Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00177 006963 14665783 na godz. na dobę w sumie
Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające. Komentarz - ebook/pdf
Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające. Komentarz - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 305
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5515-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi komentarz do przepisów części drugiej kodeksu postępowania cywilnego - istotnych z punktu widzenia praktyki stosowania prawa - regulujących postępowanie zabezpieczające.

Obecne, drugie wydanie książki uwzględnia zmiany, w tym wprowadzone przez ustawę z dnia 16 września 2011 r. nowelizującą kodeks postępowania cywilnego, jak również najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego w omawianym zakresie.

Dla wzmocnienia jego walorów praktycznych, w tekście opracowania zamieszczono także wybór powoływanych orzeczeń, częściowo z najistotniejszymi fragmentami ich uzasadnień, oraz wybór przepisów odnoszących się do postępowania zabezpieczającego znajdujących się poza kodeksem postępowania cywilnego.

Adresaci:
Komentarz jest adresowany przede wszystkim do osób, które zajmują się postępowaniem zabezpieczającym w praktyce, w tym do sędziów, radców prawnych, adwokatów, komorników sądowych oraz aplikantów tych zawodów prawniczych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE KOMENTARZ Dariusz Zawistowski 2. wydanie Warszawa 2013 Stan prawny na 1 marca 2013 r. Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Elżbieta Jóźwiak Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krystyna Szych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA, 2013 ISBN: 978-83-264-4197-4 2. wydanie Wydane przez: Wolters Kluwer Polska SA Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści SpiS treści Wykaz skrótów Od autora Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego Komentarz do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) dotyczących postępowania zabezpieczającego Przepisy zawarte w części drugiej k.p.c. (art. 730–757) Część druga. Postępowanie zabezpieczające Tytuł I. Przepisy ogólne Tytuł II. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych Tytuł III. Inne wypadki zabezpieczenia Przepisy kodeksu postępowania cywilnego regulujące postępowanie zabezpieczające zawarte poza częścią drugą Postępowanie zabezpieczające w sprawach rodzinnych Zabezpieczenie w postępowaniu nakazowym i w postępowaniu w sprawach gospodarczych Zabezpieczenie powództwa o ustalenie nieistnienia prawa objętego planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji Zabezpieczenie kosztów procesu Zabezpieczenie w postępowaniu przed sądem polubownym 7 11 13 15 17 17 17 129 176 189 189 198 209 211 216 5 Spis treści Wybór orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczących postępowania zabezpieczającego Uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Uchwały Sądu Najwyższego Postanowienia Sądu Najwyższego Wyroki Sądu Najwyższego Orzeczenia Sądu Najwyższego 221 223 229 261 270 273 Wybór przepisów regulujących postępowanie zabezpieczające, zamieszczonych poza kodeksem postępowania cywilnego 275 Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze 277 Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych 280 Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej 283 286 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy 288 Ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze Literatura Skorowidz rzeczowy 6 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach i rejestrze zastawów pokrewnych 290 292 295 297 299 Wykaz skrótów Wykaz skrótóW akty prawne k.c. k.h. k.k.w. Konstytucja RP k.p. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. nowelizacja z dnia 2 lipca 2004 r. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wyko- nawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa- nia karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) 7 Wykaz skrótów nowelizacja z dnia 16 września 2011 r. p.g.g. pr. aut. p.u.n. r.c.k. u.k.s.c. u.k.s.e. u.k.w.h. u.o.i.f. u.z.n.k. M. Praw. NP OSN 8 – ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych in- nych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381) – ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 163, poz. 981 z późn. zm.) – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i pra- wach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 mar- ca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądo- wych i egzekucji (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hi- potece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumenta- mi finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczci- wej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) pozostałe – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądu Najwyższego (do 1962 r.) OSNC OSNCK OSP OSPiKA OTK-A PiP PPE Pr. Bank. Prok. i Pr. PS SN Wykaz skrótów – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzę- dowy, Seria A – Państwo i Prawo – Przegląd Prawa Egzekucyjnego – Prawo Bankowe – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Sąd Najwyższy 9 Od autora Od autOra W tradycyjnym ujęciu, dominującym w literaturze, podkreśla się, że postępowanie zabezpieczające ma charakter pomocniczy w stosunku do postępowania rozpoznawczego, niezależnie od momentu jego wszczęcia. Nawet w przypadku gdy postępowanie zabezpieczające poprzedza samo postępowanie rozpoznawcze i formalnie toczy się odrębnie, pozostaje ono w ścisłym związku z przyszłym postępowaniem w sprawie, gdyż sku- teczność orzeczonego zabezpieczenia jest uzależniona od jego wszczęcia w stosunkowo krótkim terminie, określanym przez sąd przy dokonaniu zabezpieczenia (art. 733 k.p.c.). Najczęściej zaś dokonanie zabezpiecze- nia następuje w trakcie toczącego się już postępowania rozpoznawcze- go. Ramy czasowe, w których możliwe jest udzielenie zabezpieczenia, określone w art. 730 § 2 k.p.c., podkreślają już na ogół służebną rolę po- stępowania zabezpieczającego wobec postępowania rozpoznawczego. Pomocniczy charakter postępowania zabezpieczającego podkreśla jed- nak najdobitniej jego funkcja. Jednym z podstawowych celów postępo- wania zabezpieczającego jest zapewnienie wykonalności orzeczenia do- tyczącego przedmiotu postępowania rozpoznawczego. Wskazywał na to wyraźnie art. 730 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą kodeksu postępowania cywilnego dokonaną nowelizacją z dnia 2 lipca 2004 r. przy określeniu przesłanek udzielenia zabezpieczenia. Obecnie na tę funkcję postępowania zabezpieczającego wskazuje pojęcie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, zdefiniowane w art. 7301 § 2 k.p.c. W wyniku zmiany przepisów regulujących postępowanie zabezpie- czające, dokonanej na podstawie nowelizacji z dnia 2 lipca 2004 r., nastą- piło jego dalsze usamodzielnienie oraz wzrost znaczenia z punktu widze- 11 Od autora nia jego zadań i zakresu zastosowania. Poszerzono znacznie możliwość uzyskania zabezpieczenia w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym, w tym kategorię spraw, w których sposób zabezpieczenia zezwala na za- spokojenie dochodzonego roszczenia (art. 7531 k.p.c.). W zmienionej sy- stematyce kodeksu postępowania cywilnego przepisy regulujące postę- powanie zabezpieczające zostały wyodrębnione z dotychczasowej części drugiej k.p.c. „Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne” i stanowią obecnie samodzielnie część drugą zatytułowaną „Postępowanie zabez- pieczające”, natomiast przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne stanowią część trzecią k.p.c. „Postępowanie egzekucyjne”. W ślad za tym zmieniono również terminologię dotyczącą oznaczenia stron w postępo- waniu zabezpieczającym. Ustawa dla oznaczenia jego stron posługuje się obecnie nazwami „uprawniony” i „obowiązany”. Odpowiada to w więk- szym stopniu funkcji i celom postępowania zabezpieczającego w porów- naniu z dotychczasową terminologią („wierzyciel” i „dłużnik”). Świadczy to jednocześnie o większej odrębności postępowania zabezpieczającego w relacji do postępowania rozpoznawczego i egzekucyjnego. Przepisy regulujące postępowanie zabezpieczające zawarte w czę- ści drugiej kodeksu postępowania cywilnego zostały zmienione ponow- nie w szerokim zakresie w wyniku nowelizacji dokonanej na mocy usta- wy z dnia 16 września 2011 r. Zmiany te weszły w życie z dniem 3 maja 2012 r. Ich zakres uwzględniono przy opracowywaniu obecnej wersji ko- mentarza. Z myślą o walorach praktycznych opracowania, prócz omówienia przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących postępowania zabezpieczającego, zamieszczono w nim również uaktualniony wybór orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczących tej problematyki oraz wybór przepisów innych ustaw odnoszących się do problematyki postępowa- nia zabezpieczającego. Dariusz Zawistowski 12 ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296; zm.: Dz. U. z 1965 r. Nr 15, poz. 113; z 1974 r. Nr 27, poz. 157, Nr 39, poz. 231; z 1975 r. Nr 45, poz. 234; z 1982 r. Nr 11, poz. 82, Nr 30, poz. 210; z 1983 r. Nr 5, poz. 33; z 1984 r. Nr 45, poz. 241 i 242; z 1985 r. Nr 20, poz. 86; z 1987 r. Nr 21, poz. 123; z 1988 r. Nr 41, poz. 324; z 1989 r. Nr 4, poz. 21, Nr 33, poz. 175; z 1990 r. Nr 14, poz. 88, Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306, Nr 55, poz. 318, Nr 79, poz. 464; z 1991 r. Nr 7, poz. 24, Nr 22, poz. 92, Nr 115, poz. 496; z 1993 r. Nr 12, poz. 53; z 1994 r. Nr 105, poz. 509; z 1995 r. Nr 83, poz. 417, Nr 141, poz. 692; z 1996 r. Nr 24, poz. 110, Nr 43, poz. 189, Nr 73, poz. 350, Nr 149, poz. 703; z 1997 r. Nr 43, poz. 270, Nr 54, poz. 348, Nr 75, poz. 471, Nr 102, poz. 643, Nr 117, poz. 752, Nr 121, poz. 769 i 770, Nr 133, poz. 882, Nr 139, poz. 934, Nr 140, poz. 940, Nr 141, poz. 944; z 1998 r. Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 757; z 1999 r. Nr 52, poz. 532; z 2000 r. Nr 22, poz. 269 i 271, Nr 48, poz. 552 i 554, Nr 55, poz. 665, Nr 73, poz. 852, Nr 94, poz. 1037, Nr 114, poz. 1191, Nr 122, poz. 1314, 1319 i 1322; z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 49, poz. 508, Nr 63, poz. 635, Nr 98, poz. 1069, 1070 i 1071, Nr 123, poz. 1353, Nr 125, poz. 1368, Nr 138, poz. 1546; z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 26, poz. 265, Nr 74, poz. 676, Nr 84, poz. 764, Nr 126, poz. 1069 i 1070, Nr 129, poz. 1102, Nr 153, poz. 1271, 13 Wykaz skrótów Nr 219, poz. 1849, Nr 240, poz. 2058; z 2003 r. Nr 41, poz. 360, Nr 42, poz. 363, Nr 60, poz. 535, Nr 109, poz. 1035, Nr 119, poz. 1121, Nr 130, poz. 1188, Nr 139, poz. 1323, Nr 199, poz. 1939, Nr 228, poz. 2255; z 2004 r. Nr 9, poz. 75, Nr 11, poz. 101, Nr 68, poz. 623, Nr 91, poz. 871, Nr 93, poz. 891, Nr 121, poz. 1264, Nr 162, poz. 1691, Nr 169, poz. 1783, Nr 172, poz. 1804, Nr 204, poz. 2091, Nr 210, poz. 2135, Nr 236, poz. 2356, Nr 237, poz. 2384; z 2005 r. Nr 13, poz. 98, Nr 22, poz. 185, Nr 86, poz. 732, Nr 122, poz. 1024, Nr 143, poz. 1199, Nr 150, poz. 1239, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1413 i 1417, Nr 172, poz. 1438, Nr 178, poz. 1478, Nr 183, poz. 1538, Nr 267, poz. 2258; z 2006 r. Nr 12, poz. 66, Nr 66, poz. 466, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 186, poz. 1379, Nr 208, poz. 1537 i 1540, Nr 226, poz. 1656, Nr 235, poz. 1699; z 2007 r. Nr 7, poz. 58, Nr 47, poz. 319, Nr 50, poz. 331, Nr 61, poz. 418, Nr 99, poz. 662, Nr 106, poz. 731, Nr 112, poz. 766 i 769, Nr 115, poz. 794, Nr 121, poz. 831, Nr 123, poz. 849, Nr 176, poz. 1243, Nr 181, poz. 1287, Nr 192, poz. 1378, Nr 247, poz. 1845; z 2008 r. Nr 59, poz. 367, Nr 96, poz. 609 i 619, Nr 110, poz. 706, Nr 116, poz. 731, Nr 119, poz. 772, Nr 120, poz. 779, Nr 122, poz. 796, Nr 171, poz. 1056, Nr 220, poz. 1431, Nr 228, poz. 1507, Nr 231, poz. 1547, Nr 234, poz. 1571; z 2009 r. Nr 26, poz. 156, Nr 67, poz. 571, Nr 69, poz. 592 i 593, Nr 131, poz. 1075, Nr 179, poz. 1395, Nr 216, poz. 1676; z 2010 r. Nr 3, poz. 13, Nr 7, poz. 45, Nr 24, poz. 125, Nr 40, poz. 229, Nr 108, poz. 684, Nr 109, poz. 724, Nr 125, poz. 842, Nr 152, poz. 1018, Nr 155, poz. 1037, Nr 182, poz. 1228, Nr 197, poz. 1307, Nr 215, poz. 1418, Nr 217, poz. 1435; z 2011 r. Nr 34, poz. 173, Nr 85, poz. 458, Nr 87, poz. 482, Nr 92, poz. 531, Nr 112, poz. 654, Nr 129, poz. 735, Nr 138, poz. 806 i 807, Nr 144, poz. 854, Nr 149, poz. 887, Nr 224, poz. 1342, Nr 233, poz. 1381, Nr 234, poz. 1391; z 2012 r. poz. 908, poz. 1254, poz. 1445, poz. 1529; z 2013 r. poz. 142) 14 kOmentarz dO przepisóW ustaWy z dnia 17 liStopada 1964 r. – KodeKS poStępowania cywilnego (dz. U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.) dotyczących poStępowania zabezpieczającego Część druga. Postępowanie zabezpieczające Przepisy ogólne Art. 730 przepiSy zawarte w części drUgiej K.p.c. (art. 730–757) Część druga Postępowanie zabezpieCzająCe tytuł i przepiSy ogólne Art. 730. § 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. § 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępo- wania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wyko- nawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił. 1. Treść art. 730 k.p.c. istotnie odbiega od zakresu jego wcześniej- szej regulacji. Przepis ten obecnie nie określa ani przedmiotu zabezpie- czenia, ani też materialnych przesłanek udzielenia zabezpieczenia, co stanowiło poprzednio materię § 1. Komentowany artykuł wprowadza jako zasadę dopuszczalność udzielenia zabezpieczenia w postępowaniu cywilnym poprzez stwierdzenie, że jest ono możliwe w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny (§ 1), 17 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające oraz określa, na jakim etapie postępowania możliwe jest udzielenie za- bezpieczenia przez sąd (§ 2). 2. Stwierdzenie o dopuszczalności zabezpieczenia w każdej sprawie cywilnej prowadzonej przez sąd lub sąd polubowny ma dwojakie znacze- nie. Oznacza bowiem możliwość zabezpieczenia, praktycznie w każdej kategorii, spraw cywilnych podlegających rozpoznaniu przez sąd, jak też odnosi się do aspektu podmiotowego możliwości uzyskania zabezpie- czenia, które jest możliwe na rzecz różnych podmiotów uczestniczących w postępowaniu (kwestię tę reguluje bliżej art. 7301 § 1 k.p.c.). Możliwość uzyskania zabezpieczenia została poszerzona, ponieważ poprzednio obo- wiązujący art. 730 § 1 k.p.c. zezwalał jedynie na zabezpieczenie roszczeń możliwych do dochodzenia przed sądem lub sądem polubownym. Samo pojęcie roszczenia w tym znaczeniu budziło przy tym wątpliwości i było przedmiotem odmiennych ocen w doktrynie. Ocena tego zagadnienia nie pozostaje bez znaczenia także dla obowiązujących obecnie przepi- sów, skoro według art. 7301 § 1 k.p.c., do przesłanek uzyskania zabezpie- czenia należy uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia (por. w tym zakresie uwagę 2 do art. 7301). 3. Wobec treści art. 730 § 1 k.p.c., nie powinna budzić obecnie wąt- pliwości możliwość zabezpieczenia powództwa także w tych sprawach, w których orzeczenie sądowe, co do istoty sprawy, nie podlega wykona- niu w trybie egzekucyjnym. Konieczną przesłanką uzyskania zabezpie- czenia nie jest już bowiem uprawdopodobnienie, że brak zabezpiecze- nia pozbawi wierzyciela możliwości uzyskania zaspokojenia lub że jest to konieczne do zabezpieczenia wykonalności orzeczenia w sprawie. Do uzyskania zabezpieczenia, w świetle art. 7301 § 1 k.p.c., wymagane jest uprawdopodobnienie istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpie- czenia. Pojęcie interesu prawnego, według art. 7301 § 2 k.p.c., obejmuje zaś również te przypadki, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub po- ważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. 4. Aspekt przedmiotowy regulacji zawartej w art. 730 § 1 k.p.c. do- tyczy także możliwości uzyskania zabezpieczenia w tych kategoriach spraw, w których wcześniej obowiązywały przepisy szczególne. Na grun- cie kodeksu postępowania cywilnego istotną rolę odgrywał w prakty- ce art. 443, dotyczący zabezpieczenia w sprawach o rozwód (szerzej co 18 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 do skutków uchylenia tego przepisu por. uwagi do art. 445 k.p.c.), oraz art. 843 § 4 k.p.c., który stanowił, że sąd może zabezpieczyć powództwo przeciwegzekucyjne przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Nie budziło wątpliwości, że do uzyskania zabezpieczenia powództw przeciwegzekucyjnych konieczne było uprawdopodobnienie przesłanek zabezpieczenia wynikających z treści dawnego art. 730 § 1 k.p.c. (po- prawne było przy tym odwoływanie się do konieczności zabezpieczenia wykonalności orzeczenia w sprawie, a nie braku możliwości uzyskania zaspokojenia, skoro powodem był dłużnik). W aktualnym stanie praw- nym przy zabezpieczeniu powództw przeciwegzekucyjnych jeszcze bar- dziej oczywista jest konieczność uprawdopodobnienia wiarygodności ta- kiego powództwa oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, jako ogólnych przesłanek wymaganych dla udzielenia zabezpieczenia. Uchylenie art. 843 § 4 k.p.c. może natomiast stwarzać wątpliwości co do dopuszczalnej formy zabezpieczenia powództw przeciwegzeku- cyjnych. W okresie obowiązywania tego przepisu dominował pogląd, że po wszczęciu egzekucji zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest jedyną dopuszczalną formą zabezpieczenia powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego i jedyną możliwą formą zabezpie- czenia w przypadku powództw o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji. Taką ocenę wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 grudnia 1968 r., I CZ 10/68, OSNC 1969, nr 7–8, poz. 145. W jego uzasadnieniu podkreślił, że art. 843 § 4 k.p.c., który dotyczył jedynie zabezpieczenia powództw przeciwegzekucyjnych, ma charakter przepi- su szczególnego i wyłącza stosowanie innych sposobów zabezpieczenia tego rodzaju powództw. Uznał też, że jeżeli postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, to nie jest dopuszczalne zabezpieczenie takiego powództwa przez zakaz prowadzenia egzekucji. Ta część tezy postano- wienia Sądu Najwyższego spotkała się z krytyczną oceną, która wyda- je się uzasadniona (por. uwagi W. Siedleckiego, Przegląd orzecznictwa, PiP 1970, z. 10, s. 584). Brak obecnie regulacji szczególnej dotyczącej zabezpieczenia po- wództw przeciwegzekucyjnych wskazuje, że nie ma innych ograniczeń co do formy ich zabezpieczenia poza ogólnymi zasadami zabezpiecze- nia roszczeń niepieniężnych wynikającymi z treści art. 755 § 1 i art. 7301 19 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające § 3 k.p.c. Należy jednak zakładać, że w praktyce zabezpieczenie po- wództw przeciwegzekucyjnych przez zawieszenie toczącego się postę- powania będzie nadal formą dominującą, a jej aktualność podkreśla niewątpliwie treść art. 755 § 1 pkt 3 k.p.c. 5. Artykuł 730 § 2 k.p.c. reguluje dopuszczalność zabezpieczenia przy uwzględnieniu kryterium odnoszącego się do fazy postępowania roz- poznawczego, w której miałoby nastąpić zabezpieczenie. Według tego przepisu, sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępo- wania lub w jego toku. Zasada ta odnosi się w pełni do każdej sprawy cywilnej w rozumieniu art. 730 § 1 k.p.c. Jednocześnie przepis ten wpro- wadza jako zasadę zakaz dokonywania zabezpieczenia po zakończeniu postępowania prowadzonego przez sąd i uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego (wyjątek stanowi jedynie możliwość późniejszego zabezpieczenia roszczeń o świadczenia, których termin spełnienia jesz- cze nie nastąpił). Chodzi w tym przypadku o roszczenia, których można dochodzić, zanim staną się wymagalne. W praktyce dotyczy to możli- wości zabezpieczenia roszczeń o przyszłe powtarzające się świadczenia, które nie są jeszcze wymagalne, ale można się domagać ich zasądzenia, np. roszczeń alimentacyjnych czy rentowych, oraz przypadków zastoso- wania przez sąd art. 320 k.p.c. W art. 730 k.p.c. nie powtórzono ograni- czenia możliwości zabezpieczenia takich roszczeń rocznym terminem, co przewidywał dawny art. 730 § 2 k.p.c. Rodzi to pytanie o dopuszczal- ne granice czasowe zabezpieczenia po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego. Należy przyjąć, że w aktualnym stanie prawnym ocenie sądu pozostawiono potrzebę ewentualnego ograniczenia w czasie zabezpieczenia roszczeń o świadczenia, których termin spełnienia jesz- cze nie nastąpił, a orzeczenie sądu w tym zakresie po jego uprawomoc- nieniu może być zmieniane na podstawie art. 742 k.p.c. 6. Przy dokonywaniu zabezpieczenia w toku sprawy, co jest w prak- tyce raczej regułą, na dalszy plan schodzi problem oceny istnienia ogól- nych przesłanek procesowych w postępowaniu zabezpieczającym, w tym w szczególności dopuszczalności drogi sądowej i jurysdykcji krajowej. Są to bowiem przesłanki decydujące o możliwości wszczęcia samego po- stępowania w sprawie i rozważenie ich istnienia winno być przedmio- tem oceny na początkowym etapie każdego postępowania sądowego. 20 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 W przypadku gdy zabezpieczenie ma być dokonane w ramach takiego postępowania, nie zachodzi potrzeba odrębnej oceny istnienia przesła- nek procesowych w postaci dopuszczalności drogi sądowej i jurysdyk- cji krajowej dla potrzeb postępowania zabezpieczającego. Problem ich oceny dla możliwości wszczęcia postępowania zabezpieczającego staje się natomiast istotny w wypadku wniosków o dokonanie zabezpieczenia składanych przed wszczęciem postępowania w sprawie oraz wniosków o zabezpieczenie roszczeń, które są dochodzone przed sądami polubow- nymi. Istnieje wówczas konieczność badania istnienia tych przesłanek odrębnie w postępowaniu zabezpieczającym. Niedopuszczalność drogi sądowej w sprawie, w której ma zostać udzielone zabezpieczenie, stanowi podstawę odrzucenia wniosku o do- konanie zabezpieczenia z uwagi na treść art. 199 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., podobnie jak w przypadku braku innych przesłanek proceso- wych, określonych w art. 199 § 1 k.p.c. (por. szersze rozważania w tym zakresie przedstawione przez K. Zawiślak, Przesłanki formalne postępo- wania zabezpieczającego w procedurze cywilnej, PS 2002, nr 3, s. 17 i n.). Zapis na sąd polubowny, uzasadniający odrzucenie pozwu po pod- niesieniu takiego zarzutu (art. 1165 k.p.c.), nie stanowi natomiast podsta- wy odrzucenia wniosku o udzielenie zabezpieczenia, ponieważ art. 730 § 1 oraz art. 1166 § 1 k.p.c. wskazują na dopuszczalność zabezpieczenia przez sąd powszechny także roszczeń dochodzonych przed sądem po- lubownym. Wymaga podkreślenia, że o zabezpieczeniu może obecnie orzekać także sam sąd polubowny (por. art. 1181 k.p.c.). W przypadku jurysdykcji krajowej jej brak stanowi również podsta- wę odrzucenia pozwu lub wniosku (art. 1099 k.p.c.). Wydanie przez sąd postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia przed wszczęciem postano- wienia w sprawie, w której nie zachodzi jurysdykcja krajowa sądu polskie- go, oznaczałoby, że po wniesieniu pisma wszczynającego postępowanie w sprawie podlegałoby ono odrzuceniu. Skutkiem odrzucenia byłby zaś upadek zabezpieczenia z mocy prawa, na podstawie art. 744 § 1 k.p.c. Sąd rozpoznający wniosek o udzielenie zabezpieczenia winien zatem doko- nać oceny, czy zachodzi jurysdykcja krajowa w sprawie, w której ma być udzielone zabezpieczenie, a w jej braku odrzucić wniosek. Zasadą jest, że istnienie jurysdykcji krajowej w sprawie oznacza istnienie tej jurys- 21 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające dykcji także w postępowaniu zabezpieczającym. Zasada ta jest jednak w praktyce istotnie modyfikowana z uwagi na istnienie umów międzyna- rodowych, których postanowienia mogą wprowadzać możliwość udzie- lenia zabezpieczenia także tych roszczeń, których nie można dochodzić przed sądami polskimi. Do chwili wejścia Polski do Unii Europejskiej istotne znaczenie miał w tym zakresie art. 24 Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132). Obecnie kon- wencja ta ma ograniczone znaczenie (dotyczy stosunków Polski z Danią oraz państwami, które są stronami tej konwencji, a nie są państwami członkowskimi Unii Europejskiej, np. Szwajcaria, Norwegia). Dla po- stępowania zabezpieczającego kluczowe znaczenie w zakresie regula- cji jurysdykcji krajowej ma obecnie art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i hand- lowych (Dz. Urz. WE L 12 z 16.01.2001, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wyda- nie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 42, z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, włącznie ze środkami zabezpieczającymi, przewidzianych w prawie państwa członkowskiego, może zostać wniesiony do sądu tego państwa także wówczas, gdy na pod- stawie tego rozporządzenia sprawa główna należy do jurysdykcji sądu in- nego państwa członkowskiego. Regulacja ta nie może być jednak trakto- wana jako samodzielna podstawa określenia właściwości sądów polskich w postępowaniu zabezpieczającym. Ma ona to znaczenie, że nie wyłącza jurysdykcji w postępowaniu zabezpieczającym także wówczas, gdy sąd polski nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, w której ma być udzie- lone zabezpieczenie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2001 r., V CO 3/01, OSNC 2001, nr 12, poz. 175, wyraził pogląd, że sądem właściwym do zabezpieczenia powództwa w sprawie toczącej się przed sądem zagra- nicznym jest sąd polski, przed którym powództwo mogło być wytoczone. W postanowieniu z dnia 18 lutego 1993 r., I CRN 6/93, OSNC 1993, nr 11, poz. 204, Sąd Najwyższy stwierdził natomiast, że brak jurysdykcji kra- jowej nie stanowi przeszkody do rozpoznania wniosku o zabezpieczenie 22 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 roszczenia i wydanie zarządzenia tymczasowego przez sąd polski. Stano- wisko to spotkało się z krytyką w literaturze (z wypowiedzi na ten temat por. J. Jagieła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, Ko- mentarz do artykułów 506–1088, red. K. Piasecki, Warszawa 2006, s. 434). Co do jurysdykcji krajowej w postępowaniu zabezpieczającym por. także m.in. K. Weitz, O jurysdykcji krajowej w postępowaniu zabezpie- czającym w świetle konwencji lugańskiej i prawa wspólnotowego, PS 2003, nr 10, s. 11 i n.; J. Jagieła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 432–435; A. Jakubecki (w:) Kodeks postępowa- nia cywilnego. Praktyczny komentarz, red. A. Jakubecki, Kraków 2005, s. 1045–1047; K. Spałek, Zabezpieczenie roszczeń w Konwencji z Lugano, PiP 2003, z. 10, s. 88 i n. 7. Postępowanie zabezpieczające pozostaje zawsze w związku z okre- ślonym postępowaniem rozpoznawczym, które jest w toku lub też ma być wszczęte w terminie określonym w art. 733 k.p.c., w wypadku gdy zabez- pieczenia udzielono jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie. Stanowi to przejaw pomocniczego charakteru tego postępowania wobec toczącego się procesu lub postępowania co do istoty sprawy prowadzo- nego w trybie nieprocesowym. Powyższa uwaga odnosi się odpowiednio do postępowania toczącego się przed sądem polubownym. Naturalną konsekwencją takiego związku jest występowanie w postępowaniu za- bezpieczającym tych samych stron co, przykładowo, strony w procesie. Przepisy regulujące postępowanie zabezpieczające do ich określenia posługują się jednak własną terminologią, używając pojęcia osoby upraw- nionej i obowiązanej, co w pewien sposób podkreśla także odrębność tego postępowania. Treść art. 7301 § 1 k.p.c. przewiduje, że udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub każdy uczestnik postępo- wania. Przepis ten stanowi zatem wyraźnie, że uprawnionym, w rozumie- niu przepisów regulujących postępowanie zabezpieczające, może być nie tylko powód lub wnioskodawca w postępowaniu nieprocesowym. W postępowaniu zabezpieczającym regułą jest orzekanie przez sąd o zabezpieczeniu na wniosek (art. 732 k.p.c.). Określenie osób uprawnio- nych do złożenia tego rodzaju wniosku jest zagadnieniem odrębnym od oznaczenia osoby uprawnionego, jako strony postępowania zabezpiecza- jącego. W postępowaniu tym, z uwagi na treść art. 13 § 2 k.p.c., stosuje się 23 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające odpowiednio przepisy o procesie, które dopuszczają dokonywanie czyn- ności procesowych nie tylko przez strony. Według poglądu wyrażonego przez E. Wengerka (tenże, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Ko- mentarz do części drugiej Kodeksu postępowania cywilnego, Warszawa 1998, s. 22), z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia, prócz samego uprawnio- nego, może wystąpić także prokurator, jeżeli, według jego oceny, wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego (art. 7 k.p.c.), niezależnie od tego, czy to on wniósł pozew w sprawie. Wnio- sek o zabezpieczenie mogą wnieść także interwenient uboczny, który, we- dług art. 79 k.p.c., jest uprawniony do dokonywania wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy, oraz organizacje spo- łeczne (obecnie organizacje pozarządowe), o których mowa w art. 8 k.p.c. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany w literaturze, a lista podmio- tów, które mogą złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia, jest znacznie dłuższa i obejmuje w szczególności także Rzecznika Praw Obywatelskich (zob. listę uprawnionych podmiotów przytaczaną przez T. Erecińskiego (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, Postępowanie rozpo- znawcze, cz. 1, red. T. Ereciński, Warszawa 2006, s. 406, i J. Jagiełę (w:) Ko- deks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 456–457). 8. Podstawową funkcją postępowania zabezpieczającego jest zapew- nienie uprawnionemu (najczęściej wierzycielowi) ochrony w związku z możliwymi niekorzystnymi skutkami trwania w czasie sprawy rozpo- znawanej przez sąd. W przypadku braku zabezpieczenia dopiero orze- czenie kończące postępowanie w sprawie stwarza możliwość wykorzysta- nia go przez osobę uprawnioną w celu realizacji jej uprawnień, co może oznaczać duże przesunięcie w czasie momentu wykonania orzeczenia. Uzyskanie zabezpieczenia zezwala na zniwelowanie niekorzystnych na- stępstw uzyskania prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w terminie późniejszym niż samo wszczęcie postępowania. Może rów- nież stanowić odpowiedź na działanie obowiązanego szkodzące uspra- wiedliwionym interesom uprawnionego. Uzyskanie zabezpieczenia stwarza ochronę prawną o charakterze tymczasowym, przebiegającą w zasadzie równolegle z toczącym się po- stępowaniem sądowym i obejmującą okres trwania tego postępowania. Według rozwiązania przyjętego w art. 7541 § 1 i art. 757 k.p.c., zasadą 24 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 jest bowiem, że zabezpieczenie upada po upływie miesiąca od uprawo- mocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu. Istotny wyjątek stanowi jedynie możliwość uzyskania zabezpieczenia po powstaniu tytułu wykonawczego w odniesieniu do roszczeń o świad- czenia, których termin spełnienia jeszcze nie nadszedł. Możliwość orze- kania o zabezpieczeniu po zakończeniu procesu jest zatem wyłączo- na w większości spraw, w których zabezpieczenie jest dopuszczalne na wcześniejszym etapie postępowania. Wątpliwości może budzić to, że w art. 730 § 2 k.p.c. przewidziano możliwość udzielenia zabezpieczenia do momentu uzyskania tytułu wy- konawczego, a nie tytułu egzekucyjnego, skoro jednocześnie w art. 7541 § 1 k.p.c. przyjęto, że zabezpieczenie upada po upływie miesiąca od po- wstania takiego tytułu, a w sprawach wymienionych w art. 7541 § 2 k.p.c. skutek ten następuje nawet szybciej (po upływie 2 tygodni). Posiadanie tytułu egzekucyjnego zezwala też na uzyskanie klauzuli wykonalności i wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w którym istnieje możliwość dokonania czynności dopuszczalnych także na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu. Wydaje się, że najistotniejszym usprawiedliwieniem dla takiego rozwiązania jest istnienie pozasądowych tytułów egzeku- cyjnych (por. art. 777 k.p.c.). W tym przypadku wierzyciel dysponujący tytułem egzekucyjnym (np. aktem notarialnym, w którym dłużnik pod- dał się egzekucji) może nie mieć możliwości zabezpieczenia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym przed jego powstaniem. Zachodzi zatem potrzeba dopuszczenia zabezpieczenia także na rzecz podmiotów dysponujących tytułami egzekucyjnymi. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lutego 1999 r., III CKN 182/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 157, przyjmując, że wnioskodawca będący zarazem wierzycie- lem może w postępowaniu klauzulowym domagać się wydania zarzą- dzenia tymczasowego (obecnie postanowienia o zabezpieczeniu) przez nakazanie wpisu w księdze wieczystej zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości do czasu zakończenia postępowania klauzulowego. Ramy czasowe, w których możliwe jest zabezpieczenie, podkreślają także na ogół służebną rolę postępowania zabezpieczającego wobec po- stępowania rozpoznawczego. 25 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające Funkcją postępowania zabezpieczającego jest również ułatwienie sytuacji uprawnionego w przyszłym postępowaniu egzekucyjnym, jeże- li przedmiotem postępowania sądowego i zabezpieczenia jest roszcze- nie, które nadaje się do przymusowego wykonania. Czynności podjęte przy wykonaniu tytułu zabezpieczającego mogą mieć znaczenie nie tyl- ko dla zapewnienia wykonalności orzeczenia kończącego postępowa- nie w sprawie, na którą to funkcję zabezpieczenia wskazywał wcześniej art. 730 § 1 k.p.c., ale mogą służyć również usprawnieniu postępowania egzekucyjnego po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu egzekucyjne- go. Przykładami wskazującymi wprost na kontynuację w postępowaniu egzekucyjnym czynności dokonanych wcześniej w postępowaniu zabez- pieczającym są np. art. 7541 § 2 oraz art. 10647 k.p.c. Mimo obowiązującej w postępowaniu zabezpieczającym zasady, że zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, wynikają- cej z treści art. 731 k.p.c., zabezpieczenie może w ograniczonym zakresie służyć również uzyskaniu świadczenia pieniężnego przez osobę upraw- nioną. Wskazuje na to wyraźnie regulacja zawarta w art. 753–754 k.p.c. 9. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie regulują zagadnień proceduralnych związanych z prowadzeniem postępowania zabezpiecza- jącego w sposób wyczerpujący i w wielu kwestiach konieczne jest stoso- wanie w tym postępowaniu, na podstawie art. 13 § 2 k.p.c., rozwiązań dotyczących postępowania rozpoznawczego. Jednocześnie nie budzi wąt- pliwości, że część przepisów dotyczących postępowania rozpoznawczego nie znajduje zastosowania w postępowaniu zabezpieczającym. Należą do nich przepisy o wznowieniu postępowania. W literaturze wyrażono również pogląd, że ze względu na cel i cha- rakter postępowania zabezpieczającego nie mają w nim zastosowania przepisy o zawieszeniu postępowania (por. T. Ereciński (w:) Kodeks po- stępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, red. T. Ereciński, s. 391; J. Jagie- ła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 436). Poglądy te nawiązują do stanowiska Sądu Najwyższego, wynika- jącego z uzasadnienia orzeczenia z dnia 20 czerwca 1961 r., IV CZ 27/61, NP 1962, nr 7–8, s. 1087 i n. W wypadku wystąpienia przesłanek za- wieszenia postępowania, określonych w art. 174–178 k.p.c., brak zatem podstaw do zawieszenia postępowania zabezpieczającego. Zawieszenie 26 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 postępowania w sprawie nie sprzeciwia się również możliwości orzeka- nia o zabezpieczeniu (por. uchwałę SN z dnia 16 października 1972 r., III CZP 67/72, OSP 1973, z. 5, poz. 87). Należy wykluczyć także możliwość zawieszenia postępowania, w którym tytuł zabezpieczający podlega wykonaniu przez organ egze- kucyjny na podstawie art. 818–821 k.p.c., chociaż art. 743 § 1 k.p.c. przy wykonaniu zabezpieczenia nakazuje odpowiednie stosowanie przepi- sów o postępowaniu egzekucyjnym. W praktyce odesłanie to dotyczy jedynie przepisów odnoszących się do początkowego etapu prowadze- nia egzekucji. Wynika to np. z art. 747 k.p.c., który w przypadku za- bezpieczeń wykonywanych w drodze egzekucji ogranicza je do samego zajęcia ruchomości, wierzytelności i praw. Podobnie sytuacja wygląda przy zabezpieczeniu roszczeń niepieniężnych. Jeżeli zatem wykonanie zabezpieczenia jest ograniczone do zajęcia, to należy rozważyć, czy może wchodzić w grę zawieszenie zajęcia, bowiem do tego musiałoby prowadzić zawieszenie postępowania zabezpieczającego prowadzone- go przez komornika. Nie można dopuścić możliwości niewykonywania zajęcia, jako skutku ewentualnego zawieszenia postępowania, gdyż byłoby to równoznaczne z uchyleniem zabezpieczenia. Należy również podkreślić, że w wypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego zajęcie i jego skutki nie mogą być wyłączone (por. art. 821 § 2 k.p.c.). Z tych względów budzi zastrze- żenie pogląd, że przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upad- łościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112), zawierające regulację dotyczącą zawieszenia postępowania egzekucyjnego, stosuje się również do zawieszenia postępowania zabezpieczającego (por. J. Jagie- ła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 436). Przepisy tej ustawy zawierają istotnie przepisy szczególne doty- czące postępowania zabezpieczającego (por. art. 36–43 zamieszczone w wyborze aktów prawnych), ale nie dotyczą zawieszenia postępowania zabezpieczającego. Wydaje się natomiast, że istnieje możliwość stosowania odpowiednio przepisów o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w wypadku wyko- nywania zabezpieczenia prowadzącego do zaspokojenia uprawnionego, co dopuszczają przepisy art. 753–754 k.p.c. Postępowanie prowadzone 27 Art. 730 Część druga. Postępowanie zabezpieczające wówczas przez organ egzekucyjny, w istocie, nie różni się od postępo- wania egzekucyjnego. 10. W literaturze dominuje pogląd, że przepisy o postępowaniu za- bezpieczającym nie mają zastosowania do roszczeń o zwrot kosztów pro- cesu (por. T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, red. T. Ereciński, s. 396; J. Jagieła (w:) Kodeks postępowania cywil- nego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 445). W celu uzasadnienia tego poglądu podnoszone są argumenty wskazujące na akcesoryjny charak- ter roszczenia o zwrot kosztów procesu oraz uzależnienie jego istnie- nia od wyniku sprawy. Autorzy prezentujący to stanowisko odwołują się również do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 czerwca 1971 r., I CZ 57/71, OSP 1972, z. 6, poz. 105, z aprobu- jącą glosą W. Broniewicza. Wydaje się, że kwestia ta wymaga jednak ponownego rozważenia z uwagi na odnoszące się do niej istotne zmiany w stanie prawnym obo- wiązującym od dnia 5 lutego 2005 r. Na wstępie wymaga podkreślenia, że podstawowym argumentem, który posłużył Sądowi Najwyższemu do zajęcia powołanego wyżej sta- nowiska, było odwołanie się do treści obowiązującego wcześniej art. 730 § 1 k.p.c. Przepis ten stanowił, że zabezpieczenia można się domagać w celu zabezpieczenia dochodzonego roszczenia. Na tle tego przepisu Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotem zabezpieczenia może być tylko to, co jest przedmiotem powództwa lub wniosku wszczynającego postępo- wanie nieprocesowe, a celem zabezpieczenia jest zapewnienie powodowi lub wnioskodawcy realizacji wyroku orzekającego o jego roszczeniu albo postanowienia kończącego, co do istoty, postępowanie nieprocesowe. Sąd Najwyższy uznał zaś, że roszczenie o zwrot kosztów procesu nie może być przedmiotem powództwa i wniosku o wszczęcie postępowania nieproce- sowego. Stąd stwierdzenie o ich akcesoryjnym charakterze uznał za istot- ny argument przemawiający przeciwko możliwości ich zabezpieczenia. Nie ulega zaś wątpliwości, że jednym z podstawowych założeń zmian dokonanych w postępowaniu zabezpieczającym było poszerzenie moż- liwości udzielenia zabezpieczenia. Wyraźnie na to wskazuje znowelizo- wany art. 730 § 1 k.p.c. przez stwierdzenie, że zabezpieczenie może być udzielone w każdej sprawie cywilnej. Przepis ten nie ogranicza jedno- 28 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 730 cześnie możliwości zabezpieczenia do dochodzonych w procesie rosz- czeń, jak czynił to art. 730 § 1 k.p.c. w dawnym brzmieniu. Jedynie posiłkowym argumentem, którego użył Sąd Najwyższy w uza- sadnieniu powołanego wyżej postanowienia z dnia 3 czerwca 1971 r., było stwierdzenie, że roszczenie o zwrot kosztów procesu zależy od wyniku końcowego rozstrzygnięcia w sprawie i wówczas dopiero staje się aktu- alne orzekanie o tym roszczeniu. Fakt, że roszczenie o zwrot kosztów procesu zależy od wyniku sprawy, nie rzutuje jednak na ocenę jego wia- rygodności w ten sposób, że jest ona wyłączona do czasu zakończenia postępowania w sprawie. Jeżeli bowiem sąd uznaje za wiarygodne do- chodzone roszczenie, to tym samym można uznać za wiarygodne zależ- ne od niego roszczenie o zwrot kosztów procesu. W obowiązującym obecnie stanie prawnym nie ma zaś przeszkód do do- konania zabezpieczenia roszczeń jeszcze niewymagalnych (por. T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, red. T. Ereciński, s. 396; A. Jakubecki (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny ko- mentarz, red. A. Jakubecki, s. 1048). Przy ocenie dopuszczalności zabezpieczenia kosztów procesu nie można pominąć także treści art. 736 § 3 k.p.c. Przepis ten stanowi, że suma zabezpieczenia może obejmować przewidywane koszty postępowa- nia. Wskazanie przez uprawnionego sumy zabezpieczenia przy dochodze- niu roszczeń pieniężnych nie ogranicza się do uczynienia zadość wymo- gom formalnym wniosku o udzielenie zabezpieczenia (art. 736 § 1 k.p.c.). Suma zabezpieczenia może bowiem faktycznie określać także zakres żądanego zabezpieczenia (por. w tym zakresie uwagi do art. 736 k.p.c.). Nadto jej złożenie przez obowiązanego na rachunek depozytowy sądu powoduje upadek zabezpieczenia z mocy prawa (art. 742 § 1 k.p.c.). Jeżeli zatem dla osiągnięcia celu w postaci upadku zabezpieczenia obowiązany musi złożyć kwotę obejmującą także koszty postępowania składające się na sumę zabezpieczenia i jednocześnie objęcie tych kosztów sumą za- bezpieczenia wyznacza zakres zabezpieczenia, to nie sposób zakładać, że koszty postępowania nie są wówczas objęte postanowieniem o udzie- leniu zabezpieczenia. Należy zatem przyjąć, że w obecnym stanie prawnym koszty postę- powania podlegają zabezpieczeniu. Treść art. 736 § 3 k.p.c., odnosząca 29 Art. 7301 Część druga. Postępowanie zabezpieczające się do przewidywanych kosztów postępowania, potwierdza jednocześnie ocenę, że zabezpieczenie może obejmować roszczenia niewymagalne. 11. Co do zabezpieczenia kosztów w procesie od powoda cudzoziem- ca por. uwagi do art. 1119–1128. Art. 7301. § 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz in- teres prawny w udzieleniu zabezpieczenia. § 2. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie za- padłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważ- nie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. § 3. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnione- mu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę. 1. Możliwość uzyskania zabezpieczenia nie ogranicza się do tych podmiotów, z których inicjatywy wszczynane jest postępowanie w spra- wie. Artykuł 7301 § 1 k.p.c. wskazuje wyraźnie, że udzielenia zabezpie- czenia mogą się domagać obie strony w procesie oraz wnioskodawca i uczestnicy postępowania nieprocesowego. Dotyczy to także interwe- nientów głównych. Artykuł 7301 § 1 k.p.c. poprzez określenie podmio- tów, które mogą uzyskać zabezpieczenie, wskazuje pośrednio osobę uprawnionego jako strony czynnej w postępowaniu zabezpieczającym. Odrębnym zagadnieniem jest oznaczenie kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o udzielenie zabezpieczenia. W postępowaniu zabez- pieczającym, z uwagi na treść art. 13 § 2 k.p.c., stosuje się odpowied- nio przepisy o procesie, które dopuszczają dokonywanie czynności pro- cesowych nie tylko przez strony. Według poglądu wyrażonego przez E. Wengerka (tenże, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne…, s. 22), z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia, oprócz uprawnionego, może wystąpić także prokurator, jeżeli, w jego ocenie, wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego (art. 7 k.p.c.), 30 Tytuł I. Przepisy ogólne Art. 7301 niezależnie od tego, czy to on wniósł pozew w sprawie. Wniosek o udzie- lenie zabezpieczenia mogą złożyć także interwenient uboczny, który – stosownie do art. 79 k.p.c. – jest uprawniony do dokonywania wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy, a także organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 8 k.p.c. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany w literaturze, a lista podmiotów, które mogą złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia jest znacznie dłuższa i obejmuje w szczególności Rzecznika Praw Obywatelskich (por. listę uprawnionych podmiotów, którą w literaturze przytacza T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 3, red. T. Ereciński, s. 406; J. Jagieła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 456–457). 2. Wśród przesłanek udzielenia zabezpieczenia komentowany prze- pis wymienia uprawdopodobnienie roszczenia oraz istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Znaczenie interesu prawnego dla potrzeb postępowania zabezpieczającego wyjaśnia § 2. Ustawa nie precyzuje natomiast, w jakim znaczeniu użyte zostało w art. 7301 k.p.c. pojęcie roszczenia. Do możliwości zabezpieczenia podobnie rozumianego roszczenia odwoływał się wcześniej także art. 730 k.p.c. Rozumienie terminu „rosz- czenie”, w ujęciu tego przepisu, było przedmiotem rozbieżnych ocen w li- teraturze. Część autorów uważała, że roszczenie na gruncie dawnego art. 730 k.p.c. oznaczało roszczenie materialnoprawne będące rodzajem uprawnienia przysługującego wierzycielowi wobec dłużnika. W tym uję- ciu, uprawnienie przysługujące wierzycielowi, wynikające wprost z prawa podmiotowego lub będące skutkiem jego naruszenia (w przypadku praw podmiotowych bezwzględnych), upoważnia go do żądania określonego zachowania ze strony dłużnika. Część autorów uważała natomiast, że roszczenie, w ujęciu dawnego art. 730 k.p.c., należy rozumieć jako roszczenie procesowe. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów regulujących postępowanie zabezpie- czające przeważa ocena, że przedmiotem zabezpieczenia jest roszczenie procesowe (por. J. Jagieła (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komen- tarz, t. 2, red. K. Piasecki, s. 440, i tenże, Sądowe postępowanie zabezpie- czające w praktyce komorniczej po zmianach w przepisach kodeksu postę- 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające. Komentarz
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: