Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00111 006987 11257840 na godz. na dobę w sumie
Kodeks postępowania karnego. Komentarz do zmian 2016 - ebook/pdf
Kodeks postępowania karnego. Komentarz do zmian 2016 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-555-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Niniejsza publikacja to kompleksowy i pogłębiony komentarz do zmian kodeksu postępowania karnego i przepisów przejściowych, obowiązujących od 15 kwietnia 2016 r.

Nowelizacja kodeksu postępowania karnego modyfikuje model postępowania karnego w kierunku przywrócenia inkwizycyjności postępowania sądowego. W tym zakresie następuje fundamentalne odejście od reformy procedury karnej zwiększającej kontradyktoryjność, która obowiązywała od 1 lipca 2015 r. Wprowadzono także istotne zmiany w zakresie nadzwyczajnych środków zaskarżenia oraz odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. Dodano uregulowania dotyczące wykorzystania dowodów uzyskanych z naruszeniem prawa (art. 168a k.p.k.), dowodów uzyskanych w wyniku kontroli operacyjnej (art. 168b k.p.k.) lub kontroli procesowej (237a k.p.k.) poza zakresem podmiotowym lub przedmiotowym zgody sądu oraz dotychczas nieznany procedurze karnej środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania (rozdział 55a).

Komentarz wychodzi naprzeciw trudnościom związanym z nakładaniem się na siebie różnych stanów prawnych. Oprócz przepisów procesowych dokonano także wykładni poszczególnych przepisów przejściowych ustawy nowelizacyjnej pod kątem stosowania różnych procedur w różnych układach procesowych.

Prezentacji nowelizacji z 2016 r. dokonano metodą komentarzową w układzie kodeksowym na kilku poziomach. Na początku przedstawiono zakres zmian. W dalszej kolejności porównany został stan prawny przed nowelizacją i po niej. Następnie skomentowano zmienione i nowe przepisy. Zawarto także odniesienia do przepisów przejściowych w celu ustalenia zakresu wprowadzonych zmian.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Barbara Augustyniak – sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi, wizytator ds. obrotu praw­ nego z zagranicą w sprawach karnych, wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, uczestniczka zagranicznych konferencji i seminariów poświęconych współpracy międzynarodowej w sprawach karnych w obszarze państw członkowskich Unii Europejskiej. Krzysztof Eichstaedt – doktor nauk prawnych, sędzia Sądu Apelacyjnego w Łodzi, wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, członek kolegium redakcyjnego Medical Science Technology oraz Basic Clinical Psychiatry, autor publikacji z zakresu prawa karnego procesowego, materialnego i skarbowego, a także z pogranicza prawa i psychiatrii. Michał Kurowski – doktor nauk prawnych, prokurator Prokuratury Okręgowej del. do Prokuratury Krajowej, wykładowca w Krajowej Szkole Sądownictwa i Proku­ ratury w Krakowie, adiunkt w Katedrze Postępowania Karnego i Kryminalistyki Uniwersytetu Łódzkiego, autor publikacji z zakresu prawa karnego procesowego i materialnego. Dariusz Świecki – profesor nadzwyczajny, doktor habilitowany nauk prawnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, sędzia Izby Karnej Sądu Najwyższego, wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, autor publikacji z zakresu prawa karnego procesowego i skarbowego oraz postępowania w sprawach o wykroczenia. Kodeks postępowania karnego Komentarz do zmian 2016 redakcja naukowa Dariusz Świecki Barbara Augustyniak, Krzysztof Eichstaedt Michał Kurowski, Dariusz Świecki KOMENTARZE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 czerwca 2016 r. z uwzględnieniem artykułów komentowanej ustawy, które wejdą w życie 1 stycznia 2017 r. Wydawca Klaudia Szawłowska-Milczarek Redaktor prowadzący Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie JustLuk Komentarze opracowali: Barbara Augustyniak – art. 611u, 611wd; art. 20–28 ustawy nowelizacyjnej (Dz.U. z 2016 r. poz. 437) Krzysztof Eichstaedt – art. 46, 47, 50, 55, 71, 75, 78, 80a, 81, 84, 87a, 229, 230, 231, 236, 237, 237a, 237b, 249a, 250, 254, 258, 259, 279, 280, 285, 287, 293, 337, 337a, 338, 338a, 339, 342, 343, 343a, 344a, 344b, 349, 351, 352, 353, 354a, 381, 413, 418a, 422, 424, 502, 517c, 517d, 517h, 618f, 632, 632a, 672 Michał Kurowski – art. 2, 5, 23b, 96, 100, 106, 116, 132, 139, 141, 143, 147, 148, 152–154, 156, 156a, 167, 168a, 168b, 171, 213, 297, 300, 304, 306, 311, 313, 321, 325a, 325e, 325i, 328, 332, 333, 334, 335, 336 Dariusz Świecki – art. 30, 40a, 41a, 42, 366, 367a, 370, 376, 385, 387, 389, 391, 393, 393a, 394, 396a, 402, 404a, 425, 427, 433, 434, 439, 440, 444, 446, 447, 448, 449a, 450, 452, 461, 464, 523, 524, 538, 539a, 539b, 539c, 539d, 539e, 539f, 552a, 540b, 542, 552, 552a, 552b, 553, 553a, 554, 555, 557, 558 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978­83­264­8999­0 Dział Praw Autorskich 01­208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e­mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437) . . . . . . . . 19 Art . 2 . Art . 5 . Art . 23b . Art . 30 . Art . 40a . Art . 41a . Art . 42 . Art . 46 . Art . 47 . Art . 50 . Art . 55 . Art . 71 . Art . 75 . Art . 78 . Art . 80a . Art . 81 . Art . 84 . Art . 87a . 30 19 23 26 28 [Cele kodeksu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zasada domniemania niewinności, in dubio pro reo] . . . . (uchylony) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Posiedzenie – skład sądu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wyłączenie sędziego na wniosek strony złożony przed rozpoczęciem przewodu sądowego] . . . . . . . . . . . . . [Pozostawienie wniosku o wyłączenie sędziego 36 bez rozpoznania] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 [Postępowanie w przedmiocie wyłączenia] . . . . . . . . . . . . 43 [Prokurator – udział w rozprawie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wyłączenie oskarżyciela publicznego] . . . . . . . . . . . . . . . . 45 [Zakaz kumulacji ról procesowych] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 53 [Subsydiarny oskarżyciel posiłkowy] . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 [Oskarżony, podejrzany – definicje] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 [Obowiązki oskarżonego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 [Obrońca z urzędu – prawo ubogiego] . . . . . . . . . . . . . . . . . (uchylony) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 80 [Wyznaczenie obrońcy z urzędu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 [Zakres udziału obrońcy] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (uchylony) 93 5 Spis treści 93 97 104 Art . 116 . Art . 106 . Art . 132 . Art . 96 . Art . 100 . [Posiedzenie – zasady udziału stron] . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Orzeczenia i zarządzenia – ogłaszanie, doręczanie, pouczanie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Orzeczenia i zarządzenia w postępowaniu przygotowawczym] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Forma wniosków lub oświadczeń stron i innych uprawnionych] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 [Doręczenie do rąk adresata, dorosłego domownika, za pomocą faksu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Uznanie pisma za doręczone] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 139 . [Delegacja ustawowa] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 141 . [Czynności protokołowane] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 143 . [Rejestracja obrazu lub dźwięku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 147 . Art . 148 . [Elementy protokołu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 148a . [Anonimizacja] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 152 . 110 112 113 114 117 124 125 Art . 153 . Art . 154 . Art . 156 . Art . 156a . Art . 167 . Art . 168a . Art . 168b . Art . 171 . Art . 213 . Art . 229 . Art . 230 . Art . 231 . Art . 236 . Art . 237 . 156 136 136 137 [Wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy, posiedzenia lub przekładu zapisu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Tryb sprostowania protokołu] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Sprostowanie omyłek pisarskich i rachunkowych] . . . . . [Przeglądanie akt sprawy, czynienie odpisów i kserokopii] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 [Udostępnianie danych lub oryginałów dokumentów z załącznika adresowego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Inicjatywa dowodowa stron w postępowaniu przed sądem] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zakaz przeprowadzania i wykorzystania dowodów uzyskanych za pomocą czynu zabronionego] . . . . . . . . . . . 164 [Wykorzystanie dowodu uzyskanego w wyniku kontroli 176 operacyjnej] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 [Zasady przeprowadzania przesłuchania] . . . . . . . . . . . . . [Dane osobowopoznawcze, dane o karalności] . . . . . . . . . 186 [ Treść protokołu zatrzymania rzeczy lub przeszukania] . . . 193 [Zatwierdzenie zatrzymania, zwrot rzeczy] . . . . . . . . . . . . 195 [Złożenie rzeczy do depozytu sądowego] . . . . . . . . . . . . . . 200 [Zażalenie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 [Warunki zastosowania, organ, podmioty kontrolowane, odtwarzanie zapisów] 209 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wykorzystanie dowodu uzyskanego w wyniku kontroli] . . 228 230 230 233 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Podstawa dowodowa tymczasowego aresztowania] . . . . [Właściwość organów] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Art . 237a . Art . 237b . (uchylony) Art . 249a . Art . 250 . 6 Spis treści 292 293 295 300 302 261 263 273 282 286 [Wniosek o uchylenie lub zmianę środka 243 zapobiegawczego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Przesłanki szczególne] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 [Odstąpienie, wyłączenie tymczasowego aresztowania] . . . 254 257 [Przesłanki wydania listu gończego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Treść listu gończego, rozpowszechnienie] . . . . . . . . . . . . 259 [Kara pieniężna, zatrzymanie, przymusowe doprowadzenie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Niewypełnienie obowiązków oraz aresztowanie] . . . . . . [Właściwość organów, zażalenie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Cel i zakres] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Podejrzany – obowiązek pouczenia] . . . . . . . . . . . . . . . . . [Obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . śledztwa] [Organy prowadzące śledztwo] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Postanowienie o przedstawieniu zarzutów] . . . . . . . . . . . [Zakres czynności przy zamknięciu śledztwa] . . . . . . . . . . [Organy; odpowiednie stosowanie przepisów o śledztwie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wszczęcie, odmowa wszczęcia, umorzenie, zawieszenie dochodzenia, zażalenie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Ukończenie dochodzenia; termin] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Uchylenie postanowienia o umorzeniu przez prokuratora generalnego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Treść] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Załączniki i elementy dodatkowe] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Czynności związane z wysyłaniem do sądu] . . . . . . . . . . . [Skazanie bez rozprawy – wniosek] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Warunkowe umorzenie postępowania – wniosek] . . . . . [Formalna kontrola aktu oskarżenia] . . . . . . . . . . . . . . . . . [Informacje udzielone pokrzywdzonemu na jego wniosek] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Doręczenie aktu oskarżenia i jego następstwa] . . . . . . . . [Skazanie bez rozprawy na wniosek oskarżonego] . . . . . . [Wyznaczenie posiedzenia; merytoryczna kontrola aktu oskarżenia] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Warunkowe umorzenie postępowania – wyrok] . . . . . . . [Skazanie bez rozprawy – posiedzenie, wyrok, możliwość łagodzenia kary] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 323 325 328 331 340 343 310 312 318 349 352 357 360 364 367 7 Art . 254 . Art . 258 . Art . 259 . Art . 279 . Art . 280 . Art . 285 . Art . 287 . Art . 293 . Art . 297 . Art . 300 . Art . 304 . Art . 306 . Art . 311 . Art . 313 . Art . 321 . Art . 325a . Art . 325e . Art . 325i . Art . 328 . Art . 332 . Art . 333 . Art . 334 . Art . 335 . Art . 336 . Art . 337 . Art . 337a . Art . 338 . Art . 338a . Art . 339 . Art . 342 . Art . 343 . Spis treści Art . 343a . Art . 344a . Art . 344b . Art . 349 . Art . 351 . Art . 352 . Art . 353 . Art . 354a . 372 379 380 383 392 393 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 Art . 366 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 367a . (uchylony) [Sposób przesłuchania, kolejność zadawania pytań] . . . . Art . 370 . [Prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego] . . . Art . 376 . [Rozpoczęcie rozprawy] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 381 . [Zwięzłe przedstawienie zarzutów oskarżenia] . . . . . . . . . Art . 385 . [Dobrowolne poddanie się karze] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 387 . [Warunki odczytania protokołów wyjaśnień] . . . . . . . . . . Art . 389 . [Warunki odczytania protokołów zeznań] . . . . . . . . . . . . . Art . 391 . Art . 393 . [Odczytanie dokumentów urzędowych i prywatnych] . . . Art . 393a . [Odtwarzanie nagrań] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 394 . Art . 396a . [Posiedzenie w przedmiocie wniosku oskarżonego o skazanie bez rozprawy] [Zwrot sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Tryb postępowania po uzupełnieniu postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . przygotowawczego] [Posiedzenie organizacyjne] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wyznaczenie składu orzekającego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Dopuszczenie dowodów] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zawiadomienie o rozprawie – termin] . . . . . . . . . . . . . . . . [Obowiązek wysłuchania przed orzeczeniem środka zabezpieczającego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 [Kierownicza rola przewodniczącego] . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 402 403 409 415 420 424 430 436 445 450 [Uznanie za ujawnione] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 453 [Przerwanie lub odroczenie rozprawy w celu zebrania dodatkowych dowodów przez oskarżyciela publicznego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Prowadzenie rozprawy po przerwie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Treść wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Upublicznienie wyroku wydanego poza rozprawą] . . . . . [Wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Elementy uzasadnienia wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Podmioty uprawnione, zakres, gravamen] . . . . . . . . . . . . [Zaskarżanie orzeczeń wydanych w postępowaniu odwoławczym] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Elementy środka odwoławczego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Granice rozpoznania środka odwoławczego] . . . . . . . . . . [Zakaz reformationis in peius] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Bezwzględne przyczyny odwoławcze] . . . . . . . . . . . . . . . . [Rażąca niesprawiedliwość orzeczenia] . . . . . . . . . . . . . . . Art . 402 . Art . 404a . (uchylony) Art . 413 . Art . 418a . Art . 422 . Art . 424 . Art . 425 . Art . 426 . Art . 427 . Art . 433 . Art . 434 . Art . 439 . Art . 440 . 8 454 462 465 465 470 471 479 484 487 489 496 503 509 513 [Podmioty uprawnione] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 444 . [Osoby sporządzające apelację; odpisy apelacji] . . . . . . . . Art . 446 . [Zakres zaskarżenia] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 447 . Art . 448 . [Postępowanie międzyinstancyjne] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 449a . [Uzupełnienie uzasadnienia wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 450 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 452 . . . Art . 461 . [Zasady udziału stron w rozprawie] [Postępowanie dowodowe przed sądem odwoławczym] [Odpisy, zawiadomienie osób, których dotyczy postanowienie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zasady udziału stron w posiedzeniu] . . . . . . . . . . . . . . . . . [Maksymalna kara] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zakres dochodzenia, pouczenia podejrzanego, przesłuchanie podejrzanego przez prokuratora] . . . . . . . . Art . 517d . [Wniosek o rozpoznanie sprawy] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 517h . Art . 464 . Art . 502 . Art . 517c . 516 520 522 525 526 528 531 536 539 542 544 547 Art . 523 . Art . 524 . [Sporządzenie uzasadnienia, wniesienie i rozpoznanie apelacji] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555 [Podstawy kasacyjne, ograniczenia wnoszenia kasacji] . . 558 [Termin wniesienia kasacji, ograniczenie uwzględnienia kasacji] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Skutek uchylenia wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 538 . Art . 539a . [Podstawy skargi do Sądu Najwyższego] . . . . . . . . . . . . . . Art . 539b . 563 564 567 [Termin wniesienia skargi . Wstrzymanie wykonania wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 539c . [Odpisy skargi] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 539d . [Orzeczenie Sądu Najwyższego w przedmiocie środka zabezpieczającego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 539e . [Rozpoznanie skargi] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Przepisy stosowane do skargi do Sądu Najwyższego] . . . Art . 539f . Art . 540b . [Podstawy: przestępstwo, nowe fakty lub dowody, orzeczenie TK, orzeczenie organu międzynarodowego] . . 624 [Osoby uprawnione do złożenia wniosku; wznowienie z urzędu: podstawy, termin] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Podstawy żądania odszkodowania] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Samooskarżenie lub przyczynienie się do niesłusznego orzeczenia] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Zaliczenie oskarżonemu okresu niesłusznego stosowania kar, środków karnych, środków zabezpieczających lub środków przymusu] . . . . . . . . . . . . [Właściwość i skład sądu; rozprawa] . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Terminy przedawnienia] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 552 . Art . 552a . (uchylony) Art . 552b . (uchylony) Art . 553 . Art . 554 . Art . 555 . 630 632 642 642 650 652 658 598 607 613 614 619 Art . 542 . Art . 553a . Spis treści 644 9 Bibliografia Art . 557 . Art . 558 . [Roszczenia regresowe Skarbu Państwa] . . . . . . . . . . . . . . [Uzupełniające stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 611u . [Wystąpienie o wykonanie kary w państwie UE] . . . . . . . Art . 611wd . [Wystąpienie państwa członkowskiego UE o wykonanie europejskiego nakazu ochrony] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Wynagrodzenie biegłego i specjalisty oraz zwrot poniesionych przez nich wydatków] . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Koszty przy uniewinnieniu lub umorzeniu] . . . . . . . . . . . [Wyjątkowe obciążenie kosztami oskarżonego] . . . . . . . . [Uzasadnienie wyroku] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 632 . Art . 632a . Art . 672 . Art . 618f . 719 662 664 666 672 675 682 685 687 Część II. Ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 437) – przepisy przejściowe (wyciąg) . . . . . . . 689 Art . 20 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 21 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 22 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 23 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 24 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 25 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 26 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 27 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Art . 28 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 689 690 690 694 701 702 715 716 717 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 719 10 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne dyrektywa 2012/29/UE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r . ustanawiająca normy mi- nimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar prze- stępstw oraz ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz . Urz . UE L 315 z 14 .11 .2012, s . 57) – Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r . (Dz . U . z 1993 r . Nr 61, poz . 284 z późn . zm .) zastępująca decyzję EKPC k .c . k .k . k .k .s . k .k .w . Konstytucja RP k .p .k . k .p .k . z 1969 r . k .p .w . MPPOiP nowelizacja z 2003 r . – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r . – Kodeks cywilny (tekst jedn .: Dz . U . z 2016 r . poz . 380 z późn . zm .) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r . – Kodeks karny (Dz . U . Nr 88, poz . 553 z późn . zm .) – ustawa z dnia 10 września 1999 r . – Kodeks karny skar- bowy (tekst jedn .: Dz . U . z 2013 r . poz . 186 z późn . zm .) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r . – Kodeks karny wyko- nawczy (Dz . U . Nr 90, poz . 557 z późn . zm .) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r . (Dz . U . Nr 78, poz . 483 z późn . zm .) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r . – Kodeks postępowania karnego (Dz . U . Nr 89, poz . 555 z późn . zm .) – ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r . – Kodeks postępowa- nia karnego (Dz . U . Nr 13, poz . 96 z późn . zm .) – ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r . – Kodeks postępowa- nia w sprawach o wykroczenia (tekst jedn .: Dz . U . z 2013 r . poz . 395 z późn . zm .) – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycz- nych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grud- nia 1966 r . (Dz . U . z 1977 r . Nr 38, poz . 167) – ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r . o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wpro- wadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy 11 Wykaz skrótów nowelizacja z 2013 r . nowelizacja z 2015 r . nowelizacja z 2016 r . pr . adw . p .u .s .p . p .w .k .p .k . reg . prok . reg . prok . z 2010 r . reg . sąd . u .o .p .p .ś . u .p .s .n . ustawa o Policji o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz . U . Nr 17, poz . 155 z późn . zm .) – ustawa z dnia 27 września 2013 r . o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz . U . poz . 1247 z późn . zm .) – ustawa z dnia 20 lutego 2015 r . o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz . U . poz . 396) – ustawa z dnia 11 marca 2016 r . o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz . U . poz . 437) – ustawa z dnia 26 maja 1982 r . – Prawo o adwokaturze (tekst jedn .: Dz . U . z 2015 r . poz . 615 z późn . zm) – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r . – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn .: Dz . U . z 2015 r . poz . 133 z późn . zm .) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r . – Przepisy wprowadza- jące Kodeks postępowania karnego (Dz . U . Nr 89, poz . 556 z późn . zm .) – Rozporządzenie Ministra sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r . – Regulamin wewnętrznego urzędo- wania powszechnych jednostek organizacyjnych proku- ratury (Dz . U . poz . 508) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r . – Regulamin wewnętrznego urzędo- wania powszechnych jednostek organizacyjnych proku- ratury (tekst jedn .: Dz . U . z 2014 r . poz . 144) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 czerwca 2015 r . – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz . U . poz . 925) – ustawa z dnia 28 listopada 2014 r . o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz . U . z 2015 r . poz . 21) – ustawa z dnia 26 października 1982 r . o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn .: Dz . U . z 2014 r . poz . 382) – ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r . o Policji (tekst jedn .: Dz . U . z 2015 r . poz . 355 z późn . zm .) Czasopisma i publikatory AUL Biul . PK EP GSP GSP-Prz . Orz . KZS M . Praw . NP – „Acta Universitatis Lodziensis” – „Biuletyn Prawa Karnego” – „Edukacja Prawnicza” – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” 12 OSNKW OSNwSK OSP OSPiKA OTK-A Pal . PiP PPK Prob . Praw . Prok . i Pr .-wkł . PS R .Pr . St . Iur . St . Pr .-Ek . WPP ZNASW ZNUŁ Inne ETPC NSA SA SN TK Wykaz skrótów – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego . Izba Karna i Wojskowa” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego . Seria A” – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Problemy Prawa Karnego” – „Problemy Praworządności” – „Prokuratura i Prawo – wkładka” – „Przegląd Sądowy” – „Radca Prawny” – „Studia Iuridica” – „Studia Prawno-Ekonomiczne” – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego” – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Naczelny Sąd Administracyjny – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny Uwaga! Brzmienie przepisów oznaczone jasnym pismem pochyłym (kursywą) doty- czy przepisów nieobowiązujących . Brzmienie przepisów oznaczone półgrubym pis- mem pochyłym (kursywą) dotyczy przepisów przyszłych . 13 Wstęp Wstęp Nowelizacja kodeksu postępowania karnego wprowadzona ustawą z dnia 11 marca 2016 r . o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz . U . poz . 437), która we- szła w życie z dniem 15 kwietnia 2016 r ., modyfikuje model postę- powania karnego w kierunku przywrócenia szerszego zakresu in- kwizycyjności postępowania sądowego . W tym aspekcie następuje fundamentalne odejście od reformy procedury karnej zwiększającej kontradyktoryjność, która obowiązywała od 1 lipca 2015 r . Obecna nowelizacja, oparta na zasadzie inkwizycyjności, przywraca reguły przeprowadzania dowodów sprzed 1 lipca 2015 r . Nie stanowi nato- miast całkowitego odwrócenia zmian dokonanych poprzednią re- formą, gdyż w większości pozostawia uregulowania, które nie od- noszą się do kontradyktoryjnego przeprowadzania dowodów . Nowelizacja z 2016 r . wprowadza zmiany o niejednolitym charak- terze: od zmian o mniejszej wadze do zmian zasadniczych . Te ostatnie, jak już wspomniano, dotyczą powrotu do inkwizycyjnego modelu postępowania sądowego . Mniejszym zakresem zmian objęte zostało postępowanie odwoławcze . Wprowadzono natomiast istotne zmiany co do nadzwyczajnych środków zaskarżenia oraz odszkodo- wania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzy- manie . Nowelizacja z 2016 r . przywraca instytucje zwrotu sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, a także zobo- wiązania prokuratora na rozprawie do przedstawienia dowodów . Dodaje też nowe rozwiązania o różnym charakterze: od upraszczają- cych postępowanie sądowe, które nie budzą wątpliwości co do po- 15 Wstęp trzeby ich wprowadzenia, jak np . art . 337a k .p .k ., poprzez kontro- wersyjne uregulowania dotyczące wykorzystania dowodów uzyskanych z naruszeniem prawa (art . 168a k .p .k .) lub dowodów uzyskanych w wyniku kontroli operacyjnej (art . 168b k .p .k .), a także kontroli procesowej (237a k .p .k .) poza zakresem podmiotowym lub przedmiotowym zgody sądu, po dotychczas nieznany procedurze karnej środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoław- czego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania (rozdział 55a k .p .k .) . Aktualną konsekwencją nowelizacji z 2016 r . jest zróżnicowany stan procesowy spraw co do zakresu i sposobu stosowania nowych i do- tychczasowych przepisów . Zgodnie z zasadą „chwytania w locie” obowiązują nowe przepisy, jednak niezmieniony został sposób procedowania w sprawach, w których postępowanie sądowe zostało wszczęte po 30 czerwca 2015 r . i niezakończone do 14 kwietnia 2016 r . Ponadto toczą się jeszcze sprawy, w których postępowanie sądowe rozpoczęto przed 1 lipca 2015 r . W tych sprawach mają za- stosowanie przepisy wprowadzone nowelizacjami z 2013 r . i 2015 r . w zakresie, w jakim „chwytały w locie”, i na takiej samej zasadzie stosuje się przepisy nowej ustawy . Zróżnicowany stan prawny pogłę- biają wątpliwości interpretacyjne . Rozstrzygają je częściowo prze- pisy przejściowe . Jednak ich interpretacja też może nastręczać trud- ności, a ponadto nie rozwiązują one wszystkich kwestii mogących pojawić się w okresie przejściowym, gdy nachodzą na siebie różne stany prawne . W tym czasie stosowanie przepisów procesowych jest szczególne utrudnione, a ich prawidłowa interpretacja rzutuje na stabilność wydanych rozstrzygnięć . Komentarz stara się wyjść na- przeciw tym trudnościom . Wszędzie tam, gdzie dostrzeżono, że mogą pojawić się wątpliwości interpretacyjne, starano się przed- stawić rozstrzygnięcie wykładnicze . Oprócz przepisów procesowych dokonano także wykładni poszczególnych przepisów przejściowych ustawy nowelizacyjnej pod kątem stosowania różnych procedur w różnych układach procesowych . Prezentację nowelizacji z 2016 r . dokonano metodą komentarzową, w układzie kodeksowym na kilku poziomach . Na początku przedsta- 16 Wstęp wiono zakres dokonanych zmian . W dalszej kolejności porównany został stan prawny przed i po nowelizacji . Następnie skomentowano zmienione i nowe przepisy . Zawarto także odniesienia do przepisów przejściowych w celu ustalenia zakresu stosowanych zmian . W ko- mentarzu wykorzystano także dotychczasowy dorobek piśmienni- ctwa i orzecznictwa, który pozostał aktualny po nowelizacji z 2016 r . Przytoczono dwie wersje brzmienia komentowanych przepisów: wprowadzone ustawą nowelizującą oraz poprzednio obowiązujące . Pismem pochyłym zaznaczono brzmienie albo już nieobowiązujące, albo przyszłe . Komentarz pełni przede wszystkim funkcję przewodnika po tekście ustawy nowelizacyjnej . Przepisy procesowe mają jednak to do siebie, że tworzą naczynia połączone i nie da się ich objaśniać w oderwaniu od otoczenia normatywnego, w którym funkcjonują . Przy komento- waniu poszczególnych zmienionych lub nowych przepisów starano się więc pokazać wzajemne ich powiązania i zależności, aby cało- ściowo przedstawić poszczególne instytucje procesowe . Autorzy mają świadomość, że podjęli się trudnego zadania . Żywią jednak nadzieję, że zdołali mu sprostać . Publikacja jest skierowana przede wszystkim do praktyków prawa, czyli sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych . Sta- nowi też źródło wiedzy dla aplikantów zawodów prawniczych . 17 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 2 Część I Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437) Art . 2 . [CELE KODEKSU] § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształto- wanie postępowania karnego, aby: 1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do od- powiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności, 2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w pra- wie karnym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających po- pełnieniu przestępstwa osiągnięte zostały zadania postę- powania karnego nie tylko w zwalczaniu przestępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowa- nia prawa i zasad współżycia społecznego, 3) zostały uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzyw- dzonego przy jednoczesnym poszanowaniu jego godności, 4) rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie. 19 Art. 2 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… § 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić praw- dziwe ustalenia faktyczne. Art. 2. § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształto- wanie postępowania karnego, aby: 1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowie- dzialności karnej, a osoba, której nie udowodniono winy, nie po- niosła tej odpowiedzialności, 2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie kar- nym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu prze- stępstwa osiągnięte zostały zadania postępowania karnego nie tyl- ko w zwalczaniu przestępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego, 3) zostały uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzywdzonego przy jednoczesnym poszanowaniu jego godności, 4) rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie. § 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne. ZMIANY NOWELIZACYJNE, KTÓRE WESZŁY W ŻYCIE W 2015 R. 1. Komentowana norma prawna została w ostatnim czasie znowelizo- wana przez dwie ustawy . Przepis art . 2 § 1 pkt 1 zmieniony został przez art . 1 pkt 1 nowelizacji z 2013 r ., zaś przepis art . 2 § 1 pkt 3 – przez art . 20 pkt 1 u .o .p .p .ś . W konsekwencji art . 2 § 1 pkt 1 k .p .k . został ukształtowany w ten sposób, że w miejsce zakazu ponoszenia przez osobę niewinną odpowiedzialności wprowadzono zakaz pono- szenia odpowiedzialności przez osobę, której winy nie udowodniono . Zasada trafnej reakcji została ukształtowana we wskazany sposób w związku z koniecznością dostosowania jej do zmienionych reguł postępowania dowodowego . ZAKRES ZMIAN DOKONANYCH NOWELIZACJĄ Z 2016 R. 2. Zmiana art . 2 dokonana nowelizacją z 2016 r ., jak wynika z uzasadnie- nia projektu wskazanego aktu prawnego, miała na celu dostosowanie zasady trafnej reakcji karnej do modelu postępowania, w którym w za- 20 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 2 kresie ustalania prawdy materialnej główną rolę pełnić ma sąd, a nie strony postępowania, gdyż – jak wskazuje ustawodawca w tym zakresie – u założeń zasady trafnej reakcji karnej (art . 2 § 1 pkt 1 k .p .k .) leżało do tej pory obciążenie materialnym ciężarem dowodu wyłącznie oskarży- ciela . Zmiana nowelizacyjna wskazanego przepisu jest silnie związana z przywróceniem zasady inkwizycyjności postępowania sądowego w za- kresie postępowania dowodowego . Taki zapis ustawowy (w ujęciu usta- wodawcy – uzasadnienie) można zatem odczytać dwojako: po pierwsze, jako nakaz pełnego respektowania zasady prawdy materialnej, co było do osiągnięcia również bez ingerencji w zasadę trafnej reakcji, oraz po drugie, jako obowiązek dążenia przez organy postępowania jurysdyk- cyjnego do ustalenia stosunku danej osoby do sprawstwa czynu (może to spowodować nakładanie na sądy obowiązku wszechstronnego wyjaś- nienia sprawy, co miało miejsce przed nowelizacją z 2013 r .) . ZASADA TRAFNEJ REAKCJI 3. W ujęciu ogólnym zasadę trafnej reakcji określa się mianem zasady sprawiedliwości (por . J . Skorupka, Sprawiedliwość jako zasada procesu (w:) J . Skorupka, O sprawiedliwości procesu karnego, LEX/el . 2013) . Zasada trafnej reakcji, ogólnikowo ujęta w przepisie, musi być inter- pretowana przez odwołanie się do norm kodeksu karnego . Co więcej, niezbędne jest jej rozumienie przez pryzmat zasady prawdy material- nej ujętej w art . 2 § 2 k .p .k . W pierwszej kolejności podnosi się, że sprawca przestępstwa ma zostać wykryty i pociągnięty do odpowie- dzialności karnej . Uwzględniając art . 53 k .k . narzucający zakaz prze- kraczania przy stosowaniu kary stopnia winy, który – jak to ujmuje się w literaturze – oznacza jedynie górny limit dolegliwości, a nie ko- nieczność orzeczenia kary odpowiadającej stopniowi winy (W . Wró- bel (w:) Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t . 1, Komentarz do art. 1–116 k.k., red . A . Zoll, Kraków 2004), należy sformułować zało- żenie, że dolegliwość nie musi odpowiadać stopniowi winy, byleby nie przekroczyła tego pułapu . Wychodząc z tego założenia, wskazać na- leży, że sformułowane w piśmiennictwie (M . Cieślak, Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Warszawa 1984, s . 213–214) stanowisko, iż zasada ta oznacza cztery dyrektywy, a mianowicie: 21 Art. 2 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… 1) nikt niewinny nie powinien ponosić odpowiedzialności, 2) nikt winny nie powinien ponosić odpowiedzialności większej, niż na to zasłużył, 3) nikt winny nie powinien ujść odpowiedzialności, 4) nikt winny nie powinien ponieść odpowiedzialności mniejszej, niż na to zasłużył, – nie jest prawdziwe w zakresie ostatniego punktu . Oczywiście na- leży w tymi miejscu uczynić zastrzeżenie, że organy powinny dążyć do osiągnięcia wskazanego stanu, tj . dokonania wymiaru kary w stopniu odpowiadającym stopniowi winy, ale nie jest to warunek obligatoryjny dla uznania orzeczenia za sprawiedliwe . WPŁYW INNYCH ZMIAN NA ZASADĘ PRAWDY MATERIALNEJ 4. Konieczność interpretacji zasady prawdy materialnej w powiązaniu z za- sadą trafnej reakcji oczywiście nie powoduje tu innego, nowego rozu- mienia pierwszej z wymienionych zasad . Aktualne pozostaje jej ujęcie jako obligującej do tego, aby podstawę wszelkich ustaleń faktycznych miały stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne . Innymi natomiast staną się metody pozyskiwania tej prawdy . Miejsce inicjatywy stron w po- stępowaniu sądowym ma zastąpić zwiększona rola organu, tzn . sądu . Skoro po nowelizacji w 2015 r . nadal jako aktualną stawiano tezę po- chodzącą ze stanu prawnego przed 1 lipca 2015 r ., że zakazy dowodowe nie stanowią ograniczenia zasady prawdy materialnej, ale ograniczają jedynie sposoby ustalenia tej prawdy (T . Grzegorczyk, J . Tylman, Pol- skie postępowanie karne, Warszawa 2009, s . 95), jest ona tym bardziej aktualna po nowelizacji z 2016 r . To z kolei powoduje, że nadużyciem będzie wykorzystanie zasady prawdy materialnej jako dyrektywy, za pomocą której dokonuje się wykładni przepisów stanowiących zakazy dowodowe w taki sposób, aby uzasadnić wyłączenie funkcjonowania zakazu w danym przypadku . Szczególnego znaczenia nabrała ona po nowelizacji art . 168a k .p .k . (zob . uwagi do wskazanego przepisu) . 5. Przyjąć należy, że wobec zmiany treści art . 2 § 1 k .p .k ., z art . 5 § 2 k .p .k . oraz w szczególności ze zmienionych zasad przeprowadzania dowodów (zob . komentarz do art . 167 k .p .k .) wynika, że aktualne staje się twier- dzenie, iż z zasady prawdy materialnej wynika wiążąca organy proce- 22 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 5 sowe, niezależnie od woli stron, dyrektywa zobowiązująca do podjęcia maksymalnych starań i wyczerpania wszystkich środków – z wyłącze- niem tylko takich, które byłyby sprzeczne z humanizmem i gwaran- cjami procesowymi – służących dotarciu do prawdy (wyrok SN z dnia 17 września 1971 r ., I KR 120/71, LEX nr 16626) . Przypomnieć należy, że w stanie prawnym po 1 lipca 2015 r ., a przed wejściem w życie no- welizacji z 2016 r . wskazane twierdzenie pozostawało aktualne jedynie wobec dowodów obowiązkowych . 6. Podkreślić należy, że zmiana dokonana w zakresie zasady trafnej reakcji oraz wskazane lakonicznie zmiany innych przepisów nie wpływają na tezę, zgodnie z którą samo naruszenie art . 2 § 2 k .p .k . nie może stanowić podstawy apelacji lub kasacji . Przestrzeganie naczelnych zasad procesu karnego gwarantowane jest w przepisach szczegółowych i dopiero wska- zanie naruszenia tych konkretnych, szczegółowych przepisów może uzasadniać zarzut apelacyjny, zażaleniowy lub kasacyjny (por . wyrok SN z dnia 27 lipca 2000 r ., IV KKN 532/99, LEX nr 250044; postanowienie SN z dnia 28 grudnia 2001 r ., V KKN 329/00, LEX nr 51623; wyrok SN z dnia 5 października 2010 r ., III KK 370/09, OSNwSK 2010, poz . 1878) . Art . 5 . [ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI, IN DUBIO PRO REO] § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. § 2. Niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Art. 5. § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. § 2. Wątpliwości, których nie usunięto w postępowaniu dowodowym, rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. ZMIANA DOKONANA NOWELIZACJĄ Z 2015 R. 1. Na wstępie rozważań dotyczących zasady in dubio pro reo zaznaczyć należy, że uległa ona znacznej modyfikacji w wyniku nowelizacji 23 Art. 5 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… z 2013 r . Ustawodawca bowiem zrezygnował z szerokiego rozumie- nia pojęcia wątpliwości, obejmującego zarówno stronę faktyczną, jak i prawną, na rzecz wątpliwości odnoszących się do zagadnień natury faktycznej; z drugiej strony oderwał ją od jakości postępowania do- wodowego przeprowadzonego w toku postępowania . Zmiana noweli- zacyjna z 2013 r . nie oznaczała jednak całkowitego oderwania zasady in dubio pro reo od postępowania dowodowego, albowiem obowiązek, który ciążył na sądzie w postaci konieczności dokonywania prawdzi- wych ustaleń faktycznych, powodował, że jednak organ przed sięg- nięciem po tę instytucję miał obowiązek zbadać poprawność postę- powania dowodowego . Zaniechanie nie stanowiło przy tym obrazy samej zasady in dubio pro reo, ale innych norm i zasad prawa karnego procesowego . ZMIANA DOKONANA NOWELIZACJĄ Z 2016 R. 2. Generalnie wskazać należy, że nowe ukształtowanie zasady in dubio pro reo wiąże się ściśle z przeniesieniem (zwiększeniem) inicjatywy dowodowej sądu oraz zmniejszeniem znaczenia kontradyktoryjności . Ustawodawca wraca zatem do rozwiązania znanego kodeksowi przed 1 lipca 2015 r ., określając w sposób wymierny granice zasady i – jak się wydaje – rozszerzając jej zakres . GRANICE ZASADY IN DUBIO PRO REO 3. Pierwszym elementem, który wyznacza granice komentowanej za- sady, jest stwierdzenie „nieusuwalności” wątpliwości . Dopiero speł- nienie tego warunku uprawnia do przeprowadzenia oceny, czy doko- nano ich rozstrzygnięcia na korzyść, czy też niekorzyść oskarżonego . Generalnie zatem jakość postępowania dowodowego rozumiana jako wyczerpanie możliwości dowodowych rzutuje na możliwość dokona- nia wskazanego zabiegu interpretacyjnego . Ponownie zatem aktualne staje się orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sięgnię- cie po tę instytucję jest niedopuszczalne wówczas, gdy postępowanie dowodowe było niepełne bądź przeprowadzono dowody w sposób niedokładny (wyrok SN z dnia 16 stycznia 1974 r ., III KR 315/73, OSNKW 1974, nr 5, poz . 97) . 24 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 5 4. Drugim elementem wyznaczającym granice analizowanej zasady jest inna zasada procesowa, a mianowicie zasada swobodnej oceny do- wodów (art . 7 k .p .k .) . Z orzecznictwa Sądu Najwyższego na gruncie tego zagadnienia można wyprowadzić dwie najbardziej istotne re- guły ograniczające zasadę in dubio pro reo . Pierwszą z nich jest kwe- stia wiarygodności (przyznania tego waloru niektórym z dowodów z odmienną oceną innych), która nie należy do kryteriów oceny dokonywanej przez pryzmat art. 5 § 2 k.p.k., lecz jest częścią analizy dokonywanej na podstawie art. 7 k.p.k., który wprowa- dza reguły oceny dowodów (postanowienie SN z dnia 22 grudnia 2010 r ., II KK 308/10, Prok . i Pr .-wkł . 2011, nr 5, poz . 10) . Kolejną regułą ograniczającą jest konieczność ustalenia przez organ orzeka- jący istnienia dwóch wersji zdarzenia, z których nie da się żadnej wy- eliminować poprzez swobodną ocenę dowodów . Wówczas to organ ma obowiązek sięgnąć po regułę in dubio pro reo i rozstrzygnąć na korzyść oskarżonego (postanowienie SN z dnia 3 kwietnia 2012 r ., V KK 335/11, LEX nr 1163975; wyrok SN z dnia 1 lutego 2012 r ., II KK 141/11, Biul . PK 2012, nr 3, poz . 8) . Skoro zatem to organ pro- cesowy ma dokonać oceny i w ramach swobodnej oceny dowodów dojść do określonego przekonania, to oczywista staje się teza, że wąt- pliwości muszą być powzięte przez sąd orzekający, a nie wysuwane przez stronę . Samo bowiem subiektywne przekonanie strony o ist- nieniu wątpliwości nie przesądza o naruszeniu zasady in dubio pro reo (powoływane już postanowienie SN z dnia 3 kwietnia 2012 r ., V KK 335/11) . ZAKRES PRZEDMIOTOWY WĄTPLIWOŚCI 5. Nowelizacja z 2013 r . wiązała wątpliwości z postępowaniem dowo- dowym, co powodowało, że jednak koncentrowały się ona na sferze faktów, a nie prawa . W stanie prawnym przed 1 lipca 2015 r ., jak i po nowelizacji z 2016 r ., ustawodawca nie wskazuje w sposób wiążący, czy wątpliwość ma dotyczyć jedynie faktów, czy też zarówno faktów, jak i prawa . Nie budzi wątpliwości zasadność sięgania po instytucję in dubio pro reo dla wyjaśniania wątpliwości w sytuacji, kiedy doty- czą one ustaleń faktycznych . W orzecznictwie przed 1 lipca 2015 r . zazwyczaj przyjmowano uprawnienie sądu do korzystania z zasady 25 Art. 23b Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… in dubio pro reo dla wyjaśnienia tych wątpliwości również wtedy, kiedy dotyczyły strony prawnej (wyrok SN z dnia 11 października 2002 r ., V KKN 251/01, Prok . i Pr .-wkł . 2003, nr 11, poz . 5) . Nie- zbędne jest jednak poczynienie zastrzeżeń, że regułą ma być dążenie do zastosowania właściwych reguły interpretacyjnych (np . zastoso- wanie reguł kolizyjnych, sięgnięcie po instytucję pytań prawnych do Sądu Najwyższego czy Trybunału Konstytucyjnego), a dopiero jako ostateczność winno się sięgać po instytucję in dubio pro reo. Art . 23b . (uchylony) Art. 23b. § 1. W razie złożenia wniosku, o którym mowa w art. 59a Kodeksu karnego, w przedmiocie tego wniosku rozstrzyga prokurator, a gdy złożono go po wniesieniu aktu oskarżenia – sąd. § 2. Na postanowienie w przedmiocie wniosku, o którym mowa w § 1, przysługuje zażalenie. ZAKRES ZMIANY 1. Nowelizacja z 2015 r . wprowadziła do kodeksu postępowania kar- nego art . 23b, stanowiący proceduralne podstawy orzekania w przed- miocie wniosku o umorzenie postępowania złożonego na podstawie przesłanek z art . 59a k .k . (tzw . umorzenie restytucyjne) . Regula- cja procesowa wprowadzała jedynie dwa podstawowe aspekty . Po pierwsze, wskazywała na organy właściwe do rozpoznania wniosku (§ 1) oraz rozstrzygała w przedmiocie zaskarżalności decyzji proce- sowej (§ 2) . Wszelkie uregulowania w zakresie przesłanek instytu- cji znajdowały się odpowiednio w przepisach prawa materialnego (art . 59a k .k .) . Decyzje w przedmiocie wniosku podejmował sąd (w postępowaniu jurysdykcyjnym), w miarę możliwości na posiedze- niu przed rozprawą (arg. ex art . 339 § 1 pkt 5 k .p .k .), gdy wniosek ten został złożony po wniesieniu aktu oskarżenia . W toku postępo- wania przygotowawczego w przedmiocie wniosku rozstrzygał jedy- nie prokurator, albowiem inne organy uprawnione do prowadzenia postępowania nie mogły podjąć stosownej decyzji . Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku przyjmowało postać postanowienia . 26 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 23b 2. Zaskarżalne było zarówno postanowienie o uwzględnieniu wniosku, jak i o odmowie jego uwzględnienia (arg. ex art . 23b § 2 k .p .k ., który mówił o zażaleniu na postanowienie „w przedmiocie”) . W postępo- waniu przygotowawczym nie budziło wątpliwości, że uprawnionymi do wniesienia skargi byli zarówno pokrzywdzony, jak i podejrzany . Natomiast w postępowaniu sądowym niewątpliwie uprawnienie to przysługiwało oskarżonemu oraz – poprzez odwołanie się do art . 459 § 3 k .p .k ., jako że dotyczy pokrzywdzonego (niezbędny jest jego wniosek) – pokrzywdzonemu . Posiedzenie sądu miało tu co do za- sady jednak charakter niejawny (arg. ex art . 95b k .p .k .) . 3. Nowelizacja z 2016 r . usuwa z systemu prawa karnego możliwość umorzenia postępowania na podstawie art . 59a k .k ., co spowodo- wało, że rozwiązania procesowe stały się w tym względzie zbędne . Skutkowało to skreśleniem art . 23b k .p .k . oraz innych przepisów zawierających rozwiązania w tym przedmiocie (np . art . 339 § 1 pkt 5 k .p .k ., dotyczącego kwestii kierowania sprawy na posiedzenie w sytuacji, gdy wniosek, o którym mowa w art . 59a k .k ., wniesiony został po wniesieniu aktu oskarżenia), a także stosownymi zmianami przepisów dotyczących zakresu pouczenia udzielanego przy pierw- szym przesłuchaniu zarówno pokrzywdzonemu, jak i podejrzanemu (art . 300 k .p .k .) . 4. Jak wynika z uzasadnienia nowelizacji z 2016 r ., celem ustawodawcy było w założeniu zmniejszenie możliwości znacznego złagodzenia kary z uwagi na dobrowolne poddanie się karze (usunięto z ko- deksu karnego podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary, tzn . art . 60a k .k .), jak również „wykupienia się” przez sprawcę od odpo- wiedzialności (skreślenie art . 59a k .k .) . Jak się wydaje, nie bez zna- czenia były tu obawy o pozaprawne wpływanie na pokrzywdzonego (szerzej na temat wskazanej instytucji i problematyki zob . M . Kurow- ski, Umorzenie postępowania na podstawie art. 59a k.k. (w:) Polski proces karny i materialne prawo karne w świetle nowelizacji z 2013 roku. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Tyl- manowi z okazji Jego 90. urodzin, red . T . Grzegorczyk, J . Izydor- czyk, R . Olszewski, D . Świecki, M . Zbrojewska, Warszawa 2014, s . 439 i n .; tenże, Zagadnienia ogólne i postępowanie przygotowawcze, 27 Art. 30 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Kraków 2015, s . 99 i n .; A . Lach, Umorzenie postępowania na podsta- wie art. 59a k.k., Prok . i Pr . 2015, nr 1–2, s . 137–147) . PROCEDOWANIE W PRZEDMIOCIE WNIOSKU PO ZMIANIE USTAWY 5. Skreślenie zarówno podstawy materialnej – art . 59a k .k ., jak i pro- cesowej (w szczególności art . 23b k .p .k .) nie oznacza, że instytucja umorzenia restytucyjnego przestała obowiązywać z dniem 15 kwiet- nia 2016 r . Wskazać tu należy, że ustawodawca dedykuje tej instytucji własny przepis przejściowy . Zgodnie z art . 26 nowelizacji z 2016 r ., jeżeli art . 59a k .k ., w brzmieniu dotychczasowym, znajduje zastoso- wanie po dniu wejścia w życie nowelizacji z 2016 r ., do rozpoznania wniosku stosuje się również art . 23b k .p .k . w brzmieniu dotychczaso- wym . Wydaje się jednak, że taki zabieg legislacyjny nie jest wolny od wad, albowiem całkowicie pomija się kwestię zmienionych przepisów dotyczących postępowania z wnioskiem po skierowaniu aktu oskar- żenia, a wszak takiej sytuacji nie można wykluczyć . Problematyczne będzie tu zatem choćby skierowanie sprawy na posiedzenie . Wydaje się jednak, że również w tych kwestiach odpowiednio należy stoso- wać poprzednie rozwiązania . 6. Nadal aktualny pozostaje natomiast problem, jak traktować instytu- cje z art . 59a k .k . Konsekwencją uznania tej instytucji za instytucję prawa materialnego (szerzej zob . powołana w tezie 4 literatura) jest przyjęcie, że zastosowanie może do niej znaleźć przepis art . 4 k .k ., w przypadku ustalania względności ustawy . Pamiętać zatem należy o instytucji umorzenia restytucyjnego zawsze wówczas, gdy czyn zabroniony został popełniony przed 15 kwietnia 2016 r ., po której to dacie przepis dotyczący umorzenia w tym trybie został skreślony . Art . 30 . [POSIEDZENIE – SKŁAD SĄDU] § 1. Na posiedzeniu sąd orzeka jednoosobowo, chyba że ustawa stanowi inaczej albo ze względu na szczególną zawiłość spra- wy lub jej wagę prezes sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów. 28 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 30 § 2. Sąd odwoławczy na posiedzeniu orzeka jednoosobowo, a w składzie trzech sędziów wówczas, gdy zaskarżone orzecze- nie wydano w składzie innym niż jednoosobowy albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes sądu zarzą- dzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej. Art. 30. § 1. Na posiedzeniu sąd orzeka jednoosobowo, chyba że ustawa stanowi inaczej albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów. § 2. Sąd odwoławczy na posiedzeniu orzeka jednoosobowo, a w składzie trzech sędziów wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie wydano w składzie innym niż jednoosobowy, chyba że ustawa stanowi inaczej. POSZERZENIE SKŁADU SĄDU ODWOŁAWCZEGO 1. Nowelizacja z 2016 r . uzupełnia treść art . 30 § 2 k .p .k . w zakresie do- tyczącym możliwości poszerzenia jednoosobowego składu sądu od- woławczego na posiedzeniu, w którym powinien rozpoznać sprawę, do składu trzech sędziów . Może to nastąpić na zarządzenie prezesa sądu (przewodniczącego wydziału odwoławczego) ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę . W ten sposób na zasadzie symetrii uregulowano możliwość rozszerzenia składu jednoosobo- wego sądu pierwszej i sądu drugiej instancji na posiedzeniu (art . 30 § 1 k .p .k .) . SZCZEGÓLNA ZAWIŁOŚĆ SPRAWY LUB JEJ WAGA 2. Warunkiem wydania zarządzenia o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów jest zaistnienie jednej z dwóch przesłanek wskazanych w art . 30 § 2 k .p .k . Chodzi tu o szczególną zawiłość lub wagę sprawy . Przesłanki te mogą też wystąpić łącznie . „Szczególna zawiłość” to wy- jątkowo skomplikowany charakter sprawy . Natomiast „szczególna waga” to wyjątkowa ważność, doniosłość czy znaczenie sprawy . Taki charakter może mieć sprawa ze względu na osobę sprawcy bądź rodzaj zarzuca- nego mu przestępstwa, gdy z tego powodu budzi szczególne zaintere- sowanie opinii publicznej . Obie te przesłanki mogą dotyczyć zarówno 29 Art. 40a Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… materiału dowodowego, jak i problematyki prawnej . Ratio legis tego rozwiązania wiąże się z przekonaniem, że w tego rodzaju sprawach sąd odwoławczy powinien orzekać w składzie kolegialnym, co w większym stopniu gwarantuje trafność podjętej decyzji i zwiększa jej rangę . Art . 40a . [WYŁĄCZENIE SĘDZIEGO NA WNIOSEK STRONY ZŁOŻONY PRZED ROZPOCZĘCIEM PRZEWODU SĄDOWEGO] § 1. Sędzia wyznaczony z naruszeniem sposobu wskazanego w art. 351 ulega wyłączeniu na zgłoszony przed rozpoczęciem przewodu sądowego wniosek strony. Wniosek zgłoszony po roz- poczęciu przewodu sądowego pozostawia się bez rozpoznania. § 2. Przed rozpoczęciem przewodu sądowego należy pouczyć obec- ne na rozprawie strony o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w § 1. NOWA PODSTAWA WYŁĄCZENIA SĘDZIEGO 1. Nowelizacja z 2016 r ., którą dodano art . 40a (wejdzie on w życie z dniem 1 stycznia 2017 r .), wprowadza nową podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony . Jest ona oparta na odmiennych niż prze- widziane w art . 40 i 41 k .p .k . okolicznościach dotyczących sędziego . Wskazane w tych przepisach podstawy odnoszą się do rozpoznawanej sprawy, w której sędzia nie powinien brać udziału z uwagi na podejrze- nie o stronniczość . Natomiast wynikająca z art . 40a § 1 k .p .k . podstawa wyłączenia sędziego nie jest związana z okolicznościami danej sprawy uzasadniającymi wyłączenie sędziego, lecz dotyczy naruszenia trybu powołania sędziego do orzekania w sposób opisany w art . 351 k .p .k . Podstawa ta wprowadza domniemanie braku bezstronności sędziego z uwagi na naruszenie procedury jego wyznaczenia do orzekania, gdyż wniosek o wyłączenie spełniający warunki opisane w art . 40a § 1 k .p .k . powoduje obligatoryjne wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy . Ponadto w wyniku nowelizacji z 2016 r . naruszenie tego przepisu i nie- uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego zostało podniesione do rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej (art . 439 § 1a in fine k .p .k .) . 30 Część I. Komentarz do zmian w k.p.k. wprowadzonych… Art. 40a WNIOSEK O WYŁĄCZENIE 2. Wniosek strony powinien zawierać wskazanie okoliczności świad- czącej o istnieniu podstawy wyłączenia sędziego z art . 40a § 1 k .p .k . Ciężar wykazania takiej okoliczności spoczywa na stronie, która powinna ją uprawdopodobnić . Strona może również w tym zakre- sie wnosić o przeprowadzenie czynności sprawdzających w trybie art . 97 k .p .k ., np . sprawdzenie listy sędziów . Wniosek o wyłączenie sędziego strona może złożyć na piśmie, które powinno odpowiadać ogólnym wymogom pisma procesowego, określonym w art . 119 § 1 i 2 k .p .k ., a także ustnie do protokołu, gdy czynność procesowa jest protokołowana (art . 116 k .p .k .) . PRZESŁANKI WYŁĄCZENIA 3. Wyłączenie sędziego na podstawie art . 40a § 1 k .p .k . wymaga speł- nienia dwóch przesłanek . Pierwsza dotyczy sposobu wyznaczania sędziego wskazanego w art . 351 k .p .k . Druga odnosi się do terminu złożenia wniosku o wyłączenie . Jednak zakres stosowania art . 40a § 1 k .p .k . może budzić wątpliwości interpretacyjne z uwagi na użyte w tym przepisie oraz w § 2 określenie „przed rozpoczęciem prze- wodu sądowego” . Określenie to może prowadz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks postępowania karnego. Komentarz do zmian 2016
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: