Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00418 005099 14474289 na godz. na dobę w sumie
Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydanie 10 - ebook/pdf
Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydanie 10 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 1017
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0511-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

W dziesiątym wydaniu publikacji Kodeks postępowania karnego. Komentarz uwzględniono zmiany w przepisach procedury karnej dokonane w latach 2012–2013 – w okresie od ostatniego wydania − przez ustawy wymienione we wprowadzeniu. Zmiany te uwzględniają m.in. międzynarodowe zobowiązania Polski wynikające z członkostwa w Unii Europejskiej, takie jak transpozycja decyzji ramowych Rady 2009/829/WSiSW i 2009/948/WSiSW.

Zmiany będące następstwem wyroków Trybunału Konstytucyjnego dotyczą zaś w szczególności:

− kosztów postępowania karnego, w tym zwłaszcza należności przysługujących świadkom, biegłym, tłumaczom i specjalistom, a także zwrotu należności z tytułu ustanowienia pełnomocnika;

− objęcia tajemnicy statystycznej taką samą ochroną, jaką zapewniono tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej lub dziennikarskiej;

− uściślenia przesłanek przedłużenia tymczasowego aresztowania po wydaniu przez sąd pierwszej instancji pierwszego wyroku skazującego w sprawie;

− określenia przesłanek, które uzasadniają zastrzeżenie kontroli korespondencji podejrzanego z obrońcą oraz uprawnienie zatrzymującego do obecności przy rozmowie zatrzymanego z adwokatem.

W komentarzu uwzględniono również zmiany wynikające z noweli z 27 września 2013 r., które częściowo weszły w życie 9 listopada 2013 r., a także zasygnalizowano zmiany o dłuższej vacatio legis, które wejdą w życie 2 czerwca 2014 r. i 1 lipca 2015 r., przez podanie nowego brzmienia tych przepisów pomniejszoną czcionką.

Obecna edycja komentarza zawiera uaktualnione orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych i piśmiennictwo z zakresu procedury karnej. Autor w sposób niezwykle przystępny interpretuje poszczególne przepisy Kodeksu postępowania karnego, syntetycznie ujmując omawiane rozwiązania prawne.

Książka przeznaczona jest przede wszystkim dla prawników praktyków: sędziów, adwokatów, prokuratorów i kuratorów sądowych, pomocna będzie także aplikantom i studentom.

Komentarz opracowany przez dr Wincentego Grzeszczyka, prokuratora Prokuratury Krajowej w stanie spoczynku, zaktualizował – z uwzględnieniem powyższych zmian − Aleksander Herzog, prokurator Prokuratury Generalnej. Komentarz pozostał opracowaniem o zwartym układzie, uwzględniającym przede wszystkim potrzeby praktyki.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 15 USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r Kodeks postępowania karnego (Dz U Nr 89, poz 555 ze zm ) DZIAŁ I. Przepisy wstępne (art 1–23a) 17 DZIAŁ II. Sąd (art 24–44) 64 Rozdział 1 Właściwość i skład sądu (art 24–39) 64 Rozdział 2 Wyłączenie sędziego (art 40–44) 82 DZIAŁ III. Strony, obrońcy, pełnomocnicy, przedstawiciel społeczny (art 45–91) 91 Rozdział 3 Oskarżyciel publiczny (art 45–48) 91 Rozdział 4 Pokrzywdzony (art 49–52) 96 Rozdział 5 Oskarżyciel posiłkowy (art 53–58) 104 Rozdział 6 Oskarżyciel prywatny (art 59–61) 109 Rozdział 7 Powód cywilny (art 62–70) 114 Rozdział 8 Oskarżony (art 71–81) 120 Rozdział 9 Obrońcy i pełnomocnicy (art 82–89) 136 Rozdział 10 Przedstawiciel społeczny (art 90–91) 143 DZIAŁ IV. Czynności procesowe (art 92–166) 145 Rozdział 11 Orzeczenia, zarządzenia i polecenia (art 92–107) 145 Rozdział 12 Narada i głosowanie (art 108–115) 158 Rozdział 13 Porządek czynności procesowych (art 116–121) 162 Rozdział 14 Terminy (art 122–127) 168 Rozdział 15 Doręczenia (art 128–142) 174 Rozdział 16 Protokoły (art 143–155) 185 Rozdział 17 Przeglądanie akt i sporządzanie odpisów (art 156–159) 196 Rozdział 18 Odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt (art 160–166) 203 DZIAŁ V. Dowody (art 167–242) 207 Rozdział 19 Przepisy ogólne (art 167–174) 207 Rozdział 20 Wyjaśnienia oskarżonego (art 175–176) 218 5 Spis treści Rozdział 21 Świadkowie (art 177–192a) 220 Rozdział 22 Biegli, tłumacze, specjaliści (art 193–206) 246 Rozdział 23 Oględziny Otwarcie zwłok Eksperyment procesowy (art 207–212) 262 Rozdział 24 Wywiad środowiskowy i badanie osoby oskarżonego (art 213–216) 267 Rozdział 25 Zatrzymanie rzeczy Przeszukanie (art 217–236a) 273 Rozdział 26 Kontrola i utrwalanie rozmów (art 237–242) 295 DZIAŁ VI. Środki przymusu (art 243–296) 306 Rozdział 27 Zatrzymanie (art 243–248) 306 Rozdział 28 Środki zapobiegawcze (art 249–277) 317 Rozdział 29 Poszukiwanie oskarżonego i list gończy (art 278–280) 358 Rozdział 30 List żelazny (art 281–284) 361 Rozdział 31 Kary porządkowe (art 285–290) 363 Rozdział 32 Zabezpieczenie majątkowe (art 291–296) 367 DZIAŁ VII. Postępowanie przygotowawcze (art 297–336) 375 Rozdział 33 Przepisy ogólne (art 297–302) 376 Rozdział 34 Wszczęcie śledztwa (art 303–308) 384 Rozdział 35 Przebieg śledztwa (art 309–320) 397 Rozdział 36 Zamknięcie śledztwa (art 321–325) 411 Rozdział 36a Dochodzenie (art 325a–325i) 423 Rozdział 37 Nadzór prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym (art 326–328) 438 Rozdział 38 Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym Rozdział 39 Akt oskarżenia (art 331–336) (art 329–330) 447 451 DZIAŁ VIII. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji (art 337–424) 461 Rozdział 40 Wstępna kontrola oskarżenia (art 337–347) 461 Rozdział 41 Przygotowanie do rozprawy głównej (art 348–354) 481 Rozdział 42 Jawność rozprawy głównej (art 355–364) 488 Rozdział 43 Przepisy ogólne o rozprawie głównej (art 365–380) 493 Rozdział 44 Rozpoczęcie rozprawy głównej (art 381–384) 506 Rozdział 45 Przewód sądowy (art 385–405) 508 Rozdział 46 Głosy stron (art 406–407) 534 Rozdział 47 Wyrokowanie (art 408–424) 535 DZIAŁ IX. Postępowanie odwoławcze (art 425–467) 559 Rozdział 48 Przepisy ogólne (art 425–443) 560 Rozdział 49 Apelacja (art 444–458) 607 Rozdział 50 Zażalenie (art 459–467) 624 DZIAŁ X. Postępowania szczególne (art 468–517j) 636 Rozdział 51 Postępowanie uproszczone (art 468–484) 636 Rozdział 52 Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego (art 485–499) 647 Rozdział 53 Postępowanie nakazowe (art 500–507) 657 Rozdział 54 Postępowanie w sprawach o wykroczenia (art. 508–517) 663 Rozdział 54a Postępowanie przyspieszone (art 517a–517j) 663 6 DZIAŁ XI. Nadzwyczajne środki zaskarżenia (art 518–548) 685 Rozdział 55 Kasacja (art 518–539) 685 Rozdział 56 Wznowienie postępowania (art 540–548) 724 DZIAŁ XII. Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia (art 549–577) 736 Rozdział 57 Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego (art 549–551) 736 Rozdział 58 Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art 552–559) 738 Rozdział 59 Ułaskawienie (art 560–568) 752 Rozdział 60 Wyrok łączny (art 569–577) 758 DZIAŁ XIII. Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych (art 578–615) 765 Rozdział 61 Immunitety osób należących do przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych (art 578–584) 765 Rozdział 62 Pomoc prawna i doręczenia w sprawach karnych (art 585–589f) 768 Rozdział 62a Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie postanowienia o zatrzymaniu dowodów lub mającego na celu zabezpieczenie mienia (art 589g–589k) 778 Rozdział 62b Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia o zatrzymaniu dowodów lub mającego na celu zabezpieczenie mienia (art 589l–589u) 783 Rozdział 63 Przejęcie i przekazanie ścigania karnego (art 590–592f) 790 Rozdział 64 Wystąpienie o wydanie lub przewóz osób ściganych lub skazanych przebywających za granicą oraz o wydanie przedmiotów (art 593–601) 798 Rozdział 65 Wydanie oraz przewóz osób ściganych albo skazanych lub wydanie przedmiotów na wniosek państw obcych (art 602–607) 802 Rozdział 65a Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (art 607a–607j) Rozdział 65b Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej 812 o przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (art 607k–607zc) 823 o wykonanie środka zapobiegawczego (art 607zd–607zg) 842 Rozdział 65c Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej Rozdział 65d Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia wydanego w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania (art 607zh–607zn) 845 Rozdział 66 Przejęcie i przekazanie orzeczeń do wykonania (art 608–611f) 851 Rozdział 66a Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia dotyczącego grzywny, środków karnych w postaci nawiązki lub świadczenia pieniężnego lub też orzeczenia zasądzającego od sprawcy koszty procesu (art 611fa–611fe) 860 Rozdział 66b Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia o karach o charakterze pieniężnym (art 611ff–611fm) 866 Rozdział 66c Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia przepadku (art 611fn–611ft) 873 7 Spis treści Rozdział 66d Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia przepadku (art 611fu–611fze) 878 Rozdział 66e Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym (art 611g–611s) 886 Rozdział 66f Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności (art 611t–611tf) 896 Rozdział 66g Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności (art 611tg–611ts) 905 Rozdział 66h Wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia skazującego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, karę ograniczenia wolności, samoistnie orzeczony środek karny, a także orzeczenia o warunkowym zwolnieniu oraz warunkowym umorzeniu postępowania karnego (art 611u–611uc) 916 Rozdział 66i Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie orzeczenia karnego związanego z poddaniem sprawcy próbie (art 611ud–611uj) 922 Rozdział 67 Przepisy końcowe (art 612–615) 929 DZIAŁ XIV. Koszty procesu (art 616–645) 934 Rozdział 68 Przepisy ogólne (art 616–622) 934 Rozdział 69 Zwolnienie od kosztów sądowych (art 623–625) 948 Rozdział 70 Zasądzenie kosztów procesu (art 626–641) 951 Rozdział 71 Koszty procesu związane z powództwem cywilnym i zasądzeniem odszkodowania z urzędu (art 642–645) 964 DZIAŁ XV. Postępowanie karne w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych (art 646–682) 966 966 Rozdział 72 Przepisy ogólne (art 646–662) Rozdział 73 Środki przymusu i postępowanie przygotowawcze (art 663–668) 981 Rozdział 74 Postępowanie przed sądem (art 669–673) 984 Rozdział 75 Postępowanie w sprawach o wykroczenia (art. 674–682) 987 USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego (Dz U Nr 89, poz 556 ze zm ) 989 Wykaz literatury powoływanej skrótowo 999 Skorowidz 1001 8 Spis treści 1. Akty prawne d k k d k p k EKOPCiPW k c k k k k s k k w Konstytucja RP k p c k p k k p w k w nowela do k p k z 10 stycznia 2003 r nowela do k p k z 13 czerwca 2003 r nowela do k p k z 18 marca 2004 r Wykaz skrótów – – – – – – – – – – – – – – – ustawa z  19 kwietnia 1969 r – Kodeks karny (Dz U Nr  13, poz  94 ze zm ) ustawa z  19 kwietnia 1969 r – Kodeks postępowania karnego (Dz U Nr 19, poz  96 ze zm ) Konwencja o  Ochronie Praw Człowieka i  Podstawowych Wol- ności sporządzona w  Rzymie dnia 4 listopada 1950 r (Dz U z 1993 r Nr 61, poz  284 ze zm ) ustawa z  23 kwietnia 1964 r – Kodeks cywilny (Dz U Nr  16, poz  93 ze zm ) ustawa z 6 czerwca 1997 r – Kodeks karny (Dz U Nr 88, poz  553 ze zm ) ustawa z  10 września 1999 r – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  186 ze zm ) ustawa z 6 czerwca 1997 r – Kodeks karny wykonawczy (Dz U Nr 90, poz  557 ze zm ) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r (Dz U Nr 78, poz  483 ze zm ) ustawa z 17 listopada 1964 r – Kodeks postępowania cywilnego (Dz U Nr 43, poz  296 ze zm ) ustawa z  6 czerwca 1997 r – Kodeks postępowania karnego (Dz U Nr 89, poz  555 ze zm ) ustawa z 24 sierpnia 2001 r – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  395 ze zm ) ustawa z 20 maja 1971 r – Kodeks wykroczeń (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  482 ze zm ) ustawa z 10 stycznia 2003 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postę- powania karnego, ustawy o  świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych – art 1 (Dz U Nr 17, poz  155 ze zm ) ustawa z  13 czerwca 2003 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw – art 2 (Dz U Nr 111, poz  1061) ustawa z  18 marca 2004 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks wykroczeń – art 2 (Dz U Nr 69, poz  626) 9 Wykaz skrótów nowela do k p k z 16 kwietnia 2004 r nowela do k p k z 8 października 2004 r nowela do k p k z 17 grudnia 2004 r nowela do k p k z 27 października 2006 r nowela do k p k z 16 listopada 2006 r nowela do k p k z 12 stycznia 2007 r nowela do k p k z 15 marca 2007 r nowela do k p k z 29 marca 2007 r nowela do k p k z 9 maja 2007 r nowela do k p k z 24 października 2008 r (Dz U Nr 214, poz  1344) nowela do k p k z 24 października 2008 r (Dz U Nr 225, poz  1485) nowela do k p k z 5 grudnia 2008 r (Dz U Nr 237, poz  1651) nowela do k p k z 5 grudnia 2008 r (Dz U z 2009 r Nr 20, poz 104) nowela do k p k z 19 grudnia 2008 r nowela do k p k z 12 lutego 2009 r nowela do k p k z 16 lipca 2009 r (Dz U Nr 127, poz 1051) nowela do k p k z 16 lipca 2009 r (Dz U Nr 144, poz 1178) nowela do k p k z 5 listopada 2009 r 10 – – – – – – – – – – – – – – – – – – ustawa z 16 kwietnia 2004 r o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw – art 2 (Dz U Nr 93, poz  889 ze sprost ) ustawa z 8 października 2004 r o zmianie ustawy – Kodeks po- stępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy – art 1 (Dz U Nr 240, poz  2405) ustawa z  17 grudnia 2004 r o  zmianie ustawy o  Policji oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – art 2 (Dz U z 2005 r Nr 10, poz  70) ustawa z 27 października 2006 r o zmianie ustawy – Kodeks po- stępowania karnego (Dz U Nr 226, poz  1647) ustawa z 16 listopada 2006 r o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw – art 2 (Dz U Nr 226, poz  1648) ustawa z 12 stycznia 2007 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U Nr 20, poz  116) ustawa z 15 marca 2007 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania cywilnego, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw – art 8 (Dz U Nr 112, poz  766) ustawa z  29 marca 2007 r o  zmianie ustawy o  prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 2 (Dz U Nr 64, poz  432 ze zm ) ustawa z  9 maja 2007 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U Nr 99, poz  664) ustawa z  24 października 2008 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw – art 2 (Dz U Nr  214, poz  1344) ustawa z 24 października 2008 r o zmianie ustawy – Kodeks po- stępowania karnego (Dz U Nr 225, poz  1485) ustawa z 5 grudnia 2008 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U Nr 237, poz  1651) ustawa z 5 grudnia 2008 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U z 2009 r Nr 20, poz  104) ustawa z 19 grudnia 2008 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U z 2009 r Nr 8, poz  39) ustawa z 12 lutego 2009 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U Nr 28, poz  171) ustawa z  16 lipca 2009 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U Nr 127, poz  1051) ustawa z  16 lipca 2009 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U Nr 144, poz  1178) ustawa z  5 listopada 2009 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw – art  2 (Dz U Nr 206, poz  1589 ze zm ) nowela do k p k z 17 grudnia 2009 r nowela do k p k z 9 kwietnia 2010 r nowela do k p k z 20 maja 2010 r nowela do k p k z 5 sierpnia 2010 r nowela do k p k z 20 stycznia 2011 r (Dz U Nr 48, poz  245) nowela do k p k z 20 stycznia 2011 r (Dz U Nr 48, poz  246) nowela do k p k z 4 lutego 2011 r nowela do k p k z 1 kwietnia 2011 r nowela do k p k z 29 lipca 2011 r nowela do k p k z 31 sierpnia 2011 r nowela do k p k z 16 września 2011 r (Dz U Nr 240, poz  1431) nowela do k p k z 16 września 2011 r (Dz U Nr 240, poz 1430) nowela do k p k z 13 lipca 2012 r nowela do k p k z 31 sierpnia 2012 r (Dz U z 2012 r , poz 1091) nowela do k p k z 31 sierpnia 2012 r (Dz U z 2012 r , poz  1101) nowela do k p k z 22 marca 2013 r nowela do k p k z 10 maja 2013 r nowela do k p k z 13 czerwca 2013 r – – – – – – – – – – – – – – – – – – Wykaz skrótów ustawa z  17 grudnia 2009 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – art   2 (Dz U z 2010 r Nr 7, poz  46) ustawa z  9 kwietnia o  zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U Nr 106, poz  669) ustawa z  20 maja 2010 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy o Policji, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – art   4 (Dz U Nr 98, poz  626) ustawa z  5 sierpnia 2010 r o  ochronie informacji niejawnych – art  108 (Dz U Nr 182, poz  1228) ustawa z 20 stycznia 2011 r o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy – art 2 (Dz U Nr 48, poz  245) ustawa z 20 stycznia 2011 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U Nr 48, poz  246) ustawa z  4 lutego 2011 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U Nr 53, poz  273) ustawa z 1 kwietnia 2011 r o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw – art 3 (Dz U Nr 117, poz 678) ustawa z  29 lipca 2011 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o odpowie- dzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary – art 2 (Dz U Nr 191, poz  1135) ustawa z 31 sierpnia 2011 r o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych oraz niektórych innych ustaw – art 6 (Dz U Nr 217, poz 1280) ustawa z 16 września 2011 r o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw – art 5 (Dz U Nr 240, poz  1431) ustawa z 16 września 2011 r o zmianie ustawy – Kodeks postę- powania karnego, ustawy o  prokuraturze oraz ustawy o  Kra- jowym Rejestrze Karnym – art 1 (Dz U Nr 240, poz  1430) ustawa z  13 lipca 2012 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U z 2012 r , poz 886) ustawa z 31 sierpnia 2012 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U z 2012 r , poz 1091) ustawa z 31 sierpnia 2012 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U z 2012 r , poz 1101) ustawa z 22 marca 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U z 2013 r , poz 480) ustawa z  10 maja 2013 r o  zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia − art 1 (Dz U z 2013 r , poz 765) ustawa z  13 czerwca 2013 r o  zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego – art 2 (Dz U z 2013 r , poz 849) 11 Wykaz skrótów nowela do k p k z 27 września 2013 r (Dz U z 2013 r , poz  1247) nowela do k p k z 27 września 2013 r (Dz U z 2013 r , poz  1282) nowela do k p k z 6 grudnia 2013 r p w k p k regul prok /regulamin prokuratorski – – – – – regul urzęd sądów powszech – u p n u SN u s p ust prok 2. Organy promulgacyjne Dz U Dz Urz UE M P – – – – – – – ustawa z 27 września 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postę- powania karnego oraz niektórych innych ustaw – art 1 (Dz U z 2013 r , poz 1247) ustawa z 27 września 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postę- powania karnego (Dz U z 2013 r , poz 1282) ustawa z 6 grudnia 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego (Dz U z 2014 r , poz 85) ustawa z 6 czerwca 1997 r – Przepisy wprowadzające Kodeks po- stępowania karnego (Dz U Nr 89, poz  556 ze zm ) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  24 marca 2010 r – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  144) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  23 lutego 2007 r – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz U Nr  38, poz  249 ze zm ) ustawa z  26 października 1982 r o  postępowaniu w  sprawach nieletnich (tekst jedn Dz U z 2010 r Nr 33, poz  178 ze zm ) ustawa z  23 listopada 2002 r o  Sądzie Najwyższym (Dz U z 2013 r , poz  499) ustawa z 27 lipca 2001 r – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz U z 2013 r , poz  427 ze zm ) ustawa z  20 czerwca 1985 r o  prokuraturze (tekst jedn Dz U z 2011 r Nr 270, poz  1599 ze zm ) Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Monitor Polski 3. Oficjalne wydawnictwa z orzecznictwem OSA OSN OSNAPiUS – – – OSNKW OSNMS OSNPG OSNSD OSNwSK OSP OSPiKA OTK ZU 4. Czasopisma Apel Lub Biul PK 12 Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego, wyd Ministerstwa Sprawiedli- wości Orzecznictwo Sądu Najwyższego, wyd Prokuratury Generalnej Orzecznictwo Sądu Najwyższego Sądu Dyscyplinarnego Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy – – – – – – – – – – „Apelacja Lubelska” „Biuletyn Prawa Karnego” Biul Prok Gen EPS GSP – Prz Orz GSiP Gaz Praw Inf Praw KZS MPPOiP NP Pal PiP PiŻ PPK Probl Krym Probl Praw Prok i Pr Przegl Pol PS RPEiS Sł MO Studia Praw WPP ZN ASW 5. Nazwy organów NIK NRA RPO SA SN TK 6. Inne LexisNexis e n a SIP SIS tekst jedn Uzasadnienie k p k zd Wykaz skrótów „Biuletyn Prokuratury Generalnej” „Europejski Przegląd Sądowy” „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” „Gazeta Sądowa i Penitencjarna” „Gazeta Prawnicza” „Informacja Prawnicza” „Krakowskie Zeszyty Sądowe” Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych „Nowe Prawo” „Palestra” „Państwo i Prawo” „Prawo i Życie” „Problemy Prawa Karnego”, Uniwersytet Śląski, Katowice „Problemy Kryminalistyki” „Problemy Praworządności” „Prokuratura i Prawo” „Przegląd Policyjny” „Przegląd Sądowy” „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” „Służba MO” „Studia Prawnicze” „Wojskowy Przegląd Prawniczy” „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” Najwyższa Izba Kontroli Naczelna Rada Adwokacka Rzecznik Praw Obywatelskich Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Lexis pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp z o o europejski nakaz aresztowania system informacji prawnej Wolters Kluwer − LEX System Informacyjny Schengen tekst jednolity Uzasadnienie do Kodeksu postępowania karnego z 1997 r (opu- blikowane w „Nowe Kodeksy karne – 1997 – z uzasadnieniami”, Warszawa 1997) zdanie (fragment przepisu) – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – Uwaga: Numeracja artykułów podawana bez bliższego oznaczenia dotyczy Kodeksu postępowania kar- nego z 6 czerwca 1997 r (Dz U Nr 89, poz  555 ze zm ) 13 Wprowadzenie Dziesiąte wydanie Komentarza uwzględnia zmiany w przepisach procedury karnej według stanu na 18 lutego 2014 r , wprowadzone w latach 2012–2014, w szcze- gólności przez: – ustawę z 13 lipca 2012 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U z 2012 r , poz 886); – ustawę z 31 sierpnia 2012 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U z 2012 r , poz  1091); – ustawę z 31 sierpnia 2012 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz U z 2012 r , poz  1101); – ustawę z 23 listopada 2012 r – Prawo pocztowe (Dz U z 2012 r , poz 1529); – ustawę z 22 marca 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U 2013, poz 480); – ustawę z 10 maja 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz U z 2013 r , poz  765); – ustawę z 27 września 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz U z 2013 r , poz  1247) – w zakresie, w jakim weszła ona w życie z dniem 9 listopada 2013 r ; – ustawę z 27 września 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U z 2013 r , poz  1282); – ustawę z 6 grudnia 2013 r o zmianie ustawy – Kodeks postepowania karnego (Dz U z 2014 r , poz 85) Zaznaczono i omówiono także zmiany, które wchodzą w życie z dniem 27 stycznia 2014 r , wprowadzone art 2 ustawy z 13 czerwca 2013 r o zmianie ustawy – Ko- deks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego (Dz U z 2013 r , poz  849) Pomniejszoną czcionką dodano też przepisy, które wejdą w życie: z dniem 1 maja 2014 r , wprowadzone art 477 ustawy z 12 grudnia 2013 r o cudzoziemcach (Dz U z 2013 r , poz 1650), z dniem 2 czerwca 2014 r oraz z dniem 1 lipca 2015  r , wprowadzone art 1 ustawy z 27 września 2013 r o zmianie ustawy – 15 Wprowadzenie Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz U z 2013 r , poz  1247) W wydaniu tym uwzględniono najnowsze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego Obecna edycja Komentarza zawiera uaktualnione orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych oraz najnowsze piśmiennictwo z zakresu procesu karnego Komentarz pozostał opracowaniem o zwartym układzie, uwzględniającym przede wszystkim potrzeby praktyki USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r Kodeks postępowania karnego (Dz U z 4 sierpnia 1997 r Nr 89, poz  555; zm : Dz U z 1999 r Nr 83, poz  931; z 2000 r Nr 50, poz  580, Nr 62, poz  717, Nr 73, poz  852 i Nr 93, poz  1027; z 2001 r Nr 98, poz  1071 i Nr 106, poz  1149; z 2002 r Nr 74, poz  676; z 2003 r Nr 17, poz  155, Nr 111, poz  1061 i Nr 130, poz  1188; z 2004 r Nr 51, poz  514, Nr 69, poz  626, Nr 93, poz  889, Nr 240, poz  2405, Nr 264, poz  2641; z 2005 r Nr 10, poz  70, Nr 48, poz  461, Nr 77, poz  680, Nr 96, poz  821, Nr 141, poz  1181, Nr 143, poz  1203, Nr 163, poz  1363, Nr 169, poz  1416, Nr 178, poz  1479; z 2006 r Nr 15, poz  118, Nr 66, poz  467, Nr 95, poz  659, Nr 104, poz  708 i 711, Nr 141, poz  1009 i 1113, Nr 167, poz  1192, Nr 226, poz  1647 i 1648; z 2007 r Nr 20, poz  116, Nr 64, poz  432, Nr 80, poz  539, Nr 89, poz  589, Nr 99, poz  664, Nr 112, poz  766, Nr 123, poz  849, Nr 128, poz  903; z 2008 r Nr 27, poz  162, Nr 100, poz  648, Nr 107, poz  686, Nr 123, poz  802, Nr 182, poz  1133, Nr 208, poz  1308, Nr 214, poz  1344, Nr 225, poz  1485, Nr 234, poz  1571; z 2009 r Nr 8, poz  39, Nr 20, poz  104, Nr 28, poz  171, Nr 68, poz  585, Nr 85, poz  716, Nr 127, poz  1051, Nr 144, poz  1178, Nr 168, poz  1323, Nr 190, poz  1474, Nr 178, poz  1375, Nr 206, poz  1589; z 2010 r Nr 7, poz  46, Nr 98, poz  626, Nr 106, poz  669, Nr 122, poz  826, Nr 125, poz  842, Nr 182, poz  1228, Nr 197, poz  1307); z 2011 r Nr 48 poz  245 i 246, Nr 53, poz  273, Nr 112, poz  654, Nr 117, poz 678, Nr 142, poz  829, Nr 191, poz  1135, Nr 217, poz  1280, Nr 240, poz  1430 i 1431, Nr 279, poz 1645; z 2012 r , poz  886, poz  1091, poz  1101, poz  1327, poz  1426, poz  1447, poz  1529; z 2013 r , poz  480, poz  765, poz  849, poz  1247, poz  1262, poz  1282, poz  1436, poz  1650; z 2014 r , poz  85) DZIAŁ I Przepisy wstępne Literatura: E  Bieńkowska, O unormowaniu mediacji w sprawach karnych, Prok i Pr 2012, nr 1; M  Cie- ślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984; S   Cora, Zasada legalizmu ścigania a  zawiadomienie o  przestępstwie, PiP 2010, nr  10; T   Gardocka, Prejudycjalność w  polskim procesie karnym, Warszawa 1987; Z  Gostyński, Umorzenie postępowania na podstawie art. 11 nowego k.p.k. – odstępstwo od zasady legalizmu, PiP 1997, nr 12; tenże, Zawieszenie postępowania karnego, Warszawa 1994; J  Grajewski, Ści­ ganie na wniosek w polskim procesie karnym, Gdańsk 1982; T  Grzegorczyk, Cofanie wnios ku o ściganie w procesie karnym, PS 1997, nr 1; tenże, Wnioskowy tryb ścigania czynów karalnych, Łódź 1986; tenże, Wygaśnięcie prawa oskarżyciela publicznego do oskarżenia, Prob Praw 1980, nr 2; W  Grzeszczyk, Cha­ rakter prawny terminu okreś lonego w  art.  11 § 2 k.p.k., Prok i  Pr 1999, nr  3, s   129; P   Hofmański, Ochrona praw człowieka, Białystok 1994; tenże, Samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego, Katowice 1988; P   Hofmański, S   Zabłocki, Granice skargi oskarżycielskiej w  świet le najnowszego orzecznictwa, w:  Skargowy model procesu karnego Księga ofiarowana Profesorowi Stanisławowi Stachowiakowi, War- szawa 2008; B  Janusz-Pohl, Immunitety w polskim postępowaniu karnym, Warszawa 2009; P  Kardas, Standard rzetelnego procesu a prawo wglądu do akt sprawy w postępowaniu w przedmiocie tymczasowego 17 Art. 1 Dział I. Przepisy wstępne aresztowania, Prok i Pr 2010, nr 1–2; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red L  Garlicki, Warszawa 2001; P  Kruszyński, Zasada domniemania niewinności w polskim procesie karnym, Warszawa 1983; tenże, Zasada domniemania niewinności w świet le najnowszego orzecznictwa Europejskiego Trybu­ nału Praw Człowieka w  Strasburgu, w:  Aktualne problemy prawa i  procesu karnego. Księga ofiarowana Prof.  J.  Grajewskiemu, „Gdańskie Studia Prawnicze”, t   XI, Gdańsk 2003; W   Michalski, Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa 1970; A  Murzynowski, Istota i zasady procesu karnego, Warszawa 1994; tenże, Refleksje na temat przestrzegania zasady prawdy materialnej a zachowanie sprawności po­ stępowania, w:  Aktualne problemy prawa i  procesu karnego. Księga ofiarowana Prof.  J.  Grajewskiemu, „Gdańskie Studia Prawnicze”, t   XI, Gdańsk 2003; I   Nowikowski, O  niektórych kwestiach związanych z tak zwanym umorzeniem absorpcyjnym, w: Aktualne problemy prawa i procesu karnego. Księga ofiaro­ wana Prof. J. Grajewskiemu, „Gdańskie Studia Prawnicze”, t  XI, Gdańsk 2003; A T  Olszewski, Umorze­ nie absorpcyjne, Prok i  Pr 2008, nr  1; S   Stachowiak, Funkcje zasady skargowości w  polskim procesie karnym, Poznań 1975; Z  Świda-Łagiewska, Zasada swobodnej oceny dowodów w polskim procesie kar­ nym, Wrocław 1983; D  Świecki, Bezpośredniość czy pośredniość w polskim procesie karnym, Warszawa 2013; A  Tęcza-Paciorek, Zasada domniemania niewinności w polskim procesie karnym, Warszawa 2012; J  Tylman, Warunki dopuszczalności postępowania karnego, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępo­ wania karnego. Krótkie komentarze, z  14, Warszawa 1998; tenże, Zasada legalizmu w procesie karnym, Warszawa 1965; P  Wiliński, Proces karny w świet le Konstytucji, Warszawa 2011; K  Zawistowski, Media­ cja w postępowaniu przygotowawczym, Prok i Pr 2005, nr 11 Art. 1. ZAKRES OBOWIĄZYWANIA Art. 1. Postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów to­ czy się według przepisów niniejszego kodeksu. 1. Postępowanie karne (nazywane także procesem karnym) jest to prawnie uregulo- wana działalność zmierzająca do realizacji prawa karnego materialnego Postępo- wanie to ma więc na celu ustalenie, czy zaistniał czyn zabroniony mający postać przestępstwa, a  następnie wykrycie jego sprawcy i  pociągnięcie go do odpowie- dzialności karnej Normy postępowania karnego określają prawa i  obowiązki organów procesowych, stron i  innych uczestników tego postępowania oraz warunki i  formy ich działania, które nie mogą być dowolne – muszą się one mieścić w ramach określanych przez ustawę W  tej kwestii zachowuje aktualność następująca teza: „Obowiązkiem sądu jest czuwanie nad tym, aby postępowanie dowodowe prowadzone było zgodnie z tymi normami (zamieszczonymi w Kodeksie – dop W G ) Jeżeli więc sąd odmawia wykorzystania w charakterze dowodu dokumentu procesowego, który został sporzą- dzony z naruszeniem obowiązujących przepisów, to decyzja ta ma oparcie w art 1 k p k ” (wyrok SN z 22 lutego 1978 r – I KR 12/78, OSPiKA 1979, nr 7–8, poz  142) 2. Postępowanie karne jest wyrazem realizacji konstytucyjnej zasady sprawowania wymiaru sprawiedliwości w  Rzeczypospolitej Polskiej przez sądy (art 175 ust   1 Konstytucji RP) Sądami, do których właściwości należą sprawy karne, są: sądy po- wszechne, sądy wojskowe oraz Sąd Najwyższy 3. Zgodnie z Konstytucją RP postępowanie przed sądami określają ustawy (art 176 ust  2) Zasada ta znalazła wyraz w ustawie z 6 czerwca 1997 r – Kodeks postępo- 18 Wincenty Grzeszczyk Dział I. Przepisy wstępne Art. 1 wania karnego (Dz U Nr  89, poz   555 ze zm ) Kodeks ten, wraz z  przepisami wprowadzającymi (ustawa z 6 czerwca 1997 r – Dz U Nr 89, poz  556 ze zm ), jest podstawowym źródłem prawa karnego procesowego, regulującego postępowanie karne Normy te znajdują uzupełnienie m in w: 1) Konstytucji RP (jest ona źródłem powszechnie obowiązującego prawa – art  87 ust  1), której przepisy statuują m in następujące zasady procesowe: prawa do obrony (art 42 ust  2), domniemania niewinności (art 42 ust  3), jawności pro- cesu (art 45), dwuinstancyjności postępowania sądowego (art 176 ust   1); ustawa zasadnicza określa też immunitet parlamentarny (art 105 i 108), 2) ratyfikowanych umowach międzynarodowych, które po ich ogłoszeniu w Dzien- niku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stanowią część krajowego porządku praw- nego i są źródłem powszechnie obowiązującego prawa (art 91 ust  1 i art 87 ust   1 Konstytucji RP) Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art 91 ust  2 Konstytucji RP) Źródłem prawa są więc także przepisy m in Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r (Dz U z 1993 r Nr 61, poz  284 ze zm ) oraz Europejskiej Konwencji o ekstradycji z 13 grudnia 1957 r (Dz U z 1994 r Nr 70, poz  307), 3) przepisach ustrojowych, określających organizację sądów, prokuratury, adwo- katury, radców prawnych, organów ścigania, 4) przepisach Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie określonym przez Ko- deks postępowania karnego (art 70, 89, 292 § 1), 5) aktach wykonawczych (rozporządzeniach wydanych na podstawie delegacji za- mieszczonych w Kodeksie postępowania karnego) 4. Przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się nie tylko w  postępowaniu karnym (w postępowaniu w sprawach o przestępstwa), lecz także w innych postę- powaniach na podstawie przepisów szczególnych, zwłaszcza zaś: – w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe (zob art  113 k k s oraz inne przepisy tej ustawy, np art  125 § 1, art  128 § 1), – w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (według art  1 § 2 k p w w postę- powaniu tym przepisy Kodeksu postępowania karnego stosuje się tylko wtedy, gdy przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia tak stanowią, np w art 8, 11 § 1, art  19 § 1, art  39 § 1 i 2, art  41 § 1, art  69, 81, 109, 112 i innych), – w postępowaniu w sprawach nieletnich (art 20 i 21 § 3 u p n ), – do odpowiedzialności podmiotów zbiorowych (art 22 ustawy z  28 paździer- nika 2002 r o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, tekst jedn Dz U z 2012 r , poz  768 ze zm ), – w  postępowaniu przed Trybunałem Stanu (art 18 ust   2 ustawy z  26 marca 1982 r o Trybunale Stanu, tekst jedn Dz U z 2002 r Nr 101, poz  925 ze zm ), 19 Art. 2 Dział I. Przepisy wstępne – w postępowaniu lustracyjnym (art 19 i 21d ustawy z 18 października 2006 r o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów, tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  1388), – w  postępowaniu cywilnym, na podstawie art   163 § 2 k p c , w  razie zarzą- dzenia przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, – w postępowaniu dyscyplinarnym (m in na podstawie art  89 ust  prok , art  128 u s p , art  69 ustawy z 14 lutego 1991 r – Prawo o notariacie, tekst jedn Dz U z 2008 r Nr 189, poz  1158 ze zm ) Art. 2. CELE POSTĘPOWANIA KARNEGO Art. 2. § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby: 1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności, 1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba, któ­ rej nie udowodniono winy, nie poniosła tej odpowiedzialności, 2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa osiągnię­ te zostały zadania postępowania karnego nie tylko w  zwalczaniu prze­ stępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowa­ nia prawa i zasad współżycia społecznego, 3) uwzględnione zostały prawnie chronione interesy pokrzywdzonego, 4) rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie. § 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustale­ nia faktyczne. 1. Art 2 określa cele postępowania karnego, które wyznaczają wyrażone w § 1 dyrek- tywy w postaci: zasady trafnej reakcji karnej (zwanej także zasadą trafnego orze- kania – pkt 1), zadań prewencyjnych prawa karnego (pkt 2), obrony interesów po- krzywdzonego (pkt 3) oraz należytej szybkości postępowania (pkt 4) Ze względu na doniosłość regulacji w osobnym przepisie (§ 2) umieszczono zasadę prawdy 2. W dyrektywie określonej w art 2 § 1 pkt 1 w pierwszej kolejności położono akcent na nieuchronność odpowiedzialności karnej Oczywistym warunkiem tej odpowie- dzialności jest wykrycie sprawcy przestępstwa Osoba zatem, która nie jest sprawcą przestępstwa, a więc jest niewinna, nie powinna ponosić odpowiedzialności karnej Zasada trafnej reakcji karnej wymaga ponadto, aby represja karna była sprawied- liwa – osoba winna powinna ponieść odpowiedzialność karną taką, na jaką zasłu- guje (a więc ani mniejszą, ani większą) Zasada ta ma zastosowanie także w  postępowaniu przygotowawczym Oznacza wówczas, że postępowanie to, dążąc do skutecznego zwalczania przestępczości, 20 Wincenty Grzeszczyk Dział I. Przepisy wstępne Art. 2 powinno jednocześnie chronić obywatela przed bezpodstawnym postawieniem w stan podejrzenia, a następnie w stan oskarżenia 3. Ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa jest warunkiem prowadzenia skutecznej walki z przestępczością Ustalenia w tym zakresie powinny być, zgodnie z art 2 § 1 pkt 2, odpowiednio wykorzystane do realizacji funkcji pre- wencyjnej prawa karnego – zapobiegania przestępczości oraz umacniania poszano- wania prawa i zasad współżycia społecznego Służy temu przewidziana w art 19 tzw sygnalizacja 4. Zasada prawnej ochrony interesów pokrzywdzonego znajduje odbicie w  licznych uregulowaniach szczegółowych Jej wyrazem w postępowaniu przygotowawczym są rozwiązania przewidujące jednakowe traktowanie w  Kodeksie postępowania karnego pokrzywdzonego i  podejrzanego w  zakresie ich udziału w  czynnościach dowodowych (por art   315 § 2, art   316 § 3 i  art 318) Ponadto pokrzywdzony, działając w charakterze oskarżyciela posiłkowego, może w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego wnieść do sądu własny akt oskarżenia (art 55) Jest on również uprawniony do wnioskowania o  zobowiązanie skazanego do na- prawienia szkody bez potrzeby wnoszenia powództwa adhezyjnego (art 46 k k ), do udziału w  rozprawie, chociażby nie był stroną (art 384 § 2), i  w  niektórych posiedzeniach sądu (por np art  341 § 1, art  354 pkt 2) Od jego stanowiska uza- leżniane są niektóre decyzje sądu, np przewidziane w art 387 § 2 5. Warunkiem rozstrzygnięcia sprawy w  rozsądnym terminie jest szybkie i  sprawne przeprowadzenie postępowania karnego, w  tym również postępowania przygoto- wawczego O prawie do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi także art  45 ust  1 Konstytucji RP Europejska Konwencja o Ochronie Praw Czło- wieka i Podstawowych Wolności zaś w art  6 ust  1, określając prawo do rzetelnego procesu sądowego, jako jeden z  jego warunków przewiduje rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie „Dobro wymiaru sprawiedliwości jest realnie zagrożone wtedy, gdy do rozstrzy- gnięcia sprawy nie dochodzi w  rozsądnym terminie Do podstawowych warunków optymalnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości należy bowiem, obok za- pewnienia stanu obiektywnego i  niezawisłego orzekania, również realizowanie celów postępowania karnego, określonych w art 2 § 1 k p k Brak dążenia – przez niewykorzystanie dostępnych instytucji prawa procesowego – do realizacji tych celów podważa sens postępowania karnego, osłabia zaufanie do skuteczności prawa i ob- niża poczucie równości prawa, zagrażając w ten właśnie sposób podstawom funkcjo- nowania wymiaru sprawiedliwości Tak właśnie należy ocenić zaniechanie właści- wego postępowania w  jednostkowej nawet sprawie, skoro bezczynność organu procesowego nie daje się usprawiedliwić stanem prawa, które reguluje przecież spo- soby usuwania względnych przeszkód w  kontynuowaniu postępowania” (postano- wienie SN z 7 czerwca 2000 r – II KO 105/00, Prok i Pr 2000, nr 11, poz  4) 21 Art. 3 Dział I. Przepisy wstępne 6. Zasada prawdy, określona w art 2 § 2, ma doniosłe znaczenie dla całego procesu karnego Wymaga ona, aby ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę wszelkich rozstrzygnięć, były prawdziwe, a więc zgodne z rzeczywistością Na takich ustale- niach powinny być oparte wszelkie rozstrzygnięcia: wyroki, postanowienia, zarzą- dzenia Wszystkie organy procesowe, na każdym etapie postępowania, powinny dążyć do poznania prawdy w drodze wszelkich dostępnych i dozwolonych środków Poznaniu prawdy służy realizacja innych zasad, a zwłaszcza: obiektywizmu (bez- stronności) organów procesowych, kontradyktoryjności postępowania, bezpośred- niości, swobodnej oceny dowodów Zasada prawdy zawarta jest m in w art 92 i 410 (podstawę orzeczenia może sta- nowić tylko całokształt ujawnionych okoliczności), w art 167 (obowiązek przepro- wadzania dowodu także z urzędu) oraz w art 388, z którego wynika, że sąd nie jest związany przyznaniem się oskarżonego do winy (W Daszkiewicz, Prawo, t I, s  87) 7. Zgodnie z  art   1 pkt  1 noweli do k p k z  27  wrześ nia 2013  r (Dz U   z  2013  r , poz  1247) w art  2 nowe brzmienie otrzymał § 1 pkt 1 – zmiana wejdzie w życie z dniem 1 lipca 2015 r Przepis w nowym brzmieniu w niniejszym Komentarzu zo- stał wyróżniony pomniejszoną czcionką Art. 3. UDZIAŁ CZYNNIKA SPOŁECZNEGO Art. 3. W  granicach określonych w  ustawie postępowanie karne odbywa się z udziałem czynnika społecznego. 1. Treść art  3 jest zharmonizowana z art 182 Konstytucji RP, zgodnie z którym udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawa Udział czynnika społecznego w postępowaniu karnym może odbywać się w trzech formach: 1) udziału ławników w  orzekaniu (są wówczas równouprawnieni z  sędziami za- wodowymi), 2) udziału przedstawiciela organizacji społecznej w  warunkach określonych w art  90, 3) udzielenia – zgodnie z  art 271 – poręczenia przez organizację społeczną ty- tułem środka zapobiegawczego (zob W Daszkiewicz, Prawo, t I, s  122) 2. Na rozprawie głównej sąd orzeka w  składzie jednego sędziego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art 28 § 1) Sąd orzeka kolegialnie, z udziałem ławników: 1) w sprawach o zbrodnie, w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art 28 § 2), 22 Wincenty Grzeszczyk Dział I. Przepisy wstępne Art. 4–5 2) w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę dożywotniego po- zbawienia wolności, w składzie dwóch sędziów i trzech ławników (art 28 § 4) Kodeks przewiduje również możliwość rozpoznawania spraw w pierwszej instancji w składzie trzech sędziów (art 28 § 3, art  554 § 2) Art. 4. ZASADA OBIEKTYWIZMU Art. 4. Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na nieko­ rzyść oskarżonego. 1. Sformułowana w  art 4 zasada obiektywizmu (zwana niekiedy zasadą bezstron- ności) wymaga, aby organy procesowe badały i uwzględniały okoliczności bez kie- runkowego (pozytywnego lub negatywnego) nastawienia do sprawy, zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego „Jest to osiągalne tylko wtedy, gdy przed- miotem zainteresowania, a  następnie rozważań organu procesowego jest cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, bez pominięcia istotnych jego części” (zob wyrok SN z 29 czerwca 1999 r – V KKN 459/97, Prok i Pr 2000, nr 2, poz  10) O prawie do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny sąd stanowi art  45 ust  1 Kon- stytucji RP oraz art  6 ust  1 EKOPCiPW 2. Zasada obiektywizmu adresowana jest do organów prowadzących postępowanie karne, a więc nie tylko do sądu, lecz także do organów prowadzących lub nadzoru- jących postępowanie przygotowawcze Trafnie przyjmuje się, że rzeczywista treść zasady jest szersza Nakaz zachowania obiektywizmu odnosi się także do innych uczestników postępowania, a  zwłaszcza biegłego, tłumacza, specjalisty, protoko- lanta, stenografa (zob P Hofmański i inni, Kodeks, t I, s  30–31) Ponadto dotyczy ona również badania oraz uwzględniania okoliczności na korzyść i niekorzyść in- nych niż oskarżony uczestników procesu, np powoda cywilnego, pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym (W Daszkiewicz, Prawo, t I, s  88) 3. Gwarancją zasady obiektywizmu są rozwiązania przewidujące wyłączenie sędziego (art 40 i 41), ławników (art 44), prokuratora i innych osób prowadzących postę- powanie przygotowawcze oraz innych oskarżycieli publicznych (art 47 i 48), bieg- łych (art 196), pomocników procesowych: tłumacza (art 204 § 3), specjalistów (art 206 § 1), protokolanta i stenografa (art 146) – zob T Grzegorczyk, Kodeks, s  35 Art. 5. ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI, IN DUBIO PRO REO Art. 5. § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zosta­ nie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. 23 Art. 5 Dział I. Przepisy wstępne § 2. Nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. § 2. Wątpliwości, których nie usunięto w postępowaniu dowodowym, rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. 1. Art 5 § 1 wyraża zasadę domniemania niewinności, której istota sprowadza się do tego, że nakazuje ona odpowiednią postawę wobec oskarżonego i  odpowiednie traktowanie go, co ma znaczenie dla jego statusu prawnego i społecznego, w tym jego reputacji i godności (M Cieślak, Polska procedura, s  356) Nie wymaga ona natomiast subiektywnego przekonania organu procesowego, że oskarżony jest nie- winny Zasada ta uwalnia oskarżonego od obowiązku dowodzenia swej niewin- ności (art 74 § 1), co powoduje, że na oskarżycielu spoczywa ciężar dowodu, a więc udowodnienia mu winy Nowela do k p k z 10 stycznia 2003 r , która weszła w życie 1 lipca 2003 r , zmieniła brzmienie § 1 art  5, wprowadzając regułę, że nie każde orzeczenie, lecz tylko prawomocny wyrok, obala domniemanie niewinności Zapewnia to jego zgodność z art 42 ust  3 Konstytucji RP 2. Domniemanie niewinności oskarżonego zostaje obalone dopiero po udowodnieniu mu winy i jej stwierdzeniu prawomocnym wyrokiem skazującym lub warunkowo umarzającym postępowanie Domniemanie to zaczyna działać na nowo po uchy- leniu takiego wyroku w trybie kasacji, wznowienia postępowania albo podjęcia po- stępowania warunkowo umorzonego 3. Konsekwencją wynikającą z zasady domniemania niewinności jest konieczność wy- dania wyroku uniewinniającego nie tylko z  powodu całkowitego obalenia oskar- żenia (gdy wykazano, że oskarżony jest niewinny), lecz także wtedy, gdy oskar- żenie nie zostało dostatecznie udowodnione ze względu na występujące wątpliwości (zob W Daszkiewicz, Prawo, t I, s  82) „Oznacza to, że udowodnienie winy oskar- żonemu musi być całkowite, pewne, wolne od wątpliwości” (wyrok SN z 24 lutego 1999 r – V KKN 362/97, Prok i Pr 1999, nr 7–8, poz  11) 4. Zasadę domniemania niewinności uzupełnia zasada in dubio pro reo (art 5 § 2), zawierająca nakaz rozstrzygania na korzyść oskarżonego wątpliwości, których nie da się usunąć Reguła ta odnosi się zarówno do zagadnień faktycznych, jak i  do wątpliwości prawnych – wykładni przepisów i  ich odpowiedniego stosowania (zob  M Cieślak, Polska procedura, s  358; T Grzegorczyk, Kodeks, s  40; S Waltoś, Proces, s  247) 5. Zasada in dubio pro reo nie może prowadzić do traktowania wątpliwości w sposób uproszczony Wątpliwości w  zakresie ustaleń faktycznych powinny być usunięte w drodze analizy materiału dowodowego i wykorzystania przez organy procesowe inicjatywy dowodowej Dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwości w tym za- kresie „nie dające się usunąć wątpliwości” rozstrzyga się na korzyść oskarżonego (wyrok SN z 4 kwietnia 2000 r – II KKW 391/98, niepubl ) O zaistnieniu sytuacji opisanej w art 5 § 2 można mówić tylko wówczas, gdy pomimo podjęcia starań nie 24 Wincenty Grzeszczyk Dział I. Przepisy wstępne Art. 6 zgromadzono dowodów, które pozwoliłyby na usunięcie istniejących w  sprawie wątpliwości (wyrok SN z  10 lutego 2011 r – V KZ 281/10, OSNKW 2011, nr  2, poz  20) 6. „Stan określony przez ustawodawcę jako »nie dające się usunąć wątpliwości« (art  5 § 2 k p k ) powstaje w  następstwie oceny dowodów Dopiero wówczas bowiem można stwierdzić, czy wątpliwości w  ogóle wystąpiły, czy były uzasadnione, czy i  jakie miały znaczenie dla kwestii odpowiedzialności prawnej oskarżonego, czy udało się je przezwyciężyć w  sposób dopuszczalny przez prawo procesowe itp O naruszeniu zasady in dubio pro reo nie można zatem mówić wówczas, gdy sąd w wyniku pełnej i poprawnie dokonanej swobodnej oceny dowodów uznał, że brak jest wątpliwości albo że nie mają one znaczenia dla odpowiedzialności prawnej oskarżonego Jest jednocześnie dobrym prawem obrony oskarżonego mnożenie, a nawet wyolbrzymianie na każdym etapie postępowania takich faktów i ich ocen, które pozwalają na powątpiewanie w jego winę, pod warunkiem wszakże nieprze- inaczania faktów (lojalności wobec faktów)” – zob wyrok SN z 14 maja 1999 r – IV KKN 714/98 (Prok i Pr 2000, nr 4, poz  8) 7. Zasada in dubio pro reo (art 5 § 2) nie ogranicza utrzymanej w granicach racjonal- ności swobodnej oceny dowodów Jeżeli zatem z materiału dowodowego wynikają różne wersje zdarzenia, to nie jest to jeszcze równoznaczne z zaistnieniem „nie da- jących się usunąć wątpliwości” w rozumieniu tego przepisu W takim wypadku sąd jest zobowiązany do dokonania ustaleń właśnie na podstawie swobodnej oceny do- wodów Dopiero wtedy, gdy po wykorzystaniu wszelkich istniejących możliwości wątpliwości nie zostaną usunięte, należy je wytłumaczyć w  sposób korzystny dla oskarżonego Jeżeli jednak sąd dokona stanowczych ustaleń, to w ogóle nie może zachodzić obraza art   5 § 2 (bo według tych ustaleń nie ma wątpliwości), tylko powstaje kwestia, czy ustalenia te są dokonane prawidłowo czy też błędnie (wyrok SN z 27 lipca 2000 r – IV KKN 532/99, Prok i Pr 2001, nr 1, poz  7 – dodatek) 8. Zgodnie z  art   1 pkt  2 noweli do k p k z  27  wrześ nia 2013  r (Dz U   z  2013  r , poz  1247) w art  5 nowe brzmienie otrzymał § 2 – zmiana wejdzie w życie z dniem 1 lipca 2015 r Przepis w nowym brzmieniu w niniejszym Komentarzu został wy- różniony pomniejszoną czcionką Art. 6. ZASADA PRAWA DO OBRONY Art. 6. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do korzysta­ nia z pomocy obrońcy, o czym należy go pouczyć. 1. Określona w  art 6 zasada prawa do obrony ma rangę zasady konstytucyjnej Zgodnie z art 42 ust  2 Konstytucji RP każdy, przeciw komu prowadzone jest po- stępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie 25 Art. 6 Dział I. Przepisy wstępne korzystać z obrońcy z urzędu Prawo do obrony gwarantują także art  6 ust  3 lit b, c, d EKOPCiPW oraz art  14 ust  3 lit b, d, e MPPOiP 2. Obroną w  postępowaniu karnym jest każde celowe zachowanie podejmowane w  interesie oskarżonego Zachowanie to może mieć charakter obrony czynnej, której wyrazem są czynności zmierzające do ochrony interesów oskarżonego, lub obrony biernej, polegającej na powstrzymywaniu się od dostarczania dowodów wspierających oskarżenie (art 74 § 1) 3. W doktrynie i orzecznictwie wyróżnia się obronę materialną, jako działalność skie- rowaną na odrzucenie oskarżenia lub złagodzenie odpowiedzialności karnej i od- powiednio – odpowiedzialności cywilnej, oraz obronę formalną, czyli korzystanie z  pomocy obrońcy Trafnie jednak podnosi się, że takie rozróżnienie z  wielu po- wodów nie jest uzasadnione, m in dlatego że działalność obrońcy służy mate- rialnej obronie oskarżonego Uzasadnione jest natomiast różnicowanie według kryterium podmiotowego na obronę wykonywaną przez samego oskarżonego, obrońcę, inne osoby uprawnione do tego przez ustawę (np ustawowych przedsta- wicieli) i oskarżyciela publicznego (art 425 § 4) 4. Prawo do obrony urzeczywistnia się przez konkretne uprawnienia procesowe, m in prawo do informacji (art 16), uprawnienia w zakresie składania wniosków dowodowych (art 167), udziału w  czynnościach procesowych (art 315 § 2, art  316–318, art  339 § 5, art  341 § 1, art  343 § 5, art  374 § 1, art  451, art  464), składania wyjaśnień (art 175 § 1 i  art 176), wglądu do akt sprawy (art 156, art  321), zaskarżania orzeczeń (art 425) 5. Wyrazem prawa do obrony jest również prawo do milczenia (art 175 § 1) oraz prawo do nieświadczenia przeciwko sobie (art 74 § 1 w części dotyczącej reguły nemo se ipsum accusare tenetur) Z prawa do milczenia nie wynika jednak upraw- nienie do kłamstwa, choć jednocześnie fałszywe wyjaśnienia, jeżeli mieszczą się w  granicach obrony, nie są karalne, gdyż oskarżony został uwolniony od obo- wiązku mówienia prawdy Nie wyklucza to jednak możliwości pociągnięcia do od- powiedzialności karnej na podstawie art   234 k k za fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie czynu innego niż ten, który zarzucono oskarżonemu (P Hof- mański i inni, Kodeks, t I, s  46–47; S Waltoś, Proces, s  297) „Prawo do obrony zapewniające oskarżonemu (podejrzanemu) swobodę wypowiedzi co do zarzuco- nego mu czynu zabronionego, chroniące zarazem przed poniesieniem odpowie- dzialności karnej z powodu ich treści, nie legalizuje innych zachowań oskarżonego o znamionach czynu zabronionego, choćby zmierzały one do uniknięcia bądź zła- godzenia odpowiedzialności za czyn zarzucany” (wyrok SN z  9 lutego 2004 r – V  KK 194/03, OSNKW 2004, nr  4, poz   42) „Oska
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydanie 10
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: