Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00265 004866 15201064 na godz. na dobę w sumie
Kodeks pracy. Komentarz - ebook/pdf
Kodeks pracy. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 1192
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-119-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Komentarz obejmuje materię uregulowaną w Kodeksie pracy, a mianowicie: nawiązanie, zmianę i rozwiązanie stosunku pracy, zatrudnianie pracowników w formie telepracy, wynagrodzenie za pracę, obowiązki pracodawców i pracowników, bezpieczeństwo i higienę pracy, uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem oraz roszczenia pracowników ze stosunku pracy.
Szczegółowe informacje zawarte w komentarzu do poszczególnych artykułów pozwalają na rozwiązanie problemów, z jakimi spotykają się pracodawcy i pracownicy w życiu zawodowym. Krótkie omówienia artykułów, które utraciły moc prawną, obrazują zmiany, jakim ulegało prawo pracy w ostatnim czasie.
W opracowaniu zostały uwzględnione liczne zmiany wprowadzone do Kodeksu pracy w latach 2008–2011, dotyczące między innymi: URLopów macierzyńskich, URLopów ojcowskich (wchodzą w życie stopniowo do 2013 r.), wypadków przy pracy, chorób zawodowych oraz świadectw pracy i zasad podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników.

Książka zawiera również bogate i najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych.
Komentarz do Kodeksu pracy został opracowany przez wybitnych specjalistów w dziedzinie prawa pracy, związanych z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
Stan prawny na 20 października 2011 roku.
Prof. dr hab. Małgorzata Gersdorf – sędzia Sądu Najwyższego, pracownik naukowy w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji UW, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, w latach 2005–2008 prorektor Uniwersytetu Warszawskiego; specjalizuje się w prawie stosunku pracy.

 

Prof. dr hab. Krzysztof Rączka – dziekan Wydziału Prawa i Administracji UW, redaktor naczelny miesięcznika „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, redaktor naczelny periodyku „Prawo pracy. Personel od A do Z”; specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących czasu pracy, układów zbiorowych pracy i rokowań zbiorowych.
Dr Michał Raczkowski – adiunkt Wydziału Prawa i Administracji, członek Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego; specjalizuje się w zagadnieniach związków między prawem pracy a prawem cywilnym.

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH ZMIAN, KTÓRE POJAWIŁY SIĘ OD OSTATNIEGO WYDANIA:

USTAWA z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 105, poz. 655). Ustawa stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 2009 r. (sygn. akt K 28/08), stwierdzającego niezgodność art. 103 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Uregulowano w ustawie (a nie w rozporządzeniu) istotne elementy stosunku między pracodawcą a pracownikiem w zakresie ich praw i obowiązków związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych pracownika. Propozycja ma na celu uregulowanie w Kodeksie tylko najważniejszych spraw, związanych z prawami i obowiązkami stron, a wynikających z udzielenia płatnego URLopu szkoleniowego (zwolnienia) i ewentualnego przyznania innych świadczeń.

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 182, poz. 1228). Ta zmiana ustawodawcza odpowiada na zgłaszane od dłuższego czasu postulaty społeczne przywrócenia w Święto Trzech Króli, tj. szóstego stycznia, dnia wolnego od pracy, jako powrotu wielowiekowej tradycji polskiej. Jednocześnie zmiana ma zapobiec spowolnieniu gospodarki wynikającemu ze zmniejszenia liczby dni roboczych. Polega ono na zniesieniu regulacji wynikającej z art. 130 § 2 k.p., z której wynika obowiązek zapewnienia pracownikowi przez pracodawcę dnia wolnego od pracy w okresie rozliczeniowym w zamian za dzień ustawowo wolny od pracy przypadający w tym okresie rozliczeniowym w sobotę.

USTAWA z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz.U. Nr 249, poz. 1655). Ta nowela Kodeksu pracy miała za cel zmianę w przepisach Kodeksu pracy zmierzającą do zapewnienia pracownikom - ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania z URLopu ojcowskiego także po ukończeniu przez dziecko pierwszego roku życia.

USTAWA z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. Nr 254, poz. 1700). Nowela m.in. wprowadziła zmianę brzmienia art. 183b § 4 k.p. Głównym celem projektu ustawy jest implementacja przepisów przyjętych przez Unię Europejską w postaci dyrektyw, dzięki czemu Polska wypełni swoje zobowiązania prawno-międzynarodowe, a ponadto wzmocni przestrzeganie zasady równego traktowania w poszczególnych aspektach życia społecznego.

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz.U. Nr 36, poz. 181). Nowela wprowadziła zmiany zmierzające do uproszczenia zasad wydawania świadectw pracy oraz wykonywania wstępnych badań lekarskich. Przedmiotem nowelizacji była likwidacja niektórych barier biurokratycznych wynikających z Kodeksu pracy, które stanowiły przeszkodę dla pracodawców w trakcie zatrudniania pracowników.

USTAWA z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. Nr 63, poz. 322). W Kodeksie pracy wprowadzono niezbędne zmiany w przepisach działu 10 rozdziału V „Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia” związane z wejściem w życie nowej ustawy o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.

USTAWA z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432). Nowa ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym uchyliła art. 6 k.p.

USTAWA z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz.U. Nr 144, poz. 855). Zmiana ta stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawa do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lipca 2010 r. (sygn. P 4/10), stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art. 50 § 3 k.p. w zakresie, w jakim przepis ten pomija prawo pracownika - znajdującego się pod ochroną przewidzianą w art. 32 ust. 1 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) - do żądania przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach w razie wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów o tej ochronie.

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 237, poz. 1654). Znana nowela zawierająca zmiany, które mają sprzyjać łączeniu pracy zawodowej i życia rodzinnego, a także usunąć niektóre bariery dotyczące zatrudnienia kobiet. Dotyczy m.in. stopniowego (do 2013 r.) wydłużania URLopu macierzyńskiego oraz URLopów ojcowskich.

USTAWA z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887) – wchodzi w życie 1 stycznia 2012 r. Zmiana dotyczy m.in. pracownika, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej - ma on prawo do URLopu na warunkach URLopu macierzyńskiego w określonym wymiarze.

USTAWA z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 56, poz. 458). Nowela ta obniża wiek młodocianych w rozumieniu kodeksu pracy z 16 na 15 lat. Zmiana ta wchodzi w życie dopiero 1.09.2018 r.

USTAWA z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (druk sejmowy nr 4461). Czekamy na publikację w Dzienniku Ustaw. Celem projektu jest redukcja niektórych obowiązków dla obywateli i przedsiębiorców, które są najbardziej uciążliwe. Wprowadza m.in. zmianę, że URLopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 k.p. należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego, a więc wydłuża ten czas (obecnie obowiązuje regulacja, że taki URLop powinien być wykorzystany najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego).

 

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kodeks pracy Komentarz Małgorzata Gersdorf Krzysztof Rączka Michał Raczkowski Wydanie 2 Stan prawny na 20 października 2011 roku Wielkie Komentarze Małgorzata Gersdorf – dział II (z wyjątkiem art. 671–674), dział IV – art. 94–101, Poszczególne części Komentarza opracowali: Krzysztof Rączka – dział I, III, VI, VII, VIII, IX, XI, XIII Michał Raczkowski – dział II – art. 671–674, dział IV – art. 1011–107, X, XII, XV 108–1131, dział V, XIV, XIVA Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Joanna Ołówek, Magdalena Urbańska Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7806-119-9 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Słowo wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 USTAWA z 26 czerwca 1974 r. – KODEKS PRACY (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) DZIAŁ PIERWSZY. Przepisy ogólne (art. 1–21) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział I. Przepisy wstępne (art. 1–91) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy (art. 10–183) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu (183a–183e) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy (art. 184–185) . . . . . . . . Rozdział III. Związki zawodowe i załogi pracownicze (art. 19–21) . . . . . . . . . . . . . . . . 17 17 48 80 92 97 DZIAŁ DRUGI. Stosunek pracy (art. 22–77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 22–24) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Rozdział II. Umowa o pracę (art. 25–67) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę (art. 25–292) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Oddział 2. Przepisy ogólne o rozwiązaniu umowy o pracę (art. 30–31) . . . . . . . . 236 Oddział 3. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 32–43) . . . . . 252 Oddział 4. Uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę (art. 44–51) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 Oddział 5. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52–55) . . . . . 386 Oddział 6. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 56–61) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 Oddział 6a. Uprawnienia pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 611–62) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 5 Spis treści Oddział 7. Wygaśnięcie umowy o pracę (art. 63–67) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 Rozdział IIa. Warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z państwa będącego członkiem Unii Europejskiej (art. 671–674) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 Rozdział IIb. Zatrudnianie pracowników w formie telepracy (art. 675–6717) . . . . . . . 446 Rozdział III. Stosunek pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę (art. 68–77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 Oddział 1. Stosunek pracy na podstawie powołania (art. 68–72) . . . . . . . . . . . . . 462 Oddział 2. Stosunek pracy na podstawie wyboru (art. 73–75) . . . . . . . . . . . . . . . . 476 Oddział 3. Stosunek pracy na podstawie mianowania (art. 76) . . . . . . . . . . . . . . . 482 Oddział 4. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę (art. 77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 DZIAŁ TRZECI. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia (art. 771–93) . . . . . 493 Rozdział I. Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą (art. 771–775) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 Rozdział Ia. Wynagrodzenie za pracę (art. 78–83) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Rozdział II. Ochrona wynagrodzenia za pracę (art. 84–91) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 523 Rozdział III. Świadczenia przysługujące w okresie czasowej niezdolności do pracy (art. 92) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 Rozdział IIIa. Odprawa rentowa lub emerytalna (art. 921) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 Rozdział IV. Odprawa pośmiertna (art. 93) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 DZIAŁ CZWARTY. Obowiązki pracodawcy i pracownika (art. 94–1131) . . . . . . . . 556 Rozdział I. Obowiązki pracodawcy (art. 94–99) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 Rozdział II. Obowiązki pracownika (art. 100–101) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 581 Rozdział IIa. Zakaz konkurencji (art. 1011–1014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 588 Rozdział III. Kwalifi kacje zawodowe pracowników (art. 102–103) . . . . . . . . . . . . . . . 601 Rozdział IV. Regulamin pracy (art. 104–1044) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 616 Rozdział V. Nagrody i wyróżnienia (art. 105–107) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 621 Rozdział VI. Odpowiedzialność porządkowa pracowników (art. 108–1131) . . . . . . . 621 DZIAŁ PIĄTY. Odpowiedzialność materialna pracowników (art. 114–127) . . . . 632 Rozdział I. Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy (art. 114–123) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 632 Rozdział II. Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi (art. 124–127) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 671 DZIAŁ SZÓSTY. Czas pracy (art. 128–15112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 680 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 128) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 680 Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy (art. 129–131) . . . . . . . . . . . . . . . . . 690 Rozdział III. Okresy odpoczynku (art. 132–134) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 698 Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy (art. 135–150) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 703 Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych (art. 151–1516) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 732 6 Spis treści Rozdział VI. Praca w porze nocnej (art. 1517–1518) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 752 Rozdział VII. Praca w niedziele i święta (art. 1519—15112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 755 DZIAŁ SIÓDMY. Urlopy pracownicze (art. 152–175) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 763 Rozdział I. Urlopy wypoczynkowe (art. 152–173) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 763 Rozdział II. Urlopy bezpłatne (art. 174–175) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 810 DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem (art. 176–1891) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 815 DZIAŁ DZIEWIĄTY. Zatrudnianie młodocianych (art. 190–206) . . . . . . . . . . . . . . 861 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 190–193) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 861 Rozdział II. Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego (art. 194–196) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 869 Rozdział III. Dokształcanie (art. 197–200) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 872 Rozdział IIIa. Zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe (art. 2001–2002) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 873 Rozdział IV. Szczególna ochrona zdrowia (art. 201–204) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 877 Rozdział V. Urlopy wypoczynkowe (art. 205) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 882 Rozdział VI. Rzemieślnicze przygotowanie zawodowe (art. 206) . . . . . . . . . . . . . . . . 884 DZIAŁ DZIESIĄTY. Bezpieczeństwo i higiena pracy (art. 207–23715) . . . . . . . . . . 885 Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy (art. 207–2093) . . . . . . . . . . . . . . . . . 885 Rozdział II. Prawa i obowiązki pracownika (art. 210–212) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 898 Rozdział III. Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy (art. 213–214) . . . . . . . . . . . 908 Rozdział IV. Maszyny i inne urządzenia techniczne (art. 215–219) . . . . . . . . . . . . . . 910 Rozdział V. Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia (art. 220–225) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 913 Rozdział VI. Profi laktyczna ochrona zdrowia (art. 226–233) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 921 Rozdział VII. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe (art. 234–2371) . . . . . . . . . . 934 Rozdział VIII. Szkolenie (art. 2372–2375) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 969 Rozdział IX. Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze (art. 2376–23710) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 972 Rozdział X. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23711) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 976 Rozdział XI. Konsultacje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz komisja bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23711a–23713a) . . . . . . . . . . . . . . . . . 980 Rozdział XII. Obowiązki organów sprawujących nadzór nad przedsiębiorstwami lub innymi jednostkami organizacyjnymi państwowymi albo samorządowymi (art. 23714) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 984 Rozdział XIII. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące wykonywania prac w różnych gałęziach pracy (art. 23715) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 984 DZIAŁ JEDENASTY. Układy zbiorowe pracy (art. 238–24130) . . . . . . . . . . . . . . . . . 986 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 238–24113) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 986 7 Spis treści Rozdział II. Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy (art. 24114–24121) . . . . . . . . . . . 1036 Rozdział III. Zakładowy układ zbiorowy pracy (art. 24122–24130) . . . . . . . . . . . . . . . . 1056 DZIAŁ DWUNASTY. Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze stosunku pracy (art. 242–280) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1076 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 242–243) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1076 Rozdział II. Postępowanie pojednawcze (art. 244–261) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1078 Rozdział III. Sądy pracy (art. 262–280) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1086 DZIAŁ TRZYNASTY. Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281–2901) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1094 DZIAŁ CZTERNASTY. Przedawnienie roszczeń (art. 291–295) . . . . . . . . . . . . . . . . 1107 DZIAŁ CZTERNASTY A. Grupowa organizacja pracy (art. 2951–29512) . . . . . . . . . . 1129 DZIAŁ PIĘTNASTY. Przepisy końcowe (art. 296–305) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1130 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1175 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1183 8 Wykaz skrótów 1. Źródła prawa d.k.k. dyrektywa 75/117/EWG dyrektywa 2006/54/WE dyrektywa 89/391/EWG dyrektywa 2001/23/WE dyrektywa 2003/88/WE dyrektywa 91/533/EWG dyrektywa 97/81/WE dyrektywa 94/33/WE – nieobowiązująca ustawa z 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 13, poz. 94 ze zm.) – dyrektywa Rady z 10 lutego 1975 r. w sprawie zbliżenia ustawo- dawstw państw członkowskich dotyczących stosowania zasady rów- ności wynagrodzeń mężczyzn i kobiet 75/117/EWG (Dz.Urz. WE 1975 L 45/19) – nie obowiązuje – dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. WE 2006 L 204/23) – dyrektywa Rady z 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środ ków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy 89/391/EWG (Dz.Urz. WE 1989 L 183/1) – dyrektywa Rady 2001/23/WE z 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, za- kładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.Urz. WE 2001 L 82/16) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/88 z 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.Urz. WE 2003 L 299/9) – dyrektywa Rady 91/533/EWG z 14 października 1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (Dz.Urz. WE 1991 L 288/32) – dyrektywa Rady 97/81/WE z 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Po ro- zu mienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze go- dzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Pub- licz nych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Za wo do- wych (ETUC) (Dz.Urz. WE 1998 L 14/9 ze zm.) – dyrektywa Rady 94/33/WE z 22 czerwca 1994 r. w sprawie ochrony pracy osób młodych (Dz.Urz. WE 1994 L 216/12) 9 Wykaz skrótów dyrektywa 96/71/WE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71/WE z 16 grudnia 1996 r. dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.Urz. WE 1997 L 18/1) Europejska Karta Społeczna – Europejska Karta Społeczna sporządzona w Turynie 18 października k.c. k.h. k.k. 1961 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – uchylone rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja RP k.p. – Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. k.w. konwencja brukselska konwencja rzymska p.p.m. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyj- nego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 ze zm.) – konwencja brukselska o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądo- wych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzona 27 września 1968 r. (Dz.Urz. WE 1998 C 27/1) – konwencja rzymska o prawie właściwym dla zobowiązań umownych z 19 czerwca 1980 r. (Dz.Urz. UE 2005 C 334/1 ze zm.) – ustawa z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 82, poz. 432) przep. wprow. k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cy- p.u.s.p. pr.bud. wilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.) pr.spółdz. – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) rozporządzenie nr 44/2001 – rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wy- konywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. 2001 WE L 12/1) rozp. spr. przyg. zaw. rozp. spr. ust. wyn. 10 – rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygoto- wania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. Nr 60, poz. 278 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykony- wania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) rozporządzenie z 10 października 1975 r. rozporządzenie z 30 maja 1996 r. rozporządzenie z 8 stycznia 1997 r. rozporządzenie z 5 grudnia 2002 r. rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie z 1 lipca 2009 r. TfUE u.d.o. u.e.r. u.o.p.s. u.o.p. u.p.e.a. u.pow.ob.RP u.p.u.p. u.s.i.p. u.sł.woj. u.s.m.p. Wykaz skrótów – rozporządzenie Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie wa- runków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkody w po- wierzonym mieniu (tekst jedn. Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 662) – rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profi laktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwa- lentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 5 grudnia 2002 r. w spra wie przypadków, w których wyjątkowo jest dopuszczalne za- trudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum, osób nie- mających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz.U. Nr 214, poz. 1808) – rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869) – rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 105, poz. 870) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE 2010 C 83/1) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) – ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.) – ustawa z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.) – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w admini- stracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – ustawa z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) – ustawa z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) – ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. Nr 35, poz. 163 ze zm.) – ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodo- wych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.) ustawa o PIP – ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. ustawa wypadkowa u.z.f.ś.s. u.z.p.t. Nr 89, poz. 589 ze zm.) – ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z ty- tułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.) – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych (tekst jedn. Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm.) – ustawa z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.) 11 Wykaz skrótów u.zw.zaw. – ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz.U. wytyczne z 1985 r. 2. Organy CEEP ETS ETUC FUS MOP NSA SA SN TK TUS UNICE ZUS z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) – uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985 r. (III PZP 10/85, OSNCP 1985, nr 11, poz. 164). – European Centre of Enterprises with Public Participation (Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Prywatnych) – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – European Trade Union Confederation (Europejska Konfederacja Związków Zawodowych) – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Ubezpieczeń Społecznych – Union of Industrial and Employer’s Confederations of Europe (Europejska Unia Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców) – Zakład Ubezpieczeń Społecznych 3. Publikatory i czasopisma Biul. SN Dz.U. Dz.Urz. Dz.Urz. GUS Dz.Urz. WE (UE) GSP Mon.Pod. MPP M.P. M.Prawn. NP ONSA OSA OSAiSN OSN OSNAPiUS – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Dziennik Urzędowy Głównego Urzędu Statystycznego – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Monitor Podatkowy” – „Monitor Prawa Pracy” – „Monitor Polski” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra cyjnego” – „Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego” – „Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” (wydawnictwo Prokuratury Generalnej) – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” OSNC OSNCP OSNP OSNPG OSP OSPiKA OTK PiP PiZS 12 Wykaz skrótów PNUŚ Pr. Pracy PPH PPiPS Prok. i Pr. PS PUG PUSiG RPEiS SC Sł. Prac. ZNUJ 4. Inne skróty bhp Lex LexPolonica – „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego” – „Prawo Pracy” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Z Problematyki Prawa Pracy i Polityki Socjalnej” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Służba Pracownicza” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – bezpieczeństwo i higiena pracy – System Informacji Prawnej Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Uwaga: Powołane w książce artykuły bez bliższego oznaczenia są artykułami Kodeksu pracy. 13 Słowo wstępne Przedstawiany Czytelnikom Kodeks pracy. Komentarz stanowi wyczerpujące omó- wienie przepisów dotyczących tej dziedziny prawa. Liczne zmiany tekstu ustawy są wyrazem niekiedy różnych tendencji i wizji roli prawa pracy w regulacji stosunków pracy, są również nie zawsze odpowiedniej jakości legislacyjnej. Mając świadomość rozbieżności stanowisk w doktrynie i często niejedoznacznej linii orzecznictwa, au- torzy prezentują swoje stanowiska z dozą ostrożności. Jeżeli ich pogląd różni się od stanowiska prezentowanego w judykaturze, to zawsze jest to zaznaczone i uwzględ- nione, aby Czytelnik mógł dokonać wyboru interpretacyjnego. Autorzy starali się prezentować koherentne poglądy, dążąc do tego, aby prezentowany przekaz inter- pretacyjny był spójny; nie oznacza to jednak, iż cel ten został w pełni osiągnięty, dlatego – mając świadomość wspólnej odpowiedzialności za całość Komentarza – każdy z jego współautorów ponosi odpowiedzialność za swój wkład w całość. Autorzy w swych rozważaniach starali się rzetelnie przedstawić zarówno utrwaloną linię orzeczniczą, jak i rozbieżności w rozstrzygnięciach sądowych. Przedstawiany Czytelnikom Komentarz jest pracą zbiorową. Jego autorami są pra- cownicy Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Nie oznacza to jednak, że Komentarz został napi- sany przez teoretyków prawa pracy, albowiem wszyscy autorzy łączą pracę na- ukową na Uniwersytecie Warszawskim z praktyką. Profesor Małgorzata Gersdorf jest sędzią Sądu Najwyższego, a wcześniej przez ponad dwadzieścia lat była prak- tykującym radcą prawnym. Profesor Krzysztof Rączka przez blisko dziesięć lat pracował w Radzie Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, a od kilkunastu lat zajmuje się doradztwem prawnym w zakresie indywidualnych i zbiorowych sto- sunków pracy. Doktor Michał Raczkowski odbył aplikację adwokacką, a obecnie jest asystentem sędziego Sądu Najwyższego. Zawarte w Komentarzu rozważania są więc syntezą nauki i praktyki. Autorzy 15 Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 1 USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; zm.: Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668, Nr 113, poz. 717; z 1999 r. Nr 99, poz. 1152; z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127, Nr 120, poz. 1268; z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111, poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405, Nr 154, poz. 1805; z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673, Nr 200, poz. 1679; z 2003 r. Nr 166, poz. 1608, Nr 213, poz. 2081; z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 99, poz. 1001, Nr 120, poz. 1252, Nr 240, poz. 2407; z 2005 r. Nr 10, poz. 71, Nr 68, poz. 610, Nr 86, poz. 732, Nr 167, poz. 1398; z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 133, poz. 935, Nr 217, poz. 1587, Nr 221, poz. 1615; z 2007 r. Nr 64, poz. 426, Nr 89, poz. 589, Nr 176, poz. 1239, Nr 181, poz. 1288, Nr 225, poz. 1672; z 2008 r. Nr 93, poz. 586, Nr 116, poz. 740, Nr 223, poz. 1460, Nr 237, poz. 1654; z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 56, poz. 458, Nr 58, poz. 485, Nr 98, poz. 817, Nr 99, poz. 825, Nr 115, poz. 958, Nr 125, poz. 1035, Nr 157, poz. 1241, Nr 219, poz. 1704; z 2010 r. Nr 105, poz. 655, Nr 135, poz. 912, Nr 182, poz. 1228, Nr 224, poz. 1459, Nr 249, poz. 1655, Nr 254, poz. 1700; z 2011 r. Nr 36, poz. 181, Nr 63, poz. 322, Nr 80, poz. 432, Nr 144, poz. 855, Nr 149, poz. 887, Nr 232, poz. 1378) Preambuła (uchylona) DZIAŁ PIERWSZY Przepisy ogólne Rozdział I Przepisy wstępne Art. 1. ZAKRES REGULACJI Art. 1. Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i praco- dawców. Krzysztof Rączka 17 Art. 1 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Art. 1 w sposób syntetyczny określa zakres przedmiotowy i podmiotowy Kodeksu pracy, wskazując, iż normuje on prawa i obowiązki stron indywidualnego stosunku pracy, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Jednak bliższa analiza Kodeksu pracy wskazuje, iż jego rzeczywisty zakres przedmiotowy i podmiotowy nie po- krywa się z tą deklaracją. Współcześnie przez kodeks rozumiemy uporządkowany zbiór praw regulujących w sposób całościowy i pełny określoną dziedzinę życia społecznego (por. Leksykon prawniczy, red. U. Kalina-Prasznic, Warszawa 1997, s. 100). W przypadku Kodeksu pracy chodzi o regulację sfery społecznych stosunków pracy podporządkowanej. Rzeczywiście jest tak, że Kodeks pracy poświęcony jest w przeważającej części re- gulacji praw i obowiązków stron stosunku pracy, jednakże niecała problematyka tego stosunku została w nim uregulowana. Z jednej strony wystarczy wskazać, iż ważna problematyka rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników została unormowana w ustawie z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedoty- czących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), natomiast zatrudnianie pracowników tymczasowych znalazło swoją regulację w ustawie z 9 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.). Z drugiej strony znalazły się tu przepisy regu- lujące materię wykraczającą poza sferę indywidualnego stosunku pracy, choćby dotyczące specyfi cznych źródeł prawa pracy, a więc przepisy działu jedenastego dotyczące układów zbiorowych pracy czy też art. 771–772 odnoszące się do regula- minów wynagradzania oraz art. 104–1043 o regulaminach pracy. Również od strony podmiotowej Kodeks pracy nie obejmuje w równym stopniu wszystkich pracowników i pracodawców, w odniesieniu do stron stosunków pracy bowiem, głównie z mianowania, regulowanych tzw. zamkniętymi pragmatykami pracowniczymi, ma on zastosowanie subsydiarne, podobnie zresztą jak do stron spółdzielczego stosunku pracy (por. uwagi do art. 5 i 77). Przepisy pozakodek- sowe regulują odrębnie pewne elementy stosunku pracy z powołania określonych grup pracowniczych. Można tu wskazać przykładowo ustawę z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.), która wprowadza pewne odrębności do stosunku pracy dyrektora przed- siębiorstwa państwowego, jego zastępców i głównego księgowego. W części doty- czącej nawiązania i rozwiązania stosunku pracy przepisy Kodeksu nie mają rów- nież zastosowania w odniesieniu do pracowników z wyboru w zakresie, w jakim jest to związane ze specyfi ką aktu kreującego stosunek pracy. Wyłączenie stosowania Kodeksu pracy w stosunku do określonych grup pracow- ników może być także następstwem zawarcia dla nich układu zbiorowego pracy lub wydania regulaminu pracy w zakresie, w jakim akty te statuują unormowania odrębne od kodeksowych, bowiem mają one pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu (por. uwagi do art. 5 i 9). 18 Krzysztof Rączka Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 2 Wypada również wskazać, iż Kodeks pracy ma także zastosowanie do innych osób niż pracownicy. Do Kodeksu pracy odsyła rozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Również art. 304–3043 roz- szerzają krąg podmiotów, do których mają zastosowanie przepisy o bhp, na osoby fi zyczne wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, na studentów i uczniów odbywających zajęcia na terenie zakładu pracy, na osoby fi zyczne wy- konujące prace społecznie użyteczne i na członków rolniczych spółdzielni produk- cyjnych. Całościowa analiza Kodeksu pracy pozwala stwierdzić, iż nie jest to kodyfi kacja całego prawa pracy, lecz jedynie indywidualnego stosunku pracy, głównie umow- nego. Poza zakresem przedmiotowym Kodeksu znajduje się również przeważająca część tzw. zbiorowych stosunków pracy i stosunków związanych z rozwiązywa- niem indywidualnych sporów pracy, a także stosunków poprzedzających nawią- zanie stosunku pracy. Ze względu jednak na złożoność i jakościową odmienność stosunków stanowiących przedmiot prawa pracy niemożliwe jest ich skodyfi ko- wanie w jednym akcie prawnym. Art. 2. DEFINICJA PRACOWNIKA Art. 2. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W art. 2 zdefi niowano pojęcie pracownika przez wskazanie aktów kreujących sto- sunek pracy; wykaz tych aktów ma charakter wyczerpujący. Osoba zatrudniona na innej podstawie prawnej niż wskazana w art. 2 nie jest pracownikiem, a zatem nie jest nim osoba wykonująca pracę na podstawie: umowy zlecenia (art. 734–751 k.c.), umowy o dzieło (art. 627–646 k.c.), umowy agencyjnej (art. 758–7649 k.c.) oraz umowy o pracę nakładczą (por. rozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.), choć sytuacja prawna chałupnika jest bardzo zbliżona do statusu pracowniczego. Pracownikami nie są również członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych (por. ustawę z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.). W wyroku z 21 kwietnia 1999 r. (III AUa 2/99, OSA 2000, nr 7–8, poz. 30) Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, że skazany, który w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności pracował, nie jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p. W doktrynie taki rodzaj stosunku zatrudnienia określany bywa mianem penal- nego stosunku zatrudnienia. Krzysztof Rączka 19 Art. 2 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Pracownikami nie są wreszcie osoby wykonujące prace o charakterze ustrojowym, np. Prezydent RP, Premier RP, posłowie na Sejm RP, senatorowie RP. Pracownikiem jest tylko osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powo- łania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, czyli osoba pozosta- jąca w stosunku pracy. Defi nicja taka nosi cechy tautologii, wynika z niej bowiem, że pracownikiem jest strona stosunku pracy, czyli pracownik. Samo wskazanie podstaw zatrudnienia nie jest jednak wystarczające do uznania, iż osoba wykonująca pracę społecznie użyteczną jest pracownikiem lub że nim nie jest. Mianowanie czy też powołanie mogą być nie tylko podstawami nawią- zania stosunku pracy, lecz także administracyjnoprawnego stosunku służby. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 1991 r. (II SA 35/91, ONSA 1991, nr 3–4, poz. 64 z aprobującą glosą J. Łętowskiego; OSP 1992, nr 1, poz. 25) stosunki służbowe zatrudnionych na podstawie mianowania żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa (obecnie funk- cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu), Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji i Służby Więziennej nie są stosunkami pracy w rozu- mieniu art. 2 k.p. Stosunek służbowy policjanta jest stosunkiem administracyj- noprawnym. Również powołanie nie zawsze musi kreować stosunek pracy. W po- stanowieniu Sądu Najwyższego z 8 maja 1992 r. (III ARN 29/92, LexPolonica nr 308311, por. też J. Iwulski, Kodeks pracy, Orzecznictwo. Wybór i opracowanie, Kraków 1997, s. 30) okoliczność, że dany akt został przez ustawodawcę nazwany „powołaniem”, sama przez się nie przesądza, że akt ten nie może mieć cech de- cyzji administracyjnej w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. „Powołanie” z art. 9 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.) w swojej istocie nie różni się od nominacji, która jest źródłem stosunku służbowego policjanta, funkcjonariusza Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Służby Więziennej czy Państwowej Straży Pożarnej. Jest ono aktem tworzącym stosunek służbowy. A zatem pracownikami nie są żołnierze za- wodowi (por. ustawę z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawo- dowych, tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.), policjanci (por. ustawę z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 34, poz. 277 ze zm.), funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (por. ustawę z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.), funkcjonariusze Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego (por. ustawę z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, Dz.U. Nr 104, poz. 709 ze zm.), funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego (por. ustawę z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Dz.U. Nr 104, poz. 708 ze zm.), funkcjonariusze Straży 20 Krzysztof Rączka Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 3 Granicznej (por. ustawę z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.), funkcjonariusze Służby Więziennej (por. ustawę z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm.), funkcjonariusze Służby Celnej (por. ustawę z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.). Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok SN z 7 kwietnia 2009 r. (I PK 218/08, LexPolonica nr 2061475), w którym wskazano, że stosunki służby funkcjonariuszy państwowej straży pożarnej nie są stosun- kami pracy. Funkcjonariusze tej służby nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p. W konsekwencji przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.) nie mogą być uznane za przepisy szczególne w rozumieniu art. 5 k.p., ponieważ nie regulują one sto- sunków pracy określonej kategorii pracowników. Niekiedy z powołaniem wiąże się tylko akt inwestytury na określone stanowisko lub funkcję. Przykładowo, Kodeks spółek handlowych stanowi o powołaniu w skład zarządu spółki kapitałowej (por. art. 201 § 4 i art. 368 § 4), co nie oznacza, iż na mocy tego powołania powstaje stosunek pracy. Aby między spółką a członkiem jej zarządu powstał stosunek pracy, niezbędne jest zawarcie umowy o pracę. Zdarza się jednak czasami, że osoby formalnie zatrudnione na podstawie umowy cywilnoprawnej w istocie pozostają w stosunku pracy. Zgodnie bowiem z art. 22 § 11 zatrudnienie na warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest za- trudnieniem na podstawie tego stosunku, niezależnie od nazwy zawartej przez strony umowy (por. uwagi do tego przepisu). Art. 3. DEFINICJA PRACODAWCY Art. 3. Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobo- wości prawnej, a także osoba fi zyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. 1. Art. 3 wprowadza jednolitą defi nicję pracodawcy, obejmującą wszystkie podmioty zatrudniające pracowników, niezależnie od ich formy organizacyjno-prawnej, a więc od tego, czy są to spółki handlowe, przedsiębiorstwa państwowe, spół- dzielnie, fundacje, stowarzyszenia, urzędy państwowe, urzędy i jednostki sa- morządowe, związki zawodowe, organizacje pracodawców itd., niezależnie od tego, czy są jednostkami organizacyjnymi czy osobami fi zycznymi, a także nieza- leżnie od celu zatrudniania pracowników, czy jest to cel gospodarczy, czy nieko- mercyjny. Mimo że literalnie art. 3 zdaje się wiązać pojęcie pracodawcy z realnym zatrud- nianiem pracowników, jednak w rzeczywistości reguluje on kwestię zdolności pra- codawczej, a więc odpowiada na pytanie, kto może być pracodawcą. Na podstawie analizowanego przepisu można wyróżnić dwie grupy pracodawców: jednostki or- ganizacyjne i osoby fi zyczne. Krzysztof Rączka 21 Art. 3 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Pracodawcą może być jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej. Sformułowanie to oznacza, iż każda osoba prawna, z wyjątkiem Skarbu Państwa, który jest specyfi czną osobą prawną, spełnia warunki umożliwiające jej bycie pracodawcą. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 6 listopada 1991 r. (I PRN 47/91, OSP 1992, nr 7–8, poz. 151 z aprobującą glosą T. Kuczyńskiego), każda osoba prawna jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 dla zatrudnionych przez nią pracowników, chyba że dla niektórych z nich za pracodawcę należy uznać jed- nostkę organizacyjną stanowiącą jakąś jej część składową. Powstaje więc pytanie, o jakich jednostkach organizacyjnych niemających oso- bowości prawnej jest mowa w art. 3. Przede wszystkim chodzi tu o państwowe jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, urzędy i jednostki samorządowe, wspól- noty mieszkaniowe, a ponadto o tzw. ułomne osoby prawne, a więc podmioty niebędące osobami prawnymi, lecz funkcjonujące w sferze obrotu cywilnopraw- nego (spółki cywilne, jawne, partnerskie, komandytowe i komandytowo-akcyjne), wreszcie wewnętrzne jednostki organizacyjne osób prawnych. W uchwale składu 7 sędziów z 14 stycznia 1993 r. (II UZP 21/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 69) Sąd Najwyższy stwierdził, iż pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. jest każda spółka będąca podmiotem gospodarczym, który zgodnie z ustawą z 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324) może zatrudniać pracowników. Z kolei w wyroku z 4 listopada 2004 r. (I PK 25/04, OSNP 2005, nr 14, poz. 206) Sąd wyraźnie wskazał, że pracodawcą jest spółka jawna, a nie jej wspólnicy. Jednocześnie jednak w wyroku z 10 maja 1996 r. (I PRN 63/95, OSNAPiUS 1996, nr 23, poz. 355) Sąd ten orzekł, że pracownik w pozwie przeciwko spółce cywilnej powinien wskazać nie tylko spółkę, lecz także wszystkich jej wspólników. W przypadku państwowych jednostek organizacyjnych, jednostek samorządo- wych oraz jednostek wewnętrznych osób prawnych powstaje pytanie, skąd ma wypływać ich zdolność do zatrudniania pracowników we własnym imieniu. Należy stanąć na stanowisku, iż powinna być ona przyznana danej jednostce w akcie powołującym ją do życia, w przypadku państwowych jednostek organi- zacyjnych Skarbu Państwa i jednostek samorządowych, albo w akcie ustrojowym dla okreś lonej osoby prawnej – w ustawie, jeżeli jest ona w tej drodze powoływana (np. szkoły akademickie), w statucie przedsiębiorstwa lub spółdzielni albo w sta- tucie lub umowie spółki, ostatecznie w regulaminie organizacyjnym tych pod- miotów. Przyznanie danej jednostce organizacyjnej zdolności do samodzielnego zatrudniania pracowników powinno być konsekwencją jej wyodrębnienia organi- zacyjno-technicznego i fi nansowego w stopniu umożliwiającym samodzielne re- alizowanie stosunków pracy oraz ponoszenie odpowiedzialności za zobowiązania z nich wynikające. Zdolność do zatrudniania pracowników obejmuje nie tylko możliwość nawiązania stosunku pracy i rozwiązania go, lecz także zmiany jego treści, a także możliwość 22 Krzysztof Rączka Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 3 realizowania zobowiązań wypływających z tego stosunku oraz ponoszenia odpo- wiedzialności w sferze prawa pracy. 2. W myśl uchwały Sądu Najwyższego z 16 listopada 1977 r. (I PZP 47/77, OSPiKA 1979, nr 7–8, poz. 125 z glosą M. Piekarskiego; PiZS 1980, nr 7, s. 50 z glosą J. Brola) za pracodawcę w rozumieniu art. 3 należy uważać taką jednostkę organi- zacyjną, która jest uprawniona do samodzielnego zatrudniania pracowników, do nawiązywania i rozwiązywania z nimi stosunku pracy. Nie można jednak uznać za pracodawcę jednostkę organizacyjną, której kierownik przyjmuje i zwalnia pra- cowników wyłącznie na podstawie upoważnienia. Z kolei w wyroku z 19 kwietnia 1979 r. (I PR 16/79, OSNCP 1979, nr 10, poz. 205; OSPiKA 1981, nr 1, poz. 19 z glosą Z. Hajna; OSPiKA 1981, nr 9, poz. 158 z glosą J. Kuleszy) Sąd Najwyższy wskazał, iż zespół opieki zdrowotnej, będący samo- dzielną jednostką organizacyjną zespalającą wszystkie lub niektóre placówki służby zdrowia działające na określonym obszarze, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Nie są natomiast pracodawcami jednostki organizacyjne wchodzące w skład zespołu, chyba że w statucie tego zespołu są przewidziane, i w praktyce realizowane, dla kierowników tych jednostek organizacyjnych uprawnienia do nawiązywania, zmiany i rozwiązania stosunku pracy; wówczas są one pracodaw- cami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Z kolei w uchwale składu 7 sędziów z 24 listopada 1992 r. (I PZP 59/92, OSNCP 1993, nr 4, poz. 49) Sąd Najwyższy wskazał, iż pracodawcami są nie tylko Główny Inspektorat Pracy, lecz także okręgowe inspektoraty pracy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 23 maja 1993 r. (I PZP 30/93, OSNCP 1994, nr 6, poz. 123) pracodawcą osób zatrudnionych w sądach i prokuraturach nie jest państwo ani Ministerstwo Sprawiedliwości, lecz dany sąd lub prokuratura. Orzeczenie to zostało potwierdzone w wyroku Sądu Najwyższego z 19 września 1996 r. (I PRN 101/95, OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 112, w zasadzie z aprobującą glosą Z. Hajna, OSP 1997, nr 7, poz. 112), w myśl którego pracodawcą prezesa sądu rejonowego nie jest ani Skarb Państwa, ani też prezes sądu wojewódzkiego, lecz sąd, w którym pełni on swoją funkcję. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2000 r. (I PKN 562/99, OSP 2000, z. 11, poz. 175) pracodawcą w rozumieniu art. 3 jest ambasada pań- stwa obcego zatrudniająca pracowników; w tej sytuacji ambasada nie korzysta z immunitetu dyplomatycznego. 3. Zdolność do zatrudniania pracowników ma każda osoba fi zyczna, niezależnie od tego, czy ma zdolność do czynności prawnych, czy też jej nie ma, czy też wreszcie jest w niej ograniczona. Za osobę niemającą zdolności do czynności prawnych tych czynności w sferze stosunków pracy dokonuje jej przedstawiciel ustawowy (por. art. 14 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), w przypadku zaś osoby ograniczonej w zdol- Krzysztof Rączka 23 Art. 3 Dział pierwszy. Przepisy ogólne ności do dokonywania czynności prawnych w sferze stosunków pracy potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego (por. art. 17 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), chyba że zachodzą okoliczności przewidziane w art. 18 k.c. W wyroku z 22 sierpnia 2003 r. (I PK 284/02, OSNP 2004, nr 17, poz. 297) Sąd Najwyższy orzekł, że praco- dawcą w rozumieniu art. 3 jest przedsiębiorca, który jako osoba fi zyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nie zaś prowadzone przez niego przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności go- spodarczej (art. 551 k.c.). Zgodnie z art. 460 § 1 k.p.c. zdolność sądową i procesową mają nie tylko osoba prawna i osoba fi zyczna, lecz także pracodawca będący jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. 4. Źródłem kodeksowej defi nicji pracodawcy jest koncepcja zarządcza, zgodnie z którą podmiotowość pracodawczą przyznaje się jednostce organizującej pracę. W kra- jach zachodnich zaś za pracodawcę uznaje się generalnie bądź osobę prawną, bądź osobę fi zyczną, zgodnie z koncepcją właścicielską. Panująca w prawie polskim kon- cepcja zarządcza spotyka się w literaturze przedmiotu z krytyką, przede wszystkim dlatego, że w przypadku jednostek wewnętrznych osób prawnych prowadzi do ode- rwania „nominalnego pracodawcy” od „pracodawcy realnego”, którym jest osoba prawna, co może się okazać niekorzystne dla pracownika (por. zwłaszcza Z. Hajn, Pojęcie pracodawcy po nowelizacji kodeksu pracy, cz. I i II, PiZS 1997, nr 5 i 6). 5. Określenie pracodawcy zawarte w art. 3 ma nie tylko aspekt potencjalny (wska- zanie, kto może być pracodawcą), lecz przede wszystkim aspekt realny, a miano- wicie pracodawcą jest podmiot zatrudniający pracowników. Dosłowne rozumienie tego przepisu wskazywałoby, iż bez „własnego substratu osobowego” żadna jed- nostka organizacyjna nie mogłaby być uznana za podmiot zatrudniający (por. K. Kolasiński, Zdolność prawna zakładu pracy, PiP 1978, nr 7, s. 7; także Z. Hajn, Glosa do wyroku SN z 19 kwietnia 1979 r., I PR 16/79, OSPiKA 1981, nr 1, poz. 19, s. 42), zatem dany podmiot przestaje być pracodawcą w momencie rozwiązania stosunku pracy z ostatnim pracownikiem. Należy jednak uznać, że mamy do czy- nienia z pewnym skrótem myślowym, sam bowiem fakt rozwiązania stosunków pracy ze wszystkimi pracownikami nie powoduje utraty statusu pracodawcy przez dany podmiot. Status ten posiada on w stosunku do byłych pracowników, aż do chwili wywiązania się ze wszystkich zobowiązań związanych z zakończonymi stosunkami pracy, chyba że zostanie przeprowadzone i zakończone postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne. 6. Status pracodawcy odnosi się nie tylko do indywidualnych stosunków pracy, lecz także do zbiorowych stosunków pracy. Należy pamiętać, iż pracodawca m.in. może być stroną zakładowego układu zbiorowego pracy, ustanawia regulamin pracy i regulamin wynagradzania, może być stroną zakładowego sporu zbiorowego. 24 Krzysztof Rączka Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 3 Art. 31 Art. 31. CZYNNOŚCI Z ZAKRESU PRAWA PRACY Art. 31. § 1. Za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba. § 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracodawcy będącego osobą fi - zyczną, jeżeli nie dokonuje on osobiście czynności, o których mowa w tym przepisie. 1. W art. 31 w sposób syntetyczny i elastyczny ujęto kwestię reprezentacji praco- dawcy w sprawach z zakresu prawa pracy. Przed nowelizacją Kodeksu pracy z 2 lutego 1996 r. wprowadzającą art. 31 obo- wiązywała w tym zakresie zasada jednoosobowego kierownictwa, wyrażona w uchylonym art. 4. Zasada jednoosobowego kierownictwa okazała się niewy- starczająca w nowych realiach. Po pierwsze, na rynku pracy w znacznej liczbie pojawili się pracodawcy funkcjonujący w ramach form prawno-organizacyjnych zarządzanych przez organy kolegialne: spółki handlowe, stowarzyszenia, fun- dacje itd. Po drugie, dopuszcza się możliwość sprawowania zarządu jednostki organizacyjnej przez osoby prawne (por. art. 45a ustawy z 25 września 1991 r. o przedsiębiorstwach państwowych, tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.). Po trzecie, w imieniu pracodawcy może działać osoba fi zyczna niebędąca pracownikiem danego zakładu pracy, np. syndyk masy upadłościowej (por. wyrok SN z 18 czerwca 2002 r., I PKN 171/01, OSNP 2004, nr 7, poz. 121), czy też likwi- dator, jeżeli funkcji syndyka lub likwidatora nie powierzono osobie prawnej, albo też zarząd spółki, jeżeli jego członkowie nie pozostają z nią w stosunku pracy. Art. 31 § 1 stanowi, iż za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną działa osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba. W odniesieniu do pracodawców będących osobami prawnymi przyjęto szerszą formę reprezentacji, zgodnie z art. 38 k.c., osoba prawna bowiem działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. O ile więc w stosunkach cywilnoprawnych osoba prawna może działać tylko przez swoje organy statutowe, o tyle w stosunkach pracy jako pracodawca może ona działać także przez inną wyznaczoną osobę. Regułą jest, że w sprawach z zakresu prawa pracy pracodawca będący jednostką organizacyjną działa przez osobę lub organ zarządzający, jednak za takiego pra- codawcę może działać także inna wyznaczona osoba. Wyznaczenie to może być dokonane bądź w przepisie prawa, bądź w statucie albo innym akcie ustrojowym lub porządkowym, wreszcie może być następstwem udzielenia danej osobie peł- nomocnictwa. Jeżeli chodzi o wyznaczenie ustawowe, to zgodnie z art. 210 i 379 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu, jak również w sporze z nim, Krzysztof Rączka 25 Art. 3 Art. 31 Dział pierwszy. Przepisy ogólne spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgro- madzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjonariuszy). Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok z 21 marca 2001 r. (I PKN 322/00, OSNAPiUS 2002, nr 24, poz. 600), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, iż do osoby zatrudnionej na stanowisku członka zarządu spółki nie stosuje się nieobowiązujących już art. 203 i 374 k.h. (obecnie art. 210 i 379 k.s.h.), z chwilą jej odwołania (w rozumieniu przepisów nieobowiązującego Kodeksu handlowego – obecnie Kodeksu spółek handlowych) z funkcji członka zarządu, chociaż nadal pozostaje w stosunku za- trudnienia na stanowisku członka zarządu, określonym umową o pracę. Z kolei stosownie do art. 173 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i na- prawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) syndyk z mocy prawa obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. W ramach tych działań syndyk dokonuje też czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 24 marca 1994 r., I PZP 5/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 4, z glosą M. Gersdorf, OSP 1995, nr 3, poz. 48, s. 107). Jeżeli syndyk nadal prowadzi przedsiębiorstwo w celu zaspokojenia wierzycieli z uzyskiwanych dochodów, to jest on również upoważniony do działania za upad- łego w sprawach z zakresu prawa pracy (por. J. Iwulski, K. Jaśkowski, Ustawa o zwolnieniach grupowych, Warszawa 1995, s. 43 i n.). Na podstawie zaś § 48 roz- porządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 170 ze zm.) do dokony- wania czynności z zakresu prawa pracy za przedsiębiorstwo państwowe w stanie likwidacji upoważniony jest jego likwidator. Wyznaczenie osoby działającej za pracodawcę będącego jednostką organiza- cyjną może być dokonane w akcie ustrojowym lub porządkowym tej jednostki. Przykładowo, statut spółki akcyjnej może wskazywać, iż czynności w sprawach z zakresu prawa pracy za spółkę jako pracodawcę dokonuje prezes jej zarządu. Wyznaczenie może wreszcie być następstwem udzielenia danej osobie pełno- mocnictwa (por. art. 96 i 98 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). W wyroku z 10 wrze- śnia 1998 r. (I PKN 286/98, OSNAPiUS 1999, nr 18, poz. 585) Sąd Najwyższy stwierdził, iż w regulaminie pracy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością możliwe jest wyznaczenie na podstawie art. 31 k.p. osoby do dokonywania czyn- ności z zakresu prawa pracy w sposób odmienny niż przewidziany w nieobo- wiązującym już art. 199 k.h. (obecnie art. 205 k.s.h.). Z kolei w postanowieniu z 12 października 2000 r. (I PKN 536/2000, OSNAPiUS 2002, nr 10, poz. 241) Sąd Najwyższy stwierdził, iż organ lub osoba, która na podstawie przepisów prawa lub statutu zarządza jednostką organizacyjną będącą pracodawcą, może wyznaczyć inną osobę do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy. W ta- kiej sytuacji wyznaczenie innej osoby dokonującej czynności z zakresu prawa 26 Krzysztof Rączka Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 4 pracy następuje przez złożenie oświadczenia woli pracodawcy i wyrażenia na to zgody przez tę osobę. Na mocy § 2 również za pracodawcę będącego osobą fi zyczną może działać inny podmiot, jeżeli osoba ta nie dokonuje osobiście czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. W szczególności pracodawca będący osobą fi zyczną może dać peł- nomocnictwo do działania w tym zakresie innej osobie. Wypada jednak wskazać, że za pracodawcę niemającego zdolności do czynności prawnych działają rodzice (por. art. 98 § 1 k.r.o.) lub opiekun (por. art. 13 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), za pracodawcę zaś mającego ograniczoną zdolność do czynności prawnych – rodzice lub kurator (por. art. 16 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z 22 lipca 1998 r. (I PKN 223/98, OSNAPiUS 1999, nr 16, poz. 509), zgodnie z którym, jeżeli wyna- grodzenie pracownika ustalił nieuprawniony do tego organ, ważność tej czynności zależy od potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została dokonana (art. 103 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Przyjęcie domniemania, że rzekomy pełnomocnik działał zgodnie z wolą osoby uprawnionej, jest dopuszczalne wtedy, gdy taki wniosek da się wyprowadzić z innych ustalonych przez sąd faktów (art. 231 k.p.c.). 2. Zakres reprezentacji pracodawcy obejmuje dokonywanie czynności „w sprawach z zakresu prawa pracy”. Użycie tego ogólnego zwrotu z jednej strony oznacza, iż chodzi tu o czynności w szerokim tego słowa znaczeniu, a więc zarówno czyn- ności prawne, jak i inne działania powodujące skutki prawne. Z drugiej zaś strony chodzi nie tylko o czynności z zakresu indywidualnego prawa pracy, np. dotyczące nawiązania stosunku pracy, zmiany jego treści czy też rozwiązania go, lecz także o czynności z zakresu zbiorowego prawa pracy, np. zawarcie układu zbiorowego pracy czy też reprezentowanie pracodawcy w sporze zbiorowym. Art. 4 (uchylony). Art. 4 statuował zasadę jednoosobowego kierownictwa w zakresie reprezentacji zakładu pracy jako podmiotu zatrudniającego. Jego uchylenie wiąże się z dużą różnorodnością form prawno-organizacyjnych, w których ramach działają pra- codawcy. Wśród nich znaczące miejsce zajmują podmioty, które są zarządzane i kierowane przez organy kolegialne (spółki handlowe, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia itd.). Trudno byłoby wobec nich utrzymywać zasadę jednoosobo- wego kierownictwa w stosunkach pracy, gdyż byłoby to niczym nieuzasadnione i niepotrzebne ograniczanie ich autonomii. Ponadto z art. 4 wynikało, iż funkcje kierownicze mogła pełnić osoba będąca pracownikiem, tymczasem w danych warunkach za pracodawcę może działać podmiot niemający tego statusu. Nowe uregulowanie reprezentacji pracodawcy w stosunkach pracy zarówno indywidu- alnych, jak i zbiorowych znajdujemy w art. 31. Krzysztof Rączka 27 Art. 5 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Art. 5. PRAGMATYKI PRACOWNICZE Art. 5. Jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nie uregulo- wanym tymi przepisami. Art. 5 expressis verbis wyraża na płaszczyźnie prawa pracy zasadę lex specialis derogat legi generalis, ustanawia on mianowicie regułę pierwszeństwa regulacji szczególnych i pomocniczej roli Kodeksu pracy w stosunku do tych unormowań. Odnosi się ona zarówno do pragmatyk pracowniczych, jak i układów zbiorowych pracy i w pewnym zakresie regulaminów pracy. Przepisy tych aktów normatyw- nych w sposób szczególny regulują sytuację prawną określonych kategorii pra- cowników, a zatem Kodeks pracy ma do nich zastosowanie posiłkowo w zakresie w nich nieuregulowanym. Wśród pragmatyk pracowniczych wypada wskazać m.in.: 1) ustawę z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), 2) ustawę z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.), 3) ustawę z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39 ze zm.), 4) ustawę z 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz.U. Nr 61, poz. 258 ze zm.), 5) ustawę z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1701 ze zm.), 6) ustawę z 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. Nr 96, poz. 619 ze zm.), 7) ustawę z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), 8) ustawę z 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 109, poz. 639 ze zm.), 9) ustawę z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), 10) ustawę z 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej (Dz.U. Nr 128, poz. 1403 ze zm.), 11) ustawę z 27 lipca
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: