gdy tego interesu brak, zobowiązanie nie powstaje, a powstałe wy- gasa (zob. wyrok SN z 12 marca 2010 r., III CNP 27/09, OSNC-ZD 2010, nr D, poz. 105, z glosą K. Topolewskiego, PS 2011, nr 7–8, s. 155). Czynnikiem kon- strukcyjnym zobowiązania jest także określenie świadczenia; jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje (wyrok SN z 1 kwietnia 2011 r., III CSK 206/10, OSNC-ZD 2012, nr B, poz. 25). 2. Podmiotami stosunku zobowiązaniowego mogą być jedynie podmioty prawa cywilnego. Przez długi okres obowiązywania Kodeksu takimi podmiotami były przede wszystkim osoby fi zyczne i osoby prawne (zob. art. 1). U podstaw tego dychotomicznego podziału podmiotów prawa cywilnego tkwiło założenie, że w prawie polskim zdolność prawna w zakresie stosunków cywilnoprawnych jest cechą normatywną, przyznawaną przez ustawodawcę. Jeżeli zatem danej jed- nostce organizacyjnej żaden przepis szczególny nie nadaje osobowości prawnej Tadeusz Wiśniewski 19 www.lexisnexis.pl Art. 353 K.C. Księga trzecia. Zobowiązania (art. 33), to jednostka ta nie może być odrębnym podmiotem cywilnoprawnym. Nie była to jednak jedyna koncepcja rozstrzygnięcia omawianego problemu przyjmowana w naszej literaturze prawniczej. Konkurowało z nią stanowisko, zgodnie z którym przyjmowało się też istnienie tzw. ułomnych osób prawnych. Konstrukcję ułomnych osób prawnych stosowano do jednostek organizacyjnych pozbawionych przymiotu osobowości prawnej, ale którym ustawodawca przy- znał – wprost lub tylko pośrednio – możność nabywania praw i zaciągania zobo- wiązań cywilnoprawnych, a także pozywania i bycia pozywaną. Inaczej mówiąc, przyznał zarówno zdolność prawną, jak i zdolność sądową. De lege lata koncepcja ułomnych osób prawnych została usankcjonowana przez ustawodawcę, w myśl bowiem art. 331 § 1 do jednostek organizacyjnych niebę- dących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Wskazany przepis nawiązuje do art. 8 § 1 i art. 11 § 1 k.s.h., zgodnie bowiem z art. 8 § 1 k.s.h. „spółka oso- bowa może we własnym imieniu nabywać prawa [...] zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana”. Podobna regulacja – odnosząca się do spółek kapita- łowych w organizacji – znajduje się w art. 11 § 1 k.s.h. Mimo wszystko należy przyjąć, że określenie „ułomna osoba prawna” (niekiedy używa się określenia „pozorna osoba prawna”) jest tylko swego rodzaju skrótem myślowym, trafnie bowiem podkreśla się w odniesieniu do tych podmiotów, że nie są one ani osoba- mi prawnymi, ani też nie są „ułomne”, jeżeli chodzi o ich stopień podmiotowości (nie można mówić o podmiotowości ograniczonej). Zob. jednak uzasadnienie wyroku SN z 14 marca 2013 r., I CSK 379/12 (Biuletyn SN 2013, nr 6, s. 10), w którym wyraźnie przyjęto, że wspólnota mieszkaniowa jest podmiotem prawa cywilnego – ustawową (ułomną) osobą prawną, o której mowa w art. 331 k.c. Za jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 331 § 1, można uważać wspólnoty mieszkaniowe (art. 6 ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.). Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07 (OSNC 2008, nr 7–8, poz. 69; z glosami: K. Królikowskiej, Pal. 2008, nr 11–12, s. 324; G. Gorczyńskiego, MoP 2008, nr 16, s. 886; W.J. Katne- ra, „Glosa” 2009, nr 2, s. 34; P. Bielskiego, Pr.Spółek 2011, nr 11, s. 45 i A. Man- kiewicz, Lex nr 323147, oraz z omówieniem Z. Strusa, Pal. 2008, nr 1–2, s. 278) wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. Należy dodać, że poza wskazanym podziałem podmiotów prawa cywilnego możliwe jest na gruncie Kodeksu cywilnego wyodrębnienie spośród nich dwóch szczególnych ich odmian: konsumentów i przedsiębiorców. Konsumenci to oso- by fi zyczne dokonujące czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221). Status konsumenta jest za- 20 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 353 tem tylko cechą doraźną, przypisywaną osobie fi zycznej ze względu na dokony- wanie określonej czynności prawnej. Pojęcie przedsiębiorcy jest natomiast zde- fi niowane w art. 431. Pojęcie to znajduje się w opozycji do pojęcia konsumenta i wynika z niego, że przedsiębiorcą jest osoba fi zyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową 3. W stosunku zobowiązaniowym może nieraz występować wielu wierzycieli i dłużników. Wielość podmiotów może być następstwem różnego rodzaju zda- rzeń prawnych, np. wyrządzenia szkody przez kilka osób, zaciągnięcia zobowią- zania przez więcej niż jedną osobę, dziedziczenia. W takich sytuacjach można też mówić, że w istocie mamy do czynienia z tyloma zobowiązaniami, ilu jest wierzycieli i dłużników. Pojawia się też wówczas kwestia stosunku wewnętrzne- go łączącego samych wierzycieli lub dłużników. 4. Częstokroć bywa tak, że każdy z podmiotów stosunku zobowiązaniowego jest zarazem i wierzycielem, i dłużnikiem (por. np. art. 487 i n.). Zróżnicowany przymiot wiąże się wówczas z dwoma różnymi świadczeniami, nigdy zaś z jed- nym i tym samym świadczeniem. 5. We wszystkich przedstawionych sytuacjach jest charakterystyczne, że uprawnie- nie wierzyciela skierowane jest tylko przeciwko konkretnemu dłużnikowi i że tylko dłużnik odpowiada za dług. Z tego powodu właśnie wierzytelności określa się jako prawa podmiotowe względne. W odróżnieniu od nich prawa bez- względne, w szczególności prawa rzeczowe, są skuteczne przeciw każdej oso- bie naruszającej dane prawo. Co prawda, z chwilą takiego naruszenia powstają uprawnienia nakierowane na ściśle oznaczoną osobę, niemniej jednak mają one charakter niesamoistny, podczas gdy wierzytelności powstają w sposób niezależ- ny od innego prawa. Należy też podkreślić, że zobowiązanie w ogóle nie może powstać, jeżeli osoby wierzyciela i dłużnika nie są oznaczone, a przynajmniej oznaczalne. 6. Pomimo względności wierzytelności wierzyciel może niekiedy korzystać z po- szerzonej ochrony prawnej, skutecznej przeciwko innym, poza dłużnikiem, oso- bom (np. art. 59, 527–534, 690, a także art. 344 § 1). 7. W strukturze stosunku zobowiązaniowego obok podmiotów należy wyróżnić także element przedmiotu, którym jest świadczenie, oraz element treści, na któ- ry składają się prawa i obowiązki obu podmiotów. POJĘCIE I CEL ŚWIADCZENIA 8. Świadczeniem jest takie zachowanie dłużnika, które odpowiada treści konkret- nego stosunku zobowiązaniowego. Powinno ono zostać oznaczone w momen- Tadeusz Wiśniewski 21 www.lexisnexis.pl Art. 353 K.C. Księga trzecia. Zobowiązania cie powstania zobowiązania. Jeżeli tak nie jest, to muszą być wskazane kryteria umożliwiające jego oznaczenie najpóźniej przy wykonywaniu zobowiązania. Dłużnik niekoniecznie ma spełnić świadczenie osobiście, z reguły może skorzy- stać z pomocy innych osób (por. uwagi do art. 356). Przy ocenie, czy miało miejsce świadczenie w ramach danego stosunku, roz- strzygające znaczenie powinien mieć punkt widzenia wierzyciela z tego stosun- ku: czy może on na podstawie rozpoznawalnych okoliczności uważać dane dzia- łanie za świadczenie (wyrok SN z 11 września 1997 r., III CKN 162/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 31). Wzgląd na bezpieczeństwo obrotu przemawia za akcepta- cją tego poglądu. 9. Świadczenie, będąc zawsze zachowaniem dłużnika, może m.in. dotyczyć rze- czy (tak jest np. w odniesieniu do świadczenia sprzedawcy, z wyjątkiem jednak sprzedaży prawa). Wyłącznie więc na zasadzie skrótu myślowego jest uzasad- nione określanie rzeczy jako przedmiotu stosunku zobowiązaniowego. Trafniej jest nazywać rzecz „przedmiotem świadczenia”. 10. Z § 2 komentowanego artykułu wynika, że treść powinnego zachowania dłużnika może polegać bądź na działaniu, bądź na zaniechaniu. Przykładem pierwszego z nich jest świadczenie sprzedawcy, polegające na przeniesieniu własności rzeczy, jej wydaniu, oraz świadczenie nabywcy w postaci zapłaty ceny (art. 535), ale też i świadczenie wykonawcy dzieła (art. 627), komisanta (art. 765) czy też przechowawcy (art. 835). Świadczenia zaniechania polega- ją z reguły na nieczynieniu. W umowach nazwanych wynikają z postanowień dodatkowych, np. w ramach stosunku agencji zleceniodawca zastrzega sobie, że agent będzie prowadził tylko jego sprawy, natomiast zleceniodawca udzie- la agentowi wyłączności na danym terenie. Co do świadczenia zaniechania – por. też art. 480 § 2. 11. Celem zobowiązania jest zaspokojenie określonego interesu (potrzeby) wierzy- ciela. Bez pełnego zaspokojenia tego interesu (majątkowego lub niemajątkowe- go) nie ma należytego wykonania zobowiązania. Świadczeniem więc jest takie powinne zachowanie dłużnika, które prowadzi do uzyskania przez wierzyciela oczekiwanego przezeń wyniku. ZOBOWIĄZANIA REZULTATU I STARANNEGO DZIAŁANIA 12. Obok ustawowego podziału zobowiązań na zobowiązania ze świadczeniami polegającymi na działaniu albo na zaniechaniu można też mówić – ale już jedynie na podstawie poglądów przedstawicieli doktryny oraz orzecznictwa, a ponadto tylko w odniesieniu do zobowiązań ze świadczeniami działania – o ich podziale na zobowiązania rezultatu i starannego działania. Podział ten ma niebagatelne znaczenie przy ocenie, czy dłużnik spełnił świadczenie 22 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 353 należycie, kryterium tego podziału zaś wynika z treści stosunku zobowiąza- niowego. Zobowiązanie rezultatu obarcza dłużnika powinnością uzyskania oznaczonego od początku, sprecyzowanego rezultatu, natomiast w zobo- wiązaniu starannego działania dłużne zachowanie zobowiązanego polega na dołożeniu należytej staranności w zmierzaniu do wybranego celu. Samo uzyskanie tego celu jest poza treścią stosunku zobowiązaniowego, dłużnik zatem nie ma obowiązku osiągnięcia wybranego celu, a jego powinnością jest staranne zachowanie. Przykładem zobowiązania starannego działania jest zobowiązanie wynikające z umowy o udzielenie pomocy lekarskiej lub adwokackiej. ŚWIADCZENIA JEDNORAZOWE, CIĄGŁE I OKRESOWE 13. Istotnym zagadnieniem, jakie pojawia się na tle wykonania zobowiązań, na- stępstw ich niewykonania lub nienależytego wykonania, przedawnienia rosz- czeń itp., są różnego rodzaju podziały świadczeń, dokonywane na podstawie rozmaitych kryteriów o charakterze normatywnym lub tylko doktrynalnym. Jednym z takich podziałów jest podział świadczeń na jednorazowe, ciągłe i okresowe. Świadczenie jednorazowe zachodzi wtedy, gdy da się ono speł- nić jedną czynnością (np. świadczenie wykonawcy dzieła, przewoźnika oraz w większości wypadków świadczenia sprzedawcy i kupującego) lub chociażby wieloma, ale składającymi się w ostateczności na jeden wynik (np. świadcze- nia sprzedawcy sukcesywne, a więc wykonywane w czasie oznaczonym lub nieoznaczonym, ale w stałych terminach lub na żądanie kupującego). Jeżeli całość świadczenia jest z góry określona, ale ma być spełniona częściami w ciągu określonego czasu (np. cena rozłożona na raty), wówczas również na- leży przyjąć, że świadczenie jest jednorazowe, a nie okresowe. W tym jednak wypadku należy odróżnić uprawnienie do całości świadczeń od uprawnienia do poszczególnych rat. Może to mieć znaczenie dla oceny terminu przedaw- nienia, jak również dla oznaczenia przedmiotu czynności prawnych, jako że przykładowo można scedować na inną osobę prawo do całej ceny albo też tyl- ko do poszczególnych rat. Z tego punktu widzenia podobne są do świadczeń ratalnych – ale tylko na pozór – świadczenia okresowe (periodyczne), np. ren- ta, czynsz, odsetki. Polegają one na przekazywaniu oznaczonej liczby pienię- dzy lub innych rzeczy zamiennych w oznaczonych odstępach czasu, przy czym nie są one zaliczane na poczet jednego świadczenia. Świadczenie ciągłe polega natomiast na oznaczonym, niezmiennym zachowaniu się dłużnika przez cały czas trwania stosunku zobowiązaniowego, np. świadcze- nie wynajmującego, wydzierżawiającego, przechowawcy, oraz w większości wy- padków w razie świadczenia nieczynienia. Tadeusz Wiśniewski 23 www.lexisnexis.pl Art. 353 K.C. Księga trzecia. Zobowiązania ŚWIADCZENIA PODZIELNE I NIEPODZIELNE 14. Podzielność świadczenia jest uzależniona od właściwości jego przedmiotu oraz od jego wartości, w myśl bowiem art. 379 § 2 świadczenie jest podzielne, jeżeli może być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości (np. świadczenie pieniężne, rzeczy zamiennych czy też przeniesienie podziel- nych praw, jak własność lub użytkowanie). Wszystkie inne świadczenia są nie- podzielne (świadczenie rzeczy indywidualnie oznaczonych oraz z reguły świad- czenia polegające na nieczynieniu). ŚWIADCZENIA OZNACZONE INDYWIDUALNIE I RODZAJOWO 15. W chwili powstania zobowiązania rzecz będąca przedmiotem świadczenia może być oznaczona albo indywidualnie (co do tożsamości), i wówczas nie podlega ona zastąpieniu inną rzeczą, np. konkretny samochód, zwierzę (art. 155 § 1, art. 478), albo też tylko rodzajowo (co do gatunku), to jest jedynie według pew- nych cech szczególnych dla całej klasy przedmiotów (np. węgiel, warzywa). W tym wypadku przedmiot świadczenia musi być skonkretyzowany (zmierzony, zważony, policzony) najpóźniej w chwili wykonania zobowiązania (art. 155 § 2, art. 357). TREŚĆ ZOBOWIĄZANIA 16. Uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika wyznaczają treść prawnego sto- sunku zobowiązaniowego, decydują o jego konkretnym kształcie, pozwalają wreszcie odróżnić poszczególne jego typy. Nie oznacza to, że z osobą wierzycie- la związane są wyłącznie uprawnienia, a z osobą dłużnika – jedynie obowiązki. Przykładowo tylko można wskazać art. 486 § 2, statuujący obowiązek wierzycie- la przyjęcia świadczenia należycie zaofi arowanego. Uchybienie temu obowiąz- kowi sprawia, że wierzyciel popada w zwłokę, w konsekwencji na rzecz dłużni- ka powstają określone uprawnienia, w szczególności do otrzymania odszkodo- wania. W związku z wierzytelnością wierzycielowi przysługują wobec dłużnika szczególne uprawnienia mające na celu jej zrealizowanie. Są to tzw. roszczenia, za pomocą których można wymusić wykonanie przez dłużnika konkretnych obowiązków, składających się na treść świadczenia. Treść zobowiązania – na którą składają się uprawnienia i obowiązki o charak- terze głównym lub ubocznym – nie jest stała i niezmienna; odwrotnie, charak- teryzuje się ona określoną dynamiką. Zmienność wyraża się w tym, że w czasie trwania danego stosunku zobowiązaniowego pojawiają się nowe uprawnienia (obowiązki) albo też ulegają one przekształceniu lub wygasają. Przykładowo, skutkiem opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego jest powstanie rosz- czenia o odsetki (art. 481), następstwem zaś nienależytego wykonania może być 24 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 353 powstanie roszczenia odszkodowawczego (art. 471). Wchodzi też w grę powsta- nie uprawnień kształtujących, np. w razie zwłoki jednej ze stron w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej (art. 491). Jak zatem widać, o treści stosun- ku zobowiązaniowego decyduje nie tylko wola stron, ale częstokroć także usta- wa (por. art. 56, a ponadto uwagi do art. 3531). ODPOWIEDZIALNOŚĆ DŁUŻNIKA 17. W wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez dłużnika zobo- wiązania wierzycielowi przysługują przede wszystkim alternatywne roszcze- nia: o wykonanie świadczenia w naturze i o naprawienie szkody (por. uwagi do art. 471 i n.). Aby realizować te roszczenia, wierzyciel może skorzystać z przy- musu państwowego (wystąpić na drogę sądową w celu uzyskania tytułu wyko- nawczego, a następnie wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi). Można więc stwierdzić, że dłużnik za swój dług ponosi odpowiedzialność. Jest to odpowie- dzialność majątkowa, gdyż gwarancją spełnienia świadczenia jest każdorazowo majątek (teraźniejszy lub przyszły) dłużnika. 18. W ramach odpowiedzialności majątkowej dłużnika można rozróżnić tzw. od- powiedzialność osobistą i rzeczową. W tym pierwszym wypadku – nazwa jest tu nieco myląca – dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem w takim ze- stawieniu, w jakim się on przedstawia w chwili wszczęcia egzekucji (jednak poza wyłączeniami od egzekucji przewidzianymi przez przepisy Kodeksu po- stępowania cywilnego – np. art. 829 i n.). W drugim wypadku – wierzyciel może skierować egzekucję względem określonych z góry przedmiotów mająt- kowych, i to bez względu na okoliczność, czyją są własnością w chwili egzeku- cji (zastaw, hipoteka). 19. Zasadą jest, że dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem, przy czym wybór rodzaju i przedmiotu egzekucji należy do wierzyciela. Przepisy prawa mate- rialnego przewidują nieraz pewne ograniczenia co do tej odpowiedzialności. Przykładowo, nabywca przedsiębiorstwa odpowiada za jego długi jedynie do wartości majątku nabytego przedsiębiorstwa. W sposób ograniczony odpowiada też spadkobierca (tylko do chwili przyjęcia spadku – art. 1030), z tym zastrzeże- niem, że w tym wypadku ograniczenie ma charakter przedmiotowy: odpowiada się wyodrębnioną masą majątkową. 20. Jest kwestią sporną, czy w granicach swobody kontraktowej strony mogą uzgodnić, że dłużnik wobec wierzyciela będzie odpowiadał tylko określonymi składnikami majątku, nie zaś całym majątkiem. Należy uznać, że umowy ograniczające odpowiedzialność majątkową dłużnika są dopuszczalne, chyba że umowa koliduje z art. 58 § 2. Nie można więc, przykładowo, wykluczyć takiej sytuacji, że wspólnicy spółki cywilnej zastrzegą w umowie z kontrahen- Tadeusz Wiśniewski 25 www.lexisnexis.pl Art. 3531 K.C. Księga trzecia. Zobowiązania tem, iż za zobowiązania spółki można będzie poszukiwać zaspokojenia tylko ze wspólnego majątku wspólników (por. art. 864), i że ograniczenie to będzie skuteczne. Art. 3531. ZASADA SWOBODY UMÓW Art. 3531. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny we- dług swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właści- wości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 26 Treść umowy w aspekcie swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 27 Ograniczenia zasady swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 28 Ograniczenie swobody umów w postaci właściwości zobowiązania . . . . . . . . . . . s. 29 Ograniczenie swobody umów ze względu na ustawę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 30 Ograniczenie swobody umów ze względu na zasady współżycia społecznego . . s. 32 Umowy przyczynowe i oderwane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 34 POJĘCIE 1. Przepis stanowi wyraz jednej z podstawowych zasad obowiązujących w prawie zobowiązań – zasady swobody (wolności) umów. Co prawda do czasu wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej z 28 lipca 1990 r. nie była ona w Kodeksie cy- wilnym sformułowana expressis verbis, jednakże powszechnie przyjmowano jej obowiązywanie, m.in. ze względu na to, że przepisy tego Kodeksu w części do- tyczącej zobowiązań są w przeważającym stopniu przepisami dyspozytywnymi. Wymagania, które stawiała gospodarka planowa, zwłaszcza w obrocie uspo- łecznionym, siłą rzeczy prowadziły jednak do wydatnego ograniczenia swobody umów. Poza tym brak unormowania omawianej zasady sprawiał, że w praktyce obrotu gospodarczego treść umów kształtowano przy błędnym założeniu, że re- gulacja prawna umów powinna mieć przede wszystkim charakter imperatywny. Obecnie na uwagę zasługuje okoliczność, że również w tekście Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej z 1997 r. (art. 20 w zw. z art. 22 Konstytucji RP) zagwa- rantowano swobodę działalności gospodarczej, bez względu na formę własno- ści, przewidując zarazem, że ograniczenie tej swobody może nastąpić jedynie w ustawie. Nie bez znaczenia dla omawianej materii pozostaje też regulacja za- warta w ustawie z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.). 2. Z art. 3531 (w powiązaniu jednak z pozostałymi przepisami Kodeksu cywilnego) można wyprowadzić wniosek, że zasada swobody umów wiąże się z czterema zasadniczymi cechami: 26 Tadeusz Wiśniewski www.lexisnexis.pl Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 3531 1) istnieje swoboda zawarcia lub niezawarcia umowy, 2) istnieje możliwość swobodnego wyboru kontrahenta, 3) treść umowy może być przez strony kształtowana w zasadzie w sposób do- wolny, 4) forma umowy również w zasadzie zależy od woli stron. Mówiąc o zasadzie swobody umów w ścisłym tego słowa znaczeniu, należy mieć na uwadze tyl- ko wpływ stron na treść umowy, a więc unormowanie zawarte w art. 3531. 3. W ramach swobody kształtowania stosunku zobowiązaniowego strony mogą za- wrzeć umowę nienazwaną, natomiast w razie wybrania jednej z umów nazwa- nych – a więc przewidzianej i uregulowanej bądź to w samym Kodeksie, bądź to w przepisach szczegółowych – ustalić treść konkretnej umowy w taki sposób, że postanowienia jej będą odbiegać od wzorca normatywnego. W tym wypadku jednak swobodę ograniczają przepisy dotyczące danego rodzaju umowy o cha- rakterze iuris cogentis. 4. Zagadnienia swobody umów nie można rozpatrywać wyłącznie w kontekście treści konkretnych przepisów Kodeksu cywilnego. Punktem wyjścia powinno być zawsze założenie, że możność swobodnego ułożenia stosunku zobowiąza- niowego co do kwestii regulowanych dyspozytywnie wynika z art. 3531, a więc z ogólnej normy kompetencyjnej, a nie z określonego przepisu. Taki stan rzeczy nakazuje przestrzeganie szczególnej reguły interpretacyjnej: jako przepisy bez- względnie obowiązujące traktować tylko te, z których redakcji wyraźnie to wyni- ka, lub też te, których treść jest upostaciowieniem zasady moralnej (np. art. 898 § 1) albo odzwierciedleniem jakiegoś istotnego celu społeczno -gospodarczego. Zasadą więc powinno być uznawanie przepisów regulujących umowne stosunki zobowiązaniowe za przepisy dyspozytywne. TREŚĆ UMOWY W ASPEKCIE SWOBODY UMÓW 5. Jeżeli chodzi o treść umowy, to w ramach art. 3531 strony mają do swobodnego wyboru trzy możliwości. Pierwszą z nich jest przyjęcie jakiejkolwiek modyfi ka- cji określonego typu umowy uregulowanej normatywnie (z reguły przez Ko- deks cywilny). Drugą możliwością jest zawarcie umowy nazwanej z jednoczes- nym wprowadzeniem do niej pewnych odmienności. Mogą one polegać albo na uzupełnieniu unormowania ustawowego różnego rodzaju postanowieniami (klauzulami, zastrzeżeniami) dodatkowymi, albo na umieszczeniu w umowie uzgodnień, które bądź uregulują niektóre zagadnienia inaczej niż ustawa, bądź wyłączą jedynie zastosowanie pewnych przepisów, albo wreszcie na połączeniu cech kilku umów nazwanych (tzw. umowy mieszane). Trzecią możliwością jest zawarcie przez strony umowy nienazwanej, której treść ukształtują one całkowi- cie według swego uznania (oczywiście z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 3531 in fi ne). Tadeusz Wiśniewski 27 www.lexisnexis.pl Art. 3531 K.C. Księga trzecia. Zobowiązania 6. Zawierając umowę nazwaną, strony zazwyczaj zamieszczają w niej postanowie- nia, które dublują w mniejszym lub większym rozmiarze treść obowiązujących przepisów. Praktyka taka wywołuje trudności interpretacyjne w razie zmiany porządku prawnego. W takiej sytuacji powinna być respektowana wola stron, wyrażona w treści umowy, chyba że nowe przepisy mają charakter bezwzględ- nie obowiązujący. Nie ma naturalnie przeszkód, aby strony po osiągnięciu po- rozumienia zmieniły treść umowy stosownie do nowych przepisów będących względnie obowiązującymi. 7. Na treść zobowiązania mogą składać się także wynikające z Kodeksu cywilnego tzw. dodatkowe zastrzeżenia umowne (zadatek, umowne prawo odstąpienia, odstępne, kara umowna – art. 394–396 i 483), jeżeli tylko zostały uwzględnione w umowie. Niekiedy strony na określenie tych zastrzeżeń używają zwrotu „waru- nek”. Należy jednak unikać takich sformułowań, gdyż wprowadzają one w błąd co do rzeczywistego stanu rzeczy, ponieważ zgodnie z Kodeksem cywilnym przez warunek rozumie się wyłącznie zdarzenie przyszłe i niepewne (art. 89). 8. Treść konkretnego stosunku umownego określa nie tylko sama umowa, chociaż to ona jest zasadniczym źródłem kształtowania tej treści, ale również przepisy ustawy o charakterze bezwzględnie obowiązującym, a także zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje (art. 56). Podkreślenia wymaga też możliwość kształtowania treści umowy przez przepisy ustawy, stosowane jedynie przez analogię. Według S
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Tom III. Część 1 i 2. Wydanie 1
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: