Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 006016 13641483 na godz. na dobę w sumie
Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 6 - ebook/pdf
Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 6 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 893
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8731-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Orzecznictwo Aplikanta – Kodeks postępowania cywilnego, zawiera tezy orzeczeń do poszczególnych (wybranych) artykułów Kodeksu postępowania cywilnego.

W niniejszym zbiorze znajdziesz tezy najważniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych oraz sądów okręgowych. Pełną treść orzeczenia wraz z uzasadnieniem możesz następnie wyszukać w dostępnym na egzaminie komputerze.

Orzecznictwo aplikanta jest wyjątkowe, ponieważ nasze materiały możesz spokojnie zabrać na egzamin, a ponadto artykuły i przyporządkowane im tezy pozwolą Ci na szybkie znalezienie właściwego orzeczenia. Dzięki temu unikniesz kolejek do komputerów w trakcie egzaminu.

Co więcej, nie martw się, że przed egzaminem zostaną opublikowane nowe orzeczenia, których niniejsza książka nie zawiera, a które będą podstawa do prawidłowego rozwiązania kazusów. Gwarantujmy aktualność stanu prawnego do dnia egzaminu zawodowego w 2019 r. Zbiór będzie aktualizowany przez dodawanie nowych, ważnych tez do orzeczeń oraz przez aktualizację stanu prawnego.

Seria Orzecznictwo Aplikanta składa się z 9 zbiorów:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kodeks postępowania cywilnego z 17.11.1964 r. (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1360 ze zm.) (wyciąg) Artykuł 1. [Sprawy cywilne] Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w spra- wach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Pojęcie sprawy Prawo obywatela do sądu; pojęcie sprawy Pojęcie „sprawy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP ma charakter autonomiczny i obejmuje również sprawy, które nie są sprawami cywilnymi, sądowo-administracyjnymi lub karnymi; sprawy te rozpoznaje sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. (postanowienie SN z 19.12.2003 r., III CK 319/03, Legalis Nr 62921) Z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika jednoznacznie wola prawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw. Co więcej, z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu. Ustawa zasadnicza wpro- wadza domniemanie drogi sądowej. (wyrok TK z 9.6.1998 r., K 28/97, Legalis Nr 10441) Pojęcie sprawy cywilnej powinno być więc rozumiane szeroko i w żadnym wypadku nie może być uzależnione od oceny zasadności roszczenia, ponieważ ocena taka wykracza poza problematykę proce- sową. (postanowienie SN z 6.6.2014 r., I CSK 470/13, Legalis Nr 1079889) Ocena charakteru sprawy na podstawie art. 1 KPC zależy od przedmiotu procesu, tj. przedstawionego pod osąd roszczenia i przytoczonego przez powoda stanu faktycznego. (wyrok SN z 11.4.2014 r., I CSK 306/13, Legalis Nr 1163679) Art. 1 KPC rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia „sprawy cywilnej” nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. (wyrok TK 10.7.2000 r., SK 12/99, Legalis Nr 48000) Zobacz również: – uchwała SN z 8.1.1992 r., III CZP 138/91, Legalis Nr 27567. 1 Artykuł 1. [Sprawy cywilne] Materialne ujęcie sprawy cywilnej Tryb dochodzenia roszczeń o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju Sprawa o zwrot kosztów leczenia udzielonego za granicą, nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 KPC, lecz administracyjną, w związku z czym podlega załatwieniu w postępowaniu administracyjnym. (postanowienie SN z 13.1.2017 r., III CSK 66/16, Legalis Nr 1577940). Dopuszczalność drogi sądowej Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie o zwrot – w ramach bezpodstawnego wzbogacenia – kwot wypłaconych podatnikowi na podstawie decyzji uznanej za nieważną I. Dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie, w której Skarb Państwa, po stwierdzeniu nieważności decyzji organu kontroli skarbowej, ustalającej zobowiązanie podatkowe w niższej kwocie od uiszczonej przez podatnika, dochodzi – na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogace- niu – zwrotu kwot wypłaconych podatnikowi na podstawie decyzji uznanej za nieważną. II. Przez sprawę cywilną w ujęciu materialnym należy rozumieć taką sprawę, w której ochrona praw- na sprowadza się do wywołania skutku w zakresie stosunku cywilnoprawnego sensu largo, a więc sto- sunku osobistego, rodzinnego lub majątkowego, którego podmioty – na wypadek sporu – występują jako równoprawni partnerzy. Jeżeli choćby jeden z nich uzyskuje pozycję organu działającego z mocy swej władzy zwierzchniej, to stosunek taki nie jest stosunkiem cywilnoprawnym, a sprawa, która wyrosła na tle tego stosunku, nie jest sprawą cywilną. Wyjątkowo jednak, jeżeli ustawodawca tak postanowi, rozpo- znawanie takich spraw może być powierzone sądom w postępowaniu cywilnym i wówczas stają się one sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. (postanowienie SN z 11.9.2014 r., III CZ 46/14, Legalis Nr 1062211) Obowiązek wskazania sądu właściwego w przypadku niedopuszczalności drogi sądowej z powodu charakteru sprawy Odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, sąd nie może poprzestać na stwier- dzeniu, że przedstawiona mu do rozpoznania sprawa nie jest sprawą cywilną, lecz powinien w uza- sadnieniu swojego orzeczenia wskazać sąd, do którego właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało ustawowo zastrzeżone. (wyrok SN z 24.9.2012 r., I PK 94/12, Legalis Nr 606386) Brak uprawnienia sądu powszechnego do interpretacji decyzji administracyjnej Sąd powszechny nie jest władny do interpretacji decyzji administracyjnej nie tylko w jej aspekcie przedmiotowym, a tym bardziej podmiotowym. W postępowaniu cywilnym nie można zastępować ani weryfi kować, ani też w jakikolwiek sposób uzupełniać zakresu oddziaływania decyzji administracyj- nych, a w tym na osoby decyzją nieobjęte. (wyrok SA w Szczecinie z 22.12.2010 r., I ACa 408/10, Legalis Nr 344767) Brak kompetencji sądów cywilnych do kontroli rozstrzygnięć wydawanych przez organy podatkowe Zobowiązanie podatkowe nie jest zobowiązaniem cywilnoprawnym, a sprawy dotyczące tych zo- bowiązań, z oczywistych względów, nie są „sprawami cywilnymi” w rozumieniu art. 1 KPC. W konse- kwencji, sądy cywilne nie posiadają kompetencji do kontroli rozstrzygnięć wydawanych przez organy podatkowe ani też kompetencji do wiążącego orzekania w sprawach wymagających aktu tych organów. (wyrok SN z 3.12.2010 r., I CSK 163/10, Legalis Nr 386454) 2 Artykuł 2. [Droga sądowa] Wpływ ustaleń sądu administracyjnego w sprawie administracyjnej na ustalenia sądu powszechnego Stanowisko sądu administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku nie wiąże w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych należącej do właściwości sądu powszechnego (art. 1 i art. 2 § 1 KPC). (wyrok SN z 24.11.2010 r., I UK 167/10, Legalis Nr 315464) Roszczenie refundacyjne podmiotów prowadzących apteki wynika z ustawy, ale ma charakter cy- wilnoprawny, ustawa może bowiem wprost kreować zobowiązanie będące podstawą prawną takiego roszczenia. Funkcjonuje ono między równorzędnymi podmiotami w sytuacji, w której nie został ustano- wiony odrębny tryb rozstrzygania sporów wynikłych na tym tle (art. 2 KPC w zw. z art. 1 KC). (wyrok SN z 14.10.2009 r., V CSK 103/09, Legalis Nr 288310) Sprawy niebędące ani sprawami cywilnymi w znaczeniu materialnym lub formalnym, ani sprawami „niecywilnymi” Obowiązek przyjęcia sprawy przez sąd cywilny mimo braku normy prawa materialnego przydatnej do oceny żądania powoda Konstytucyjna zasada rozpatrywania sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) wymaga, aby – po wyeliminowaniu możności poddania sprawy pod osąd innego sądu niż sąd cywilny (art. 177 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP) – ten ostatni przyjął sprawę do rozpoznania i to bez względu na nieistnie- nie normy prawa cywilnego materialnego, w świetle której można by ocenić żądanie powoda. (postanowienie SN z 19.7.2006 r., I CSK 112/06, Legalis Nr 168259) Por. uzasadnienie uchwały SN z 6.1.2005 r., III CZP 75/04, Legalis Nr 66563. Może się zdarzyć, że sprawa przedstawiona do rozstrzygnięcia przez sąd powszechny nie będzie sprawą cywilną ani w ujęciu materialnym, ani formalnym, ani też nie będzie sprawą toczącą się według przepisów Kodeksu postępowania karnego, ale jednocześnie ustawa nie zastrzeże dla jej rozpoznania właściwości sądu administracyjnego; wówczas, zgodnie z art. 177 Konstytucji RP, sprawę tę – mimo niedostatków unormowań prawnoprocesowych – rozpozna sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. W takiej sprawie – „niecywilnej” z natury lub z woli ustawodawcy, ale niebędącej także sprawą karną – poszczególne instytucje procesu cywilnego będą, w zależności od przedmiotu i charakteru żądania oraz konfi guracji podmiotowej, stosowane wprost, inne odpowiednio, a jeszcze inne przy wykorzystaniu analogii. (postanowienie SN z 21.5.2002 r., II CK 53/02, Legalis Nr 61968) Zobacz również: – postanowienie SN z 6.5.2003 r., V CK 435/02, Legalis Nr 61224; – postanowienie SN z 2.4.2003 r., III CZP 11/03, Legalis Nr 58776; – postanowienie SN z 9.10.2002 r., IV CKN 381/01, Legalis Nr 170583; – postanowienie SN z 22.8.2000 r., IV CKN 1188/00, Legalis Nr 48461. Artykuł 2. [Droga sądowa] § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. § 1a. (uchylony) § 2. (uchylony) § 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczegól- ne przekazują je do właściwości innych organów. 3 Artykuł 2. [Droga sądowa] Przedmiot procesu cywilnego O dopuszczalności (niedopuszczalności) drogi sądowej nie decyduje obiektywne istnienie (nieist- nienie) roszczenia, podlegającego ochronie na drodze sądowej, lecz przesądzają twierdzenia powoda o istnieniu stosunku prawnego z zakresu objętego pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 § 1 i 3 KPC. We wstępnej fazie zaznajamiania się z twierdzeniami powoda podanymi w pozwie sąd nie bada prawa podmiotowego, o którego istnieniu twierdzi powód, a tym bardziej nie rozważa, czy zgłoszone przez powoda roszczenie jest usprawiedliwione prawem materialnym. Przedmiotem procesu jest bo- wiem roszczenie procesowe, mające byt odrębny od prawa materialnego. Kwestia dopuszczalności drogi sądowej powinna być zatem oceniana w granicach wyznaczonych przez roszczenie procesowe (hipote- tyczne roszczenie materialne, o którego istnieniu twierdzi powód). (postanowienie SN z 22.8.2007 r., III CZP 76/07, Legalis Nr 85573) Obowiązkiem sądu jest zajęcie się roszczeniem procesowym według treści żądania, niezależnie od tego, czy jest ono merytorycznie uzasadnione. Jeśli według twierdzeń powoda zawartych w pozwie, między nim a pozwanym istnieje stosunek cywilnoprawny, droga sądowa jest dopuszczalna i pozew nie może być odrzucony z powodu jej braku, a postępowanie przed sądem ma dopiero wykazać, czy twier- dzenie będące jego przedmiotem znajduje podstawę w przepisach prawa materialnego. (postanowienie SN z 17.5.2007 r., I CSK 54/07, Legalis Nr 167569) Kryteria dopuszczalności drogi sądowej Dopuszczalność drogi sądowej zależy od okoliczności faktycznych przytoczonych przez powoda jako podstawa roszczenia, nie jest natomiast uzależniona od wykazania istnienia tego roszczenia. (postanowienie SN z 4.12.2009 r., III CSK 75/09, Legalis Nr 303918) W zasadzie każde roszczenie procesowe, sformułowane jako żądanie zasądzenia, ustalenia lub ukształtowania stosunku prawnego, niezależnie od jego merytorycznej zasadności, jest objęte drogą są- dową, jeżeli dotyczy podmiotów, których pozycja w ramach tego stosunku prawnego jest równorzędna. (wyrok SN z 11.1.2017 r., IV CSK 112/16, Legalis Nr 1598995). Dopuszczalność drogi sądowej w przypadku żądania zwrotu nienależnych świadczeń publicznoprawnych W zasadzie każde roszczenie procesowe, sformułowane jako żądanie zasądzenia, ustalenia lub ukształtowania stosunku prawnego, niezależnie od merytorycznej zasadności, może być objęte drogą są- dową, pod warunkiem, że dotyczy równorzędnych podmiotów. Odnosi się to również do żądania zwrotu nienależnych świadczeń o charakterze publicznoprawnym, dla których podstawę materialną stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 410 § 2 KC. Właściwość sądu powszech- nego nie musi wynikać z pozytywnej normy, ustanawiającej jego kompetencję, wystarcza brak regulacji ustawowej, przekazującej ją innemu sądowi. (postanowienie SN z 21.3.2013 r., III CZP 9/13, Legalis Nr 617804) Dopuszczalność drogi sądowej w przypadku nieistnienia roszczenia w sensie abstrakcyjnym Dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie, w której zgłoszono roszczenie o charakterze cywilno- prawnym, nawet jeżeli roszczenie takie w sensie abstrakcyjnym nie istnieje. (postanowienie SN z 20.6.2012 r., I CSK 558/11, Legalis Nr 544236) Zagadnienie dopuszczalności drogi sądowej (art. 2 § 1 i 3 KPC) wymaga w pierwszym rzędzie oceny sprawy podlegającej rozpoznaniu (art. 7 KPC), ta zaś zależy przede wszystkim od przedmiotu procesu, tj. przedstawionego pod osąd roszczenia, oraz wskazanego przez powoda stanu faktycznego. (postanowienie SN z 4.4.2003 r., III CZP 11/03, Legalis Nr 58776) 4 Jeżeli żądanie powoda obejmuje roszczenie cywilnoprawne, do rozpoznania którego właściwy jest sąd powszechny, to droga sądowa jest dopuszczalna bez względu na to, że w konkretnych okoliczno- ściach może się okazać, iż roszczenie takie powodowi nie przysługuje, albo że jest ono bezzasadne. (postanowienie SN z 5.1.2001 r., I CKN 1127/00, Legalis Nr 49596) Artykuł 2. [Droga sądowa] Droga sądowa jest dopuszczalna, jeżeli powód opiera swoje roszczenia na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. (postanowienie SN z 22.4.1998 r., I CKN 1000/97, Legalis Nr 42961) Porównaj również poglądy uznawane za zdezaktualizowane: – uchwała SN z 20.9.1996 r., III CZP 72/96, Legalis Nr 30233; – uchwała SN z 20.4.1970 r., III CZP 4/70, Legalis Nr 14513. Czas oceny dopuszczalności drogi sądowej Drogę sądową należy uznać za dopuszczalną zawsze wtedy, gdy sformułowane przez powoda rosz- czenie opiera się na takich zdarzeniach prawnych, które mogą być źródłem stosunków cywilnopraw- nych. O dopuszczalności drogi sądowej powinno więc już rozstrzygać samo istnienie hipotetycznego niejako roszczenia powoda. Może on więc wytoczyć powództwo, które w swej własnej ocenie uznaje za słuszne, natomiast zadaniem sądu będzie dopiero merytoryczna weryfi kacja żądań powoda, ale dokony- wana po przeprowadzeniu stosownego postępowania umożliwiającego osiągnięcie takiego celu. (postanowienie SN z 8.8.2000 r., III CKN 927/00, Legalis Nr 76568) Dopuszczalność drogi sądowej – przykłady Stosunek członkostwa w kościele lub innym związku wyznaniowym ma niewątpliwie charakter cy- wilnoprawny, skoro kościół (inny związek wyznaniowy) ma osobowość prawną jako całość lub mają ją jego wyodrębnione jednostki, a prawo wewnętrzne kościoła (innego związku wyznaniowego) jest statutem osoby prawnej w rozumieniu art. 35 i 38 KC. (wyrok SN z 15.9.2017 r., III CSK 241/16, Legalis Nr 1706006) Dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia przez Skarb Państwa opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. (postanowienie SN z 24.6.2016 r., II CSK 624/15, Legalis Nr 1508298) Jeżeli źródłem zobowiązań stron jest umowny stosunek prawny, to nawet jeśli środki fi nansowe prze- znaczone na realizację tej umowy mają podstawę w przepisach Unii Europejskiej i pochodzą z funduszy publicznych, których możliwość wykorzystania poprzedza decyzja administracyjna, roszczenia o ich zwrot w razie wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem określonym umową podlegają rozpoznaniu przed sądem powszechnym. Zarzut strony pozwanej o niedopuszczalności drogi sądowej jest więc nie- zasadny. (wyrok SN z 7.10.2015 r., I CSK 878/14, Legalis Nr 1360054) Droga sądowa w sprawie, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych domaga się na podstawie art. 527 KC ochrony należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne, jest dopuszczalna. (uchwała SN z 12.3.2003 r., III CZP 85/02, Legalis Nr 56167) Roszczenie członka stowarzyszenia o ochronę jego członkostwa przed niezgodnym z prawem lub statutem wykreśleniem ze stowarzyszenia podlega rozpoznaniu na drodze sądowej. (uchwała SN z 6.1.2005 r., III CZP 75/04, Legalis Nr 66563) Zobacz również: – wyrok SN z 24.6.2009 r., I CSK 535/08, Legalis Nr 187890. 5 Artykuł 2. [Droga sądowa] Powództwo o wydanie lokalu mieszkalnego przeciwko Skarbowi Państwa – jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Spraw Wewnętrznych, oparte na twierdzeniu o bezprawnym pozostawaniu tego lokalu w dyspozycji tej jednostki, podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. (wyrok SN z 15.5.2008 r., I CSK 526/07, Legalis Nr 108169) Niedopuszczalność drogi sądowej – przykłady Niedopuszczalna jest droga sądowa o stwierdzenie nieważności uzgodnionego przez organizacje związkowe bez udziału pracodawcy postanowień regulaminu wyborów pracowników na kandydatów do rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, którzy zostali następnie powołani do rady nadzorczej na podstawie uchwał zgromadzenia wspólników (art. 215 KSH), ani o unieważnienie doko- nanego wyboru takich kandydatów ani o nakazanie przeprowadzenia „ponownych” wyborów do rady nadzorczej spółki kapitałowej. (wyrok SN z 31.1.2017 r., I PK 311/15, Legalis Nr 1559971) Droga sądowa w sprawie z powództwa o ustalenie (art. 189 KC) nieważności uchwały w przedmio- cie wyboru Muzułmański Związek Religijny w RP jest niedopuszczalna. Wyjątkowość dozwolonej ingerencji Państwa w funkcjonowanie struktur organizacyjnych związku wyznaniowego również w kontekście oceny ważności uchwał podejmowanych przez organy tego związ- ku, nie pozwala na stosowanie w tej materii reguł rozszerzającej i analogicznej wykładni obowiązujące- go prawa (exceptiones non sunt extentendae). (postanowienie SA w Białymstoku z 28.4.2015 r., I ACz 452/15, Legalis Nr 1249458) Niedopuszczalna jest droga sądowa dla zaspokojenia należności podatkowych Skarbu Państwa, stwierdzonych tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela domagającego się ich uwzględ- nienia w podziale sumy uzyskanej przez sądową egzekucję z nieruchomości (art. 1036 KPC). (uchwała SN z 14.12.2007 r., III CZP 114/07, Legalis Nr 90114) Niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie przeciwko osobie dysponującej tytułem prawnym do lokalu o nakazanie wymeldowania osób przebywających w tym lokalu. Realizacja obowiązku meldun- kowego następuje w postępowaniu administracyjnym. (wyrok SN z 26.4.2007 r., II CSK 556/06, Legalis Nr 84179) Nie jest dopuszczalna droga sądowa dla dochodzenia przez komornika od wierzyciela nieuiszczonej opłaty egzekucyjnej za wykonanie zabezpieczenia. (uchwała SN z 22.10.2002 r., III CZP 65/02, Legalis Nr 55199) Związanie sądu w postępowaniu cywilnym ostateczną decyzją administracyjną Sąd powszechny nie jest związany ustaleniem organu administracji, stanowiącym jedynie przesłankę wydanej decyzji administracyjnej. (postanowienie SN z 27.7.2010 r., II CSK 155/10, Legalis Nr 397141) W postępowaniu cywilnym sąd jest związany ostateczną decyzją administracyjną wydaną przez uprawniony organ w powierzonym mu ustawą przedmiocie do czasu jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności w postępowaniu administracyjnym. (wyrok SN z 11.2.2010 r., I CSK 312/09, Legalis Nr 350631) Naruszenie art. 2 KPC Naruszenie art. 2 KPC, który dotyczy drogi sądowej zachodzi tylko wtedy, gdy sąd rozpozna sprawę, która nie należy do drogi sądowej, bądź bezzasadnie uzna, że określona sprawa cywilna została wyłą- czona z drogi sądowej. (wyrok SN z 29.1.2003 r., I CKN 1429/00, Legalis Nr 277328) 6 Artykuł 3. [Zasada prawdy]  Jeżeli orzeczenie sądu zagranicznego dotyczy sprawy, która według prawa polskiego nie jest sprawą cywilną i w związku z tym nie należy do drogi sądowej, to wniosek o uznanie takiego orzeczenia przez Sąd Polski podlega oddaleniu (z braku przesłanki przewidzianej w art. 1145 § 1 KPC), a nie odrzuceniu (z powodu niedopuszczalności drogi sądowej). (postanowienie SN z 31.8.1983 r., IV CZ 105/83, Legalis Nr 23858) Zobacz również: – postanowienie SN z 10.3.1999 r., II CKN 340/98, Legalis Nr 43860; – postanowienie SN z 22.1.1998 r., III CKN 5/98, Legalis Nr 32182; – wyrok SN z 17.12.1997 r., I CKN 370/97, Legalis Nr 32041; – postanowienie SN z 10.9.1980 r., I CZ 108/80, Legalis Nr 22221; – postanowienie SN z 6.9.1979 r., I CZ 95/79, Legalis Nr 21636; – wyrok SN z 4.11.1971 r., I PR 344/71, Legalis Nr 15783. Artykuł 3. [Zasada prawdy]  Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Pozbawienie się możliwości udowodnienia dochodzonych roszczeń wskutek własnych zachowań Strona, która wskutek własnych zachowań pozbawiła się możności udowodnienia dochodzonych roszczeń, nie może racjonalnie utrzymywać, że została pozbawiona prawa do sprawiedliwego i rzetel- nego procesu. (wyrok SN z 28.10.2009 r., II UK 84/09, Legalis Nr 303950) Zasada kontradyktoryjności a dopuszczenie przez sąd dowodu niezawnioskowanego przez strony W art. 232 KPC zawarte są dwie normy prawa procesowego: w zdaniu pierwszym norma adresowa- na wyłącznie do stron, nakładająca na nie obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, i normy tej niewątpliwie nie może naruszyć sąd oraz norma zawarta w zdaniu drugim, adresowana do sądu, stwierdzająca, że sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Tę drugą normę sąd może naruszyć zarówno przez bezpodstawne dopuszczenie z urzędu dowo- du niewskazanego przez strony i w ten sposób może też naruszyć zasadę kontradyktoryjności zawartą w art. 3 KPC, jak i przez to, że mimo istniejących szczególnych okoliczności, nie dopuścił z urzędu dowodu niezgłoszonego przez strony. (wyrok SN z 2.7.2015 r., V CSK 624/14, Legalis Nr 1303705) Przepis art. 3 KPC nakłada na strony procesu określone obowiązki, rezygnując w obecnym brzmieniu z obowiązku sądu do wykrycia z urzędu prawdy materialnej, co jednak nie oznacza, że sąd nie może z urzędu dopuścić dowodu niewskazanego przez strony (por. art. 232 zd. 2 KPC). (wyrok SN z 20.5.2004 r., IV CK 404/03, Legalis Nr 74300) Rozkład ciężaru dowodów w procesie cywilnym Ciężar dowodu spoczywa na stronach postępowania cywilnego. To one, a nie sąd są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania i one wreszcie ponoszą odpowiedzialność za jego wynik. Na powyższe wskazuje przepis art. 3 KPC, który wskazuje, że to na stronach ciąży obowiązek dawania wy- jaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiania dowodów na ich poparcie; a nadto przepis art. 232 KPC, zgodnie z którym strony obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Nie jest rzeczą sądu wyszukiwanie dowodów w celu uzu- pełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron, a dopuszczenie dowodu z urzędu jest dobrowolne i nie może 7 Artykuł 5. [Pouczanie stron]  naruszać zasady bezstronności. Ewentualne ujemne skutki nieprzedstawienia dowodu lub też zaofero- wania dowodów nie pozwalających poczynić kategorycznych ustaleń lub budzących istotne wątpliwości obciążają stronę. Stąd też to na wnioskodawcy spoczywała powinność przedstawienia takich dowodów, które w niebudzący wątpliwości sposób, potwierdziłyby zasadność jego stanowiska. (wyrok SA w Gdańsku z 26.10.2016 r., III AKa 961/16, Legalis Nr 1556431) Zgodnie z przepisem art. 3 KPC, do strony należy przedstawianie dowodów, a potrzeba dalszego wy- jaśniania okoliczności faktycznych ujawniona w postępowaniu odwoławczym chroni stronę zgłaszającą wnioski przed rygoryzmem art. 381 KPC. Brak inicjatywy strony powodowej prowadzi do zamknięcia rozprawy i orzekania zgodnie z art. 382 KPC na podstawie materiału zgromadzonego w obu instancjach. (wyrok SN z 9.11.2001 r., I CKN 446/00, Legalis Nr 277152) Sąd Najwyższy podtrzymał pogląd, że od 1.7.1996 r. wskutek zmiany treści art. 232 KPC oraz skre- ślenia § 2 w art. 3 KPC nastąpiło zniesienie zasady odpowiedzialności sądu za wynik postępowania dowodowego. (wyrok SN z 30.6.2000 r., II UKN 615/99, Legalis Nr 51741) Stosowanie art. 224 § 1 KPC wymaga uwzględnienia treści art. 3 i 6 KPC. (wyrok SN z 7.2.2000 r., I CKN 321/98, Legalis Nr 47701) Adresatem normy zawartej w art. 3 KPC nie jest sąd, lecz strony. Strony nie mogą zatem skutecznie podnieść zarzutu naruszenia przez sąd tego przepisu. (wyrok SN z 23.6.2017 r., I CSK 272/16, Legalis Nr 1715231) Działanie sądu z urzędu Działanie sądu z urzędu i przeprowadzenie dowodu niewskazanego przez stronę jest po uchyleniu art. 3 § 2 KPC dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach procesowych oraz musi wypływać z opar- tego na zobiektywizowanej ocenie przekonania o konieczności jego przeprowadzenia. (wyrok SN z 9.9.1998 r., II UKN 182/98, Legalis Nr 43982) Do stron, a nie do sądu, należy ocena, czy pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób dla niej korzystny. Z zachowanej nadal dotychczasowej treści art. 299 KPC nie wy- nika nakaz przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron na odmiennych zasadach niż ogółu pozo- stałych dowodów. Możliwość przeprowadzenia z urzędu także tego dowodu (art. 232 zd. drugie KPC) powinna być wykorzystywana jedynie w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Zastępujące jedną ze stron działanie sądu z urzędu może być zawsze odbierane jako naruszenie prawa do bezstronnego sądu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron (art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). (wyrok SN z 12.12.2000 r., V CKN 175/00, Legalis Nr 49418) Zobacz odmiennie: Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu nie może być uznane za działanie naruszające zasady bez- stronności sądu i równości stron. (wyrok SN z 13.2.2004 r., IV CK 24/03, Legalis Nr 64225) Zobacz również: – postanowienie SN z 4.11.1999 r., II CKN 563/98, Legalis Nr 344686. Artykuł 5. [Pouczanie stron]  W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania wy- stępującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Pro- kuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych pouczeń co do czynności proce- sowych. 8 Artykuł 5. [Pouczanie stron]  Zakres obowiązku sądu pouczenia strony działającej bez zawodowego pełnomocnika Przepis art. 5 KPC pozostawia sądowi ocenę, czy istnieje rzeczowa i uzasadniona przebiegiem postę- powania potrzeba udzielenia stronie występującej w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (obecnie Prokuratorii Generalnej RP – dop. red.) niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych. Udzielanie stronie przez sąd pouczeń co do czynności procesowych w toku postępowania można uznać za uzasadnione w celu zapewnienia równości stron wtedy, gdy sąd stwierdzi, że strona jest nieporadna, gdy napotyka na niezależne od niej trudności lub przeszkody, które mogłyby prowadzić do niekorzystnego dla niej wyniku sprawy. (postanowienie SN z 12.9.2014 r., I CZ 55/14, Legalis Nr 1073316) Skoro skarga przewidziana w art. 4241 KPC nie jest typowym środkiem zaskarżenia, a termin do jej wniesienia nie jest terminem procesowym, sąd II instancji nie ma obowiązku udzielania pouczeń odno- śnie do sposobu (m.in. zachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego) oraz terminu do jej wniesienia. Udzielając takich pouczeń sąd w istocie instruowałby stronę o przysługującym jej prawie podmiotowym do zgłoszenia żądania, które nie wiadomo, czy stronie w ogóle przysługuje. Tego rodzaju pouczenie nie mieści się – zważywszy na charakter skargi i wskazane uwarunkowania przy jej wnoszeniu – w zakresie „pouczenia co do czynności procesowych”. (postanowienie SN z 14.11.2012 r., II CZ 106/12, Legalis Nr 672264) Przepis art. 5 KPC stanowi, że sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występu- jącym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności proceso- wych, jednak tylko w razie uzasadnionej potrzeby. Pojęcie „uzasadnionej potrzeby” nie zostało przy tym zdefi niowane w Kodeksie. Dlatego też sądowi pozostawiono ocenę, czy w konkretnej sprawie taka potrzeba istnieje. Udzielanie pouczeń będzie więc uzasadnione wówczas, gdy sąd stwierdzi, że strona jest nieporadna, gdy napotyka na niezależne od niej trudności lub przeszkody, które mogłyby prowadzić do niekorzystnego dla niej wyniku sprawy. (postanowienie SN z 20.9.2012 r., I UZ 87/12, Legalis Nr 612928) Przewidziane w art. 162 KPC konsekwencje niezgłoszenia zastrzeżenia nie mają zastosowania w sy- tuacji, gdy strona nie była reprezentowana w sprawie przez zawodowego pełnomocnika: adwokata lub radcę prawnego i ani ona, ani jej niezawodowy pełnomocnik nie zostali pouczeni przez sąd na podstawie art. 5 KPC o treści art. 162 KPC. (wyrok SN z 1.12.2010 r., I CSK 181/10, Legalis Nr 414116) Przepis art. 5 KPC nie nakłada na sąd powinności szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym co do wszelkich możliwych jej zachowań, lecz tylko obowiązek udzielania wskazówek potrzebnych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji prawa strony do obrony. (wyrok SN z 13.7.2000 r., II UKN 639/99, Legalis Nr 51789) Przepis art. 5 KPC zobowiązuje sądy do udzielania stronie działającej bez adwokata wskazówek w zakresie czynności dowodowych, co do których strona napotyka na niezależne od niej trudności lub przeszkody, jeżeli mogłoby to prowadzić do niekorzystnego dla niej wyniku sprawy. (wyrok SN z 30.4.1997 r., II UKN 79/97, Legalis Nr 31014) Pouczenie strony przez sąd o prawie do wystąpienia o pełnomocnika z urzędu Pouczenie przez sąd o prawie do wystąpienia o pełnomocnika z urzędu, ze względu na prawo do bez- stronnego sądu i odpowiadający mu obowiązek przestrzegania przez sąd zasady równego traktowania stron, może być stosowane wyłącznie, gdy istnieje ku temu uzasadniona potrzeba, zwłaszcza gdy brak takiego współdziałania ze stroną może mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. (wyrok SN z 20.1.2011 r., I UK 267/10, Legalis Nr 315429) 9 Artykuł 5. [Pouczanie stron]  Obowiązek zastępowania inicjatywy dowodowej stron Udzielanie przez sąd stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczanie ich o skut- kach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 5 KPC), nie może być rozumiane jako obowią- zek zastępowania inicjatywy dowodowej stron (art. 6 KC i art. 232 KPC). (wyrok SN z 11.10.2000 r., II UKN 33/00, Legalis Nr 53160) Skutki zaniechania pouczenia strony o czynności procesowej Każdy, kto wdaje się w spór sądowy i decyduje na prowadzenie sprawy bez udziału fachowego pełnomocnika, musi zakładać, że posiada dostateczną orientację co do sposobu prowadzenia tej sprawy. W konsekwencji brak pouczenia ze strony sądu w zakresie określonym w art. 5 i 212 KPC, który może stanowić uchybienie procesowe w okolicznościach konkretnej sprawy, nie może być traktowany jako działanie, które pozbawiło stronę, wbrew jej woli, możności podejmowania lub świadomego zaniecha- nia czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. (wyrok SN z 2.10.2012 r., II UK 54/12, Legalis Nr 613003) Przepis art. 5 KPC nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Obok tego przepisu należy przytoczyć przepisy, które zostały naruszone wskutek zaniedbania przez sąd orzekający powin- ności określonej w art. 5 KPC i mogły jednocześnie wywrzeć wpływ na wynik sprawy. Możliwość udzielania przez sąd stronom i uczestnikom postępowania występujących w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań nie może być rozumiana jako obowiązek zastępowania inicjatywy dowodowej stron czy też obowiązek udzielania pouczeń w sytuacji, gdy ochro- na praw procesowych tego nie wymaga. Dotyczy to w szczególności zachowań strony przy podejmowa- niu czynności oczywiście zrozumiałych dla każdego. (wyrok SN z 4.4.2012 r., III UK 80/11, Legalis Nr 526684) Zarzut naruszenia art. 5 KPC, wskutek zaniechania przez sąd pouczenia strony o czynności proce- sowej, będzie uzasadniony w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że strona nie wiedziała, że może przedsięwziąć określoną czynność procesową albo mając świadomość możliwości jej podjęcia nie potrafi ła – ze względu na okoliczności faktyczne i prawne sprawy lub własne predyspo- zycje i posiadaną wiedzę – samodzielnie ocenić potrzeby jej podjęcia. (wyrok SN z 30.6.2010 r., V CSK 1/10, Legalis Nr 392592) Naruszenie art. 5 i 212 KPC, polegające na niepouczeniu strony o celowości ustanowienia pełno- mocnika procesowego, nie powoduje nieważności postępowania, lecz stanowi uchybienie mogące mieć wpływ na wynik sprawy. (postanowienie SN z 8.11.2007 r., III CZ 45/07, Legalis Nr 338534) Ocena, czy wystąpiła powinność, o której mowa w art. 5 KPC, należy do sądu. To sąd, kierując się swoją wiedzą i doświadczeniem ocenia, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające pouczenie strony. Brak pouczenia, m.in. o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, może stanowić uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy. Wpływ ten należy jednak wykazać. (wyrok SN z 28.10.2003 r., I CK 185/02, Legalis Nr 237999) Zobacz również: – postanowienie SN z 15.12.2011 r., II UZ 43/11, Legalis Nr 471108; – postanowienie SN z 15.9.2011 r., II CZ 53/11, Legalis Nr 459011; – postanowienie SN z 27.9.2005 r., I UK 96/05, Legalis Nr 303566. 10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo Aplikanta. Wydanie 6
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: