Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00398 006223 13847853 na godz. na dobę w sumie
Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 450–1088. Przepisy wprowadzające - ebook/pdf
Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 450–1088. Przepisy wprowadzające - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 1102
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5178-0 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Stan prawny: 1 listopada 2013 r.

Wydawnictwo prezentuje kolejne wydanie bardzo dobrze znanego na rynku dwutomowego Komentarza do Kodeksu cywilnego z najwybitniejszym składem autorskim. W porównaniu do poprzedniego wydania wydanie 7 komentarza do KC zostało zaktualizowane i uzupełnione, m.in. o komentarz do ustawy z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające KC (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.), zawierającej normy intertemporalne. Dodano także najnowsze orzecznictwo, bardzo istotne z punktu widzenia praktyki oraz zaprezentowano najnowsze poglądy doktryny. W zaktualizowanym komentarzu, prezentowanym w nowej szacie graficznej, dokonano także istotnych zmian w sposobie prezentowania treści przez Autorów, dzięki czemu komentarz jest bardziej czytelny, a korzystanie z niego stało się łatwiejsze.

Gwarancją praktyczności są Autorzy, którzy łączą pracę naukową z praktyką zawodową: sędziego Sądu Najwyższego oraz  Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, radcy prawnego, adwokata.

Nowe 7 wydanie komentarza to:

Precyzyjna nawigacja wewnętrzna:

Praktyczne opracowanie tematu:

Najwybitniejszy skład autorski:

Autorami komentarza są praktycy, a jednocześnie wybitni teoretycy: sędziowie Sądu Najwyższego, Trybunału sprawiedliwości Unii Europejskiej, radcowie prawni; profesorowie prawa i wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytetu Śląskiego i Uniwersytetu Warszawskiego.

Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II zawiera wyjaśnienia do art. 450–1088.

Szczegółowo zostały w nim omówione zagadnienia dotyczące:

Siódme wydanie komentarza zawiera pogłębione i rozszerzone omówienie przepisów Kodeksu, z odniesieniem się do najbardziej aktualnych poglądów doktryny oraz najnowszego orzecznictwa.

Obecne wydanie zostało uzupełnione komentarzem do ustawy z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające KC (Dz. U. Nr 16, poz. 94 ze zm.), zawierających normy intertemporalne. Mają one ciągle bardzo praktyczne znaczenie, gdyż pozwalają na ocenę, które normy prawne (z dawnej czy nowej ustawy) należy w danej sytuacji zastosować i w związku z tym pozwalają na stwierdzenie, które normy merytoryczne należy w danym przypadku zastosować.

Redaktorem naukowym komentarza jest Krzysztof Pietrzykowski – profesor Uniwersytetu Warszawskiego, sędzia Sądu Najwyższego.

Autorami komentarza są wybitni przedstawiciele zawodów prawniczych: profesorowie prawa, wykładowcy: Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, a także praktycy zajmujący w swojej karierze stanowiska sędziów Sądu Najwyższego, Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, sędziego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, radcowie prawni.



Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kodeks cywilny1 z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 93) (zm.: Dz.U. 1971, Nr 27, poz. 252; 1976, Nr 19, poz. 122; 1982, Nr 11, poz. 81, Nr 19, poz. 147, Nr 30, poz. 210; 1984, Nr 45, poz. 242; 1985, Nr 22, poz. 99; 1989, Nr 3, poz. 11; 1990, Nr 34, poz. 198, Nr 55, poz. 321, Nr 79, poz. 464; 1991, Nr 107, poz. 464, Nr 115, poz. 496; 1993, Nr 17, poz. 78; 1994, Nr 27, poz. 96, Nr 84, poz. 386, Nr 85, poz. 388, Nr 105, poz. 509; 1995, Nr 83, poz. 417; 1996, Nr 114, poz. 542, Nr 139, poz. 646, Nr 149, poz. 703; 1997, Nr 43, poz. 272, Nr 115, poz. 741, Nr 117, poz. 751; 1998, Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 758; 1999, Nr 52, poz. 532; 2000, Nr 22, poz. 271, Nr 74, poz. 855 i 857, Nr 88, poz. 983, Nr 114, poz. 1191; 2001, Nr 11, poz. 91, Nr 71, poz. 733, Nr 130, poz. 1450, Nr 145, poz. 1638; 2002, Nr 113, poz. 984, Nr 141, poz. 1176; 2003, Nr 49, poz. 408, Nr 60, poz. 535, Nr 64, poz. 592, Nr 124, poz. 1151; 2004, Nr 91, poz. 870, Nr 96, poz. 959, Nr 162, poz. 1692, Nr 172, poz. 1804, Nr 281, poz. 2783; 2005, Nr 48, poz. 462, Nr 157, poz. 1316, Nr 172, poz. 1438; 2006, Nr 133, poz. 935, Nr 164, poz. 1166; 2007, Nr 80, poz. 538, Nr 82, poz. 557, Nr 181, poz. 1287; 2008, Nr 116, poz. 731, Nr 163, poz. 1012, Nr 220, poz. 1425 i 1431, Nr 228, poz. 1506; 2009, Nr 42, poz. 341, Nr 79, poz. 662, Nr 131, poz. 1075; 2010, Nr 40, poz. 222, Nr 155, poz. 1037; 2011, Nr 80, poz. 432, Nr 85, poz. 458, Nr 230, poz. 1370) 1 Odnośnik Nr 1 dodany do tytułu ustawą z dnia 23.06.2006 r. (Dz.U. Nr 133, poz. 935), która wchodzi w życie 5.08.2006 r. Treść odnośnika publikujemy na końcu ustawy. Księga trzecia. Zobowiązania Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania ( . . . ) Dział I. Wykonanie zobowiązań Art. 450. [Świadczenie częściowe] Wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia częściowego, chociażby cała wierzytelność była już wymagalna, chyba że przyjęcie takiego świadczenia narusza jego uzasadniony interes. 1. Pojęcie wykonania zobowiązania. Przez wykonanie zobowiązania rozumie się zwykle 1 zachowanie dłużnika, którego celem jest zaspokojenie interesu wierzyciela wyrażonego w treści zobowiązania, przy czym w zależności od ujęcia danego sytemu prawnego, o po- winności dłużnika rozstrzyga nie tylko treść zobowiązania, ale także np. dyrektywa, zgodnie z którą należy wykonać zobowiązania w sposób odpowiadający zasadom słuszności (zasadom współżycia społecznego), zwyczajom (jak art. 354 KC), zasadom dobrej wiary, czy też usprawiedliwione oczekiwania wierzyciela, o których dłużnik wiedział lub powinien był wiedzieć w chwili powstania zobowiązania. O ile można uznać, że pojęcie „wykonania” rozumiane jest w miarę jednolicie, o tyle sporny jest – zwłaszcza w doktrynie – charakter prawny wykonania. 2. Charakter prawny wykonania zobowiązania. W doktrynie prezentowano – w odniesieniu 2 do zagadnienia charakteru prawnego wykonania – cztery teorie, a mianowicie teorię umowną, „realnego spełnienia świadczenia”, „celowego spełnienia świadczenia” oraz tzw. ograniczoną teorię umowną. Zasadniczy przedmiot rozbieżnych poglądów stanowi kwestia, czy spełnienie świadczenia to tylko określone „faktyczne” zachowanie dłużnika, czy też wykonanie zobowią- zania wymaga także wyrażenia woli przez strony (albo tylko przez dłużnika). Wedle teorii umownej dla spełnienia świadczenia konieczne jest porozumienie stron co do zaspokojenia przez dłużnika długu. Przeciwne stanowisko jest wyrażane przez zwolenników teorii „realnego spełnienia świadczenia”. Według „ograniczonej teorii umownej” wymóg porozumienia doty- czącego spełnienia świadczenia występuje wówczas, gdy samo spełnienie świadczenia wymaga dokonania czynności prawnej (zob. np. A. Szpunar, Charakter prawny wykonania zobowiązania, Rej. 1998, Nr 5; Z. Kuniewicz, Uwagi o charakterze prawnym wykonania zobowiązania na przykładzie zobowiązania pieniężnego, w: Proces cywilny. Nauka, kodyfikacja, praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi (red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik), Warszawa 2012, s. 1145 i nast.). Teoria „celowego spełnienia świadczenia” wreszcie wskazuje, że do spełnienia świadczenia przez dłużnika dochodzi wówczas, gdy dłużnik podejmuje określone zachowania w celu wykonania konkretnego zobowiązania (zob. bliżej np. F. Zoll, w: System PrPryw, t. 6, Suplement, 2010, s. 12 i nast. i cyt. tam literatura). 3. Istota wykonania zobowiązania. Wykonanie zobowiązania polega na zrealizowaniu przez 3 dłużnika wszystkich ciążących na nim obowiązków z zobowiązania wynikających, a zatem nie tylko tych określonych treścią oświadczeń woli, w przypadku gdy zobowiązanie wynika z czynności prawnej, ale także z przepisów, zasad słuszności (zasad współżycia społecznego) czy zwyczajów (por. art. 56 KC). Wszystkie te elementy kształtują treść zobowiązania, a przez to treść powinności dłużnika, przy czym współcześnie wyraźna jest tendencja, wobec postępującej kom- plikacji i zróżnicowania stosunków społeczno-gospodarczych, do wzbogacania treści zobowiązań o różne dodatkowe obowiązki (por. np. F. Zoll, w: System PrPryw, t. 6, Suplement, 2010, s. 12). Popiołek 3 4 5 6 Art. 450 Nb 4–8 Księga trzecia. Zobowiązania 4. Zobowiązanie i świadczenie. Przedmiotem zobowiązania jest świadczenie, czyli zachowa- nie zgodne z tak czy inaczej ukształtowaną treścią zobowiązania. To zachowanie stanowić będzie wykonanie zobowiązania, jeżeli zrealizowane zostanie w odpowiedni sposób, wobec osoby uprawnionej, we właściwym miejscu i we właściwym czasie. Świadczenie, rozumiane jako takie właśnie zachowanie dłużnika, nie jest jednak tożsame z zobowiązaniem. W polskiej doktrynie podkreśla się konieczność odróżnienia zobowiązania i świadczenia i ich odmiennych ról w stosunku cywilnoprawnym (por. np. E. Łętowska, w: System PrPryw, t. 5, 2006, s. 12 i nast.; P. Machnikowski, w: System PrPryw, t. 5, 2006, s. 110 i nast.; A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s. 38 i nast.; G. Tracz, Klauzula generalna nieistotnego naruszenia zobowiązania w krakowskim projekcie przepisów dotyczących wykonania i skutków naruszenia zobowiązań – uwagi krytyczne, w: Rozprawy z prawa cywilnego, własności intelektualnej i prawa prywatnego międzynarodowego. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Bogusławowi Gawlikowi (red. F. Zoll, J. Pisuliński), Warszawa 2012, s. 269 i nast.). W skład zobowiązania bowiem wchodzi nie tylko świadczenie jako jego przedmiot, ale także inne – dodatkowe – elementy (por. np. A. Klein, Elementy, s. 40 i nast.; P. Machnikowski, Swoboda umów według art. 3531 KC. Konstrukcja prawna, Warszawa 2005, s. 45, 73; F. Tracz, Klauzula generalna nieistotnego naruszenia zobowiązania w krakowskim projekcie przepisów dotyczących wykonania i skutków naruszenia zobowiązań – uwagi krytyczne, w: Rozprawy z prawa cywilnego). Chodzi tu zwłaszcza o dodatkowe obowiązki dłużnika, które nie mieszczą się w zakresie obowiązków objętych świadczeniem, ale dłużnik także jest zobowiązany do ich wykonania (por. A. Klein, Elementy, s. 40 i nast.). Innymi słowy, zobowiązanie jest wówczas wykonane, gdy dłużnik wykona wszystkie obowiązki, jakie go obciążają w związku z zaciągnięciem zobowiązania (por. np. G. Tracz, Klauzula generalna nieistotnego naruszenia zobowiązania w krakowskim projekcie przepisów dotyczących wykonania i skutków naruszenia zobowiązań – uwagi krytyczne, w: Rozprawy z prawa cywilnego, s. 277; zob. też wyr. SN z 5.1.2011 r., III CSK 119/10, Legalis), niezależnie od tego, czy stanowią one świadczenie, czy też mają charakter „dodatkowy” czy „uboczny”, obciążających dłużnika w związku z obowiązkiem spełnienia świadczenia głównego, wspomagających lub uzupełniających jego realizację (por. np. J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 44 i nast.). 5. Dopuszczalność świadczenia częściowego. Prawidłowe wykonanie zobowiązania wymaga, jeżeli z treści zobowiązania nie wynika nic innego, spełnienia świadczenia w całości, niepo- dzielnego lub podzielnego. Niekiedy jednak dopuszczalne jest świadczenie częściowe (z mocy ustawy – np. art. 450 lub orzeczenia sądu – np. art. 3571 § 1). 6. Przesłanki odmowy przyjęcia świadczenia częściowego. Jeżeli świadczenie jest podzielne (zob. art. 379), a dług jest wymagalny, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia części świadczenia, chyba że naruszałoby to jego „uzasadniony” interes (co oczywiście nie oznacza, że przyjęcie przez wierzyciela świadczenia częściowego zwalnia dłużnika z odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania). Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wierzycielu. Następstwem nieuzasadnionej odmowy jest popadnięcie wierzyciela w zwłokę (zob. art. 486; zob. też A. Janiak, Glosa do wyr. SN z 22.3.2001 r., V CKN 769/00, PiP 2002, Nr 8, s. 106; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 854; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 556), co uprawnia dłużnika do złożenia przedmiotu częściowego świadczenia do depozytu sądowego (art. 486 § 1 KC). Z reguły naruszenie interesu wierzyciela nie wchodzi w grę w przypadku świadczenia to ocena, czy takie pieniężnego. Jeżeli natomiast chodzi o inne świadczenia podzielne, naruszenie jest możliwe, zależy od konkretnych okoliczności. 7 8 7. „Uzasadniony” interes wierzyciela może się wyrażać tym, że świadczenie częściowe nie jest dla niego – z jakichś względów (które nie muszą być znane dłużnikowi w chwili powstania zobowiązania) – przydatne albo też naraża go na trudności lub szkodę, a także wtedy, gdy świadczenie z natury podzielne z woli stron jest niepodzielne. 8. Zasada realnego wykonania zobowiązań. Uregulowanie art. 450 uznaje się za przejaw zasady realnego wykonania zobowiązań (zob. np. W. Warkałło, Wykonywanie zobowiązań i skutki ich niewykonania według Kodeksu cywilnego, PiP 1965, Nr 8–9). 4 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 1 Art. 451 9. Zwłoka dłużnika. Jeżeli odmowa wierzyciela była uzasadniona, dłużnik popada w zwłokę 9 co do całości świadczenia (zob. art. 476 i nast.). 10. Żądanie spełnienia świadczenia częściowo. Wierzyciel może żądać, by dłużnik spełnił 10 świadczenie częściowo, a nie w całości. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został zastrzeżony na korzyść dłużnika, ten powinien dostosować się do żądania (zob. Czachórski 1970, s. 307; T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 737). 11. Odmowa przyjęcia świadczenia częściowego. Wierzyciel nie może odmówić przyjęcia 11 świadczenia częściowego, zaoferowanego przez dłużnika przed terminem, jeżeli termin ten został zastrzeżony na korzyść dłużnika (zob. art. 457). 12. Pokwitowanie. Spełniając świadczenie częściowe, dłużnik może żądać odpowiedniego 12 pokwitowania. Stosuje się do niego uregulowania art. 462. 13. Zakres zastosowania. W doktrynie zwrócono uwagę, że przepis dotyczy – ze względu 13 na wymóg współdziałania dłużnika i wierzyciela – tylko świadczeń polegających na działaniu (tak T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 737). 14. Częściowa zapłata należności wekslowej. Co do częściowej zapłaty należności wekslowej 14 zob. art. 39 PrWeksl; co do szczególnego uregulowania art. 654 KC zob. np. M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 19.3.2004 r. (IV CK 172/03, Rej. 2006, Nr 1, s. 136). 15. Literatura. Co do ogólnych zagadnień wykonania zobowiązań zob. m.in. W. Warkałło, 15 Wykonywanie zobowiązań i skutki ich niewykonania według Kodeksu cywilnego, PiP 1965, Nr 8–9; tenże, Ogólne zasady wykonywania zobowiązań, SP 1973, Nr 37; Z. Klafkowski, Wymagalność roszczeń, PUG 1970, Nr 11; L. Stecki, Istota wezwania do wypełnienia zobowią- zania, Pal. 1972, Nr 2; E. Zejda, Obowiązki wierzyciela i jego współdziałanie przy wykonaniu zobowiązania przez dłużnika, Pal. 1974, Nr 1; J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 714 i nast.; A. Klein, Skutki prawne braku współdziałania wierzyciela z dłużnikiem, w: Księga pamiątkowa ku czci Profesora Jana Kosika, Wrocław 1990, s. 155 i nast.; Ohanowicz, Górski, Zarys, s. 153 i nast.; Rajski, Prawo o kontraktach, s. 178 i nast.; Czachórski 2009, s. 306 i nast.; Radwański, Olejniczak, 2010, s. 300 i nast.; A. Szpunar, Charakter prawny wykonania zobowiązania, Rej. 1998, Nr 5; M. Lewandowicz-Machnikowska, Wykonanie świadczeń polegających na zaniechaniu na przykładzie umownych zakazów konkurencji, w: Zawieranie i wykonywanie umów. Wybrane zagadnienia (red. E. Gniewek), AUWr 2004, Nr 289, s. 177 i nast.; zob. też wyr. SN z 5.6.1997 r. (II CKN 195/97, niepubl.); F. Zoll, w: System PrPryw, t. 6, Suplement, 2010, s. 11 i nast.; Z. Kuniewicz, Uwagi o charakterze prawnym wykonania zobowiązania na przykładzie zobowiązania pieniężnego, w: Proces Cywilny. Nauka, kodyfikacja, praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi (red. P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik), Warszawa 2012, s. 1145 i nast. Art. 451. [Zaliczenie zapłaty] § 1. Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. § 2. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie, w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów, dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu. § 3. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych – na poczet najdawniej wymagalnego. 1. Zakres zastosowania. Artykuł 451 rozstrzyga kwestię zaliczenia świadczenia spełnionego 1 przez dłużnika, który wobec tego samego wierzyciela ma kilka długów tego samego rodzaju, tj. długów pieniężnych oraz dotyczących świadczenia rzeczy oznaczonych gatunkowo, tej samej jakości (lub kilka obowiązków wynikających wprawdzie z tego samego stosunku zobowiąza- Popiołek 5 2 Art. 451 Nb 2 Księga trzecia. Zobowiązania niowego, ale na tyle odrębnych, że ich wykonywanie może być traktowane jako spełnianie różnych świadczeń, por. J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 735; R. Kolano, Zarachowanie wierzytelności w świetle regulacji artykułu 451 Kodeksu cywilnego, PUG 2002, Nr 7; ponadto np. wyr. SN z 10.8.2005 r., I CK 140/05, Legalis), a spełnione przez niego świadczenie nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich długów (por. wyr. SN z 24.6.2005 r., V CK 806/04, niepubl.). Bez znaczenia jest źródło powstania długów [por. M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 8.3.2002 r. (III CKN 548/00, MoP 2003, Nr 22)]. Zawarte w art. 451 reguły interpretacyjne znajdują zastosowanie tylko wówczas, gdy strony nie umówią się inaczej w kwestii zarachowania spełnianych przez dłużnika świadczeń (por. np. wyr. SA w Katowicach z 8.2.2006 r., I ACa 1693/05, niepubl.; wyr. SN z 21.6.2007 r., IV CSK 95/07, Legalis; wyr. SN z 16.2.2012 r., IV CSK 233/11, Legalis; zob. też K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 854; T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 738; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC, 2010, III, s. 557). Kwestia, w jaki sposób nastąpi zarachowanie, ma istotne znaczenie m.in. ze względu na bieg terminu przedawnienia roszczeń przysługujących wierzycielowi, jak i ewentualne należności uboczne (odsetki) przypadające od poszczególnych długów. 2. Uprawnienia dłużnika i wierzyciela. Co do zasady, decyzja w kwestii zarachowania należy do dłużnika. Może on wskazać, które zobowiązanie wykonuje lub wykona. Wierzyciel nie może sprzeciwić się woli dłużnika. W przeciwnym razie popadnie w zwłokę. Jednakże w ramach zobowiązania (długu) wskazanego przez dłużnika wierzyciel jest uprawniony do zarachowania, wbrew woli dłużnika, w pierwszej kolejności – w takim zakresie, w jakim pozwala na to spełnione przez dłużnika świadczenie – całości lub części wymagalnych należności ubocznych, np. odsetek za opóźnienie, odsetek kapitałowych, kar umownych oraz świadczeń zaległych, np. rat (por. wyr. SN z 7.5.1998 r., I PKN 88/98, OSNAPiUS 1999, Nr 9, poz. 306 – w wyroku tym wskazano, że głównym motywem przyznania wierzycielowi przywileju modyfikowania oczekiwanego przez dłużnika sposobu zarachowania wpłat jest wzgląd na okoliczność, że świadczenia, co do których wierzycielowi przyznano prawo decydowania o sposobie zarachowania, przedawniają się w krótszym czasie niż świadczenia główne – tak spóźnioną wypłatę składników należnego wynagrodzenia za pracę pracownik może zarachować w pierwszej kolejności na zaspokojenie zaległych odsetek związanych z długiem pracodawcy; wyr. SN z 8.3.2002 r., III CKN 548/00, OSNC 2003, Nr 5, poz. 60 z glosą apr. M. Lemkowskiego, MoP 2003, Nr 22, s. 1045; zob. też P. Drapała, Glosa do wyr. SN z 24.1.2002 r., III CKN 495/00, PS 2003, Nr 11–12, s. 153). Dłużnik może zatem wskazać, na który dług zalicza świadczenie, ale to wierzyciel decyduje, czy w ramach tego długu chce zaliczyć wpłatę na należności uboczne (por. wyr. SN z 24.1.2002 r., III CKN 495/00, OSNC 2002, Nr 11, poz. 143). Zasada ogólna znajduje zastosowanie także wówczas, gdy dłużnik ma wobec wierzyciela tylko jeden dług, złożony z należności głównej i odsetek (por. wyr. SN z 19.11.1998 r., III CKN 17/98, Legalis; z 24.1.2002 r., III CKN 495/00, OSNC 2002, Nr 11, poz. 143; z 7.4.2004 r., IV CK 211/03, Legalis; z 9.2.2005 r., II CK 433/04, Legalis; z 31.3.2006 r., IV CSK 132/05, Legalis), a także w przypadku świadczeń okresowych, np. czynszów należnych za kolejne okresy [tak SN w wyr. z 7.1.2009 r., II CSK 409/08, Legalis: „Świadczenie z tytułu stosunku najmu, polegające na płaceniu czynszu, to wiele świadczeń okresowych, z których każde wymagalne jest w innym terminie, (. . . ). W rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług (. . . ). Dłużnik może zatem przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług (czynsz najmu za jaki okres) chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne”; zob. też wyr. SN z 10.8.2005 r., I CK 140/05, Legalis]. Wierzyciel nie jest zobowiązany informować dłużnika o zaliczeniu spełnionego świadczenia na poczet należności z tytułu odsetek; nie jest także zobowiązany do wystawienia pokwitowania, z którego treści wynika, że dokonał takiego zaliczenia. Artykuł 462 § 1 KC daje dłużnikowi uprawnienie do żądania od wierzyciela pokwitowania, ale obowiązek wystawienia takiego pokwitowania powstaje dopiero po zgłoszeniu przez dłużnika takiego żądania (por. wyr. SN z 9.2.2005 r., II CK 433/04, Legalis; zob. też K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 856; por. M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 8.3.2002 r. (III CKN 548/00, MoP 2003, Nr 22). 6 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 3–7 Art. 451 W orzecznictwie przyjęto, że ustawowe odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, którego termin był oznaczony, stają się zaległą należnością uboczną bez potrzeby uprzedniego wezwania dłużnika do zapłaty tych odsetek (wyr. SN z 8.3.2002 r., III CKN 548/00, OSNC 2003, Nr 5, poz. 60). 3. Sposób wyrażenia woli przez dłużnika. Wola dłużnika w kwestii zarachowania wyrażona 3 poprzez czynność prawną (tak R. Kolano, Zarachowanie, s. 28; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 855) może być wyrażona w dowolny sposób. Najczęściej dłużnik, spełniając świadczenie, wskazuje, który dług płaci. Może to uczynić także później, do chwili odebrania pokwitowania, w którym wierzyciel dokonał zarachowania. W wyr. z 16.2.2012 r. (IV CSK 233/11, Legalis), SN wskazał, że w przypadku spełnienia świadczenia odpowiadającego wysokością jednemu z dwóch świadczeń głównych można domniemywać – wobec braku innych okoliczności – że zamiarem dłużnika było zaspokojenie tego długu, który wysokością odpowiada spełnionemu świadczeniu. Również w przypadku, gdy wysokość spełnionego przez dłużnika świadczenia odpowiada wysokością sumie świadczeń głównych wynikających z różnych tytułów można domniemywać wolę dłużnika spełnienia tych świadczeń, a nie tylko jednego z nich wraz z należnościami ubocznymi. 4. Zarachowanie świadczenia przez wierzyciela. Jeżeli dłużnik nie skorzystał z przysłu- 4 gującego mu uprawnienia, wierzyciel może zarachować świadczenie wedle swojego uznania, jednakże tylko poprzez oświadczenie wyrażone w pokwitowaniu (i to oświadczenie kon- tak K. Zagrobelny, w: Gniewek, stytuuje czynność prawną dokonywaną przez wierzyciela, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 856; zob. też M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 8.3.2002 r., III CKN 548/00, MoP 2003, Nr 22, 1045). Jego decyzja staje się skuteczna dopiero wówczas, gdy dłużnik przyjmie pokwitowanie wierzyciela wskazujące kolejność zarachowania (por. wyr. SN z 24.6.2005 r., V CK 806/04, Legalis; przyjęcie pokwitowania traktuje się jako dorozumianą zgodę dłużnika na przedstawioną przez wierzyciela propozycję) – wówczas zostaje wyłączone uprawnienie dłużnika do decydowania o kolejności zapłaty (tak wyr. SA w Poznaniu z 23.5.2007 r., I ACa 224/07, niepubl.). Skoro zaś dłużnik przyjmuje pokwitowanie, które dokonuje określonego zarachowania odmiennego od wskazanego przez dłużnika, to należy przyjąć, że dłużnik zmodyfikował swoje pierwotne stanowisko. Dłużnik może natomiast odmówić przyjęcia pokwitowania i skorzystać ze swojego uprawnienia do zarachowania. Samo sporządzenie pokwitowania i próba wręczenia go dłużnikowi nie są wystarczające dla przyjęcia, że wierzyciel decyduje o sposobie zarachowania (por. K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 856; wyr. SA w Poznaniu z 11.10.2005 r., I ACa 746/05, OSA 2006, Nr 11, poz. 39, s. 21). 5. Przyjęcie pokwitowania. Jeżeli dłużnik, spełniając świadczenie, wskazał zaspokajany dług, 5 a następnie nie odmówił przyjęcia pokwitowania wierzyciela, w którym ten ostatni zaliczył świadczenie na poczet innego długu, wówczas proponuje się uznać, że dłużnik zgodził się na zaproponowany przez wierzyciela sposób zarachowania (tak m.in. R. Kolano, Zarachowanie, s. 29; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC, 2010, III, s. 560; wyr. SN z 24.6.2005 r., V CK 806/04, Legalis; odmiennie jednak K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 856, który słusznie zwraca uwagę, że wcześniejsze zarachowanie prowadzi do wygaśnięcia długu, zatem brak jest przedmiotu ponownego zarachowania przez wierzyciela). To domniemanie może być obalone (tak T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 739). To samo odnoszone jest do przypadku przyjęcia przez dłużnika pokwitowania, w którym wierzyciel określił kolejność zarachowania odmiennie, niż to strony wcześniej uzgodniły. 6. Współdłużnicy solidarni. Prawo wskazania zaspokajanego długu należy do dłużnika 6 dokonującego zapłaty, wobec czego współdłużnicy solidarni poszczególnych długów względem tego samego wierzyciela nie mogą w ramach art. 375 § 1 KC domagać się innego zarachowania zapłaty (wyr. SN z 13.11.1973 r., II PR 287/73, BSN 1974, Nr 2, poz. 32). Co do sytuacji małżonków jako współdłużników zob. K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 857. 7. Brak oświadczeń stron. W braku oświadczeń zarówno dłużnika, jak i wierzyciela 7 (pomiędzy spełnieniem świadczenia przez dłużnika, który nie wskazał sposobu zarachowania, Popiołek 7 Art. 452 Nb 1 Księga trzecia. Zobowiązania a wystawieniem przez wierzyciela pokwitowania winno zachodzić bezpośrednie następstwo czasowe; w przeciwnym wypadku należy przyjąć, że żadna ze stron nie skorzystała z możliwości wyboru sposobu zarchowania, por. wyr. SA w Poznaniu z 11.10.2005 r., I ACa 746/05, OSA 2006, Nr 11, poz. 39; wyr. SN z 27.11.2002 r., I CKN 133/00, niepubl.) spełnione świadczenie zalicza się wedle zasad wskazanych w art. 451 § 3 (por. np. wyr. SN z 17.1.2007 r., II CSK 412/06, MoP 2007, Nr 4, s. 171; przy czym o tym, że dług jest najdawniej wymagalny, decyduje data powstania długu, a nie termin jego zapłaty – wyr. SN z 27.11.2002 r., I CKN 1331/00, Legalis). Jeżeli nie da się ich zastosować, przyjmuje się, że spełnione świadczenie zalicza się na poczet wszystkich długów stosunkowo (tak J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 736; Czachórski 2009, s. 311; Radwański, Olejniczak, 2010, s. 313; T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 739; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 857; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 561; wyr. SN z 27.11.2002 r., I CKN 1331/00, Legalis). Brak wskazania przez dłużnika, który dług chce zaspokoić, nie daje podstaw do przyjęcia, że jego wolą była zapłata długu przedawnionego przed nieprzedawnionymi (wyr. SN z 18.6.1957 r., I CR 456/56, OSPiKA 1958, Nr 9, poz. 228; tak też autorzy, cyt. K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 857, który wszakże wyraża pogląd odmienny, wskazując, że brak jest podstaw do wyłączenia zastosowania uregulowania art. 451). Co do ratio uregulowania zob. wyr. SN z 17.1.2007 r., II CSK 412/06, OSNC 2008, Nr 1, poz. 15; wyr. SA w Poznaniu z 11.10.2005 r., I ACa 746/05, OSA 2006, Nr 11, poz. 39. 8. Wyłączenie stosowania art. 451. Reguły interpretacyjne art. 451 nie znajdują zastosowania, jeżeli wierzyciel zaspokajany jest w drodze egzekucji, a nie przez dobrowolną zapłatę (por. post. SN z 14.1.1957 r., IV CR 589/55, PUG 1957, Nr 12, s. 462; PUG 1958, Nr 2, s. 75), albo w postępowaniu upadłościowym. Koszty egzekucyjne nie są należnością uboczną w rozumieniu art. 451 KC, lecz odrębnym długiem, który pozostaje w związku z podjęciem czynności egzeku- cyjnych (wyr. SN z 7.6.2002 r., IV CKN 1155/00, BSN 2003, Nr 2, s. 11). Zob. też M. Glabas, Sprzedaż nieruchomości z wolnej ręki po zmianie prawa upadłościowego, PS 1998, Nr 12; M. Porzycki, Umorzenie długów w postępowaniu upadłościowym, cz. 1, Pr.Bank. 2006, Nr 6; Z. Woźniak, Podział sum uzyskanych ze zbycia rzeczy obciążonych rzeczowo w postępowaniu upadłościowym, PPH 2005, Nr 3. Przepis art. 451 znajduje natomiast zastosowanie wówczas, gdy dłużnik spełnia za zgodą wierzyciela świadczenie zastępcze, którego wartość nie odpowiada wartości pierwotnego zobowiązania (por. wyr. SN z 15.9.2005 r., II CK 68/05, Legalis). Art. 452. [Świadczenie do rąk nieuprawnionego] Jeżeli świadczenie zostało spełnione do rąk osoby nie uprawnionej do jego przyjęcia, a przy- jęcie świadczenia nie zostało potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy świadczenie zostało spełnione do rąk wierzyciela, który był niezdolny do jego przyjęcia. 1. Uprawnieni do odbioru świadczenia. Osobą uprawnioną do odbioru świadczenia jest wierzyciel lub odpowiednio umocowana osoba działająca w jego imieniu (przedstawiciel ustawowy, pełnomocnik, zastępca wierzyciela działający z urzędu, np. komornik; jednakże przekazanie wierzycielowi przez komornika kwot ściągniętych od dłużnika w wyniku uznanej za bezprawną egzekucji nie może spowodować zmniejszenia lub wygaśnięcia zadłużenia dłużnika; skutek taki może mieć tylko egzekucja, której prawna skuteczność nie została podważona, tak wyr. SN z 10.2.2010 r., V CSK 272/09, Legalis; zob. też J. M. Kondek, Spełnienie świadczenia do rąk nieuprawnionego w wyniku postępowania egzekucyjnego, PPH 2008, Nr 12), zdolni do dokonania odbioru (w zależności od okoliczności w grę wchodzi zdolność do czynności prawnych bądź zdolność „czysto faktyczna”, por. Czachórski 2009, s. 313; A. Rembieliński, w: Komentarz, 1989, t. I, s. 458; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC, 2010, III, s. 562). Jeżeli świadczenie zostanie spełnione do rąk innej osoby bądź też uprawnionej, ale niemającej należytej zdolności do odbioru, zobowiązanie nie jest wykonane z wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami (por. np. wyr. SN z 5.6.1997 r., II CKN 195/97, Legalis; z 13.8.2008 r., I CSK 78/08, Legalis), i to niezależnie od tego, czy dłużnik działał w dobrej, czy w złej wierze. 8 1 8 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 1 Art. 453 Wyjątki od tej zasady uzasadnione są bądź szczególną potrzebą ochrony dobrej wiary dłużnika (jak np. art. 103 i 512 KC), bądź brakiem potrzeby ochrony wierzyciela (jak np. art. 452). Zob. też K. Oplustil, Skutki wypłaty wkładu osobie nieuprawnionej. Uwagi na tle nowej ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, Pr.Bank. 2000, Nr 11; wyr. SN z 27.4.2001 r., III CKN 368/00, OSNC 2002, Nr 1, poz. 8 („Operator, który wie, że z telefonu korzysta osoba nieuprawniona, nie wykonuje swego zobowiązania wynikającego z umowy o świadczenie usługi telefonicznej”). 2. Spełnienie świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej. Jeżeli dłużnik spełnił świadczenie 2 do rąk osoby nieuprawnionej, może żądać zwrotu na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (por. art. 410 KC). Wobec wierzyciela obowiązany jest on natomiast nadal do spełnienia świadczenia, chyba że zachodzi któraś ze wskazanych w art. 452 okoliczności zwalniających dłużnika (por. też P. Machnikowski, Glosa do wyr. SN z 22.11.2002 r., IV CKN 1526/00, OSP 2003, Nr 12, poz. 159; zob. K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 858). 3. Świadczenie z zastrzeżeniem zwrotu. Dłużnik, który nie wie, czy osoba, której chce 3 zaoferować świadczenie, jest uprawniona do odbioru, może spełnić świadczenie z zastrzeżeniem zwrotu (por. art. 411 pkt 1 KC). Wierzyciel, nie narażając się na zarzut zwłoki, nie może odmówić przyjęcia tak zaoferowanego świadczenia (tak też K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 858). Dłużnik może także złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego (por. Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 563). 4. Niezdolność do przyjęcia świadczenia. Wierzyciel jest niezdolny do przyjęcia świadczenia 4 nie tylko wtedy, gdy brak mu odpowiedniej zdolności do czynności prawnych, ale także wówczas, gdy jego „niezdolność” ma charakter faktyczny (np. choroba prowadząca do stanu braku świadomości; por. A. Szpunar, Charakter prawny wykonania zobowiązania, Rej. 1998, Nr 5). Zdolność wierzyciela do czynności prawnych nie ma znaczenia wówczas, gdy wykonanie zobowiązania jest aktem czysto faktycznym albo też polega na zaniechaniu (tak też T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 741). 5. Zwolnienie dłużnika z zobowiązania. Zgodnie z art. 452 dłużnik zwolniony jest z zobowią- 5 zania mimo spełnienia do rąk osoby nieuprawnionej (bądź wierzyciela niezdolnego do odbioru), jeżeli wierzyciel (lub jego przedstawiciel ustawowy) potwierdził przyjęcie świadczenia (co można uznać za udzielenie ex post upoważnienia do odbioru). Potwierdzenie może nastąpić w dowolny sposób, chociaż oczywiście ze względów dowodowych najlepiej jest, jeżeli wierzyciel wystawi dokument pokwitowania. Mimo braku potwierdzenia dłużnik jest zwolniony w takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał (przez co należy rozumieć zarówno zwiększenie aktywów, jak i zmniejszenie pasywów; por. np. wyr. SN z 21.3.1997 r., II CKN 55/97, Legalis). Ciężar dowodu, co do przesłanki potwierdzenia lub skorzystania, spoczywa na dłużniku. Zob. też wyr. SA w Białymstoku z 3.7.2003 r. (I ACa 350/03, OSAB 2003, Nr 4, poz. 8). 6. Orzecznictwo. W wyroku z 5.1.2011 r. (III CSK 119/10, Legalis), SN wskazał, że „jeżeli 6 wierzyciel ma wiedzę o spełnieniu świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej i jest to wynikiem uzgodnień pomiędzy wierzycielem, dłużnikiem i osobą nieuprawnioną, to mimo iż w świetle postanowień umowy łączącej wierzyciela i dłużnika nie dochodzi do zmiany umownego sposobu spełnienia świadczenia, wierzyciel, w świetle zasad współżycia społecznego tj. zasady uczciwego obrotu i zaufania do kontrahenta umowy, nie może powoływać się następnie na negatywne konsekwencje, które mogą (lecz nie muszą) wyniknąć z takiego sposobu spełnienia świadczenia”. Art. 453. [Świadczenie zamiast wykonania] Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. Jednakże gdy przedmiot świadczenia ma wady, dłużnik obowiązany jest do rękojmi według przepisów o rękojmi przy sprzedaży. 1. Zmiana przedmiotu świadczenia. Prawidłowe wykonanie zobowiązania przez dłużnika 1 może nastąpić jedynie przez świadczenie określone w treści zobowiązania. Wierzyciel nie Popiołek 9 2 Art. 453 Nb 2 Księga trzecia. Zobowiązania jest więc zobowiązany do przyjęcia innego świadczenia niż określone treścią zobowiązania, chociażby nie różniło się ono znacznie od świadczenia zaoferowanego. Niekiedy jednak dojść może do zmiany przedmiotu świadczenia. Jeden z przypadków takiej zmiany (tzw. datio in solutum; świadczenie w miejsce wypełnienia) uregulowano w art. 453. Zob. P. Drapała, Świadczenie w miejsce wykonania (datio in solutum), PiP 2003, Nr 12; D. Celiński, Konstrukcja datio in solutum w praktyce notarialnej, Rej. 2006, Nr 4; M. Kućka, Glosa do wyr. SN z 3.7.2008 r. (IV CSK 149/08, Rej. 2010, Nr 1). 2. Świadczenie w miejsce wypełnienia. Świadczenie w miejsce wypełnienia, prowadzące do wygaśnięcia jakiegokolwiek zobowiązania (co do wyjątków zob. P. Drapała, Świadczenie) z zaspokojeniem wierzyciela, bądź jego części (tak K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 859; wyr. SN z 15.9.2005 r., II CK 68/05, Legalis), ma miejsce wówczas, gdy pomiędzy stronami zawarta zostaje ważna (por. wyr. SN z 20.3.2003 r., III CKN 804/00, Legalis) odpłatna umowa rozporządzająca – pactum de in solutum dando (por. J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 852; P. Drapała, Świadczenie; zob. jednak M. Pyziak-Szafnicka, w: System PrPryw, t. 6, 2009, s. 1077), przysparzająca i kauzalna (solvendi causa por. P. Drapała, Świadczenie). Według tej umowy dłużnik spełni świadczenie inne niż określone treścią zobowiązania [przy czym jest całkowicie obojętne, na ile to świadczenie jest „inne”, byleby jego spełnienie nastąpiło w chwili zawarcia umowy; zob. np. wyr. SN z 3.7.2008 r. (IV CSK 149/08, OSNC 2009, Nr 1, poz. 17) – przeniesienie własności nieruchomości przez pożyczkobiorcę w celu zwolnienia się z długu wynikającego z umowy pożyczki; por. też glosa A. Sylwestrzak, GSP Prz.Orz. 2009, Nr 3, s. 49. P. Drapała, Świadczenie, zauważa, że nie jest wystarczająca „modyfikacja pierwotnego świadczenia”, jednakże nie wskazuje kryterium odróżnienia „modyfikacji” świadczenia od „innego” świadczenia; co do wręczenia czeku w miejsce zapłaty gotówką zob. A. Szpunar, O zapłacie dokonanej za pomocą czeku, PS 1993, Nr 3; J. P. Naworski, Opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego z umów wzajemnych (wybrane zagadnienia), PUG 1991, Nr 11–12; co do wydania weksla zob. orz. SN z 29.4.1946 r. (C III 932/45, OSN(C) 1948, Nr II, poz. 32); ponadto glosa M. H. Kozińskiego do uchw. SN z 13.11.1975 r. (IV PZP 9/75, OSPiKA 1977, Nr 5, poz. 95); co do zmiany waluty w ramach świadczenia pieniężnego zob. wyr. SN z 8.2.2002 r. (II CKN 671/00, OSNC 2002, Nr 12, poz. 158); wyr. SN z 18.1.2001 r. (V CKN 1840/00, OSNC 2001, Nr 7–8, poz. 114, z glosą K. Zagrobelnego, OSP 2003, Nr 4, poz. 50); krytycznie P. Drapała, Świadczenie], zaś wierzyciel takie świadczenie przyjmie (zobowiązanie wygasa tylko wówczas, gdy umowie stron towarzyszy rzeczywiste spełnienie świadczenia przez dłużnika; sama umowa o zmianie przedmiotu świadczenia może ewentualnie prowadzić do odnowienia – zob. art. 506; por. też orz. SN z 29.4.1946 r., C III 934/45, OSN(C) 1948, Nr II, poz. 32; M. Dworak, Niektóre przypadki wygaśnięcia zobowiązań, Rej. 1993, Nr 10; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 859; M. Kućka, Glosa do wyr. SN z 3.7.2008 r., IV CSK 149/08, Rej. 2010, Nr 1; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 564; M. Pyziak-Szafnicka, w: System PrPryw, t. 6, 2009 s. 1074; odmiennie P. Drapała, Świadczenie, który odmawia – wbrew literalnemu brzmieniu przepisu art. 453 – uznania realnego charakteru umowy o datio in solutum; według tego autora oddzielić trzeba element umowy o datio in solutum, która jest źródłem upoważnienia przemiennego po stronie dłużnika, od spełnienia przewidzianego w niej świadczenia – czynności wykonawczej; konsekwentnie też w ujęciu tego autora umowa o datio in solutum niepołączona ze spełnieniem świadczenia nie może być uznana za odnowienie). Szczególnym przypadkiem świadczenia w miejsce wykonania jest przelew wierzytelności w miejsce wykonania (cessio in solutum), zob. P. Drapała, Świadczenie; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 859; wyr. SN z 17.10.2008 r. (I CSK 100/08, MoP 2010, Nr 4, s. 229), w którym podkreślono, że przelew przez dłużnika na wierzyciela „dla rozliczenia się” wierzytelności przysługującej dłużnikowi względem osoby trzeciej nie stanowi w razie wątpliwości – z przyczyn analogicznych do leżących u podstaw rozwiązania przewidzianego w art. 506 § 2 KC – świadczenia w miejsce wykonania (zob. też P. Drapała, Glosa do wyr. SN z 17.10.2008 r., I CSK 100/08, OSP 2010, Nr 3, poz. 31). 10 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 3–8 Art. 453 3. Udział osoby trzeciej. O dopuszczalności świadczenia w miejsce wykonania z udziałem 3 osoby trzeciej (osoba trzecia spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, niż miał wykonać dłużnik) zob. P. Drapała, Świadczenie; D. Celiński, Konstrukcja. 4. Umowa o przepadek. Co do oceny w świetle art. 453 tzw. umowy o przepadek zob. 4 A. Roman, Umowa o przepadek na tle ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, Rej. 1998, Nr 9; P. Drapała, Świadczenie. 5. Skutek świadczenia w miejsce wypełnienia. Skutkiem świadczenia w miejsce wypełnienia 5 jest wygaśnięcie tego zobowiązania, z którego wynikał obowiązek świadczenia „zastąpionego” przez dłużnika w warunkach określonych w art. 453. Nie ma ono natomiast oczywiście wpływu na ewentualnie istniejące wzajemne zobowiązanie wierzyciela (P. Drapała, Świadczenie, mylnie utożsamia zobowiązanie będące stosunkiem prawnym z umową wzajemną będącą źródłem dwóch „przeciwstawnych” zobowiązań). Spełnienie świadczenia zastępczego może też prowadzić do częściowego wykonania zobowiązania, jeżeli strony tak postanowiły (por. wyr. SN z 15.9.2005 r., II CK 68/05, Legalis; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 859). 6. Nadwyżka. Słuszne jest spostrzeżenie, że w przypadku, w którym wartość świadczenia 6 spełnionego przez dłużnika przewyższa wartość świadczenia pierwotnego, nadwyżka podlega zwrotowi na rzecz dłużnika tylko wówczas, gdy strony wyraźnie tak postanowiły (P. Drapała, Świadczenie; według wyr. SN z 15.9.2005 r., II CK 68/05, Legalis, w sytuacji gdy wartość speł- nionego świadczenia zastępczego nie odpowiada wartości pierwotnego zobowiązania, wartość tych prac może być zaliczona na poczet zobowiązania stosownie do reguł określonych w art. 451 KC); co do sytuacji odwrotnej zob. wyr. SA w Poznaniu z 15.2.2006 r. (I ACa 1235/05, niepubl.). 7. Wady przedmiotu świadczenia. Jeżeli przedmiot spełnionego świadczenia miał wady, 7 zobowiązanie mimo to wygasa (zatem wierzyciel nie może domagać się spełnienia pierwotnego świadczenia), ale dłużnik ponosi odpowiedzialność za wady według odpowiednio stosowanych (P. Drapała, Świadczenie) przepisów o rękojmi przy sprzedaży (zob. art. 556 i nast.), jeżeli przepisy te mogą znaleźć zastosowanie ze względu na przedmiot świadczenia (według wyr. SN z 17.4.2002 r., IV CKN 985/00, OSP 2003, Nr 8, poz. 97 z glosą częściowo kryt. P. Drapały, przepisy o rękojmi mają zastosowanie także wówczas, gdy przedmiotem nowego świadczenia jest wierzytelność), a strony nie dokonały w umowie o datio in solutum modyfikacji reżimu tej odpowiedzialności (w granicach wskazanych w art. 558 § 1 KC). Zakres zastosowania przepisów o rękojmi jest sporny: według P. Drapały, (Świadczenie) wierzyciel nie może domagać się usunięcia wady, ani wydania rzeczy wolnej od wad, gdyż roszczenia te są ściśle związane ze stosunkiem sprzedaży, może natomiast odstąpić od umowy albo obniżyć cenę; odmiennie, jak się wydaje słusznie M. Pyziak-Szafnicka (w: System PrPryw, t. 6, 2009, s. 1088), która dopuszcza – w zależności od okoliczności – możliwość skorzystania przez wierzyciela z uprawnienia do żądania wydanie rzeczy wolnej od wad albo usunięcie wady. Podstawą tej odpowiedzialności jest przepis ustawy, a nie utrzymane w mocy, w odpowiedniej części, zobowiązanie dotychczasowe (tak jednak K. Zawada, Umowy przenoszące wierzytelność, cz. 2, Rej. 1992, Nr 1). P. Drapała (Świadczenie) wskazuje na przypadki, w których wyłączone bądź ograniczone będzie stosowanie przepisów o rękojmi, ze względu na stosunek prawny, który był źródłem zobowiązania. Jeżeli wierzyciel skorzysta z przysługującego mu na podstawie przepisów o rękojmi upraw- nienia do odstąpienia od umowy, wówczas reaktywuje się pierwotne zobowiązanie dłużnika (tak T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 742; tamże propozycja analogicznego zastosowania art. 560 § 3 KC, uzasadniającego żądanie przez wierzyciela, w miejsce żądania obniżenia ceny, że zobowiązanie wygasło tylko częściowo; zob. też P. Drapała, Świadczenie; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 860). 8. Sprzedaż konsumencka. Brak jest podstaw do stosowania – w przypadku datio in solutum 8 – przepisów ustawy z 27.7.2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.; tak P. Drapała, Świadczenie; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 566; odmiennie K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 860). Popiołek 11 Art. 454 Nb 1–4 Art. 454. [Miejsce spełnienia] Księga trzecia. Zobowiązania 1 2 3 4 § 1. Jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobo- wiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia; jeżeli wierzyciel zmienił miejsce zamieszkania lub siedzibę po powstaniu zobowiązania, ponosi spowodowaną przez tę zmianę nadwyżkę kosztów przesłania. § 2. Jeżeli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa. 1. Obowiązek spełnienia świadczenia w miejscu wykonania. Prawidłowe wykonanie zobowiązania przez dłużnika może nastąpić jedynie przez spełnienie świadczenia (zarówno głównego, jak i świadczeń ubocznych) w należytym miejscu, będącym miejscem wykonania zobowiązania (por. np. wyr. SA w Lublinie z 28.2.1991 r., I ACr 20/91, OSA 1992, Nr 3, poz. 23). Świadczenie w innym miejscu, za zgodą wierzyciela, może być uznane, w zależności od okoliczności, za datio in solutum (por. T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania, Warszawa 1982, s. 116). W przypadku braku takiej zgody świadczenie spełnione jest nienależycie, wierzyciel może nie odebrać świadczenia i wówczas dłużnik popadnie w zwłokę. Dojść może także – w zależności od okoliczności – do niewykonania zobowiązania. 2. Miejsce wykonania zobowiązania niepieniężnego. Dłużnik powinien spełnić świadczenie w miejscu oznaczonym w treści zobowiązania (określonej ustawą lub czynnością prawną) bądź wynikającym z jego właściwości. Jeżeli brak takiego oznaczenia, miejscem spełnienia świadczenia niepieniężnego jest miejsce, w którym dłużnik w chwili powstania zobowiązania miał swoje miejsce zamieszkania lub siedzibę (zob. odpowiednio art. 25 i nast. KC, art. 41 KC, przy czym na tle art. 454 chodzi o miejsce zamieszkania lub siedziby rozumiane jako konkretny adres) lub, jeżeli zobowiązanie miało związek z przedsiębiorstwem dłużnika, i tylko wtedy, miejsce siedziby przedsiębiorstwa (zob. J. Jacyszyn, Miejsce wykonania świadczenia, MoP 1994, Nr 2). Dłużnik, który nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby, powinien spełnić świadczenie w miejscu pobytu. 3. Zobowiązania wynikające z papierów wartościowych. W przypadku zobowiązań wy- nikających z papierów wartościowych wierzyciel musi zgłosić się do dłużnika i przedstawić dokument do zapłaty, a dłużnik jest zobowiązany do świadczenia za zwrotem dokumentu (por. A. Szpunar, Uwagi o papierach wartościowych na okaziciela, PPH 1993, Nr 14; tenże, Sądowe dochodzenie roszczeń z weksla, Rej. 1995, Nr 5; ponadto Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 570). 4. Miejsce wykonania zobowiązania pieniężnego. W wypadku świadczeń pieniężnych, jeżeli nic innego nie wynika z treści zobowiązania („właściwości zobowiązania” nie odgrywają tu istotnej roli, por. L. Stecki, Opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych, Poznań 1970, s. 10; uchw. SN z 14.2.2002 r., III CZP 81/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 131; przeciwnie J. P. Naworski, Zobowiązania pieniężne w obrocie gospodarczym, MoP 1994, Nr 6, który oznaczenie miejsca wykonania świadczenia pieniężnego w obrocie bezgotówkowym uzasadnia „właściwościami zobowiązania”), dłużnik powinien spełnić świadczenie w miejscu zamiesz- kania (siedziby lub siedziby przedsiębiorstwa) wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia (por. post. SN z 8.11.1991 r., II CO 16/91, OSNCPiUS 1993, Nr 3, poz. 40; decyzja SKO w Krakowie z 23.5.1995 r., KO 354/95/L, OSS 1995, Nr 3, poz. 87; L. Stecki, Opóźnienie, s. 14 i nast.), bądź w miejscu jego pobytu (tak też np. Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 568). Skutkiem zmiany tego miejsca po powstaniu zobowiązania jest obciążenie wierzyciela wywołaną przez to nadwyżką kosztów, jednakże dłużnik musi ustalić aktualne miejsce zamieszkania (siedziby) wierzyciela (por. wyr. SN z 5.1.2001 r., V CKN 185/00, Legalis). W razie przelewu wierzytelności dłużnik powinien dokonać zapłaty w miejscu zamieszkania (siedziby) nabywcy wierzytelności w chwili spełnienia świadczenia (uchw. SN z 14.2.2002 r., III CZP 81/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 131; G. Filcek, Spór dłużnika z cesjonariuszem o sąd miejscowo właściwy do dochodzenia świadczeń pieniężnych nabytych w drodze przelewu 12 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 5–9 Art. 454 wierzytelności, PS 2001, Nr 10). Wierzyciel ponosi odpowiedzialność za podanie dłużnikowi nieprawdziwych lub tylko niepełnych danych co do jego miejsca zamieszkania czy siedziby (por. wyr. SN z 13.9.1985 r., IV CR 225/85, OSNC 1986, Nr 9, poz. 143). Jednakże cesjonariusz nie ma uprawnienia do jednostronnego wiążącego wskazania swojego rachunku bankowego jako miejsca zapłaty, nawet wówczas kiedy umowa z cedentem przyjmowała, że zapłata nastąpi na rachunek bankowy cedenta (tak wyr. SA w Poznaniu z 14.10.2003 r., I ACa 842/03, OSA 2005, Nr 3, poz. 15). 5. Świadczenie związane z przedsiębiorstwem. Ogólne zasady co do miejsca spełnie- 5 nia (miejsce zamieszkania/siedziby dłużnika albo wierzyciela) nie ulegają zmianie, jeżeli świadczenie ma związek z przedsiębiorstwem drugiej strony: świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania (siedziby) wierzyciela, chociażby było ono związane z przedsiębiorstwem dłużnika; świadczenie niepieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania (siedziby) dłużnika, chociażby było ono związane z przedsiębiorstwem wierzyciela (por. T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 743; zob. też wyr. SN z 8.11.1991 r., II CO 16/91, OSNCP 1993, Nr 3, poz. 40). 6. Dług oddawczy i odbiorczy. Przyjmuje się powszechnie (por. L. Stecki, Opóźnienie, s. 18 6 i nast.; J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 738; Czachórski 2009, s. 314; Radwański, Olejniczak 2010, s. 313; A. Orłowska, Glosa do wyr. NSA z 25.11.1998 r., III SA 1714/97, MoP 1999, Nr 9, s. 45), że jeżeli strony nie umówiły się inaczej, dług pieniężny jest tzw. długiem oddawczym, co oznacza, że dłużnik powinien dostarczyć przedmiot świadczenia wierzycielowi na swój koszt i ryzyko. On także powinien ustalić miejsce zamieszkania (siedziby) wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Dług niepieniężny jest natomiast tzw. długiem odbiorczym: wierzyciel powinien zgłosić się u dłużnika celem odebrania, na swój koszt i ryzyko, przedmiotu świadczenia. 7. Oznaczenie długu jako oddawczego lub odbiorczego ma znaczenie w kwestii zachowania 7 terminu spełnienia świadczenia, zob. art. 455. 8. Miejsce wykonania i miejsce świadczenia. W doktrynie odróżnia się, obok miejsca 8 wykonania zobowiązania, także miejsce świadczenia (por. J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 738). To ostatnie oznacza miejsce, w którym dłużnik dopełnia ze swej strony wszystkiego, co jest niezbędne dla należytego spełnienia świadczenia. Miejsce wykonania zaś to miejsce, gdzie następuje zaspokojenie interesu wierzyciela. To rozróżnienie nabiera znaczenia wówczas, gdy miejsca te nie pokrywają się (np. dłużnik wysyła z określonego miejsca kwotę pieniężną – miejsce świadczenia – do miejsca zamieszkania wierzyciela – miejsce wykonania). Pojawiające się wówczas pytanie, w którym z tych miejsc nastąpiło wykonanie zobowiązania, należy z reguły rozstrzygać na korzyść miejsca zaspokojenia interesu wierzyciela (jako że tam w istocie rzeczy świadczenie zostało spełnione, por. art. 544 KC, orz. cyt. J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, s. 379; T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika, s. 67; także L. Stecki, Opóźnienie, s. 19; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 566). 9. Obrot bezgotówkowy. W konsekwencji np. w obrocie bezgotówkowym (świadczenie 9 spełniane w tym obrocie jest także świadczeniem pieniężnym, bo przepisy KC nie rozróżniają świadczeń pieniężnych gotówkowych i bezgotówkowych, por. np. Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC, 2010, III, s. 570) miejscem wykonania jest miejsce, w którym znajduje się rachunek bankowy wierzyciela, a nie miejsce zamieszkania (siedziby) wierzyciela lub miejsce, w którym nastąpiło obciążenie rachunku dłużnika, por. wyr. SN z 8.11.1989 r. (III CRN 345/89, Pal. 1992, Nr 1–2, s. 88 z glosą J. P. Naworskiego); post. SN z 3.12.1987 r. (II CZ 162/87, Legalis); uchw. SN z 20.11.1992 r. (III CZP 138/92, OSNC 1993, Nr 6, poz. 96); z 4.1.1995 r. (III CZP 164/94, OSNC 1995, Nr 4, poz. 62); wyr. SA w Lublinie z 28.2.1991 r. (I ACr 20/91, OSA 1992, Nr 3, poz. 23); ponadto A. Chłopecki, Zagadnienia prawne rozliczeń bankowych, Gl. 1996, Nr 11; A. Socha, Bankowe rozliczenia pieniężne a świadczenia pieniężne, R.Pr. 2000, Nr 2; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 570. Ponadto w uchw. SN z 25.6.2003 r. (III CZP 28/03, OSNC 2004, Nr 5, poz. 71); także w uchw. SN z 14.2.2002 r. (III CZP 81/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 131), podkreśla się, że uznanie siedziby banku prowadzącego Popiołek 13 Art. 455 Nb 1–2 Księga trzecia. Zobowiązania rachunek wierzyciela za miejsce spełnienia świadczenia pieniężnego jest dopuszczalne tylko w tych wypadkach, w których obie strony wyraziły zgodę na zapłatę na określony rachunek wierzyciela, zatem samo wskazanie dłużnikowi przez wierzyciela rachunku bankowego, na który ma zapłacić (np. w fakturze), nie rozstrzyga o miejscu spełnienia świadczenia (zob. K. Korzan, Miejsce i termin zapłaty w pozaegzekucyjnym wykonaniu zobowiązania, R.Pr. 1993, Nr 4; P. Babiarz, Spełnienie świadczenia w obrocie bankowym. Praktyka, MoP 2002, Nr 2). Dłużnik zatem ponosi ryzyko przypadkowej utraty wysłanych wierzycielowi pieniędzy (tak orz. SN z 23.2.1954 r., I CR 147/54, OSNCK 1955, Nr 1, poz. 8; zob. też wyr. SA w Lublinie z 28.2.1991 r., I ACr 20/91, OSA 1992, Nr 3, poz. 23), niezależnie od tego, w jaki sposób spełniał świadczenie (osobiście, za pośrednictwem osoby trzeciej, wyspecjalizowanego przedsiębiorcy itd.). Jednakże skutki podania przez wierzyciela niewłaściwego adresu czy niepoinformowania dłużnika o zmianie miejsca zamieszkania obciążają wierzyciela (tak wyr. SN z 13.9.1985 r., IV CR 225/85, OSNC 1986, Nr 9, poz. 143). Co do zastosowania uregulowania art. 22 SwDzGospU zob. K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 861; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC, 2010, III, s. 572. Co do miejsca płatności sumy wekslowej zob. art. 1 pkt 5, art. 87 i 101 pkt 4 PrWeksl, por. uchw. SN z 14.2.2002 r., III CZP 81/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 131; uchw. SN z 20.11.1992 r., III CZP 138/92, OSNCP 1993, Nr 6, poz. 96. 10 11 10. Świadczenia z umowy wzajemnej. Świadczenia z umowy wzajemnej powinny być – co do zasady – spełnione równocześnie (por. art. 488 § 1 KC), co oznacza także spełnienie w tym samym miejscu („z ręki do ręki”). Jeżeli zatem w umowie wzajemnej oznaczono tylko miejsce spełnienia jednego ze świadczeń (albo takie miejsce wynika z właściwości zobowiązania), wówczas, w braku odmiennych wskazówek, świadczenie wzajemne powinno być spełnione w tym samym miejscu (por. T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 745). 11. Miejsce wykonania w przepisie art. 34 KPC. Co do oznaczenia miejsca wykonania zobowiązania na użytek art. 34 KPC zob. post. SN z 8.11.1991 r. (II CO 16/91, OSNCPiUS 1993, Nr 3, poz. 40); uchw. SN z 14.2.2002 r. (III CZP 81/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 131). Zob. też wyr. SA w Poznaniu z 14.10.2003 r. (I ACa 842/03, OSA 2005, Nr 3, poz. 15); post. SA w Katowicach z 17.6.1992 r. (I ACz 268/92, OSA 1993, Nr 1, poz. 3). Ponadto np. Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 567. Art. 455. [Termin] Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowią- zania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. 1 2 1. Zobowiązania terminowe i bezterminowe. Przepis art. 455 uzasadnia podział zobowiązań na terminowe oraz bezterminowe. Zobowiązania terminowe to takie, w których termin spełnienia świadczenia jest oznaczony przez strony albo ustawę lub wynika z właściwości zobowiązania. Zobowiązania bezterminowe to zaś takie, których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony. 2. Oznaczenie terminu spełnienia świadczenia. Prawidłowe wykonanie zobowiązania przez dłużnika może nastąpić jedynie przez spełnienie świadczenia w całości we właściwym czasie. Termin spełnienia świadczenia może być określony ściśle (data lub inne oznaczenie dnia) lub przez wskazanie zdarzenia, które musi w przyszłości nastąpić (zobowiązanie terminowe). W zobowiązaniu terminowym termin może być oznaczony przez ustawę, umowę stron lub może wynikać z właściwości zobowiązania (por. np. wyr. SN z 20.4.1964 r., I PR 271/62, OSNC 1965, Nr 4, poz. 68; wyr. SA w Warszawie z 10.12.1996 r., I ACa 38/96, OSA w Warszawie 1997, Nr 3, poz. 26; zob. też T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 745; P. Babiarz, Spełnienie świadczenia w obrocie bankowym, MoP 2002, Nr 2; M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 8.3.2002 r., III CKN 548/00, MoP 2003, Nr 22, s. 1045; M. Kląskała, Wykonanie zobowiązania z umowy deweloperskiej, Rej. 2003, Nr 3) albo z orzeczenia właściwego organu (wyr. SN z 29.1.1997 r., I CKU 60/96, MoP – Zestawienie Tez 1999, Nr 3, poz. 31; z 21.11.1997 r., I CKU 150/97, MoP 14 Popiołek Tytuł VII. Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Nb 3–7 Art. 455 – Zestawienie Tez 1999, Nr 3, poz. 29; z 2.6.2000 r., II CKN 501/99, niepubl.). Oznaczenie terminu może być pozostawione także tylko woli dłużnika (tak A. Rembieliński, w: Komentarz 1989, t. I, s. 461; M. Piekarski, w: Komentarz 1972, t. 2, s. 1139; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 862; wyr. SA w Łodzi z 2.4.1993 r., I ACr 121/93, OSA 1994, Nr 3, poz. 16). Chodzi tu zwłaszcza o przypadek, gdy strony wskazały, że dłużnik obowiązany jest spełnić świadczenie wtedy, kiedy będzie mógł to uczynić, gdy będzie posiadał stosowne środki niezbędne do spełnienia świadczenia (por. Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 574). Moment wykonania świadczenia zależy zatem tylko od możliwości dłużnika, jednakże weryfikowalnych w przypadku sporu. Co do sposobu obliczania terminów zob. art. 110 i nast. 3. Egzekucja z rachunku bankowego. Jeżeli komornik prowadzi egzekucję z rachunku 3 bankowego dłużnika, spełnienie świadczenia na rzecz wierzyciela następuje w chwili uznania rachunku bankowego komornika (wyr. SN z 6.7.1999 r., II CKN 394/98, OSNC 2000, Nr 2, poz. 30). 4. Obowiązek spełnienia świadczenia, którego termin nie został ściśle oznaczony, zależy 4 niekiedy od wypowiedzenia przez jedną ze stron. Jego następstwem jest wyznaczenie terminu wykonania zobowiązania (por. np. art. 673, 723 KC). 5. Zobowiązanie bezterminowe. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani 5 też nie wynika z właściwości zobowiązania (zobowiązanie bezterminowe), dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela do spełnienia (por. np. J. P. Naworski, Opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego z umów wzajemnych, PUG 1991, Nr 11–12). Z chwilą wezwania zobowiązanie dotychczas bezterminowe przekształca się w zobowiązanie terminowe, a na dłużniku spoczywa obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia (por. też wyr. SA w Katowicach z 21.11.1995 r., I ACr 592/95, OSA 1996, Nr 10, poz. 48; M. Lemkowski, Glosa do wyr. SN z 8.3.2002 r., III CKN 548/00, MoP 2003, Nr 22, s. 1045). Jednakże w przypadku gdy niezwłoczność świadczenia wynika z umowy, musi być ono spełnione nawet bez wezwania, gdyż strony ową niezwłoczność same przewidziały (K. H. Jabłoński, Glosa do uchw. TK z 11.1.1995 r., W 11/94, Gl. 1995, Nr 6, s. 9). 6. Przykłady zobowiązań bezterminowych. Zobowiązaniem bezterminowym jest np. zo- 6 bowiązanie z tytułu nienależnego świadczenia (tak wyr. SN z 3.4.1998 r., III CKN 436/97, Legalis; uchw. z 26.11.2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 75; wyr. z 8.7.2010 r., II CSK 126/10, Legalis; wyr. SA w Krakowie z 4.9.2008 r., I ACa 635/08, niepubl.; wyr. SA w Warszawie z 19.4.2011 r., VI ACa 1168/10, niepubl.; W. Dubois, E. Jaroń, Odsetki za opóźnienie co do nienależnego świadczenia, Rej. 2000, Nr 1; P. Drapała, Glosa do wyr. SN z 22.3.2001 r., V CKN 769/00, PPH 2003, Nr 2, s. 48), zobowiązanie naprawienia szkody, w tym wynikłej ze zwłoki dłużnika (wyr. SN z 19.9.2000 r., IV CKN 92/00, OSNC 2001, Nr 3, poz. 36; z 21.2.2002 r., IV CKN 793/00, OSNC 2003, Nr 2, poz. 22; wyr. SA w Katowicach z 8.8.2012 r., V ACa 369/12, niepubl.; wyr. SA w Poznaniu z 19.12.2012 r., I ACa 1023/12, niepubl.), zobowiązanie do zapłaty odsetek za opóźnienie (por. L. Stecki, Glosa do uchw. SN z 5.4.1991 r., III CZP 20/91, OSP 1992, Nr 1, poz. 3; Z. Strus, Glosa do post. SN z 5.10.1994 r., III CZP 128/94, OSP 1995, Nr 5, poz. 107; wyr. SA w Lublinie z 24.1.2006 r., I ACa 887/05, niepubl.; J. P. Naworski, Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o odsetki za opóźnienie, PPH 1999, Nr 11; odmiennie A. Pyrzyńska, Glosa do uchw. SN(7) z 26.1.2005 r., III CZP 42/04, OSP 2006, Nr 1, poz. 1; zob. też wyr. SN z 22.6.2010 r., IV CSK 16/10, Legalis), zobowiązanie do zapłaty kary umownej (wyr. SN z 30.6.2011 r., III CSK 282/10, Legalis), zobowiązanie do zapłaty zachowku (wyr. SA w Warszawie z 23.10.2012 r., I ACa 460/12, niepubl.; wyr. SA w Białymstoku z 10.1.2013 r., I ACa 688/12, niepubl.; zob. też A. Szpunar, Przedawnienie uprawnień z tytułu zachowku, Rej. 2001, Nr 9). 7. Wezwanie do spełnienia świadczenia. Wezwanie jest oświadczeniem (L. Stecki, Opóź- 7 nienie, s. 38; tenże, Istota wezwania do wypełnienia zobowiązania, Pal. 1972, Nr 2, mówi o oświadczeniu „zbliżonym do czynności prawnej”; por. też M. Smyk, Glosa do wyr. SN z 23.10.2001 r., I CKN 323/99, OSP 2003, Nr 10, poz. 122; J. Dąbrowa, w: System, t. III, cz. 1, Popiołek 15 Art. 455 Nb 8–9 Księga trzecia. Zobowiązania s. 741; Czachórski 2009, s. 315; A. Rembieliński, w: Komentarz 1989, t. I, s. 461; T. Wiśniewski, w: Komentarz 2011, I, s. 747; Radwański, Olejniczak, 2010, s. 315; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2013, s. 863; Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 575, mówią o „oświadczeniu woli”) skierowanym przez wierzyciela do dłużnika, w którym wzywa go do spełnienia świadczenia. Takim wezwaniem jest np. doręczenie dłużnikowi faktury, jednakże tylko wtedy, gdy zawiera ona stosowną wzmiankę co do sposobu i czasu zapłaty [zob. wyr. SN z 14.1.1987 r. (IV CR 461/86, Legalis); uchw. SN z 19.5.1992 r. (III CZP 56/92, OSNCPiUS 1992, Nr 12, poz. 219); wyr. SN z 23.10.2001 r. (I CKN 323/99, OSNC 2002, Nr 7–8, poz. 94); z 7.7.2005 r. (IV CK 28/05, Legalis); z 14.2.2006 r. (II CK 403/05, Legalis); z 16.9.2004 r. (IV CK 659/03, Legalis); też P. Czerski, I. Szpringer, Cywilnoprawne skutki wystawienia i doręczenia faktury pro forma, Rej. 2002, Nr 5; krytycznie K. Korzan, Glosa do uchw. SN z 19.5.1992 r. (III CZP 56/92, OSP 1994, Nr 3, poz. 48), który podkreśla, że nie sama faktura, lecz zamieszczone w niej wezwanie do zapłaty jest wezwaniem w rozumieniu art. 455; tak też M. Manowska, Postępowanie nakazowe po nowelizacji ustawą z 24.5.2000 r. – Kodeks postępowania cywilnego (wybrane zagadnienia), PS 2000, Nr 9; K. Zagrobelny, w: Gniewek, Komentarz KC 2013, s. 863; R. Szostak, Wynagrodzenie za roboty budowlane, Zamówienia Publiczne Doradca 2007, Nr 2; ponadto M. Smyk, Glosa do wyr. SN z 23.10.2001 r. (I CKN 323/99, OSP 2003, Nr 10, poz. 122); Z. Gawlik, w: Kidyba, Komentarz KC 2010, III, s. 578; wyr. SN z 19.5.1992 r. (III CZP 56/92, OSNCP 1992, Nr 12, poz. 219); odmiennie J. P. Naworski, Glosa do wyr. SN z 23.10.2001 r. (I CKN 323/99, Pr.Sp. 2005, Nr 2, s. 43)] – sama faktura zatem nie jest wezwaniem do spełnienia świadczenia w rozumieniu art. 455 KC, chyba że umowa zawiera postanowienie, które fakturze taki charakter nadaje; doręczenie odpisu pozwu osobie wezwanej do udziału w sprawie (wyr. SN z 23.5.1980 r., II CR 131/80, OSNC 1980, Nr 11, poz. 223; wyr. SA w Poznaniu z 6.11.1996 r., I ACr 607/96, Wok. 1998, Nr 1, s. 45; wyr. SN z 6.7.2011 r., I CSK 576/09, niepubl.; post. SN z 10.5.2012 r., II PK 24/12, Legalis; jednakże pozew niezawierający dokładnie oznaczonej kwoty dochodzonego wynagrodzenia nie stanowi wezwania do zapłaty, uchw. SN z 10.1.2003 r., III PZP 23/02, OSNC 2003, Nr 13, poz. 304); rozszerzenie powództwa ustnie na rozprawie w obecności pozwanego (wyr. SA w Poznaniu z 6.11.1996 r., I ACr 607/96, Wok. 1998, Nr 1, s. 44); doręczenie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym (zob. też M. Podrecka, Glosa do wyr. SN z 5.10.2001 r., III CKN 1373/00, MoP 2003, Nr 9, s. 417). W każdym razie wezwanie nie wymaga szczególnej formy i może być dokonane w dowolny sposób, byleby wynikała z niego wola wierzyciela otrzymania należnego od dłużnika świadczenia (por. wyr. SN z 22.11.1972 r., III CRN 2/72, Legalis). Na wierzycielu spoczywa ciężar dowodu, że wezwanie zostało dokonane (dotarło do dłużnika w ten sposób, że mógł się on z nim zapoznać). 8. Termin spełni
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art. 450–1088. Przepisy wprowadzające
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: