Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00569 007375 13583248 na godz. na dobę w sumie
Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1-366 - ebook/pdf
Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1-366 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 1285
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5982-3 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

KOMPLEKSOWE OPRACOWANIE MATERII

Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1–366. Tom I zawiera szczegółowe omówienie przepisów dotyczących zagadnień ogólnych dla wszystkich rodzajów postępowań oraz postępowania procesowego, tj.:

NAJBARDZIEJ AKTUALNY STAN PRAWNY

Publikacja uwzględnia tekst jednolity z 2014 r. oraz wszystkie najnowsze zmiany dotyczące m.in.:

ZMIANA SKŁADU AUTORSKIEGO

Zmieniony został skład autorski – Autorami komentarza są przede wszystkim praktycy – sędziowie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Apelacyjnego, sędziowie sądu okręgowego i rejonowego, radcowie prawni, adwokaci, notariusze, a także wykładowcy Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i Uniwersytetu Śląskiego.

W składzie autorskim pojawili się: SSN Katarzyna Gonera, SSN Jan Górowski, SSA dr Michał Kłos, SSO dr Andrzej Stempniak, SSR dr Krystian Markiewicz, SNSA dr Arkadiusz Cudak, prof. UŁ dr hab. Józef Jagieła, prof. UŚ dr hab. Andrzej Torbus, prof. UŁ dr hab. Ireneusz Kunicki, dr hab. Monika Michalska-Marciniak, dr Agnieszka Laskowska-Hulisz, dr Robert Kulski oraz dr Monika Rejdak.

SZEROKIE GRONO ODBIORCÓW

Komentarz przeznaczony jest przede wszystkim dla profesjonalistów: sędziów, prokuratorów, adwokatów oraz radców prawnych. Będzie on również użyteczny dla prawników: aplikantów sądowych, adwokackich, radcowskich i prokuratorskich, studentów i absolwentów studiów prawniczych, ale również dla osób prywatnych, borykających się z problemami postępowania cywilnego.

PRAKTYCZNE PODEJŚĆIE DO TEMATU

Gwarancją praktyczności są Autorzy, którzy łącząc swoją wieloletnią praktykę zawodową oraz pracę naukową przedstawiają w sposób zrozumiały wszystkie zagadnienia budzące jakiekolwiek wątpliwości. Ponadto, w kolejnym wydaniu komentarza czytelnik może zapoznać się z najnowszymi poglądami doktryny oraz orzecznictwem.

PRECYZYJNA NAWIGACJA WEWNĘTRZNA

W zaktualizowanym komentarzu, prezentowanym w nowej szacie graficznej, dokonano także istotnych zmian w sposobie prezentowania treści przez Autorów, dzięki czemu komentarz jest bardziej czytelny, a korzystanie z niego stało się łatwiejsze. Komentarz wyróżnia się precyzyjną nawigacją wewnętrzną – spisy treści do artykułów, przejrzysta struktura, tytuły tez, numery tez pozwalające na sprawne korzystanie z wewnętrznych odesłań oraz odszukanie podstawowych haseł w indeksie.



Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 296) Tekst jednolity z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. 2014, poz. 101)1 (zm.: Dz.U. 2014, poz. 293, poz. 379, poz. 435) 1 Tekst jednolity ogłoszono dnia 21.01.2014 r. Wprowadzenie Spis treści Nb 1–5 1 2 3 4 5 6–7 6 7 I. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Ogólne problemy kształtowania się odrębne- go porządku proceduralnego Unii Europejskiej . 2. Acquis communautaire . . . . . . . . . . . . . 3. Zasada przychylności procesowej integracji europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Wykładnia autonomiczna . . . . . . . . . . . 5. Zasada pomocniczości i proporcjonalności . 14 10 12 13 II. Początki prac nad polską procedurą cywilną 1. Prace nad polską procedurą cywilną . . . . . 2. Komitet Redakcyjny . . . . . . . . . . . . . . III. Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r. i je- go nowelizacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8–10 8 9 1. Kodeks postępowania cywilnego . . . . . . . 2. Nowelizacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Kolejny etap rozwoju polskiego prawa cywil- nego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. i je- go nowelizacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11–14 11 1. Nowy Kodeks postępowania cywilnego . . . 2. Postępowanie odrębne w sprawach gospodar- czych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Nowelizacje z lat 1996–1997 . . . . . . . . . 4. Dalsze nowelizacje Kodeksu postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Źródła formalne. Lex scripta obowiązującego prawa procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . 15–18 15 16 17 18 1. Źródła formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Akty prawa unijnego . . . . . . . . . . . . . . 3. Konwencja z Lugano . . . . . . . . . . . . . . 4. Piśmiennictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Inne, poza prawem pisanym (lex scripta) źró- dła prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19–23 19 20 21 1. Inne źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego . . . 3. Wyroki i uchwały Sądu Najwyższego . . . . 4. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII. Publicznoprawny charakter prawa procesu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zakres regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII. Normy cywilnoprocesowe i ich zasięg tery- torialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25–26 25 1. Normy cywilnoprocesowe . . . . . . . . . . . 2. Zasięg stosowania przepisów Kodeksu postę- powania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . IX. Obowiązywanie norm prawnych w czasie . . 1. Zasady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . X. Wykładnia przepisów cywilnoprocesowych . . 24 24 22 23 Nb 28 35 35 1. Wykładnia przepisów prawa cywilnego pro- cesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI. Związki postępowania cywilnego z postępo- waniem przed Trybunałem Konstytucyjnym . . . 29–31 1. Związki między sądami powszechnymi i Są- dem Najwyższym a Trybunałem Konstytucyjnym 29 30 2. Dyskusje w doktrynie . . . . . . . . . . . . . 3. Indywidualna skarga konstytucyjna . . . . . . 31 XII. Związki postępowania cywilnego z postępo- waniem przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32–34 32 33 34 1. Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej 2. Podstawa pytań prawnych . . . . . . . . . . . 3. Orzecznictwo ETS . . . . . . . . . . . . . . . XIII. Sprawy z zakresu prawa prywatnego nale- żące do jurysdykcji sądów polskich, których pod- stawę materialnoprawną (substantive laws) stano- wią normy prawa Unii Europejskiej . . . . . . . . 1. Prawo UE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIV. Postępowanie przed Europejskim Trybuna- łem Praw Człowieka w związku z postępowaniem i orzekaniem w sprawach cywilnych . . . . . . . . 1. Funkcjonowanie sądów polskich . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Funkcje zasad procesowych . . . . . . . . 36 36 XV. Zasady procesu cywilnego . . . . . . . . . . . 37–56 37 37 B. Zasada prawdy, realizmu procesowego . . 38–42 38 39 40 41 42 . . . . . . . . 43–45 43 44 45 1. Prawda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Problem domniemań prawnych . . . . . . 3. Ograniczenia prawdy . . . . . . . . . . . . 4. Prawo odmowy zeznań . . . . . . . . . . . 5. Wyniki postępowania dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . 1. Spór między stronami 2. Zasada kontradyktoryjności . . . . . . . . 3. Zasada równości broni . . . . . . . . . . . D. Zasada koncentracji materiału procesowe- go . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46–47 46 C. Zasada kontradyktoryjności F. Zasada dyspozycyjności 1. Pojęcie materiału procesowego . . . . . . 2. Zasada koncentracji materiału procesowe- go . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E. Zasada swobodnej oceny dowodów . . . . 1. Pojęcie i zakres zastosowania . . . . . . . 47 48 48 . . . . . . . . . . . 49–50 49 50 51 51 52 52 53 53 J. Reguły sprawiedliwości proceduralnej . . . 54–55 1. Autonomia woli . . . . . . . . . . . . . . . 2. Aspekt procesowy i materialnoprawny . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . H. Zasada równości stron . . . . . . . . . . . . 1. Równość wobec prawa . . . . . . . . . . . I. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . 1. Model poznania sądowego . . . . . . . . . G. Zasada jawności 3 26 27 27 28 Piasecki 1 Wprowadzenie 1. Materialne i proceduralne znaczenie . . . 2. Elementy sprawiedliwości proceduralnej . K. Zasada harmonizacji prawa (ius) ze środ- kami prawnymi (remedium) . . . . . . . . . . . 54 55 56 1. Zasada harmonizacji prawa ze środkami prawnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XVI. Zasada efektywności dochodzenia ochrony sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Koncepcja dostępu do sądów . . . . . . . . . 56 57 57 I. Uwagi wstępne 1. Ogólne problemy kształtowania się odrębnego porządku proceduralnego Unii Euro- pejskiej w odniesieniu do sądów państw członkowskich UE i ich konsekwencji w zakresie systemu organizacji wymiaru sprawiedliwości i procedury cywilnej: 1) środowisko prawne wymiaru sprawiedliwości i procedury w sprawach cywilnych sensu largissimo uległo zmianie z momentem przyjęcia Polski do Unii Europejskiej. Polska została wzbogacona o wszystkie rodzaje źródeł prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej; 2) źródła prawa, poza polską, wewnętrzną, krajową legislacją, obejmują prawo pierwotne w postaci traktatów, całą gamę prawa wtórnego (rozporządzenia, dyrektywy, zalecenia itd.) całego acquis communautaire, doktrynę sądową case law; 3) ważne znaczenie ma także reguła preemption, dająca wyraz temu, że w niektórych dziedzinach kompetencja UE jest wyłączna (exclusive); 4) należy także brać pod uwagę regułę standstill, która oznacza, że późniejsza norma prawa krajowego nie może być sprzeczna z normą prawną UE; 5) regulacje prawne UE charakteryzuje w szerokim zakresie nowa aparatura pojęciowa; 6) należy zwrócić uwagę na to, że UE w swoich aktach prawnych nie stosuje praktyki derogacji polskich norm prawnych. Normy prawa polskiego są tylko pomijane (tzw. set aside); 7) prawo Unii Europejskiej przyjęło zasadę krajowej autonomii organów wymiaru sprawied- liwości oraz autonomię proceduralną z pewnymi elementami erozji. Oznacza to, że Unia Europejska nie deroguje formalnie norm prawa dotyczącego krajowych organów wymiaru sprawiedliwości oraz regulacji prawnych proceduralnych. Siatka organizacyjna organów wymiaru sprawiedliwości Polski pozostaje pod względem formalnym taka sama jak dawniej; 8) Unia Europejska nie wymaga tworzenia nowych sądów. Przyjęto zasadę ekwiwalentności, według której ochrona prawna praw podmiotowych przewidziana w prawie Unii Europejskiej nie powinna być mniej korzystna niż w wypadku dochodzenia tych praw według prawa krajowego; 9) przyjęta też została w istocie reguła, stosownie do której krajowe prawo proceduralne ma zastosowanie w wypadku braku norm Unii Europejskiej, gdy chodzi o stosowanie przez sądy polskie rozporządzeń proceduralnych Unii Europejskiej. Przepisy proceduralne polskie dotyczące apelacji i skargi kasacyjnej mają odpowiednie zastosowanie w sprawach transgranicznych według dyspozycji rozporządzeń proceduralnych Unii Europejskiej. Roz- porządzenia proceduralne Unii Europejskiej regulują tylko postępowanie w I instancji; 10) instytucją ustanawiającą związki z Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej są pytania prawne (references-preliminary rulings) sądów polskich kierowane do tego Trybunału, gdy chodzi o problemy związane ze sprawami uregulowanymi w rozporządzeniach Unii Europejskiej. Są to sprawy cywilne, handlowe, małżeńskie i dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, sprawy alimentacyjne, jak i z zakresu upadłości; 11) należy zwrócić uwagę na następujące obszary regulacji prawnych dotyczących procedury w polskim porządku prawnym: poza sprawami ściśle krajowymi w aktualnym stanie prawnym, jest to domena Kodeksu postępowania cywilnego, wyodrębnia się dwa układy proceduralne. Pierwszy układ dotyczy spraw ze stosunków prawnych między Polską a pań- stwami spoza Unii Europejskiej (domena KPC) oraz drugi układ dotyczący spraw z zakresu stosunków między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (domena rozporządzeń proceduralnych Unii Europejskiej); 12) należy zwrócić też uwagę na tzw. skargi bezpośrednie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu powszechnego (ang. General Court), które mogą być skierowane przeciwko Unii Europejskiej, przeciwko Państwu Polskiemu lub które Polska może wnieść przeciwko innemu państwu członkowskiemu. Jeżeli chodzi o źródła prawa, poza legislacją, 4 Piasecki Wprowadzenie w Unii Europejskiej panuje doktryna Trybunału Sprawiedliwości UE tzw. Case Law (precedaent); 13) elementem integracji z prawem UE, acquis communautaire jest doktrynalna zasada wykładni norm prawa krajowego „w duchu” prawa Unii Europejskiej. 2. Acquis communautaire. Przepisy prawne polskiego porządku prawnego w myśl doktryny 2 Unii Europejskiej powinny być interpretowane w duchu acquis communautaire Unii Europejskiej. W języku angielskim przyjęte są formuły: in the light of European law lub on spirit of European law. Zob. K. Piasecki, Zarys prawa procesowego Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s. 78. 3. Zasada przychylności procesowej integracji europejskiej. Polski Trybunał Konstytucyjny 3 posługuje się formułą, zgodnie z którą wykładnia obowiązującego ustawodawstwa powinna uwzględniać konstytucyjną zasadę przychylności procesowi integracji europejskiej (np. wyr. TK z 27.5.2003 r., K 11/03, OTK 2003, Nr 5, poz. 43). 4. Wykładnia autonomiczna. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stosuje wykładnię 4 autonomiczną, zob. K. Piasecki, Zarys prawa procesowego, s. 64. 5. Zasada pomocniczości i proporcjonalności. W sferze zasad funkcjonuje zasada pomoc- 5 niczości i proporcjonalności, które w zasadzie określają zasady tworzenia prawa UE. Zob.: K. Piasecki, Zarys sądowego prawa procesowego Unii Europejskiej, Warszawa 2009; D. Chalmers, Ch. Hadjiemmannik, European Union Law, Cambridge 2006, s. 390 i nast.; P. Craig, G. de Burca, EU Law, Cases and Materials, Oxford 2008, s. 305 i nast. II. Początki prac nad polską procedurą cywilną 1. Prace nad polską procedurą cywilną w XX w. rozpoczęły się w 1917 r. Powołana 6 została wówczas w Warszawie Komisja pod przewodnictwem J.J. Litauera. W Krakowie została utworzona Podkomisja pod przewodnictwem Fr. X. Fiericha. Podkomisja krakowska sprawoz- danie ze swych prac ogłosiła drukiem w 1918 r. Były to zasady przyszłej procedury. Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej została utworzona ustawą z 6.6.1919 r. (Dz.Praw. Nr 44, poz. 315). W 1921 r. Komisja ogłosiła drukiem pierwszy tom procedury cywilnej z indywidualnymi projektami referentów: M. Allerhanda, T. Dziurzyńskiego, F.X. Fiericha, S. Gołąba, J.J. Litauera, M. Mańkowskiego, J. Skąpskiego i H. Trammera. W 1923 r. został ogłoszony drugi tom tej procedury, obejmujący dalsze projekty i uwagi tychże referentów oraz protokoły obrad Sekcji. 2. Komitet Redakcyjny. Wybrany został Komitet Redakcyjny składający się z trzech 7 członków: F.X. Fiericha, S. Gołąba i J.J. Litauera, którym powierzono opracowanie całości. Komitet Redakcyjny w 1927 r. przedłożył Sekcji opracowany przez siebie Projekt Kodeksu postępowania cywilnego. Sekcja w latach 1927–1928 poddała Projekt ocenie i uchwaliła szereg zmian. W wydawnictwie „Polska Procedura Cywilna” Komisja Kodyfikacyjna dwukrotnie ogłaszała opracowane przez Referentów projekty poszczególnych działów procedury wraz z uzasadnieniem w zeszytach z 1921 r. i 1923 r. W kolejnych zeszytach zamieszczone były Sprawozdania z działalności Komisji Kodyfikacyjnej. Komisja Kodyfikacyjna ukończyła swe czynności z dniem 22.11.1929 r. Zob. także: F.X. Fierich, Projekty polskiej procedury cywilnej w oświetleniu nauki o stosunku procesowym, 1924; S. Gołąb, Projekty polskiej procedury cywilnej, Powstanie – Uzasadnienie – Zadania odrębne, 1930; J.J. Litauer, Polska procedura cywilna, projekty uchwalone przez Komisję Kodyfikacyjną, 1930. III. Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r. i jego nowelizacje 1. Kodeks postępowania cywilnego – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej 8 z 29.11.1930 r. (t.j. Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934 ze zm.) opierał się na klasycznych, tradycyjnych zasadach europejskich systemów procesowych w sprawach cywilnych. Kodeks ten charakteryzowało wprowadzenie systemu apelacji i kasacji. Właśnie do tych unormowań nawiązał ustawodawca w 1996 r., wprowadzając na miejsce rewizji i rewizji nadzwyczajnej instytucje kasacji i apelacji. Piasecki 5 Wprowadzenie 9 10 11 12 2. Nowelizacje. W latach 1945–1950 Kodeks postępowania cywilnego był nowelizowany dziewięciokrotnie. Najistotniejsze znaczenie miały zmiany wynikające z ustawy z 27.4.1949 r. – o zmianie niektórych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, prawa upadłościowego oraz przepisów wprowadzających prawo małżeńskie majątkowe (Dz.U. Nr 32, poz. 240 ze zm.) oraz z ustawy z 27.6.1950 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 309). Zasadnicze znaczenie pod względem modelowym miała ustawa z 20.7.1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 38, poz. 349 ze zm.), która weszła w życie 2.10.1950 r. Unormowania te łączą się ściśle ze zmianami w Prawie o ustroju sądów powszechnych. Ten etap przebudowy prawa polskiego charakteryzuje wprowadzenie systemu dwóch instancji zamiast dotychczasowego systemu trzyinstancyjnego (pierwsza instancja, in- stancja apelacyjna i instancja kasacyjna). Ustanowiony w ten sposób system rewizyjny zostaje uzupełniony instytucją rewizji nadzwyczajnej do orzeczeń prawomocnych I i II instancji. Z punktu widzenia funkcji procesu cywilnego istotne znaczenie miało nowe ujęcie zasady dyspozycyjności i zasady kontradyktoryjności. 3. Kolejny etap rozwoju polskiego prawa cywilnego wyznaczają zmiany wprowadzone dekretem z 23.4.1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania cywilnego w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 23, poz. 90). Przedmiotem unormowania stały się problemy wzajemnego stosunku postępowania niespornego i postępowania spornego, zagadnienie skutków procesowych niewłaściwości sądu, problemy ogłaszania wyroków, zagadnienie właściwości funkcjonalnej Sądu Najwyższego w sferze nadzoru nad orzecznictwem innych sądów. Przed uchwaleniem przez Sejm Kodeksu postępowania cywilnego z 17.11.1964 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; sprost. Dz.U. z 1965 r. Nr 15, poz. 113 ze zm.) miały miejsce dalsze nowelizacje Kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r. zawarte w dekrecie z 18.1.1956 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 2, poz. 13); w ustawie z 28.3.1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 18, poz. 75) oraz w ustawie z 15.2.1962 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 10, poz. 46). IV. Kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. i jego nowelizacje 1. Nowy Kodeks postępowania cywilnego został uchwalony przez Sejm 17.11.1964 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 296; sprost. Dz.U. z 1965 r. Nr 15, poz. 113), a zaczął obowiązywać od 1.1.1965 r. Sprawozdawcą projektu Kodeksu postępowania cywilnego w Sejmie był J. Jodłowski. Zasadnicze rozwiązania tego Kodeksu opierają się na innych koncepcjach oraz na innym ujęciu zasad procesu cywilnego niż przyjęte w KPC30. Utrzymany został – już wcześniej przyjęty – system rewizyjny uzupełniony rewizją nadzwyczajną. Włączono postępowanie niesporne do Kodeksu, rozbudo- wano unormowania dotyczące jurysdykcji krajowej i uznawania orzeczeń sądów zagranicznych. 2. Postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych. Wyrazem dostosowania KPC do zachodzących przemian ustrojowych było wprowadzenie odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych (ustawa z 24.5.1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych, Dz.U. Nr 33, poz. 175 ze zm.; zaznaczmy, że przepisy art. 4791–47927 KPC regulujące to postępowanie, zostały ostatecznie uchylone ustawą z 16.9.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz.1381), przekazanie z powrotem sądom wszelkich czynności, które w zakresie postępowania cywilnego wykonywały państwowe biura notarialne (ustawa z 14.2.1991 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o notariacie oraz o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego i ustawy o księgach wieczystych, Dz.U. Nr 22, poz. 92), powołanie sądu antymonopolowego i wprowadzenie postępowania w sprawach z za- kresu przeciwdziałania praktykom monopolistycznym (ustawa z 24.2.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, t.j. Dz.U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 ze zm.; uchylona ustawą z 15.12.2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zm., która weszła w życie 1.4.2001 r.), utworzenie sądów apelacyjnych jako sądów II instancji w sprawach rozstrzyganych przez sądy wojewódzkie (obecnie okręgowe) w I instancji (ustawa z 13.7.1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa, Dz.U. Nr 53, poz. 306 ze zm.). 6 Piasecki Wprowadzenie 3. Nowelizacje z lat 1996–1997. Ustawa z 1.3.1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania 13 cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postę- powaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), zawiera szereg zasadniczych zmian w zakresie niektórych zasad procesowych. Najistotniejsza zmiana wyraża się w powrocie do systemu apelacji i kasacji. Dalsze zmiany Kodeksu postępowania cywilnego wynikają z ustawy z 21.8.1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy o prokuraturze (Dz.U. Nr 117, poz. 752) oraz ustawy z 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.). 4. Dalsze nowelizacje Kodeksu postępowania cywilnego dokonane ustawą z 24.5.2000 r. 14 (Dz.U. Nr 48, poz. 554 ze zm.) wprowadza zmiany obejmujące kilkadziesiąt przepisów. Najważniejsze z nich dotyczą kasacji i apelacji. Omawiana nowela ma na celu uproszczenie postępowania oraz odciążenie Sądu Najwyższego od znacznej ilości wpływających kasacji. Obecne unormowanie wprowadza swoistą selekcję spraw. Ustawa z 2.7.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804) w art. 5 KPC zastępuje udzielanie „potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych” „pouczeniami co do czynności procesowych”. Nowelizacja dotyczy przepisów stanowiących o właściwości rzeczowej sądów, wyłączenia sędziów, organizacji społecznych, pełnomocnictwa procesowego, zastępstwa stron przez adwokatów i radców prawnych w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, pism procesowych, obowiązków przewodniczącego, dokumentów urzędo- wych, wyroków i ich uzasadnienia. Istotne zmiany obejmowały postępowanie apelacyjne i kasacyjne. Według art. 3937 KPC, w każdej sprawie Sąd Najwyższy może zwrócić się do Prokuratora Generalnego o zajęcie na piśmie stanowiska co do kasacji i odpowiedzi na kasację. Modyfikacji uległy niektóre przepisy o postępowaniach odrębnych. Dotyczy to spraw o rozwód i separację, spraw pracowniczych, spraw gospodarczych oraz postępowania nakazowego i uproszczonego. Nowością legislacyjną było wprowadzenie „środka odwoławczego” do sądu polubownego (art. 711 KPC). Przebudowie całkowitej uległo postępowanie zabezpieczające obejmujące „Przepisy ogólne”, „Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych” oraz „Inne wypadki zabezpieczenia”. Najdalej idące zmiany odnoszą się do postępowania egzekucyjnego („część trzecia” KPC). Należy zwrócić uwagę na utrzymanie do- tychczasowej systematyki postępowania egzekucyjnego, gdy chodzi o „układ materii”. W obecnej „części czwartej” KPC zawierającej „Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego” (art. 1096 i nast.) uchylony został art. 1136 normujący pełnomocnictwo, zmianie zaś uległ art. 1151 § 2 regulujący wykonalność orzeczeń zagranicznych. Z zakresu prawa intertemporalnego należy wskazać na art. 7–13 ustawy z 2.7.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804). Kolejne zmiany KPC zawiera ustawa z 22.12.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), która dotyczy głównie skargi kasacyjnej (zob. „Wprowadzenie” do przepisów o skardze kasacyjnej), która to nazwa zastępuje dotychczasowy termin „kasacja”. Nowością jest instytucja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241–42412). Zob. wprowadzenie do przepisów o skardze kasacyjnej. Ponadto należy wskazać dalsze nowelizacje KPC: ustawa z 28.7.2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 178, poz. 1478) zawiera nową Część piątą – Sąd polubowny (arbitrażowy). Przepisy art. 1154–1217 zastępują dotychczasowe art. 695–715 oraz art. 781 § 2, art. 1105 § 2, art. 1153 § 2 KPC; ustawa z 28.7.2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1438) wprowadziła instytucję mediacji (art. 1831–18315 KPC). Wiele zmian wynika z ustawy z 8.7.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1150). Istotne zmiany wprowadza ustawa z dnia 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), która nowelizuje kilkanaście aktów prawnych. Piasecki 7 Wprowadzenie Dalsze istotne zmiany wprowadzają następujące ustawy: z 16.11.2006 r. (Dz.U. Nr 235, poz. 1699); z 9.5.2007 r. (Dz.U. Nr 121, poz. 831); z 6.11.2008 r. (Dz.U. Nr 220, poz. 1431); z 5.12.2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1571); z 9.1.2009 r. (Dz.U. Nr 26, poz. 156 ze zm.); z 19.3.2009 r. (Dz.U. Nr 69, poz. 593); z 17.12.2009 r. (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45). Zob. co do dalszych zmian tzw. metryczka do tekstu KPC. V. Źródła formalne. Lex scripta obowiązującego prawa procesu cywilnego 1. Źródła formalne. Poza podstawowym aktem prawnym – Kodeksem postępowania cywilnego na formalne źródła prawa procesu cywilnego składają się akty prawne wewnętrzne (krajowe) i konwencje międzynarodowe oraz akty prawne Unii Europejskiej. Akty prawne wewnętrzne (krajowe) to: 1) ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), 2) ustawa z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), 3) ustawa z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 499), 4) ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 427 5) ustawa z 20.6.1985 r. o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.), 6) ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.), ze zm.), 7) ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), 8) ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), 9) ustawa z 5.7.2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069 ze zm.), 10) ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). 2. Akty prawa unijnego. Z dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej (1.5.2004 r.) obowiązują w stosunkach z Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej następu- jące akty prawne: 1) rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L Nr 12, s. 1), 2) rozporządzenie Rady (WE) Nr 2201/2003 z 27.11.2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) Nr 1347/2000 (Dz.Urz. UE L Nr 338, s. 1), 3) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1348/2000 z 29.5.2000 r. w sprawie doręczania w Państwach Członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. WE L Nr 160, s. 37), 4) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1206/2001 z 28.5.2000 r. w sprawie współpracy między sądami Państw Członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.Urz. WE L Nr 174, s. 1), 5) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1346/2000 z 29.5.2000 r. w sprawie postępowania upadło- ściowego (Dz.Urz. WE L Nr 160, s. 1). 3. Konwencja z Lugano. W tym miejscu należy wskazać Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzoną w Lugano 16.9.1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132 i 133). Por. Konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych z 30.10.2007 r. (Dz.Urz. UE L Nr 339, s. 3). 4. Piśmiennictwo. Zagadnień „europeizacji” postępowania w sprawach cywilnych dotyczą w szczególności następujące opracowania: M. Storme (red.), Rapprochment du Droit Judiciaire de l’Union européene, Dordrecht 1994; M. Sawczuk, Europejskie prawo cywilne sądowe in statut nascendi, w: Księga pamiątkowa ku czci profesora Stanisława Włodyki, Studia 8 Piasecki 15 16 17 18 Wprowadzenie z Prawa Gospodarczego i Handlowego, Kraków 1996; T. Misiuk-Jodłowska, J. Lapierre, Polskie prawo procesowe cywilne a projekt ekspertów Unii Europejskiej, KPP 1996, Nr 4; W.J. Habscheid, Europeizacja prawa cywilnego procesowego, w: Unity of Civil Procedural Law and its National Divergencies, t. I, Lublin 1995, s. 67; E. Lemke, Diskussionsbericht zum europäischen Zivilprozessrecht, Zeitschrift für Zivilprozessrecht 1996, t. CIX, z. 3. Text der Vorschläge zum europäischen Zivilprozessrecht (w jezyku francuskim i niemieckim), Zeitschrift für Zivilprozessrecht 1996, t. CIX, z. 3; K. Piasecki, Zarys sądowego prawa procesowego Unii Europejskiej. Międzynarodowe postępowanie cywilne przed sądami państw członkowskich i sądami polskimi jako sądami Unii Europejskiej. Postępowanie przed sądami Unii Europejskiej – Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, Sądem Pierwszej Instancji i Sądem do praw Służby Publicznej, Warszawa 2009. VI. Inne, poza prawem pisanym (lex scripta) źródła prawa 1. Inne źródła. Ważne znaczenie w różnego rodzaju opracowaniach (komentarze, monografie, 19 podręczniki) ma materiał prawny w postaci orzeczeń (judykatury) sądów. Ten fenomen prawny dotyczy nie tylko wyroków i uchwał Sądu Najwyższego. Dlatego należy uwzględnić także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Niezbędne jest przy tym zaznaczenie tego, że nie chodzi o precedensy (stare decisis) systemów prawnych Common Law. 2. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Fundamentalny walor prawny mają orzeczenia 20 Trybunału Konstytucyjnego. U podstaw idei sądownictwa konstytucyjnego leży zasada, którą wyraża maksyma: Constitutio – lex suprema. Sądy oraz inne organy i instytucje objęte zakresem „władzy sądowniczej” muszą wykonywać swoje funkcje jurysdykcyjne z uwzględnieniem wszystkich sfer działalności Trybunału Konstytucyjnego. Działalność sądów konstytucyjnych jest określana mianem negatywnego ustawodawcy. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydawane są w różnych trybach proceduralnych: od- powiedzi na pytania prawne, orzeczenia w kwestii konstytucyjności aktów prawnych, orzeczenia wydawane w procedurze skargi konstytucyjnej. Według art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. 3. Wyroki i uchwały Sądu Najwyższego. W systemie prawa pozytywnego, opierającego 21 się na ustawodawstwie, precedensy nie mogą być traktowane jako formalne źródło prawa stosowanego przez sądy. Jak trafnie zaznacza się, sędzia, najogólniej mówiąc, jest organem ju- rysdykcyjnym. Wykonywanie jurisdictionis oznacza stosowanie prawa do konkretnego wypadku i orzekanie wszelkiego rodzaju sankcji prawnych. Jurysdykcja pod względem przedmiotowym obejmuje takie elementy, jak: ustalanie faktów, określoną procedurę i decyzję sądową. Koncepcję immanencji sędziego w prawie w żadnym razie nie można pojmować w ten sposób jakoby sędzia występował w jakimkolwiek stopniu jako legislator lub jego uzupełnienie. Nie oznacza to jednak tego, aby sędzia był tylko mechanicznym lex loquens – mówiącą ustawą. Według Justyniana: cum non exemplis, sed legibus iudicandum est. Według zaś cesarza Severiusa: in ambiquitatibus quae ex legibus proficiscuntur (. . . ), rerum perpetuo similiter iudicatarum vis legis retribuere debet (w wypadku niejasności, która wynika z ustaw (. . . ), sprawom ciągle w sposób podobny osądzonym moc ustawy należy nadawać). Jurysdykcja interpretacyjna związana z wyrokowaniem obejmuje działalność Sądu Najwyż- szego na podstawie pytań prawnych sądów apelacyjnych i samego Sądu Najwyższego w wypadku zagadnień prawnych formułowanych przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego lub Prezesa Sądu Najwyższego. Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia i przekazać to zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu. Działalność Sądu Piasecki 9 Wprowadzenie Najwyższego jako sądu kasacyjnego jest powiązana z instytucją uchwał składów rozszerzonych. Zagadnienia z tego zakresu są uregulowane w przepisach ustawy z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 499). Jeżeli Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną lub inny środek odwoławczy, poweźmie poważne wątpliwości co do wykładni prawa, może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu (art. 59 SNU). Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni prawa, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego może przed- stawić wniosek o ich rozstrzygnięcie Sądowi Najwyższemu w składzie siedmiu sędziów lub innym odpowiednim składzie. Z wnioskiem, o którym mowa, mogą wystąpić również Rzecznik Praw Obywatelskich, Prokurator Generalny oraz, w zakresie swojej właściwości, Rzecznik Ubezpieczonych (art. 60 SNU). Jeżeli skład siedmiu sędziów uzna, że znaczenie dla praktyki sądowej występujące wątpliwości to uzasadniają, może zagadnienie prawne lub wniosek o podjęcie uchwały przedstawić składowi izby, natomiast izba – składowi dwóch lub więcej izb albo pełnemu składowi Sądu Najwyższego. Uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu połączonych izb oraz składu całej izby z chwilą ich podjęcia uzyskują moc zasad prawnych. Skład siedmiu sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej. Obowiązuje obecnie zasada, według której sądy, w tym także Sąd Najwyższy (poza uchwałami składów rozszerzonych wpisanymi do księgi zasad prawnych) nie są związane rozstrzygnięciami Sądu Najwyższego. Duże znaczenie praktyczne nadaje się doktrynie auctoritas rerum similiter iudicatarum, ustalonemu orzecznictwu. Używa się formuły usus fori. Należy podkreślić, że sam Sąd Najwyższy (poza szczególnymi wypadkami) nie uważa się za związanego swoimi poprzednimi rozstrzygnięciami. Stąd powstają rozbieżności w judykaturze. 4. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (poprzednio „Europejski Trybunał Sprawiedliwości”). Trybunał nie stworzył expressis verbis doktryny precedensu ze skutkami stare dicisis charakterystycznej dla common law. Jeżeli nawet niektórzy prawnicy nawiązują przynajmniej werbalnie do stare dicisis, nie biorą pod uwagę istoty precedensu w common law. Doktryny case law UE nie można zatem odnosić wprost do zasady stare dicisis charakterystycznej dla common law. Nie jest to we właściwym znaczeniu judge-made law (R. Cross, Precedens in English Law, Oxford at the Clarendon Press 1961; C.K. Allen, Law in the Making, Oxford 1958). W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że tzw. case law nie jest formalnym źródłem prawa UE. Wartość prawna wykładni dokonywanej w poszczególnych sprawach wyraża się w tym, że wykładnia prawa również w tym wypadku stanowi wyłącznie wykładnię jurysdykcyjną. Można mówić tylko o „precedensach” interpretacyjnych. Jest to powszechna judicial interpretation. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej można ostatecznie zakwalifikować tylko jako nieformalne źródło prawa UE. Sędzia krajowy poza Traktatami i legislacją powinien znać wykładnię dokonywaną przez sądy UE. Można mówić o tzw. doktrynie sądowej, elemencie jurysprudencji w rozumieniu prawników rzymskich. W każdym razie ideologia prawna UE, u podstaw której leży teoria podziału władz, wyłącza przyjęcie koncepcji, według której Trybunał jest organem quasi-legislacyjnym. Wykładnia dokonywana przez Trybunał może być uznana za najbardziej przekonującą („perswazyjną”). A może przyjąć pogląd Saleilles: „Poza kodeksem przez kodeks” („Beyond the Code, through the Code”), co w rozważanym wypadku Case Law oznaczałoby „Poza legislacją, poprzez legislację UE”. 22 23 5. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W przepisach prawnych dotyczących Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (lex scripta) nie ma regulacji prawnych dotyczących charakteru prawnego i orzeczeń typu stare decisis Common Law orzeczeń wydawanych przez ten Trybunał. Niemniej w doktrynie pojawiają się pewne rozważania na ten temat. L. Garlicki [w: L. Garlicki (red.), Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom II. Komentarz do artykułów 19–59 oraz Protokołów dodatkowych, Warszawa 2010, s. 363 i nast. oraz powołane 10 Piasecki Wprowadzenie piśmiennictwo] zaznacza, że: „Wyroki Trybunału trzeba także rozstrzygać w kategoriach precedensów orzeczniczych”. W rozważaniach prawniczych zwraca się uwagę na wyrok jako „precedens orzeczniczy”. Wprowadzona została tzw. procedura „wyroku pilotażowego” [zob. Degener, w: L. Garlicki (red.), Konwencja, s. 363 i nast.]. Na materiał prawny w dziedzinie tzw. źródeł prawnych składa się także jurysprudencja w tym sensie, jak ją pojmowali prawnicy rzymscy. Nauka (scientia) prawa miała charakter teoretycznej wiedzy o prawie; iurisprudentia (mądrość, uczoność, biegłość w prawie) miała aspekt wiedzy praktycznej. Istotne znaczenie ma przede wszystkim to, jak sądy w swojej praktyce traktują stanowisko doktryny. Na uwagę zasługuje okoliczność, że także Sąd Najwyższy w niektórych swoich orze- czeniach odwołuje się do poglądów wyrażanych w piśmiennictwie prawniczym i ustosunkowuje się do nich. Pouczające są następujące przykłady: W uchwale trzech sędziów SN z 6.7.2005 r. (III CZP 40/05, OSNC 2006, Nr 5, poz. 84), Sąd Najwyższy zaznaczył: „W literaturze sformułowano trafne stanowisko, że (. . . )”. W uchwale składu trzech sędziów SN z 22.6.2005 r. (III CZP 32/05, OSNC 2006, Nr 5, poz. 80), Sąd Najwyższy zaznaczył: „Problem (. . . ) wywoływał spory w doktrynie. Według niektórych autorów (. . . ) Według innych (. . . ) Przychylając się do drugiego poglądu należy zauważyć, że (. . . )”. W wyroku z 8.6.2005 r. (V CK 696/04, OSNC, Nr 5, poz. 88), Sąd Najwyższy zaznaczył: „chociaż zasadne jest wyrażone w piśmiennictwie stanowisko, że (. . . ) to jednak (. . . )”. Zob. K. Piasecki, Wyroki sądów I instancji, sądów apelacyjnych oraz Sądu Najwyższego w sprawach cywilnych, handlowych i gospodarczych, Warszawa 2007, s. 251 i nast., gdzie zawarty jest przegląd orzeczeń Sądu Najwyższego, w których Sąd Najwyższy ustosunkowuje się do piśmiennictwa prawniczego. W uzasadnieniu orzeczenia sąd nie powinien zajmować stanowiska w sporach teoretycznych, jeżeli nie jest to potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, w której sporządzone jest uzasadnienie (zob. wyr. SN z 23.11.1981 r., I PR 46/81, OSN 1982, Nr 7, poz. 105). Ogólnikowe powołanie się na poglądy wyrażone przez przedstawicieli doktryny nie zastępuje podstawy prawnej wyroku (zob. wyr. SN z 11.7.1981 r., I PRN 41/81, OSP 1982, Nr 7–8, poz. 105, z glosą M. Piekarskiego; W. Siedlecki, Przegląd orzecznictwa, PiP 1983, Nr 10, s. 95). VII. Publicznoprawny charakter prawa procesu cywilnego 1. Zakres regulacji. Niniejszy komentarz dotyczy przede wszystkim Kodeksu postępowania 24 cywilnego z 1964 r. Prawo cywilne procesowe obejmuje całokształt norm prawa przedmiotowego, regulującego zasady tego procesu (zob. M. Waligórski, Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1946, s. 13). Prawo procesowe można określić jako całokształt norm prawnych regulujących postępowanie cywilne, a więc jako ustalających organizacyjny model działalno- ści kompetentnych organów dla ochrony stosunków prawnych, objętych prawem cywilnym, rodzinnym i prawem pracy (zob. W. Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1978, s. 13). W stosunku do prawa materialnego, istniejących w tym układzie stosunków cywilnoprawnych (prywatnoprawnych), proces i regulujące go prawo procesowe cywilne mają charakter w swoisty sposób kreatywny, a nie tylko instrumentalny. Prawo procesowe cywilne jest odrębną, autonomiczną, samoistną gałęzią prawa. Prawo procesowe cywilne, co wymaga szczególnego podkreślenia, należy do dziedziny prawa publicz- nego (zob. K. Piasecki, Postępowanie sporne rozpoznawcze, Warszawa 2004, s. 5 i nast. oraz przytoczone tam poglądy teoretyków procesu cywilnego). Przynależność do prawa publicznego prawa procesu cywilnego determinuje określone podej- ście do norm tej gałęzi prawa, zwłaszcza w zakresie wykładni przepisów prawnych. Normy tej gałęzi prawa nie mogą być w drodze porozumienia zainteresowanych podmiotów prawnych ani derogowane, ani modyfikowane. VIII. Normy cywilnoprocesowe i ich zasięg terytorialny 1. Normy cywilnoprocesowe. Zasięgiem swym normy cywilnoprocesowe obejmują wszystkie 25 dziedziny prawa prywatnego, w zakresie których sprawa należy do kategorii „spraw cywilnych”. Piasecki 11 Wprowadzenie Normy prawa procesu cywilnego, jak wszystkie normy prawne, mają charakter abstrakcyjny. Podlegają one konkretyzacji w postępowaniu cywilnym w poszczególnych sprawach cywilnych. Normy te mają charakter instrumentalny, służebny w stosunku do norm o charakterze material- noprawnym. Mają one charakter sekundarny. Zdaniem M. Waligórskiego (Proces cywilny, s. 10), normy procesowe nie różnią się od norm prawa materialnego pod względem struktury, określają także skutki pewnych stanów faktycznych. Normy procesowe regulują skutki prawne w sposób pośredni, przez ustalanie zasad, na jakich ma nastąpić zlikwidowanie konfliktu na tle prawa materialnego. Niemniej należy zaznaczyć, że w odniesieniu do większości norm procesowych nieprzydatna jest klasyfikacja na normy bezwzględne, względne obowiązujące lub semiimperatywne. Normy cywilnoprawne dzieli się na tzw. decisoria litis i tzw. ordinatoria litis. Pierwsza kategoria norm obejmuje normy, które mają bezpośredni wpływ na wynik procesu, na drugą kategorię składają się normy o charakterze porządkowym. W przeważającej części normy prawa procesu cywilnego mają charakter instrumentalny. Jednakże niektóre normy procesowe mają charakter merytoryczny, np. normy art. 686 KPC dotyczące działu spadku. Niektóre normy procesowe odwołują się wprost do przepisów materialnoprawnych, np. art. 682 KPC. 2. Zasięg stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego jest rozszerzony o przy- padki, w których następuje w innych rodzajach postępowania odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl art. 20 TKU, w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Według art. 300 PostAdmU, w sprawach nieunormowanych w tej ustawie w zakresie obrotu zagranicznego stosuje się odpowiednio przepisy Części trzeciej KPC. W postępowaniu adhezyjnym (art. 62–70 KPK) w kwestiach dotyczących powództwa cywilnego, a nieunormowanych przez przepisy Kodeksu postępowania karnego, stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym. Podmiotowe ograniczania stosowania norm cywilnoprocesowych wiąże się z zagadnieniem immunitetów procesowych i egzekucyjnych w myśl reguły ne impediatur legatio. Problematykę tę regulują przepisy art. 1111–1116 KPC. W zakresie norm cywilnoprocesowych ma zastosowanie zasada terytorialności. Oznacza to, poza wyjątkowymi sytuacjami, że sądy każdego państwa stosują własne, krajowe przepisy proceduralne. Zob. K. Piasecki, Postępowanie sporne rozpoznawcze, s. 108 i powołana literatura. IX. Obowiązywanie norm prawnych w czasie 1. Zasady. W nauce o stosowaniu norm cywilnoprocesowych w czasie (w aspekcie tempo- ralnym) wyodrębnia się przepisy przejściowe (intertemporalne) tworzone w związku z nowymi aktami prawnymi. Rozstrzygają one o tym, czy stosować przepisy dotychczasowe, czy też przepisy nowe. Wyodrębnia się w tym zakresie następujące zasady: 1) jednolitości postępowania, 2) stadiów postępowania, 3) czynności procesowych. Zasada jednolitości postępowania nakazuje stosowanie dotychczasowych norm procesowych do zakończenia postępowania wszczętego nad zmianą przepisów. W myśl zasady stadiów postępowania, dotychczasowe przepisy będą miały zastosowanie do postępowania w I instancji, w postępowaniu zaś apelacyjnym i kasacyjnym będą miały zastosowanie nowe przepisy. Zasada czynności procesowych, zwana także zasadą aktualności, nakazuje stosować prawo obowiązujące w czasie dokonywania czynności. Czynności procesowych nie powtarza się według nowych przepisów. W omawianej dziedzinie prawa nie powstaje problem zasady lex retro non agit. Zob. K. Piasecki, Postępowanie sporne rozpoznawcze, s. 100 i powołana tam literatura. 26 27 X. Wykładnia przepisów cywilnoprocesowych 28 1. Wykładnia przepisów prawa cywilnego procesowego, ogólnie rzecz biorąc, narzuca podobne problemy jak wykładnia przepisów prawa cywilnego, jeżeli chodzi o metody wykładni. 12 Piasecki
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1-366
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: