Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00170 006777 13591585 na godz. na dobę w sumie
Kodeks karny. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 3 - ebook/pdf
Kodeks karny. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 514
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8721-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Orzecznictwo Aplikanta – Kodeks karny, zawiera tezy orzeczeń do poszczególnych (wybranych) artykułów Kodeksu karnego.

W niniejszym zbiorze znajdziesz tezy najważniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych oraz sądów okręgowych. Pełną treść orzeczenia wraz z uzasadnieniem możesz następnie wyszukać w dostępnym na egzaminie komputerze.

Orzecznictwo aplikanta jest wyjątkowe ponieważ nasze materiały możesz spokojnie zabrać na egzamin, a ponadto artykuły i przyporządkowane im tezy pozwolą Ci na szybkie znalezienie właściwego orzeczenia. Dzięki temu unikniesz kolejek do komputerów w trakcie egzaminu.

Co więcej, nie martw się, że przed egzaminem zostaną opublikowane nowe orzeczenia, których niniejsza książka nie zawiera, a które będą podstawa do prawidłowego rozwiązania kazusów. Gwarantujmy aktualność stanu prawnego do dnia egzaminu zawodowego w 2019 r. Zbiór będzie aktualizowany przez dodawanie nowych, ważnych tez do orzeczeń oraz przez aktualizację stanu prawnego.

Seria Orzecznictwo Aplikanta składa sie z 9 zbiorów:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2204 ze zm.) (wyciąg) Część ogólna Artykuł 1. [Warunki odpowiedzialności] § 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. § 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. § 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. § 1 Konstytucyjne pojęcie odpowiedzialności karnej Zakres stosowania art. 42 Konstytucji RP obejmuje nie tylko odpowiedzialność karną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc odpowiedzialność za przestępstwa, ale również inne formy odpowiedzialności prawnej związane z wymierzaniem kar wobec jednostki. Przedstawione zasady konstytucyjne obejmują różne dziedziny prawa represyjnego, w tym m.in. prawo wykroczeń. (wyrok TK z 8.7.2003 r., P 10/02) Zgodnie z art. 42 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP, „odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto do- puścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestęp- stwo w myśl prawa międzynarodowego”. (wyrok TK z 26.11.2003 r., SK 22/02) Czyn jako podstawowa przesłanka odpowiedzialności Czynem może być tylko zachowanie się człowieka będące wytworem jego woli, a zachowania (ru- chy) wykonywane wyłącznie pod wpływem siły zewnętrznej – przymusu fizycznego – czynem nie są, o ile sprawca sile tej nie mógł się oprzeć (vis absoluta). (wyrok SA w Warszawie z 23.6.1999 r., II AKa 154/99) Zobacz również: – wyrok SA w Gdańsku z 14.3.2012 r., II AKa 54/12; – uchwała SN z 10.5.2006 r., SNO 15/06; – postanowienie SN z 17.4.2003 r., WZP 1/03. Czyn sprawcy nie musi być wyłączną przyczyną skutku (ze względu na wszechzwiązek zjawisk taka „wyłączność” jest w ogóle nie do pomyślenia) i współdziałanie innych warunków nie wyłącza 1 Kodeks karny przyczynowości nawet wtedy, gdy rola tych warunków według ocen doświadczenia życiowego była przeważająca. (wyrok SN z 31.8.1973 r., III KR 197/73) Odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe W orzecznictwie SN dominuje pogląd, że spowodowanie przez sprawcę skutku musi być następ- stwem naruszenia zasad ostrożności. Spowodowanie skutku może być tylko wtedy obiektywnie przypi- sane sprawcy, gdy urzeczywistnia się w nim niebezpieczeństwo, któremu zapobiec miałoby przestrzega- nie naruszonego obowiązku ostrożności. Koncepcja obiektywnego przypisania opiera się na założeniu, że sprawcy spowodowanego skutku przestępnego można ów skutek obiektywnie przypisać tylko wtedy, gdy zachowanie owego sprawcy stwarzało lub istotnie zwiększyło prawnie nieakceptowane niebezpie- czeństwo (ryzyko) dla dobra prawnego stanowiącego przedmiot zamachu i niebezpieczeństwo (ryzyko) to realizowało się w postaci nastąpienia danego skutku przestępnego. (wyrok SN z 3.10.2006 r., IV KK 290/06) Zobacz również: – wyrok SN z 4.7.2013 r., III KK 33/13. Wymóg opublikowania aktu w dzienniku urzędowym Opublikowanie ustawy w inny sposób, np. w środkach masowego przekazu, nie może powodować żadnych skutków prawnych. Dopiero udostępnienie takiego aktu w urzędowym środku rozpowszech- niania uprawnia do pociągania do odpowiedzialności karnej za czyny, które ustawa (dekret) uznaje za czyny karalne. W przypadku antydatowania Dziennika Ustaw tekst ustawy karnej w nim zawarty staje się „ogłoszonym”, a więc obowiązującym tekstem prawnym, dopiero z momentem jego faktycznej pu- blikacji i przekazania do rozpowszechnienia. (postanowienie SN z 20.1.2004 r., IV KK 438/03) Ograniczone konsekwencje zasady nullum crimen sine lege Zasada nullum crimen sine lege oznacza, że odpowiedzialność karną może ponieść tylko sprawca czynu zabronionego przez ustawę, nie zaś, że ustawa taka będzie zawierała opis każdego możliwego za- chowania, które wyczerpuje znamiona tego czynu. Nie można zatem stawiać znaku równości pomiędzy sformułowaniem „czyn”, użytym w art. 1 § 1 KK, a koniecznością stworzenia kompletnego ustawowego katalogu zachowań określających poszczególne czynności sprawcze realizujące znamiona typów czy- nów zabronionych. (postanowienie SN z 29.7.2009 r., I KZP 8/09) Podstawowa zasada odpowiedzialności karnej – nullum crimen sine lege (art. 1 § 1 dawnego i obec- nie obowiązującego KK) nakazuje, aby czyn zabroniony był określony szczegółowo przez ustawę oraz zakazuje stosowania w prawie karnym analogii i wykładni rozszerzającej na niekorzyść sprawcy. (wyrok SN z 4.4.2000 r., II KKN 335/99) Zobacz również: – postanowienie SN z 25.5.2016 r., IV KK 156/16. Dopuszczalność odwoływania się do sformułowań ocennych Wyłączność ustawy i maksymalna określoność znamion przestępstw nie oznacza jednak, że wszelkie elementy opisujące czyny zabronione muszą i mogą być wyczerpująco ustalone w ustawie. Także w za- kresie typizacji przestępstw dopuszczalne jest odwoływanie się do sformułowań ocennych (np. ciężkie, lekkie, istotne, podobne, wielka, znaczna, silne, znikomy itp.). Ostatecznie na sądach ciąży obowiązek interpretacji przepisu zgodnie z zasadami konstytucyjnymi. (postanowienie SN z 19.12.2007 r., V KK 101/07) 2 Artykuł 1. [Warunki odpowiedzialności] Zasada określoności czynu karalnego Jakiekolwiek wskazanie ogólnika, umożliwiające daleko idącą swobodę interpretacji co do zakresu znamion czynu zabronionego czy pewnego typu kategorii zachowań, nie może być traktowane jako spełniające wymóg określoności na gruncie art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. (wyrok TK z 26.11.2003 r., SK 22/02) Zobacz również: – wyrok SN z 11.7.2012 r., II KK 179/12; – wyrok SA w Gdańsku z 7.3.2012 r., II AKa 52/12. Dopuszczalność doprecyzowania znamion w aktach rangi podustawowej Dopuszczalne, a niekiedy nawet konieczne, jest doprecyzowanie znamion ustawowych niektórych czynów zabronionych w aktach rangi podustawowej, tj. w rozporządzeniach. Takie działanie ustawo- dawcy nie narusza zasady nullum crimen sine lege zawartej w art. 1 § 1 KK. (postanowienie SN z 29.1.2009 r., I KZP 29/08) Zobacz również: – wyrok TK z 8.7.2003 r., P 10/02; – wyrok TK z 20.2.2001 r., P 2/00; – wyrok SN z 1.12.2005 r., IV KK 122/05. Obiektywna aspołeczność czynu § 2 Przestępstwem jest czyn nie tylko formalnie wyczerpujący znamiona określone w ustawie karnej, ale godzący w substancjalne dobra społeczne uznawane przez społeczeństwo i pozostające pod protekcją nie tylko prawa karnego, ale i innych systemów normatywnych, w tym moralności, powinności wynika- jącej z poczucia tradycji i tożsamości narodowej. Czyn ten musi wykazywać obiektywną aspołeczność w tym sensie, że zawsze występuje przeciwko wartościom akceptowanym przez daną zbiorowość. (wyrok SN z 26.9.2003 r., WK 18/03) Konieczność wykazania, że czyn narusza istotne wartości społeczne Samo formalne naruszenie przepisu nie jest wystarczające do przypisania odpowiedzialności karnej. Dla uznania jakiegoś czynu za przestępstwo konieczne jest wykazanie, że narusza on istotne wartości społeczne, stając się przez to czynem karygodnym. (postanowienie SN z 20.6.2006 r., II KK 242/05) Zobacz również: – postanowienie SN z 9.10.2012 r., III KK 132/12; – wyrok SA w Gdańsku z 14.3.2012 r., II AKa 54/12; – wyrok SN z 19.5.2011 r., WA 6/11; – wyrok SN z 11.4.2012 r., IV KK 382/10; – wyrok SA w Katowicach z 24.4.2008 r., II AKa 102/08; – wyrok SA w Lublinie z 22.11.2005 r., II AKa 227/05; – postanowienie SN z 27.1.2009 r., II KK 5/09; – uchwała SN z 27.2.2008 r., SNO 8/08; – wyrok SN z 18.5.2006 r., WA 9/06; – wyrok SN z 4.4.2006 r., III KK 339/05; – postanowienie SN z 10.6.2003 r., II KK 87/03; – wyrok SN z 4.10.2002 r., V KKN 199/01; – postanowienie SN z 25.2.2002 r., I KZP 1/02. 3 Kodeks karny Karygodność konkretnego czynu, a nie typu zachowania Jest oczywiste, że ustalenie braku społecznej szkodliwości (podobnie jak ustalenie jej w stopniu zni- komym) dotyczy zawsze czynu, który wyczerpuje ustawowe znamiona dyspozycji normy sankcjonowa- nej. Ustalenie takie możliwe jest jedynie w rezultacie stwierdzenia takich cech konkretnego czynu, które ujawniają tak dalece odbiegające od założonego przez ustawodawcę wzorca czynu zabronionego, że nie pozwalają przyjąć, iż czyn ten jest społecznie szkodliwy, a więc karygodny. Wymaga w tym miejscu podkreślenia fakt, że przedmiotem oceny stosującego prawo może być jedynie konkretny czyn, a więc przykładowo konkretna kradzież – a nie typ zachowania, a więc kradzież w ogóle. (postanowienie SN z 17.12.2003 r., V KK 222/03) Zobacz również: – wyrok SN z 24.8.2010 r., WA 19/10; – wyrok SN z 18.8.2010 r., WA 16/10; – wyrok SN z 9.5.2003 r., III KK 217/02; – postanowienie SN z 27.3.2002 r., V KKN 175/00. Relacja pomiędzy karygodnością a zasługiwaniem na karę Nie wpływają na stopień społecznej szkodliwości czynu okoliczności, które są związane z osobą sprawcy. To czyn ma nie być karygodny. Kwestia, czy sprawca zasługuje na karę i w jakim wymiarze, może być rozstrzygana dopiero po ustaleniu przestępności czynu, a więc także jego karygodności. Nie jest istotne dla oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu nawet ograniczenie poczytalności sprawcy. (postanowienie SN z 25.11.2004 r., WK 21/04) Nieprawidłowość jednoczesnego przyjęcia wypadku mniejszej wagi i znikomej społecznej szkodliwości czynu Jednoczesne przyjęcie, że przypisany czyn wobec tej samej osoby stanowi wypadek mniejszej wagi i zawiera znikomy stopień społecznej szkodliwości (art. 1 § 2 KK), prowadzi do sprzeczności w tej części orzeczenia. Wypadek mniejszej wagi jest postacią czynu o znamionach przestępstwa typu podsta- wowego z przewagą elementów łagodzących o charakterze przedmiotowo-podmiotowym, a czyn o zni- komym stopniu jego społecznej szkodliwości nie stanowi przestępstwa. (wyrok SN z 17.1.2017 r., WA 17/16) § 3 Przypisanie zasady winy do odpowiedzialności karnej Odpowiedzialność karna opiera się na zasadzie winy. Oznacza to, że sprawca czynu zabronionego ponosi odpowiedzialność karną tylko na tyle, na ile można mu postawić zarzut, przy czym skalę tego zarzutu, a więc i zakres odpowiedzialności, wyznaczają zasady subiektywizacji i indywidualizacji. (wyrok SN z 4.11.2002 r., III KK 58/02) Artykuł 2. [Przestępstwo skutkowe przez zaniechanie] Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. Przyczynienie się do powstania skutku jako przesłanka odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe nieumyślne Dla przyjęcia karygodnego charakteru przyczynienia się do powstania skutku, zwłaszcza przy prze- stępstwach nieumyślnych, konieczne jest ustalenie, że sprawca – niezależnie od innych warunków obiek- tywnego przypisania skutku – zachowaniem swoim w sposób znaczący zwiększył ryzyko wystąpienia skutku stanowiącego znamię typu czynu zabronionego. Ustalenie stopnia zwiększenia ryzyka wystąpie- 4 Artykuł 2. [Przestępstwo skutkowe przez zaniechanie] nia skutku w realiach konkretnej sprawy należy do sfery ocen faktycznych i pozostaje pod ochroną art. 7 KPK. Samo naruszenie reguł ostrożności nie wystarczy dla przypisania sprawcy odpowiedzialności za skutek, o ile rezultatem tego naruszenia nie jest istotne zwiększenie ryzyka wystąpienia skutku. Praw- nokarną odpowiedzialność za skutek uzasadnia jedynie takie przyczynienie się, które w sposób istotny zwiększa ryzyko wystąpienia tego skutku. Dla przyjęcia karygodnego charakteru przyczynienia się do powstania skutku konieczne jest ustalenie, że sprawca – niezależnie od innych warunków obiektywnego przypisania skutku – zachowaniem swoim w sposób znaczący zwiększył ryzyko wystąpienia skutku sta- nowiącego znamię typu czynu zabronionego, co najczęściej będzie można wnioskować z faktu istotnego naruszenia reguł ostrożnego postępowania z dobrem prawnym w danych warunkach. (postanowienie SN z 15.2.2012 r., II KK 193/11) Sprowadzenie niebezpieczeństwa Oskarżony jako kierownik i opiekun młodzieży, którą zabrał na wycieczkę, dobrowolnie przyjął na siebie funkcję gwaranta, a więc ciążył na nim szczególny, prawny obowiązek nie tylko odwracania niebezpieczeństw, które realnie mogłyby jej zagrażać, ale i powstrzymywania się od działań, które nie- bezpieczeństwo mogły sprowadzić. Im większa zaś wartość dóbr prawnych, które gwarant ma chronić i im wyższy stopień prawdopodobieństwa sprowadzenia niebezpieczeństwa, tym bardziej rygorystycz- nie trzeba oceniać obowiązek działania lub zaniechania po jego stronie. (wyrok SA w Katowicach z 30.11.2005 r., II AKa 281/05) Odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie jako przestępstwo indywidualne Przepis art. 2 KK statuuje normatywny warunek odpowiedzialności za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie. Dla przypisania takiej odpowiedzialności, a zatem przypisania skutku w przypadku zaniechania, owo zaniechanie musi być bezprawne, oparte wyłącznie na powiązaniu nor- matywnym ze skutkiem. Osoba odpowiadająca za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie musi się charakteryzować określonymi cechami. Innymi słowy, z art. 2 KK wynika, że sprawca wobec dobra chronionego normą zajmuje pozycję gwaranta zapobiegnięcia skutkowi. Mamy więc do czynienia z tzw. przestępstwem indywidualnym. (wyrok SN z 22.11.2005 r., V KK 100/05) Zobacz również: – wyrok SA w Krakowie z 10.5.2012 r., II AKa 48/12. Osoby odpowiedzialne za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie Jeśli skutek stanowiący ustawowe znamię przestępstwa popełnionego przez zaniechanie jest następ- stwem bezprawnych zachowań wielu osób, to zważywszy na treść art. 2 KK może być on przypisany tym tylko, które nie wykonały ciążącego na nich prawnego, szczególnego obowiązku zapobiegnięcia skutkowi i tylko wtedy, gdy w nastąpieniu skutku urzeczywistniło się niebezpieczeństwo, które wyko- nanie tego obowiązku miało odwrócić. (wyrok SN z 24.2.2005 r., V KK 375/04) Zobacz również: – wyrok SN z 10.12.2002 r., IV KKN 667/99. Przy przestępstwach popełnionych przez zaniechanie, prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi (art. 2 KK) może wynikać także z aktu wykonawczego do ustawy. (postanowienie SN z 13.4.2005 r., II KK 23/05) 5 Kodeks karny Dobrowolne przejęcia na siebie obowiązku gwaranta a obowiązek niedopuszczenia do czynu zabronionego Prawny, szczególny obowiązek niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego, na gruncie za- równo art. 2, jak i art. 18 § 3 KK, może wynikać również z dobrowolnego przejęcia na siebie obowiązku gwaranta, co nie musi przybierać formy cywilnoprawnego kontraktu. (wyrok SA w Katowicach z 12.5.2016 r., II Aka 121/16) Odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie Prawny, szczególny obowiązek, o którym mowa w art. 2 KK, nie może być utożsamiany z kierowa- nym wobec określonej osoby, czy przez nią samą wobec siebie, oczekiwaniem postąpienia pożądanego w danej sytuacji w myśl ogólnych – moralnych, życiowych czy też obyczajowych zasad; obowiązek ten musi wynikać z reguł prawnych, których źródłem – w odniesieniu do określonej osoby – jest treść aktu normatywnego, orzeczenie sądu, umowa czy też skonkretyzowana sytuacja faktyczna, w której w spo- sób jednoznaczny urzeczywistnia się powstanie po stronie tej osoby wymagania zapobieżenia powstaniu skutku stanowiącego znamię określonego czynu zabronionego. (wyrok SN z 4.3.2015 r., IV KK 32/15) Powiązanie czynności sprawczej przestępstwa skutkowego popełnionego przez zaniechanie z innym obowiązkiem oskarżonego, niż wskazany w czynie zarzuconym, nie narusza tożsamości czynu. Sąd może zatem przyjąć w wyroku, że przestępstwo takie zostało popełnione przez zaniechanie innego, niż określony w zarzucie aktu oskarżenia, obowiązku, jeśli tylko był on prawnym, szczególnym obowiąz- kiem zapobiegnięcia skutkowi, ciążącym na oskarżonym (art. 2 KK). (postanowienie SN z 5.2.2002 r., V KKN 473/99) Odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe Nie ponosi odpowiedzialności karnej za dokonanie przestępstwa skutkowego osoba, której zacho- wanie nie stwarzało albo w sposób znaczący nie zwiększało niebezpieczeństwa dla dobra chronionego prawem. (wyrok SN z 1.12.2000 r., IV KKN 509/98) Podstawa przypisania przestępstwa skutkowego popełnionego przez zaniechanie; obowiązki gwaranta Kauzalną podstawą przypisania przestępstwa skutkowego popełnionego przez zaniechanie (a takie zostało zarzucone oskarżonym) jest wyjaśnienie przyczynowe prawnie relewantnego skutku. Wymaga to udzielenia odpowiedzi na pytanie, dlaczego doszło do wystąpienia skutku, jaka była tego kauzalna przyczyna. Dopiero wtedy, gdy kwestia ta zostanie prawidłowo rozwiązana, jest możliwe przejście na płaszczyznę normatywną i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy sprawca, który wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi zaniechał określonego działania, mógł zapobiec powstaniu skutku. Treścią obowiązku gwaranta jest podjęcie niezbędnych czynności prowadzących zgodnie z posiadaną wiedzą i doświadcze- niem życiowym do zneutralizowania niebezpieczeństwa grożącego dobru prawnie chronionemu, a przy- najmniej do jego istotnego zmniejszenia. Od gwaranta należy domagać się jedynie takiego zachowania, które znajduje się w jego sprawczym zasięgu, któremu jest on w stanie podołać, aby zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego. (wyrok SA we Wrocławiu z 6.4.2016 r., II AKa 67/16) Artykuł 3. [Zasada humanitaryzmu] Kary oraz inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad huma- nitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka. 6 Artykuł 4. [Zmiana ustawy] Wpływ zasady humanitaryzmu na wymiar kary Zasada humanitaryzmu, określona w art. 3 KK, jest związana ze stosowaniem kar oraz innych środ- ków przewidzianych w Kodeksie karnym i sprowadza się do minimalizacji cierpień, dolegliwości i in- nych niedogodności zadawanych w związku z realizacją norm prawa karnego. (postanowienie SN z 19.10.2010 r., II KK 224/10) Stosowanie kary z uwzględnieniem zasady humanitaryzmu Nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehuma- nitarne, a w razie wyjątkowej kumulacji różnych niedogodności – nawet jako tortura. Przeludnienie w więzieniach, na skutek stosowania zaskarżonego przepisu KKW, może powodować niehumanitarne traktowanie więźniów. Trybunał Konstytucyjny nie wyklucza jednak, w rzeczywiście nadzwyczajnych sytuacjach (np. nagły wzrost przestępstw i wyroków skazujących), możliwości czasowego osadzenia skazanych w celach o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m2 (zgodnie z art. 110 § 2 KKW). (wyrok TK z 26.5.2008 r., SK 25/07) Szybkie wykonanie kary Słuszne jest, by karę wykonać jak najszybciej, bez nieuzasadnionej zwłoki, bo kara po latach jest tylko abstrakcyjną dolegliwością, zatem bezcelowym okrucieństwem (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). (postanowienie SA w Krakowie z 26.9.2006 r., II AKzw 658/06) Artykuł 4. [Zmiana ustawy] § 1. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. § 2. Jeżeli według nowej ustawy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary w wysoko- ści kary orzeczonej, wymierzoną karę obniża się do wysokości najsurowszej kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy. § 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawie- nia wolności, wymierzoną karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, przyjmując że jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60 stawkom dziennym grzywny albo 2 miesiącom ograniczenia wolności. § 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa. Warunkowe zawieszenie wykonania kary a zmiana ustawy Przepis art. 4 § 1 KK znajduje zastosowanie do wszelkich norm karnych mających materialnoprawny charakter, niezależnie od tego, w jakiej ustawie zostały zapisane. Przepis art. 152 § 1 KKW zawiera normę o charakterze materialnoprawnym, a zatem objęty jest gwarancjami wynikającymi z treści art. 4 § 1 KK. (postanowienie SN z 19.1.2017 r., I KZP 13/16) Kontrola względności ustaw przy wydawaniu wyroku łącznego Względność ustaw karnych, o której mówi art. 4 KK, a mogących mieć w sprawie zastosowanie przy wydawaniu wyroku łącznego, winna zostać oceniona nie hipotetycznie, abstrakcyjnie, lecz po- przez porównanie konkretnej sytuacji skazanej na tle obydwu aktów prawnych. Pierwszy etap kontroli względności ustaw kolidujących ze sobą w czasie powinno stanowić porównanie granic możliwej do orzeczenia kary (w tym wypadku łącznej) na podstawie starej i nowej ustawy. Najczęściej ten etap jest zresztą wystarczający do rozstrzygnięcia tej kwestii. Nie można jednak na nim poprzestać. Porówny- wane powinny być bowiem wszystkie prawnokarne skutki zastosowania obu ustaw. Dostrzec należało 7 Kodeks karny zatem i to, że na podstawie jednej z nich istnieje możliwość takiego ukształtowania kary łącznej, iż moż- liwe byłoby wymierzenie kary pozbawienia wolności z warunkiem zawieszeniem jej wykonania, a na podstawie drugiej, takiej możliwości nie ma. Możliwość taka i zrodzone z niej dla skazanej konkretne skutki winny zostać ocenione. (postanowienie SN z 23.1.2018 r., IV KK 188/17) Zmiana ustawy w trakcie realizacji czynu ciągłego W razie zmiany ustawy w trakcie realizacji czynu ciągłego, w sytuacji gdy pierwsze zachowanie objęte tym czynem popełnione zostało w trakcie obowiązywania ustawy starej, a ostatnie zachowanie popełnione zostało po zmianie ustawy, należy uznać, że cały czyn ciągły popełniony został pod rządami ustawy nowej. (wyrok SN z 21.6.2017 r., II KK 92/17) Zmiana kwalifikacji czynu przeciwko mieniu Jeżeli w dacie czynu kradzież dokonana przez oskarżonego stanowiła przestępstwo kwalifikowane z art. 278 § 1 KK, natomiast w dacie wyrokowania czyn ten nie był już jednak przestępstwem, lecz wy- kroczeniem, to okoliczność ta implikowała obowiązek stosowania przez sąd art. 4 § 1 KK i zmianę oce- ny karnoprawnej czynu z przestępstwa określonego w art. 278 § 1 KK na wykroczenie z art. 119 § 1 KW. (wyrok SN z 9.8.2017 r., II KK 221/17) Zobacz również: – wyrok SN z 9.8.2017 r., II KK 212/17; – wyrok SN z 7.9.2017 r., IV KK 265/17. Skazanie bez rozprawy – obowiązek sądu badania ustawy względniejszej dla sprawcy Sąd orzekający na posiedzeniu, w trybie art. 335 § 1 KPK, a więc w oparciu o wniosek prokuratora poparty ugodą stron co do kary, ma obowiązek działać na podstawie prawa i w granicach prawa, tak jak w każdej innej sprawie. Nie badając kwestii prawnych (intertemporalnych) wniosku, sąd rażąco narusza art. 343 § 7 KPK. (wyrok SN z 25.1.2017 r., V KK 359/16) Stosowanie ustawy względniejszej dla sprawcy Sąd, stosując wobec skazanego, w związku z przypisanym mu przestępstwem, ustawy dla niego względniejsze zgodnie z art. 4 § 1 KK, miał tym samym obowiązek zastosować cały, obowiązujący w danym czasie, stan prawny odnoszący się do badanego czynu. Tak bowiem należy odczytywać słowo „ustawa” w rozumieniu art. 4 KK. Poza wyraźnie określonymi w ustawie wyjątkami, nie jest bowiem możliwe orzekanie częściowo w oparciu o przepisy ustawy obowiązującej poprzednio, a częściowo o przepisy ustawy nowej. Sąd musi dokonać wyboru między konkurującymi ustawami i zastosować ca- łościowo tylko jedną z nich, tj. tę, która jest dla sprawcy względniejsza; to jest taka, której zastosowanie w konkretnej sprawie przewiduje dla sprawcy najłagodniejsze konsekwencje. (wyrok SN z 6.10.2016 r., IV KK 139/16) Stosownie do treści art. 4 § 1 KK, w określonej tym przepisem sytuacji konkurencji ustaw, wybór tej właściwej polega na zastosowaniu tylko jednej z nich w całości. Niedopuszczalne jest stosowanie w części ustawy nowej, w części zaś poprzedniej. Zatem, do badanego czynu niezbędne jest uwzględ- nienie całego obowiązującego w danym czasie stanu prawnego odnoszącego się do tego czynu. Sąd musi dokonać wyboru między konkurującymi ustawami i zastosować całościowo jedną z nich – tę która in concreto jest dla sprawcy bardziej korzystna. (wyrok SN z 19.7.2017 r., V KK 94/17) 8 Artykuł 4. [Zmiana ustawy] Stosowanie ustawy względniejszej dla sprawcy przy skazaniu za kilka czynów O ile z unormowania art. 4 § 1 KK rzeczywiście wynika wymóg dokonania wyboru między konkuru- jącymi ustawami i zastosowania całościowo tylko jednej z nich, tj. tej, która in concreto jest względniej- sza dla sprawcy, to z całą pewnością nakaz ten nie obejmuje zastosowania jednej, wybranej ustawy do wszystkich czynów sprawcy będących przedmiotem osądu w jednym postępowaniu, a więc do wszyst- kich zapadłych w nim rozstrzygnięć. Wymóg zastosowania w całości ustawy względniejszej – co wszak wynika wprost z treści art. 4 § 1 KK – odnosi się do poszczególnych czynów, a nie do całości wyroku obejmującego różne czyny; ustawa obowiązująca w czasie popełnienia czynu może okazać się względ- niejsza co do jednego z czynów objętych osądem, a surowsza odnośnie innego czynu. (postanowienie SN z 27.7.2017 r., IV KK 248/17) Zasady intertemporalne dotyczące przepisów regulujących procedurę karną Zasada wyrażona w art. 4 § 1 KK nie ma zastosowania do zmian ustawowych dokonanych na gruncie przepisów procesowych, które modyfikują zasady i sposób procedowania zgodnie z datą wejścia ich w życie bądź stosownie do zawartych w nich przepisów przejściowych. (postanowienie SN z 4.9.2015 r., IV KZ 55/15) Stosowanie środków zabezpieczających w kontekście ustawy względniejszej dla sprawcy Choć przepis art. 93d § 2 KK stanowi normę prawa materialnego, to jednak uregulowanie z art. 4 § 1 KK nie ma tu zastosowania ze względu na to, że środki zabezpieczające realizują inne cele niż w przy- padku kar i środków karnych. (postanowienie SA w Katowicach z 2.7.2015 r., II AKzw 898/15) Zastosowanie reguł intertemporalnych w przypadku wymierzenia w wyroku łącznym bezwzględnej kary pozbawienia wolności Po dniu 8.6.2010 r. podstawę prawną wymierzenia w wyroku łącznym bezwzględnej kary pozbawie- nia wolności orzeczonej w wyniku połączenia kar pozbawienia wolności wymierzonych za zbiegające się przestępstwa z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania stanowi art. 85 KK w zw. z art. 89 § 1 KK w zw. z art. 89 § 1a KK. Normy wynikające z powołanych przepisów mają także charakter materialnoprawny, wobec czego należy do nich odnosić reguły intertemporalne zawarte w art. 4 § 1 KK. (uchwała SN z 28.11.2013 r., I KZP 13/13) Dostosowanie kary do granic zagrożenia przewidzianego we względniejszej kwalifikacji prawnej Podwyższenie albo obniżenie dolnej lub górnej granicy kary w nowej ustawie nie powinno pozosta- wać bez wpływu na decyzję sądu o wymiarze kary, zarazem jednak prowadzi do wniosku, że zakwali- fikowanie przestępstwa z przepisu o łagodniejszym stopniu zagrożenia powoduje, iż kara za ten czyn winna być z reguły dostosowana do granic zagrożenia przewidzianego we względniejszej kwalifikacji prawnej. (wyrok SN z 28.9.2007 r., IV KK 129/07) Reguła zawarta w art. 4 § 1 KK, nakazująca stosować ustawę względniejszą dla sprawcy niż ta, która obowiązuje w czasie orzekania, ma zastosowanie nie tylko do sytuacji, w której ustawa względniejsza obowiązywała w czasie popełnienia przypisanego sprawcy przestępstwa, ale także do sytuacji, w której w okresie pomiędzy chwilą popełnienia przestępstwa a chwilą orzekania obowiązywała, choćby przez krótki okres, taka ustawa względniejsza (przez pojęcie „ustawa” należy rozumieć cały stan prawny obo- wiązujący w czasie między popełnieniem czynu a wyrokowaniem). (wyrok SN z 1.7.2004 r., II KO 1/04) 9 Kodeks karny Stosowanie zasady lex severior retro non agit w postępowaniu wykonawczym Zasada wyrażona w art. 4 § 1 KK nie ma zastosowania w postępowaniu wykonawczym przy orzeka- niu w przedmiocie warunkowego zwolnienia, a tym bardziej przy odwołaniu warunkowego zwolnienia. Warunkowe zwolnienie nie jest bezpośrednim następstwem popełnienia przez sprawcę przestępstwa, lecz jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, wyraża się w złagodzeniu skutków skazania. Z tego też względu wyłączenie zasady lex mitior przy wprowadzeniu do ustawy nowych, mniej korzystnych dla skazanego przepisów dotyczących warunkowego zwolnienia i odwołania warunkowego zwolnienia, nie narusza stosownych postanowień Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ani Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Gwarancje tam zawarte nie dopuszczają wymierzenia kary surowszej od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy czyn zagrożony karą został popełniony. Czym innym jest natomiast wprowadzenie innych ustawowych zasad zwalniania z reszty kary, ale i odwoływania tego zwolnienia, choćby były one bardziej restrykcyjne. Z tych właśnie powodów ustawodawca, wprowadzając w życie Kodeks karny z 1997 r., w przepisie przejściowym art. 14 pkt 4 zdecydował o stosowaniu przepisów nowego Kodeksu do osób warunkowo zwolnionych, niezależnie od tego, czy są one in concreto korzystniejsze dla sprawcy. (postanowienie SN z 28.8.2013 r., V KK 160/13) O uznaniu ustawy za względniejszą decyduje nie tylko surowość kary W ujęciu art. 4 § 1 KK ustawą „względniejszą” jest ta ustawa, która zastosowana w konkretnej spra- wie, po uprzedniej wszechstronnej ocenie całokształtu konsekwencji wynikających z zastosowania kon- kurujących ze sobą ustaw, przewiduje dla sprawcy najłagodniejsze konsekwencje. O uznaniu ustawy za względniejszą decyduje nie tylko surowość kary, tzn. porównanie ustawowego zagrożenia przewidzia- nego w porównywanych przepisach, ale i inne kryteria, np. przepisy o nadzwyczajnym obostrzeniu kary. (wyrok SN z 4.6.2004 r., III KK 125/03) Ocena ustawy względniejszej dla sprawcy Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i aprobującymi wypowiedziami doktryny, oceny względności porównywanych ustaw należy dokonywać nie abstrakcyjnie, lecz przez pryzmat konkretnej sytuacji realnie istniejącej w określonej sprawie; przepis art. 4 § 1 KK wyraźnie odnosi względność ustawy do sprawcy czynu zabronionego. (wyrok SN z 3.12.2003 r., V KK 73/03) Zobacz również: – wyrok SN z 20.2.2018 r., V KK 498/17; – wyrok SN z 21.3.2013 r., III KK 256/12; – postanowienie SN z 2.2.2010 r., WK 26/09; – wyrok SN z 9.10.2008 r., WA 40/08; – wyrok SN z 13.5.2008 r., V KK 15/08; – wyrok SN z 5.3.2008 r., V KK 314/07; – wyrok SN z 2.2.2006 r., V KK 199/05; – postanowienie SN z 10.11.2004 r., II KK 322/04; – wyrok SN z 4.6.2004 r., III KK 125/03; – postanowienie SN z 21.4.2004 r., II KK 321/03; – wyrok SN z 17.11.2003 r., WA 51/03; – wyrok SA we Wrocławiu z 11.4.2002 r., II AKa 581/01; – wyrok SN z 11.10.2000 r., III KKN 356/99; – postanowienie SN z 6.9.2000 r., III KKN 337/00; – wyrok SA w Poznaniu z 16.9.1999 r., II AKa 178/99; – uchwała SN z 30.9.1998 r., I KZP 8/98. 10 Artykuł 4. [Zmiana ustawy] Nakaz dokonywania oceny zindywidualizowanej i zrelatywizowanej Z punktu widzenia treści art. 4 § 1 KK, bez znaczenia pozostaje zarówno usytuowanie normy w usta- wie karnej, jak i prawny charakter ustawowej regulacji; istotne jest jedynie to, czy norma znajduje in concreto zastosowanie i współokreśla konsekwencje prawne wynikające dla sprawcy z wyroku ska- zującego. Jeżeli znajduje zastosowanie, to – niezależnie od charakterystyki przyjętej w nauce prawa – niezbędne jest rozważenie jej znaczenia dla oceny, która z ustaw jest względniejsza dla sprawcy. Żadne ograniczenie nie wynika w tej kwestii z treści art. 4 § 1 KK; w szczególności, przepis ten nie posługuje się w ogóle pojęciem granic ustawowego zagrożenia. Jest oczywiste, że o wyniku oceny może więc przesądzać także przepis zobowiązujący sąd do nadzwyczajnego zaostrzenia kary. Zwrot „względniejsze dla sprawcy” – w znaczeniu zgodnym z jego treścią – nakazuje dokonanie oceny zindywidualizowanej i zrelatywizowanej do czynu konkretnego sprawcy, uwzględniającej zatem odpowiedni dla sprawcy wy- miar kary w granicach zagrożenia wyznaczonego konkurującymi przepisami. W rezultacie takiej oceny określony przepis (ustawa) okazać się może w jednym wypadku względniejszy, w innym zaś surowszy dla sprawcy. (postanowienie SN z 24.4.2003 r., III KKN 336/01) Brak obowiązku automatycznego polepszenia sytuacji oskarżonego Przepis art. 4 § 1 KK nie statuuje ani nakazu obligatoryjnego łagodzenia kary przez sąd odwoławczy w razie zastosowania przez ten sąd ustawy względniejszej dla oskarżonego, ani stosowania przy wymia- rze kary tych samych, dotyczących kary instytucji, które sąd I instancji zastosował w celu wymierzenia kary sprawiedliwej, zgodnej z ustawowymi dyrektywami jej wymiaru. Z art. 4 KK nie wynika obo- wiązek automatycznego polepszania sytuacji oskarżonego w związku z zastosowaniem ustawy nowej, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 4 § 2–4 KK. (postanowienie SN z 11.10.2001 r., III KKN 24/99) Wpływ zmiany stanu prawnego na wydanie wyroku łącznego Niezależnie od stosowanej przez sąd wydający wyrok łączny zasady kształtowania kary łącznej (ab- sorpcji całkowitej, częściowej czy też kumulacji), sąd ten – w tym zakresie – na nowo dokonuje aktu wymiaru kary zwanej w tym wypadku karą łączną. Zatem powinien z jednej strony respektować prawo- mocność „łączonych” wyroków (i dlatego też nie wolno mu w tym trybie dokonywać korekt w zakresie wymiaru kar orzeczonych za poszczególne czyny prawomocnie osądzone), ale z drugiej strony również ewentualną zmianę stanu prawnego, jeśli zmiana ta dotyczy na nowo kształtowanych – w myśl reguł wyznaczonych w art. 67–71 KK – składników wymiaru kary i jest to zmiana korzystna dla oskarżonego (np. korzystniejsze tzw. przeliczniki, wyższy próg wymagany dla orzeczenia kary zastępczej). (wyrok SN z 20.2.1995 r., II KRN 2/95) Stosując art. 4 § 1 KK w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego i ustalając, która ustawa jest względniejsza dla sprawcy, sąd powinien porównać stan normatywny z dnia orzekania w przedmiocie wydania wyroku łącznego oraz stan normatywny z czasu popełnienia każdego z przestępstw. Uwzględ- niając zmianę wprowadzoną do Kodeksu karnego ustawą z 5.11.2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 206, poz. 1589) polegającą na dodaniu art. 89a § 1 KK przyjąć należy, że jeżeli choć jedno z przestępstw należących do zbiegu realnego, za które orzeczono kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania i bez warunkowego zawieszenia wykonania, zostało popełnione przed wejściem w życie tej ustawy, należy stosować Kodeks karny w brzmieniu obowiązującym przed 8.6.2010 r., jeżeli okaże się dla sprawcy względniejszy. W przypadku wyroków łącznych wydanych po 1.7.2015 r. na podstawie ustawy poprzednio obowią- zującej w stosunku do kar prawomocnie orzeczonych przed 1.7.2015 r., kara łączna orzeczona na pod- stawie poprzednio obowiązującej ustawy może zostać obniżona do górnej granicy kary łącznej ustalonej 11 Kodeks karny na podstawie przepisów znowelizowanych, przy zastosowaniu mechanizmu z art. 4 § 2 KK w znoweli- zowanym brzmieniu. (wyrok SA we Wrocławiu z 10.12.2015 r., II AKa 301/15) Kara łączna jest instytucją prawa karnego materialnego, a zatem orzekanie takiej kary, także w wyro- ku łącznym, powinno następować z uwzględnieniem reguł określonych w art. 4 § 1 KK. Stosując art. 4 § 1 KK w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, sąd powinien, ustalając która ustawa jest względniejsza dla sprawcy, porównać stan normatywny z dnia orzekania w przedmiocie wydania wyroku łącznego oraz stan normatywny z czasu popełnienia każdego z przestępstw. Aczkolwiek w aktualnym stanie prawnym art. 89 § 1 i 1a KK odnosi się do instytucji wyroku łączne- go, a więc instytucji procesowej, niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że normy znajdujące się w tych przepisach mają przede wszystkim charakter materialnoprawny. Instytucja wyroku łącznego służy re- alizacji norm prawa karnego materialnego, regulujących kwestie związane z orzekaniem kary łącznej, w sytuacji, kiedy sprawca jest skazany różnymi wyrokami jednostkowymi. Celem takiego wyroku jest więc stosowanie regulacji dotyczących kary łącznej nie tylko do sprawców sądzonych w jednym po- stępowaniu, ale także do sprawców, którzy zostali skazani w różnych postępowaniach za przestępstwa pozostające w realnym zbiegu. W konsekwencji przypomnieć należy pogląd wielokrotnie eksponowany w orzecznictwie i w piśmiennictwie, że sytuacja prawna sprawcy sądzonego za wiele czynów w jednym postępowaniu nie powinna różnić się od sytuacji sprawcy, wobec którego prowadzono wiele postępo- wań. Skoro zaś kara łączna jest instytucją prawa karnego materialnego, to orzekanie takiej kary także i w wyroku łącznym powinno następować z uwzględnieniem reguł określonych w art. 4 § 1 KK. (wyrok SN z 17.1.2013 r., II KK 84/12) Zobacz również: – wyrok SN z 23.5.2013 r., III KK 102/13; – wyrok SN z 5.4.2013 r., IV KK 401/12; – wyrok SN z 6.12.2012 r., V KK 317/12; – wyrok SA w Białymstoku z 18.1.2011 r., II AKa 254/10; – wyrok SN z 2.2.2006 r., V KK 199/05; – wyrok SN z 3.12.2003 r., V KK 73/03; – wyrok SN z 5.5.2003 r., V KK 337/02; – wyrok SN z 23.10.2012 r., V KK 447/11; – postanowienie SN z 23.1.2002 r., V KKN 461/99; – wyrok SN z 10.7.2001 r., II KKN 1/00. Zasada stosowania jednej ustawy Wprawdzie regułą przy wykładni art. 2 § 1 KK jest zakaz częściowego stosowania przepisów obu ustaw (tj. ustawy obowiązującej w czasie orzekania i ustawy obowiązującej poprzednio), to jednak, w przypadku gdy wyniki takiej wykładni naruszają przepisy zawarte w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych lub Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawo- wych Wolności, które powinny być stosowane bezpośrednio, należy stosować przepisy względniejsze dla sprawcy obu konkurujących ze sobą ustaw. (wyrok SA w Lublinie z 20.5.1993 r., II AKr 80/93) Zobacz również: – wyrok SA w Krakowie z 18.2.1999 r., II AKa 2/99; – wyrok SA w Rzeszowie z 21.1.1999 r., II AKa 78/98; – wyrok SN z 6.5.1974 r., II KRN 10/74. 12 Artykuł 6. [Czas i miejsce przestępstwa] Zatarcie skazania w przypadku wykroczeń uprzednio zaliczanych do kategorii przestępstw Artykuł 4 § 4 KK odnosi się do wypadków tzw. pełnej depenalizacji, kiedy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary. Oznacza to, że przepis ten nie ma zastosowania do wypadków, w których nastąpiło „przekwalifiko- wanie” przestępstwa do kategorii wykroczeń. W takich przypadkach może nastąpić modyfikacja penali- zacji – jednak nie następuje zatarcie skazania z mocy prawa. Ustawa w art. 4 § 4 KK odnosi się do przypadków tzw. pełnej depenalizacji, kiedy czyn objęty wyro- kiem nie jest już zaskarżony pod groźbą kary. (postanowienie SN z 24.8.1999 r., II KKN 150/99) Zobacz również: – postanowienie SN z 30.4.2014 r., I KZP 6/14. Artykuł 6. [Czas i miejsce przestępstwa] § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. § 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zanie- chał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabro- nionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Znaczenie miejsca i czasu zdarzenia przy ustalaniu tożsamości czynu Tożsamość czynu nie jest określona wyłącznie miejscem i czasem zdarzenia; w tym samym miejscu i czasie sprawca może popełnić wiele różnych czynów. (postanowienie SN z 29.10.2003 r., IV KK 230/02) § 1 Końcowy moment przestępstwa ciągłego Przy braku wskazania w opisie czynu ciągłego konkretnego dnia miesiąca (albo innego punktu cza- sowego), podanego w wyroku jako końcowy moment zachowania sprawcy za czas popełnienia tego przestępstwa, w rozumieniu art. 6 § 1 KK, uznać należy ostatni dzień tego miesiąca. (postanowienie SN z 27.9.2011 r., III KK 89/11) Opis i czas popełnienia przypisanego obwinionemu sędziemu czynu polegającego na podaniu informacji do wiadomości publicznej Należy baczyć na stopień ogólności opisu czynu przypisanego obwinionemu. Przytoczenie w opi- sie czynu a quo fragmentów przepisu art. 89 § 1 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070) bez sprecyzowania, jakie to sprawy związane z pełnieniem urzędu sędziego obwiniony podawał do wiadomości publicznej, jest niewystarczające. Jednozdaniowy akapit w ustaleniach stanu faktycznego, opisujący tematykę tak zakwalifikowanych wypowiedzi przy braku jakichkolwiek rozważań uzasadniających przyjęte ustalenia, potęguje wrażenie niepełnej określoności czynu przypisanego obwinionemu. Dopiero bowiem precyzyjne odtworzenie wypowiedzi obwinionego i ich ocena może dać podstawę do konkretyzacji opisu czynu. Nie można oczywiście z góry wykluczyć, że czyn został popełniony w czasie wskazanym w jego opisie, brak jednak rozważań tej problematyki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nakazuje uznać zarzut naruszenia art. 413 § 2 pkt 1 i art. 424 § 1 pkt 1 KPK za zasadny. W sytuacji bowiem, w której emisja programu i jej termin nie zależą wyłącznie od sędziego, za datę popełnienia czynu nie może być uznana data emisji programu. (wyrok SN z 7.7.2011 r., WD 3/11) 13 Kodeks karny Niezgłoszenie upadłości spółki jako przestępstwo trwałe Przestępstwo z art. 586 KSH jest przestępstwem trwałym. Czas popełnienia przestępstwa z art. 586 KSH rozpoczyna się pierwszego dnia po upływie dwutygodniowego terminu od powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki, a kończy z chwilą złożenia przez zobowiązanego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, ustania warunków uzasadniających upadłość spółki bądź utraty przez sprawcę statusu osoby zobowiązanej do zgłoszenia takiego wniosku. (postanowienie SN z 25.3.2010 r., IV KK 315/09) Czyn ciągły popełniony częściowo przed a częściowo po ukończeniu przez sprawcę 17 lat Czasem popełnienia czynu ciągłego jest okres od pierwszego zachowania składającego się na ten czyn do zakończenia ostatniego z nich. Jeżeli jednak sprawca czynu zabronionego niewymienionego w art. 10 § 2 KK część zachowań składających się na czyn ciągły zrealizował jako nieletni, a pozostałe zachowania po ukończeniu 17 lat, to ponosi odpowiedzialność karną tylko za te zachowania, których dopuścił się po osiągnięciu tego wieku. (wyrok SN z 29.9.2009 r., III KK 105/09) Brak wyjścia poza ramy oskarżenia przy ustaleniu przez sąd innego czasu popełnienia przestępstwa Nie jest wyjściem poza ramy oskarżenia ustalenie przez sąd, że rozpoznawane zdarzenie miało miej- sce w innym czasie, niż to przyjęto w akcie oskarżenia. (postanowienie SN z 30.9.2003 r., III KK 194/02) Czas trwania przestępstwa rozciągniętego w czasie Za czas popełnienia przestępstw rozciągniętych w czasie, wieloczynowych, trwałych, a także o cha- rakterze ciągłym traktować należy ostatni moment działania sprawcy, w tym czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację przestępstwa ciągłego. (wyrok SN z 15.4.2002 r., II KKN 387/01) Zobacz również: – uchwała SN (7) z 7.9.2000 r., I KZP 22/00. Przestępstwo niealimentacji należy do tzw. przestępstw wieloczynnościowych, którego czas po- pełnienia (art. 6 § 1 KK) określa czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację znamion typu. Dalsze, już po wyroku skazującym za przestępstwo niealimentacji, sprowadzenie przez sprawcę stanu, o jakim mowa w przepisie art. 209 § 1 KK, stanowi nowe przestępstwo. (postanowienie SA w Gdańsku z 11.8.1999 r., II AKo 199/99) § 2 Artykuł 6 § 2 KK przyjął zasadę „wielomiejscowości” popełnienia czynu zabronionego. Za miejsce popełnienia czynu zabronionego uważa się bowiem zarówno miejsce, w którym sprawca działał, jak i miejsce, w którym zaniechał działania, do którego był obowiązany, a także miejsce, w którym sku- tek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił, jak i miejsce, w którym skutek według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Przyjęcie zasady „wielomiejscowości” rozszerza znacznie polską jurysdykcję w oparciu o zasadę terytorialności. (wyrok SA w Łodzi z 24.1.2001 r., II AKa 240/01) 14 Artykuł 8. [Umyślność i nieumyślność] Artykuł 7. [Zbrodnia i występek] § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem. § 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą. § 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych albo powyżej 5 000 złotych, karą ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc albo karą pozba- wienia wolności przekraczającą miesiąc. Zawarcie w opisie czynu skutków działania oskarżonego Formułując, zgodnie z dyspozycją art. 413 § 2 pkt 1 KPK, opis czynu należy baczyć, aby przypisać oskarżonemu tylko te skutki jego zachowania, które wywołał umyślnie, chyba że ustawa przewiduje, iż występek można popełnić także nieumyślnie (art. 7 § 2 KK). (wyrok SN z 8.11.2006 r., IV KK 299/06) Czyny stypizowane w art. 224 ustawy z 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypo- spolitej Polskiej (Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 205 ze zm.) są występkami. (postanowienie SN z 22.1.2003 r., I KZP 44/02) Pojęcie „ciężkiego przestępstwa”, użyte w art. 928 § 1 pkt 1 KC, nie jest tożsame z terminem „zbrod- nia” określonym w art. 7 § 2 KK. W konkretnych okolicznościach, „ciężkim przestępstwem” z art. 928 § 1 KC może okazać się także czyn uznany za występek (art. 7 § 3 KK). (wyrok SA w Gdańsku z 14.6.2000 r., I ACa 262/00) Artykuł 8. [Umyślność i nieumyślność] Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi. Znaczenie zachowania sprawców czynu dla oceny ich zamiaru Często zachowanie sprawców po zdarzeniu (próba udzielenia pomocy, zmniejszenia skutków itd.) stanowi przedmiot oceny w kontekście ustaleń co do zamiaru. (postanowienie SN z 20.3.2015 r., III KK 276/14) Znaczenie limitującej funkcji winy Jak to sąd apelacyjny wyraził dawniej (wyrok z 1.3.2001 r., II AKa 227/00 KZS 2001, Nr 1, poz. 24), limitująca funkcja winy zabezpiecza przed orzekaniem kar niesprawiedliwych i w tym zakresie ma rolę priorytetową w hierarchii dyrektyw wymiaru kary. (wyrok SA w Krakowie z 30.6.2011 r., II AKa 107/11) Zasada tożsamości czynu w kontekście strony podmiotowej Narusza zasadę tożsamości czynu przypisanie oskarżonemu zamiaru, który w swym „zabarwieniu” w sposób istotny różni się od strony podmiotowej czynu zarzuconego w akcie oskarżenia. (wyrok SA w Szczecinie z 20.4.2011 r., II Aka 47/11) Treść wyroku w sytuacji zakwestionowania zaproponowanej w akcie oskarżenia konstrukcji czynu ciągłego; różnica między świadomą nieumyślnością a umyślnością W wypadku uznania przez sąd, iż każde z zachowań zarzucanych oskarżonym, które w akcie oskar- żenia składały się na ich czyny ciągłe, winny być traktowane jako odrębne czyny, a więc zakwestiono- wania konstrukcji przestępstwa ciągłego (art. 12 KK), powinien on w wyroku objąć swym rozstrzy- gnięciem wszystkie te zachowania (czyny), a tylko w przypadku utrzymania konstrukcji przestępstwa 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks karny. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: