Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00311 006668 14282570 na godz. na dobę w sumie
Kodeks pracy. Komentarz. Wydanie 3 - ebook/pdf
Kodeks pracy. Komentarz. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Język publikacji:
ISBN: 978-83-278-0881-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Komentarz obejmuje materię uregulowaną w Kodeksie pracy, a mianowicie: nawiązanie, zmianę i rozwiązanie stosunku pracy, zatrudnianie pracowników w formie telepracy, wynagrodzenie za pracę, obowiązki pracodawców i pracowników, bezpieczeństwo i higienę pracy, uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem oraz roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Szczegółowe informacje zawarte w komentarzu do poszczególnych artykułów pozwalają na rozwiązanie problemów, z jakimi spotykają się pracodawcy i pracownicy w życiu zawodowym. Krótkie omówienia artykułów, które utraciły moc prawną, obrazują zmiany, jakim ulegało prawo pracy w ostatnim czasie.

W opracowaniu zostały uwzględnione liczne zmiany wprowadzone do Kodeksu pracy w latach 2011–2014, dotyczące m.in.: urlopów macierzyńskich i rodzicielskich oraz czasu pracy.

Książka zawiera również bogate i najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych.

Komentarz do Kodeksu pracy został opracowany przez wybitnych specjalistów w dziedzinie prawa pracy, związanych z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Prof. dr hab. Małgorzata Gersdorf – Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego, profesor w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Administracji UW, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, w latach 2005–2008 prorektor Uniwersytetu Warszawskiego; specjalizuje się w prawie stosunku pracy.

Prof. dr hab. Krzysztof Rączka – dziekan Wydziału Prawa i Administracji UW, redaktor naczelny miesięcznika „Praca i Zabezpieczenie Społeczne”, redaktor naczelny periodyku „Prawo pracy. Personel od A do Z”; specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących czasu pracy, układów zbiorowych pracy i rokowań zbiorowych.

Dr Michał Raczkowski – adiunkt Wydziału Prawa i Administracji UW, członek Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego; specjalizuje się w zagadnieniach związków między prawem pracy a prawem cywilnym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KODEKS PRACY KOMENTARZ Małgorzata Gersdorf Krzysztof Rączka Michał Raczkowski Polecamy również: Wzory pism procesowych z zakresu prawa pracy M. Raczkowski, A. Woźniak Kodeks pracy ze schematami M. Iżycka-Rączka, K. Rączka Prawo zatrudnienia M. Gersdorf Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach M. Gersdorf, K. Rączka Zawarcie umowy w trybie aukcji internetowej M. Giaro KODEKS PRACY KOMENTARZ Małgorzata Gersdorf Krzysztof Rączka Michał Raczkowski Wydanie 3 uzupełnione i poprawione Stan prawny na 9 października 2014 r. Warszawa 2014 Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści Spis treści Słowo wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 15 USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. – KODEKS PRACY (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) Preambuła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 DZIAŁ PIERWSZY. Przepisy ogólne (art. 1–21) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział I. Przepisy wstępne (art. 1–91) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy (art. 10–183) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu (183a–183e) . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy (art. 184–185) . . . . . 102 Rozdział III. Związki zawodowe i załogi pracownicze (art. 19–21) . . . . . . . . . . . . . . 108 DZIAŁ DRUGI. Stosunek pracy (art. 22–77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 22–24) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Rozdział II. Umowa o pracę (art. 25–67) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę (art. 25–292) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 Oddział 2. Przepisy ogólne o rozwiązaniu umowy o pracę (art. 30–31) . . . . 270 Oddział 3. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 32–43) . . 286 Oddział 4. Uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę (art. 44–51) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 Oddział 5. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52–55) . . . 466 Oddział 6. Uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 56–61) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 Oddział 6a. Uprawnienia pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 611–62) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 Oddział 7. Wygaśnięcie umowy o pracę (art. 63–67) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 528 5 www.lexisnexis.pl Spis treści A Rozdział IIa. Warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z państwa będącego członkiem Unii Europejskiej (art. 671–674) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 Rozdział IIb. Zatrudnianie pracowników w formie telepracy (art. 675–6717) . . . . 546 Rozdział III. Stosunek pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę (art. 68–77) . . . . . . . . . . . . . . . . . 563 Oddział 1. Stosunek pracy na podstawie powołania (art. 68–72) . . . . . . . . . . 563 Oddział 2. Stosunek pracy na podstawie wyboru (art. 73–75) . . . . . . . . . . . . . 577 Oddział 3. Stosunek pracy na podstawie mianowania (art. 76) . . . . . . . . . . . . 584 Oddział 4. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę (art. 77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 586 DZIAŁ TRZECI. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia (art. 771–93) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 Rozdział I. Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą (art. 771–775) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 Rozdział Ia. Wynagrodzenie za pracę (art. 78–83) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 611 Rozdział II. Ochrona wynagrodzenia za pracę (art. 84–91) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 630 Rozdział III. Świadczenia przysługujące w okresie czasowej niezdolności do pracy (art. 92) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 652 Rozdział IIIa. Odprawa rentowa lub emerytalna (art. 921) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 658 Rozdział IV. Odprawa pośmiertna (art. 93) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 662 DZIAŁ CZWARTY. Obowiązki pracodawcy i pracownika (art. 94–1131) . . . . . 667 Rozdział I. Obowiązki pracodawcy (art. 94–99) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 667 Rozdział II. Obowiązki pracownika (art. 100–101) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 694 Rozdział IIa. Zakaz konkurencji (art. 1011–1014) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 704 Rozdział III. Kwalifi kacje zawodowe pracowników (art. 102–1036) . . . . . . . . . . . 725 Rozdział IV. Regulamin pracy (art. 104–1044) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 743 Rozdział V. Nagrody i wyróżnienia (art. 105–107) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 751 Rozdział VI. Odpowiedzialność porządkowa pracowników (art. 108–1131) . . . . 752 DZIAŁ PIĄTY. Odpowiedzialność materialna pracowników (art. 114–127) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 763 Rozdział I. Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy (art. 114–123) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 763 Rozdział II. Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi (art. 124–127) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 804 DZIAŁ SZÓSTY. Czas pracy (art. 128–15112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 813 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 128) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 813 Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy (art. 129–131) . . . . . . . . . . . . . . 825 Rozdział III. Okresy odpoczynku (art. 132–134) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 834 Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy (art. 135–150) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 840 6 www.lexisnexis.pl A Spis treści Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych (art. 151–1516) . . . . . . . . . . . . . . . 874 Rozdział VI. Praca w porze nocnej (art. 1517–1518) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 897 Rozdział VII. Praca w niedziele i święta (art. 1519–15112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 901 DZIAŁ SIÓDMY. Urlopy pracownicze (art. 152–175) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 908 Rozdział I. Urlopy wypoczynkowe (art. 152–173) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 908 Rozdział II. Urlopy bezpłatne (art. 174–175) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 962 DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem (art. 176–1891) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 967 DZIAŁ DZIEWIĄTY. Zatrudnianie młodocianych (art. 190–206) . . . . . . . . . . . 1034 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 190–193) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1034 Rozdział II. Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego (art. 194–196) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1043 Rozdział III. Dokształcanie (art. 197–200) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1047 Rozdział IIIa. Zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe (art. 2001–2002) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1049 Rozdział IV. Szczególna ochrona zdrowia (art. 201–204) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1054 Rozdział V. Urlopy wypoczynkowe (art. 205) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1059 Rozdział VI. Rzemieślnicze przygotowanie zawodowe (art. 206) . . . . . . . . . . . . . 1061 DZIAŁ DZIESIĄTY. Bezpieczeństwo i higiena pracy (art. 207–23715) . . . . . . . 1062 Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy (art. 207–2093) . . . . . . . . . . . . . . 1062 Rozdział II. Prawa i obowiązki pracownika (art. 210–212) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1075 Rozdział III. Obiekty budowlane i pomieszczenia pracy (art. 213–214) . . . . . . . . 1086 Rozdział IV. Maszyny i inne urządzenia techniczne (art. 215–219) . . . . . . . . . . . 1089 Rozdział V. Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia (art. 220–225) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1092 Rozdział VI. Profi laktyczna ochrona zdrowia (art. 226–233) . . . . . . . . . . . . . . . . . 1100 Rozdział VII. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe (art. 234–2371) . . . . . . . 1114 Rozdział VIII. Szkolenie (art. 2372–2375) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1151 Rozdział IX. Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze (art. 2376–23710) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1155 Rozdział X. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23711) . . . . . . . . . . . . . . . 1160 Rozdział XI. Konsultacje w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz komisja bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23711a–23713a) . . . . . . . 1165 Rozdział XII. Obowiązki organów sprawujących nadzór nad przedsiębiorstwami lub innymi jednostkami organizacyjnymi państwowymi albo samorządowymi (art. 23714) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1169 Rozdział XIII. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące wykonywania prac w różnych gałęziach pracy (art. 23715) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1170 DZIAŁ JEDENASTY. Układy zbiorowe pracy (art. 238–24130) . . . . . . . . . . . . . . 1171 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 238–24113) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1171 7 www.lexisnexis.pl Spis treści A Rozdział II. Ponadzakładowy układ zbiorowy pracy (art. 24114–24121) . . . . . . . . 1228 Rozdział III. Zakładowy układ zbiorowy pracy (art. 24122–24130) . . . . . . . . . . . . . 1251 DZIAŁ DWUNASTY. Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze stosunku pracy (art. 242–280) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1272 Rozdział I. Przepisy ogólne (art. 242–243) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1272 Rozdział II. Postępowanie pojednawcze (art. 244–261) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1275 Rozdział III. Sądy pracy (art. 262–280) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1283 DZIAŁ TRZYNASTY. Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281–2901) . . . . . . . . . . . . . . . . . 1292 DZIAŁ CZTERNASTY. Przedawnienie roszczeń (art. 291–295) . . . . . . . . . . . . . 1305 DZIAŁ CZTERNASTY A. Grupowa organizacja pracy (art. 2951–29512) . . . . . . . 1329 DZIAŁ PIĘTNASTY. Przepisy końcowe (art. 296–305) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1330 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1379 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1387 8 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów 1. Źródła prawa d.k.k. dyrektywa 75/117/EWG dyrektywa 2006/54/WE dyrektywa 89/391/EWG dyrektywa 2001/23/WE dyrektywa 2003/88/WE dyrektywa 91/533/EWG dyrektywa 97/81/WE dyrektywa 94/33/WE dyrektywa 96/71/WE – nieobowiązująca ustawa z 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 13, poz. 94 ze zm.) – dyrektywa Rady z 10 lutego 1975 r. w sprawie zbliżenia usta- wodawstw Państw Członkowskich dotyczących stosowania za- sady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet 75/117/EWG (Dz.Urz. WE 1975 L 45/19) – nie obowiązuje – dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady rów- ności szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dzie- dzinie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. WE 2006 L 204/23) – dyrektywa Rady z 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy 89/391/EWG (Dz.Urz. WE 1989 L 183/1) – dyrektywa Rady 2001/23/WE z 12 marca 2001 r. w sprawie zbli- żania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przed- siębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.Urz. WE 2001 L 82/16) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/88 z 4 listo- pada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.Urz. WE 2003 L 299/9) – dyrektywa Rady 91/533/EWG z 14 października 1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (Dz.Urz. WE 1991 L 288/32) – dyrektywa Rady 97/81/WE z 15 grudnia 1997 r. dotycząca Po- rozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wy- miarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfede- rację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.Urz. WE 1998 L 14/9 ze zm.) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego – dyrektywa Rady 94/33/WE z 22 czerwca 1994 r. w sprawie ochrony pracy osób młodych (Dz.Urz. WE 1994 L 216/12 ze zm.) i Rady 96/71/WE z 16 grudnia 1996 r. dotycząca delegowania pracowników w ra- mach świadczenia usług (Dz.Urz. WE 1997 L 18/1 ze sprost.) 9 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów A Europejska Karta Społeczna – Europejska Karta Społeczna sporządzona w Turynie 18 paździer- k.c. k.h. k.k. nika 1961 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) – uchylone rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. k.w. konwencja brukselska konwencja rzymska p.p.m. pr.szk.wyż. sprost. i zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – ustawa z 17 listo pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze sprost. i zm.) – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 482 ze zm.) – konwencja brukselska o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzona 27 wrześ nia 1968 r. (Dz.Urz. WE 1998 C 27/1) – konwencja rzymska o prawie właś ciwym dla zobowiązań umow- nych z 19 czerwca 1980 r. (Dz.Urz. UE 2005 C 334/1 ze zm.) – ustawa z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 82, poz. 432 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2005 r. − Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) przep. wprow. k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks p.u.s.p. pr.bud. pr.spółdz. cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) – ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.) – ustawa z 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443 ze zm.) rozporządzenie nr 44/2001 – rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. 2001 WE L 12/1 ze sprost. i zm.) rozp. spr. przyg. zaw. rozp. spr. ust. wyn. – rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 232 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego pod- stawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw- czych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) 10 www.lexisnexis.pl rozporządzenie z 10 października 1975 r. rozporządzenie z 30 maja 1996 r. rozporządzenie z 8 stycznia 1997 r. rozporządzenie z 5 grudnia 2002 r. rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie z 1 lipca 2009 r. TfUE u.d.o. u.e.r. u.o.p.s. u.o.p. u.p.e.a. u.pow.ob.RP u.p.u.p. u.s.i.p. u.sł.woj. u.s.m.p. A Wykaz skrótów – rozporządzenie Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracow- ników za szkody w powierzonym mieniu (tekst jedn. Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 662) – rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracow- ników, zakresu profi laktycznej opieki zdrowotnej nad pracow- nikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewi- dzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wy- poczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 5 grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo jest dopusz- czalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimna- zjum, osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum (Dz.U. Nr 214, poz. 1808) – rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) – rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 105, poz. 870) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE 2010 C 83/1) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1182) – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – ustawa z 21 listo pada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1202) – ustawa z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.) – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w ad- ministracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – ustawa z 21 listo pada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.) – ustawa z 16 wrześ nia 1982 r. o pracownikach urzędów państwo- wych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 269 ze zm.) – ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. Nr 35, poz. 163 ze zm.) – ustawa z 11 wrześ nia 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawo- dowych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1184 ze zm.) ustawa o PIP – ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst ustawa wypadkowa jedn. Dz.U. 2012 r., poz. 404 ze zm.) – ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.) www.lexisnexis.pl 11 Wykaz skrótów u.z.f.ś.s. u.z.p.t. u.zw.zaw. wytyczne z 1985 r. 2. Organy CEEP ETS ETUC FUS MOP NSA SA SN TK TUS UNICE WSA ZUS 3. Publikatory i czasopisma Biul. SN Dz.U. Dz.Urz. Dz.Urz. GUS Dz.Urz. WE (UE) GSP Mon.Pod. MPP M.P. M.Prawn. NP ONSA OSA OSAiSN OSN OSNAPiUS OSNC OSNCP OSNP OSNPG 12 A – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń so- cjalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 592 ze zm.) – ustawa z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.) – ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 167) – uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985 r. (III PZP 10/85, OSNCP 1985, nr 11, poz. 164). – European Centre of Enterprises with Public Participation (Europej- skie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych) – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – European Trade Union Confederation (Europejska Konfederacja Związków Zawodowych) – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Ubezpieczeń Społecznych – Union of Industrial and Employer’s Confederations of Europe (Euro- pejska Unia Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców) – Wojewódzki Sąd Administracyjny – Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – Dziennik Urzędowy Głównego Urzędu Statystycznego – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Monitor Podatkowy” – „Monitor Prawa Pracy” – „Monitor Polski” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego” – „Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego” – „Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- łecznych i Spraw Publicznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” (wydawnictwo Prokuratury Generalnej) www.lexisnexis.pl A Wykaz skrótów OSP OSPiKA OTK PiP PiZS PNUŚ Pr. Pracy PPH PPiPS Prok. i Pr. PS PUG PUSiG RPEiS SC Sł. Prac. ZNUJ 4. Inne skróty bhp Lex LexPolonica – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego” – „Prawo Pracy” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Z Problematyki Prawa Pracy i Polityki Socjalnej” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Służba Pracownicza” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – bezpieczeństwo i higiena pracy – System Informacji Prawnej Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Uwaga: Powołane w książce artykuły bez bliższego oznaczenia są artykułami Kodeksu pracy. 13 www.lexisnexis.pl Słowo wstępne Słowo wstępne Słowo wstępne Przedstawiany Czytelnikom Kodeks pracy. Komentarz stanowi wyczerpujące omówienie przepisów dotyczących tej dziedziny prawa. Liczne zmiany tekstu ustawy są wyrazem niekiedy różnych tendencji i wizji roli prawa pracy w re- gulacji stosunków pracy, są również nie zawsze odpowiedniej jakości legisla- cyjnej. Mając świadomość rozbieżności stanowisk w doktrynie i często niejed- noznacznej linii orzecznictwa, autorzy prezentują swoje stanowiska z dozą ostrożności. Jeżeli ich pogląd różni się od stanowiska prezentowanego w ju- dykaturze, to zawsze jest to zaznaczone i uwzględnione, aby Czytelnik mógł dokonać wyboru interpretacyjnego. Autorzy starali się prezentować kohe- rentne poglądy, dążąc do tego, aby prezentowany przekaz interpretacyjny był spójny; nie oznacza to jednak, iż cel ten został w pełni osiągnięty, dlatego – mając świadomość wspólnej odpowiedzialności za całość Komentarza – każdy z jego współautorów ponosi odpowiedzialność za swój wkład w całość. Autorzy w swych rozważaniach starali się rzetelnie przedstawić zarówno utrwaloną linię orzeczniczą, jak i rozbieżności w rozstrzygnięciach sądowych. Przedstawiany Czytelnikom Komentarz jest pracą zbiorową. Jego autorami są pracownicy Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Wydziału Prawa i Ad- ministracji Uniwersytetu Warszawskiego. Nie oznacza to jednak, że Komentarz został napisany przez teoretyków prawa pracy, albowiem wszyscy autorzy łączą pracę naukową na Uniwersytecie Warszawskim z praktyką. Profesor Małgorzata Gersdorf jest Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego, a wcześniej przez ponad dwa- dzieścia lat była praktykującym radcą prawnym. Profesor Krzysztof Rączka przez blisko dziesięć lat pracował w Radzie Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów, a od kilkunastu lat zajmuje się doradztwem prawnym w zakresie indywidual- nych i zbiorowych stosunków pracy. Doktor Michał Raczkowski odbył aplikację adwokacką, a obecnie jest członkiem Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego. Zawarte w Komentarzu rozważania są więc syntezą nauki i praktyki. Dziękujemy za merytoryczną pomoc przy przygotowaniu tego wydania dr Bar- barze Godlewskiej-Bujok. www.lexisnexis.pl Autorzy 15 USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst pierwotny Dz.U. z 5 lipca 1974 r. Nr 24, poz. 141; tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; zm.: Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668, Nr 113, poz. 717; z 1999 r. Nr 99, poz. 1152; z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127, Nr 120, poz. 1268; z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111, poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i 1405, Nr 154, poz. 1805; z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146 i 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673, Nr 200, poz. 1679; z 2003 r. Nr 166, poz. 1608, Nr 213, poz. 2081 i 2081; z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 99, poz. 1001, Nr 120, poz. 1252, Nr 240, poz. 2407; z 2005 r. Nr 10, poz. 71, Nr 86, poz. 732, Nr 167, poz. 1398; z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 133, poz. 935, Nr 217, poz. 1587, Nr 221, poz. 1615; z 2007 r. Nr 64, poz. 426, Nr 89, poz. 589, Nr 176, poz. 1239, Nr 181, poz. 1288; z 2008 r. Nr 93, poz. 586, Nr 116, poz. 740, Nr 223, poz. 1460, Nr 237, poz. 1654; z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 56, poz. 458, Nr 58, poz. 485, Nr 98, poz. 817, Nr 99, poz. 825, Nr 115, poz. 958, Nr 157, poz. 1241, Nr 219, poz. 1704; z 2010 r. Nr 105, poz. 655, Nr 135, poz. 912, Nr 182, poz. 1228, Nr 224, poz. 1459, Nr 249, poz. 1655, Nr 254, poz. 1700, Nr 36, poz. 181, Nr 63, poz. 322, Nr 80, poz. 432, Nr 144, poz. 855, Nr 149, poz. 887, Nr 232, poz. 1378; z 2012 r., poz. 908, poz. 1110; z 2013 r., poz. 2, poz. 675, poz. 896, poz. 1028; z 2014 r., poz. 208) Preambuła (uchylona) DZIAŁ PIERWSZY Przepisy ogólne Rozdział I Przepisy wstępne Dział pierwszy. Przepisy ogólne Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 1. ZAKRES REGULACJI 1Krzysztof RączkaArt. 1. Kodeks pracy okreś la prawa i obowiązki pracowników i praco- dawców. Krzysztof Rączka 17 www.lexisnexis.pl Art. 1 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Art. 1 w sposób syntetyczny okreś la zakres przedmiotowy i podmiotowy Ko- deksu pracy, wskazując, iż normuje on prawa i obowiązki stron indywidualnego stosunku pracy, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Jednak bliższa analiza Kodeksu pracy wskazuje, iż jego rzeczywisty zakres przedmiotowy i podmio- towy nie pokrywa się z tą deklaracją. Współcześnie przez kodeks rozumiemy uporządkowany zbiór praw regulują- cych w sposób całościowy i pełny okreś loną dziedzinę życia społecznego (por. Leksykon prawniczy, red. U. Kalina-Prasznic, Warszawa 1997, s. 100). W przy- padku Kodeksu pracy chodzi o regulację sfery społecznych stosunków pracy podporządkowanej. Rzeczywiście jest tak, że Kodeks pracy poświęcony jest w przeważającej części regulacji praw i obowiązków stron stosunku pracy, jednakże niecała problematyka tego stosunku została w nim uregulowana. Z jednej strony wystarczy wskazać, iż ważna problematyka rozwiązywania sto- sunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników została unormowana w ustawie z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), natomiast zatrudnianie pracowników tymczasowych znalazło swoją regulację w ustawie z 9 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 166, poz. 1608 ze zm.). Z drugiej strony znalazły się tu przepisy regulujące materię wykra- czającą poza sferę indywidualnego stosunku pracy, choćby dotyczące specy- fi cznych źródeł prawa pracy, a więc przepisy działu jedenastego dotyczące układów zbiorowych pracy czy też art. 771–772 odnoszące się do regulaminów wynagradzania oraz art. 104–1043 o regulaminach pracy. Również od strony podmiotowej Kodeks pracy nie obejmuje w równym stopniu wszystkich pracowników i pracodawców, w odniesieniu do stron stosunków pracy bowiem, głównie z mianowania, regulowanych tzw. zamkniętymi prag- matykami pracowniczymi, ma on zastosowanie subsydiarne, podobnie zresztą jak do stron spółdzielczego stosunku pracy (por. uwagi do art. 5 i 77). Przepisy pozakodeksowe regulują odrębnie pewne elementy stosunku pracy z powo- łania okreś lonych grup pracowniczych. Można tu wskazać przykładowo ustawę z 25 wrześ nia 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1384), która wprowadza pewne odrębności do stosunku pracy dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, jego zastępców i głównego księgo- wego. W części dotyczącej nawiązania i rozwiązania stosunku pracy przepisy Kodeksu nie mają również zastosowania w odniesieniu do pracowników z wy- boru w zakresie, w jakim jest to związane ze specyfi ką aktu kreującego sto- sunek pracy. Wyłączenie stosowania Kodeksu pracy w stosunku do okreś lonych grup pra- cowników może być także następstwem zawarcia dla nich układu zbiorowego pracy lub wydania regulaminu pracy w zakresie, w jakim akty te statuują unor- 18 Krzysztof Rączka www.lexisnexis.pl Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 2 mowania odrębne od kodeksowych, bowiem mają one pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu (por. uwagi do art. 5 i 9). Wypada również wskazać, iż Kodeks pracy ma także zastosowanie do innych osób niż pracownicy. Do Kodeksu pracy odsyła rozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Również art. 304–3043 rozszerzają krąg podmiotów, do których mają zastosowanie przepisy o bhp, na osoby fi zyczne wykonujące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, na studentów i uczniów odbywających zajęcia na terenie zakładu pracy, na osoby fi zyczne wykonujące prace społecznie użyteczne i na członków rolniczych spół- dzielni produkcyjnych. Całościowa analiza Kodeksu pracy pozwala stwierdzić, iż nie jest to kodyfi kacja całego prawa pracy, lecz jedynie indywidualnego stosunku pracy, głównie umownego. Poza zakresem przedmiotowym Kodeksu znajduje się również przeważająca część tzw. zbiorowych stosunków pracy i stosunków związanych z rozwiązywaniem indywidualnych sporów pracy, a także stosunków poprze- dzających nawiązanie stosunku pracy. Ze względu jednak na złożoność i jako- ściową odmienność stosunków stanowiących przedmiot prawa pracy niemoż- liwe jest ich skodyfi kowanie w jednym akcie prawnym. Art. 2. DEFINICJA PRACOWNIKA 2Art. 2. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W art. 2 zdefi niowano pojęcie pracownika przez wskazanie aktów kreują- cych stosunek pracy; wykaz tych aktów ma charakter wyczerpujący. Osoba zatrudniona na innej podstawie prawnej niż wskazana w art. 2 nie jest pra- cownikiem, a zatem nie jest nim osoba wykonująca pracę na podstawie: umowy zlecenia (art. 734–751 k.c.), umowy o dzieło (art. 627–646 k.c.), umowy agencyjnej (art. 758–7649 k.c.) oraz umowy o pracę nakładczą (por. rozporządzenie Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.), choć sytuacja prawna chałupnika jest bardzo zbliżona do statusu pracowniczego. Pracownikami nie są również członkowie rolniczych spółdzielni produkcyj- nych (por. ustawę z 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443). W wyroku z 21 kwietnia 1999 r. (III AUa 2/99, OSA 2000, nr 7–8, poz. 30) Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, że skazany, który w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności pracował, nie jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p. Krzysztof Rączka 19 www.lexisnexis.pl Art. 2 Dział pierwszy. Przepisy ogólne W doktrynie taki rodzaj stosunku zatrudnienia okreś lany bywa mianem penal- nego stosunku zatrudnienia. Pracownikami nie są wreszcie osoby wykonujące prace o charakterze ustro- jowym, np. Prezydent RP, Premier RP, posłowie na Sejm RP, senatorowie RP. Pracownikiem jest tylko osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, po- wołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, czyli osoba po- zostająca w stosunku pracy. Defi nicja taka nosi cechy tautologii, wynika z niej bowiem, że pracownikiem jest strona stosunku pracy, czyli pracownik. Samo wskazanie podstaw zatrudnienia nie jest jednak wystarczające do uznania, iż osoba wykonująca pracę społecznie użyteczną jest pracownikiem lub że nim nie jest. Mianowanie czy też powołanie mogą być nie tylko pod- stawami nawiązania stosunku pracy, lecz także administracyjnoprawnego stosunku służby. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 1991 r. (II SA 35/91, ONSA 1991, nr 3–4, poz. 64, z aprobującą glosą J. Łętowskiego; OSP 1992, nr 1, poz. 25) stosunki służbowe zatrud- nionych na podstawie mianowania żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa (obecnie funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu), Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji i Służby Więziennej nie są stosunkami pracy w rozumieniu art. 2 k.p. Sto- sunek służbowy policjanta jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Rów- nież powołanie nie zawsze musi kreować stosunek pracy. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 8 maja 1992 r. (III ARN 29/92, LexPolonica nr 308311, por. też J. Iwulski, Kodeks pracy, Orzecznictwo. Wybór i opracowanie, Kraków 1997, s. 30) okoliczność, że dany akt został przez ustawodawcę nazwany „powołaniem”, sama przez się nie przesądza, że akt ten nie może mieć cech decyzji administracyjnej w rozumieniu Kodeksu postępowania administra- cyjnego. „Powołanie” z art. 9 ustawy z 11 wrześ nia 2003 r. o służbie woj- skowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) w swojej istocie nie różni się od nominacji, która jest źródłem sto- sunku służbowego policjanta, funkcjonariusza Agencji Bezpieczeństwa We- wnętrznego i Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Służby Więziennej czy Państwowej Straży Pożarnej. Jest ono aktem tworzącym stosunek służbowy. A zatem pracownikami nie są żołnierze zawodowi (por. ustawę z 11 wrześ nia 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.), policjanci (por. ustawę z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (por. ustawę z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 667 ze zm.), funkcjonariusze Służby Kontrwywiadu 20 Krzysztof Rączka www.lexisnexis.pl Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 3 Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego (por. ustawę z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1106), funkcjonariusze Centralnego Biura An- tykorupcyjnego (por. ustawę z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Anty- korupcyjnym, tekst jedn. z 2012 r., poz. 621 ze zm.), funkcjonariusze Straży Granicznej (por. ustawę z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.), funkcjonariusze Służby Wię- ziennej (por. ustawę z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 173 ze zm.), funkcjonariusze Służby Celnej (por. ustawę z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1404 ze zm.). Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok SN z 7 kwietnia 2009 r. (I PK 218/08, Lex Polonica nr 2061475), w którym wskazano, że stosunki służby funkcjonariuszy państwowej straży pożarnej nie są stosunkami pracy. Funkcjonariusze tej służby nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p. W konsekwencji przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1340 ze zm.) nie mogą być uznane za przepisy szczególne w rozumieniu art. 5 k.p., ponieważ nie regulują one stosunków pracy okreś lonej kategorii pracowników. Niekiedy z powołaniem wiąże się tylko akt inwestytury na okreś lone stano- wisko lub funkcję. Przykładowo, Kodeks spółek handlowych stanowi o po- wołaniu w skład zarządu spółki kapitałowej (por. art. 201 § 4 i art. 368 § 4 k.s.h.), co nie oznacza, iż na mocy tego powołania powstaje stosunek pracy. Aby między spółką a członkiem jej zarządu powstał stosunek pracy, niezbędne jest zawarcie umowy o pracę. Zdarza się jednak czasami, że osoby formalnie zatrudnione na podstawie umowy cywilnoprawnej w istocie pozostają w stosunku pracy. Zgodnie bowiem z art. 22 § 11 zatrudnienie na warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem na podstawie tego stosunku, niezależnie od nazwy zawartej przez strony umowy (por. uwagi do tego przepisu). Art. 3. DEFINICJA PRACODAWCY 3Art. 3. Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fi zyczna, jeżeli zatrudniają one pra- cowników. 1. Art. 3 wprowadza jednolitą defi nicję pracodawcy, obejmującą wszystkie pod- mioty zatrudniające pracowników, niezależnie od ich formy organizacyjno- prawnej, a więc od tego, czy są to spółki handlowe, przedsiębiorstwa pań- stwowe, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia, urzędy państwowe, urzędy i jednostki samorządowe, związki zawodowe, organizacje pracodawców itd., niezależnie od tego, czy są jednostkami organizacyjnymi czy osobami fi zycz- Krzysztof Rączka 21 www.lexisnexis.pl Art. 3 Dział pierwszy. Przepisy ogólne nymi, a także niezależnie od celu zatrudniania pracowników, czy jest to cel go- spodarczy, czy niekomercyjny. Mimo że literalnie art. 3 zdaje się wiązać pojęcie pracodawcy z realnym zatrud- nianiem pracowników, jednak w rzeczywistości reguluje on kwestię zdolności pracodawczej, a więc odpowiada na pytanie, kto może być pracodawcą. Na podstawie analizowanego przepisu można wyróżnić dwie grupy pracodawców: jednostki organizacyjne i osoby fi zyczne. Pracodawcą może być jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej. Sformułowanie to oznacza, iż każda osoba prawna, z wyjątkiem Skarbu Państwa, który jest specyfi czną osobą prawną, spełnia warunki umożliwiające jej bycie pracodawcą. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 6 listo pada 1991 r. (I PRN 47/91, OSP 1992, nr 7–8, poz. 151, z aprobującą glosą T. Kuczyńskiego), każda osoba prawna jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 dla zatrudnionych przez nią pracowników, chyba że dla niektórych z nich za pracodawcę należy uznać jednostkę organizacyjną stanowiącą jakąś jej część składową. Powstaje więc pytanie, o jakich jednostkach organizacyjnych niemających oso- bowości prawnej jest mowa w art. 3. Przede wszystkim chodzi tu o państwowe jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, urzędy i jednostki samorządowe, wspólnoty mieszkaniowe, a ponadto o tzw. ułomne osoby prawne, a więc pod- mioty niebędące osobami prawnymi, lecz funkcjonujące w sferze obrotu cywil- noprawnego (spółki cywilne, jawne, partnerskie, komandytowe i komandyto- wo-akcyjne), wreszcie wewnętrzne jednostki organizacyjne osób prawnych. W uchwale składu 7 sędziów z 14 stycznia 1993 r. (II UZP 21/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 69) Sąd Najwyższy stwierdził, iż pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. jest każda spółka będąca podmiotem gospodarczym, który zgodnie z ustawą z 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324) może zatrudniać pracowników. Z kolei w wyroku z 4 listo pada 2004 r. (I PK 25/04, OSNP 2005, nr 14, poz. 206) Sąd wyraźnie wskazał, że pracodawcą jest spółka jawna, a nie jej wspólnicy. Jednocześnie jednak w wyroku z 10 maja 1996 r. (I PRN 63/95, OSNAPiUS 1996, nr 23, poz. 355) Sąd ten orzekł, że pracownik w pozwie przeciwko spółce cywilnej powinien wskazać nie tylko spółkę, lecz także wszystkich jej wspólników. W przypadku państwowych jednostek organizacyjnych, jednostek samorządo- wych oraz jednostek wewnętrznych osób prawnych powstaje pytanie, skąd ma wypływać ich zdolność do zatrudniania pracowników we włas nym imieniu. Należy stanąć na stanowisku, iż powinna być ona przyznana danej jednostce w akcie powołującym ją do życia, w przypadku państwowych jednostek orga- nizacyjnych Skarbu Państwa i jednostek samorządowych, albo w akcie ustro- jowym dla okreś lonej osoby prawnej – w ustawie, jeżeli jest ona w tej drodze powoływana (np. szkoły akademickie), w statucie przedsiębiorstwa lub spół- 22 Krzysztof Rączka www.lexisnexis.pl Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 3 dzielni albo w statucie lub umowie spółki, ostatecznie w regulaminie organiza- cyjnym tych podmiotów. Przyznanie danej jednostce organizacyjnej zdolności do samodzielnego zatrudniania pracowników powinno być konsekwencją jej wyodrębnienia organizacyjno-technicznego i fi nansowego w stopniu umożli- wiającym samodzielne realizowanie stosunków pracy oraz ponoszenie odpo- wiedzialności za zobowiązania z nich wynikające. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22 stycznia 2013 r. (IIIAUa 638/2012, Lex- Polonica nr 517 3405) pracodawcą może być jednostka organizacyjna nawet nieodpowiadająca kryterium kwalifi kacyjnym uznania jej za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 551 k.c., jeżeli tylko samodzielnie zatrudnia pracowników, natomiast samo wyodrębnienie organizacyjne i fi nansowe danego ogniwa nie przesądza o jego statusie, jeśli wyodrębnieniu temu nie towarzyszy dokony- wanie we włas nym imieniu czynności z zakresu prawa pracy. Zdolność do zatrudniania pracowników obejmuje nie tylko możliwość nawią- zania stosunku pracy i rozwiązania go, lecz także zmiany jego treści, a także możliwość realizowania zobowiązań wypływających z tego stosunku oraz po- noszenia odpowiedzialności w sferze prawa pracy. 2. W myśl uchwały Sądu Najwyższego z 16 listo pada 1977 r. (I PZP 47/77, OSPiKA 1979, nr 7–8, poz. 125, z glosą M. Piekarskiego; PiZS 1980, nr 7, s. 50 z glosą J. Brola) za pracodawcę w rozumieniu art. 3 należy uważać taką jednostkę or- ganizacyjną, która jest uprawniona do samodzielnego zatrudniania pracow- ników, do nawiązywania i rozwiązywania z nimi stosunku pracy. Nie można jednak uznać za pracodawcę jednostkę organizacyjną, której kierownik przyj- muje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia. Z kolei w wyroku z 19 kwietnia 1979 r. (I PR 16/79, OSNCP 1979, nr 10, poz. 205; OSPiKA 1981, nr 1, poz. 19, z glosą Z. Hajna; OSPiKA 1981, nr 9, poz. 158, z glosą J. Kuleszy) Sąd Najwyższy wskazał, iż zespół opieki zdro- wotnej, będący samodzielną jednostką organizacyjną zespalającą wszystkie lub niektóre placówki służby zdrowia działające na okreś lonym obszarze, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Nie są natomiast pracodawcami jednostki organizacyjne wchodzące w skład zespołu, chyba że w statucie tego zespołu są przewidziane, i w praktyce realizowane, dla kierowników tych jednostek or- ganizacyjnych uprawnienia do nawiązywania, zmiany i rozwiązania stosunku pracy; wówczas są one pracodawcami w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Z kolei w uchwale składu 7 sędziów z 24 listo pada 1992 r. (I PZP 59/92, OSNCP 1993, nr 4, poz. 49) Sąd Najwyższy wskazał, iż pracodawcami są nie tylko Główny Inspektorat Pracy, lecz także okręgowe inspektoraty pracy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 23 maja 1993 r. (I PZP 30/93, OSNCP 1994, nr 6, poz. 123) pracodawcą osób zatrudnionych w sądach i prokuratu- Krzysztof Rączka 23 www.lexisnexis.pl Art. 3 Dział pierwszy. Przepisy ogólne rach nie jest państwo ani Ministerstwo Sprawiedliwości, lecz dany sąd lub pro- kuratura. Orzeczenie to zostało potwierdzone w wyroku Sądu Najwyższego z 19 wrześ nia 1996 r. (I PRN 101/95, OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 112, w za- sadzie z aprobującą glosą Z. Hajna, OSP 1997, nr 7, poz. 112), w myśl którego pracodawcą prezesa sądu rejonowego nie jest ani Skarb Państwa, ani też prezes sądu wojewódzkiego, lecz sąd, w którym pełni on swoją funkcję. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2000 r. (I PKN 562/99, OSP 2000, z. 11, poz. 175) pracodawcą w rozumieniu art. 3 jest amba- sada państwa obcego zatrudniająca pracowników; w tej sytuacji ambasada nie korzysta z immunitetu dyplomatycznego. 3. Zdolność do zatrudniania pracowników ma każda osoba fi zyczna, niezależnie od tego, czy ma zdolność do czynności prawnych, czy też jej nie ma, czy też wreszcie jest w niej ograniczona. Za osobę niemającą zdolności do czynności prawnych tych czynności w sferze stosunków pracy dokonuje jej przedstawiciel ustawowy (por. art. 14 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), w przypadku zaś osoby ogra- niczonej w zdolności do dokonywania czynności prawnych w sferze stosunków pracy potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego (por. art. 17 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), chyba że zachodzą okoliczności przewidziane w art. 18 k.c. W wyroku z 22 sierpnia 2003 r. (I PK 284/02, OSNP 2004, nr 17, poz. 297) Sąd Najwyższy orzekł, że pracodawcą w rozumieniu art. 3 jest przedsiębiorca, który jako osoba fi zyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewi- dencji działalności gospodarczej, nie zaś prowadzone przez niego przedsiębior- stwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 551 k.c.). Zgodnie z art. 460 § 1 k.p.c. zdolność sądową i procesową mają nie tylko osoba prawna i osoba fi zyczna, lecz także pracodawca będący jednostką organiza- cyjną niemającą osobowości prawnej. 4. Źródłem kodeksowej defi nicji pracodawcy jest koncepcja zarządcza, zgodnie z którą podmiotowość pracodawczą przyznaje się jednostce organizującej pracę. W krajach zachodnich zaś za pracodawcę uznaje się generalnie bądź osobę prawną, bądź osobę fi zyczną, zgodnie z koncepcją właś cicielską. Panująca w prawie polskim koncepcja zarządcza spotyka się w literaturze przedmiotu z krytyką, przede wszystkim dlatego, że w przypadku jednostek wewnętrznych osób prawnych prowadzi do oderwania „nominalnego pracodawcy” od „praco- dawcy realnego”, którym jest osoba prawna, co może się okazać niekorzystne dla pracownika (por. zwłaszcza Z. Hajn, Pojęcie pracodawcy po nowelizacji ko- deksu pracy, cz. I i II, PiZS 1997, nr 5 i 6). 5. Okreś lenie pracodawcy zawarte w art. 3 ma nie tylko aspekt potencjalny (wskazanie, kto może być pracodawcą), lecz przede wszystkim aspekt realny, 24 Krzysztof Rączka www.lexisnexis.pl Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 31 a mianowicie pracodawcą jest podmiot zatrudniający pracowników. Dosłowne rozumienie tego przepisu wskazywałoby, iż bez „włas nego substratu osobo- wego” żadna jednostka organizacyjna nie mogłaby być uznana za podmiot zatrudniający (por. K. Kolasiński, Zdolność prawna zakładu pracy, PiP 1978, nr 7, s. 7; także Z. Hajn, Glosa do wyroku SN z 19 kwietnia 1979 r., I PR 16/79, OSPiKA 1981, nr 1, poz. 19), zatem dany podmiot przestaje być pracodawcą w momencie rozwiązania stosunku pracy z ostatnim pracownikiem. Należy jednak uznać, że mamy do czynienia z pewnym skrótem myślowym, sam bo- wiem fakt rozwiązania stosunków pracy ze wszystkimi pracownikami nie po- woduje utraty statusu pracodawcy przez dany podmiot. Status ten posiada on w stosunku do byłych pracowników, aż do chwili wywiązania się ze wszystkich zobowiązań związanych z zakończonymi stosunkami pracy, chyba że zostanie przeprowadzone i zakończone postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne. 6. Status pracodawcy odnosi się nie tylko do indywidualnych stosunków pracy, lecz także do zbiorowych stosunków pracy. Należy pamiętać, iż pracodawca m.in. może być stroną zakładowego układu zbiorowego pracy, ustanawia regu- lamin pracy i regulamin wynagradzania, może być stroną zakładowego sporu zbiorowego. Art. 31. CZYNNOŚCI Z ZAKRESU PRAWA PRACY 31Art. 31. § 1. Za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządza- jący tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba. § 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracodawcy będącego osobą fi - zyczną, jeżeli nie dokonuje on osobiście czynności, o których mowa w tym przepisie. 1. W art. 31 w sposób syntetyczny i elastyczny ujęto kwestię reprezentacji praco- dawcy w sprawach z zakresu prawa pracy. Przed nowelizacją Kodeksu pracy z 2 lutego 1996 r. wprowadzającą art. 31 obowiązywała w tym zakresie zasada jednoosobowego kierownictwa, wyra- żona w uchylonym art. 4. Zasada jednoosobowego kierownictwa okazała się niewystarczająca w nowych realiach. Po pierwsze, na rynku pracy w znacznej liczbie pojawili się pracodawcy funkcjonujący w ramach form prawno-organi- zacyjnych zarządzanych przez organy kolegialne: spółki handlowe, stowarzy- szenia, fundacje itd. Po drugie, dopuszcza się możliwość sprawowania zarządu jednostki organizacyjnej przez osoby prawne (por. art. 45a ustawy z 25 wrze- ś nia 1991 r. o przedsiębiorstwach państwowych, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1384 ze zm.). Po trzecie, w imieniu pracodawcy może działać osoba fi - zyczna niebędąca pracownikiem danego zakładu pracy, np. syndyk masy upa- Krzysztof Rączka 25 www.lexisnexis.pl Art. 31 Dział pierwszy. Przepisy ogólne dłościowej (por. wyrok SN z 18 czerwca 2002 r., I PKN 171/01, OSNP 2004, nr 7, poz. 121), czy też likwidator, jeżeli funkcji syndyka lub likwidatora nie powierzono osobie prawnej, albo też zarząd spółki, jeżeli jego członkowie nie pozostają z nią w stosunku pracy. Art. 31 § 1 stanowi, iż za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną działa osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba. W odniesieniu do pracodawców będących osobami prawnymi przyjęto szerszą formę reprezentacji, zgodnie z art. 38 k.c., osoba prawna bowiem działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. O ile więc w stosunkach cywilnoprawnych osoba prawna może działać tylko przez swoje organy statutowe, o tyle w stosunkach pracy jako pracodawca może ona działać także przez inną wyznaczoną osobę. Regułą jest, że w sprawach z zakresu prawa pracy pracodawca będący jednostką organizacyjną działa przez osobę lub organ zarządzający, jednak za takiego pracodawcę może działać także inna wyznaczona osoba. Wyznaczenie to może być dokonane bądź w przepisie prawa, bądź w statucie albo innym akcie ustro- jowym lub porządkowym, wreszcie może być następstwem udzielenia danej osobie pełnomocnictwa. Jeżeli chodzi o wyznaczenie ustawowe, to zgodnie z art. 210 i 379 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu, jak rów- nież w sporze z nim, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjo- nariuszy). Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok z 21 marca 2001 r. (I PKN 322/00, OSNAPiUS 2002, nr 24, poz. 600), w którym Sąd Najwyższy stwier- dził, iż do osoby zatrudnionej na stanowisku członka zarządu spółki nie sto- suje się nieobowiązujących już art. 203 i 374 k.h. (obecnie art. 210 i 379 k.s.h.), z chwilą jej odwołania (w rozumieniu przepisów nieobowiązującego Kodeksu handlowego – obecnie Kodeksu spółek handlowych) z funkcji członka zarządu, chociaż nadal pozostaje w stosunku zatrudnienia na stanowisku członka za- rządu, okreś lonym umową o pracę. Z kolei stosownie do art. 173 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) syndyk z mocy prawa obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. W ramach tych działań syndyk dokonuje też czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 24 marca 1994 r., I PZP 5/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 4, z glosą M. Gersdorf, OSP 1995, nr 3, poz. 48, s. 107). Jeżeli syndyk nadal prowadzi przedsiębiorstwo w celu zaspokojenia wierzycieli z uzyskiwanych dochodów, to jest on również upoważniony do działania za upa- dłego w sprawach z zakresu prawa pracy (por. J. Iwulski, K. Jaśkowski, Ustawa 26 Krzysztof Rączka www.lexisnexis.pl Rozdział I. Przepisy wstępne Art. 31 o zwolnieniach grupowych, Warszawa 1995, s. 43 i n.). Na podstawie zaś § 48 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listo pada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 170 ze zm.) do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy za przedsiębiorstwo państwowe w stanie likwidacji upoważniony jest jego likwidator. Wyznaczenie osoby działającej za pracodawcę będącego jednostką organiza- cyjną może być dokonane w akcie ustrojowym lub porządkowym tej jednostki. Przykładowo, statut spółki akcyjnej może wskazywać, iż czynności w spra- wach z zakresu prawa pracy za spółkę jako pracodawcę dokonuje prezes jej zarządu. Wyznaczenie może wreszcie być następstwem udzielenia danej osobie pełnomocnictwa (por. art. 96 i 98 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). W wyroku z 10 wrześ nia 1998 r. (I PKN 286/98, OSNAPiUS 1999, nr 18, poz. 585) Sąd Najwyższy stwierdził, iż w regulaminie pracy spółki z ograniczoną odpowie- dzialnością możliwe jest wyznaczenie na podstawie art. 31 k.p. osoby do do- konywania czynności z zakresu prawa pracy w sposób odmienny niż przewi- dziany w nieobowiązującym już art. 199 k.h. (obecnie art. 205 k.s.h.). Z kolei w postanowieniu z 12 października 2000 r. (I PKN 536/2000, OSNAPiUS 2002, nr 10, poz. 241) Sąd Najwyższy stwierdził, iż organ lub osoba, która na podstawie przepisów prawa lub statutu zarządza jednostką organizacyjną będącą pracodawcą, może wyznaczyć inną osobę do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy. W takiej sytuacji wyznaczenie innej osoby dokonującej czynności z zakresu prawa pracy następuje przez złożenie oświadczenia woli pracodawcy i wyrażenia na to zgody przez tę osobę. W wyroku z 7 grudnia 2012 r. (II PK 121/2012, Lex Polonica nr 5044959) Sąd Najwyższy stwierdził, że w stosunkach pracy w zakresie zasad reprezentacji pracodawcy pierwszeń- stwo mają regulacje prawa pracy (art. 31), a wyznaczenie osoby do dokony- wania za pracodawcę czynności prawnych z zakresu prawa pracy może na- stąpić w każdy sposób dostatecznie ujawniający taką wolę reprezentowanego. Biorąc to pod uwagę, należy uznać, że uchwała zarządu spółdzielni upoważ- niająca członka rady nadzorczej do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę, podjęta na wspólnym posiedzeniu zarządu i rady nadzorczej, stanowi umocowanie (wyznaczenie tej osoby do dokonania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 31 § 1. Na mocy § 2 również za pracodawcę będącego osobą fi zyczną może działać inny podmiot, jeżeli osoba ta nie dokonuje osobiście czynności w sprawach z za- kresu prawa pracy. W szczególności pracodawca będący osobą fi zyczną może dać pełnomocnictwo do działania w tym zakresie innej osobie. Wypada jednak wskazać, że za pracodawcę niemającego zdolności do czynności prawnych działają rodzice (por. art. 98 § 1 k.r.o.) lub opiekun (por. art. 13 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), za pracodawcę zaś mającego ograniczoną zdolność do czynności prawnych – rodzice lub kurator (por. art. 16 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Krzysztof Rączka 27 www.lexisnexis.pl Art. 4–5 Dział pierwszy. Przepisy ogólne Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z 22 lipca 1998 r. (I PKN 223/98, OSNAPiUS 1999, nr 16, poz. 509), zgodnie z którym, jeżeli wynagrodzenie pracownika ustalił nieuprawniony do tego organ, ważność tej czynności zależy od potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została doko- nana (art. 103 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Przyjęcie domniemania, że rzekomy pełnomocnik działał zgodnie z wolą osoby uprawnionej, jest dopuszczalne wtedy, gdy taki wniosek da się wyprowadzić z innych ustalonych przez sąd faktów (art. 231 k.p.c.). 2. Zakres reprezentacji pracodawcy obejmuje dokonywanie czynności „w spra- wach z zakresu prawa pracy”. Użycie tego ogólnego zwrotu z jednej strony oznacza, iż chodzi tu o czynności w szerokim tego słowa znaczeniu, a więc zarówno czynności prawne, jak i inne działania powodujące skutki prawne. Z drugiej zaś strony chodzi nie tylko o czynności z zakresu indywidualnego prawa pracy, np. dotyczące nawiązania stosunku pracy, zmiany jego treści czy też rozwiązania go, lecz także o czynności z zakresu zbiorowego prawa pracy, np. zawarcie układu zbiorowego pracy czy też reprezentowanie pracodawcy w sporze zbiorowym. Art. 4 (uchylony). 4–5Art. 4 statuował zasadę jednoosobowego kierownictwa w zakresie reprezen- tacji zakładu pracy jako podmiotu zatrudniającego. Jego uchylenie wiąże się z dużą różnorodnością form prawno-organizacyjnych, w których ramach dzia- łają pracodawcy. Wśród nich znaczące miejsce zajmują podmioty, które są za- rządzane i kierowane przez organy kolegialne (spółki handlowe, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia itd.). Trudno byłoby wobec nich utrzymywać zasadę jednoosobowego kierownictwa w stosunkach pracy, gdyż byłoby to niczym nieuzasadnione i niepotrzebne ograniczanie ich autonomii. Ponadto z art. 4 wynikało, iż funkcje kierownicze mogła pełnić osoba będąca pracownikiem, tymczasem w danych warunkach za pracodawcę może działać podmiot nie- mający tego statusu. Nowe uregulowanie reprezentacji pracodawcy w stosun- kach pracy zarówno indywidualnych, jak i zbiorowych znajdujemy w art. 31. Art. 5. PRAGMATYKI PRACOWNICZE 5Art. 5. Jeżeli stosunek pracy okreś lonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nie uregulo- wanym tymi przepisami. Art. 5 expressis verbis wyraża na płaszczyźnie prawa pracy zasadę lex specialis derogat legi generali, ustanawia on mianowicie regułę pierwszeństwa regulacji szczególnych i pomocniczej roli Kodeksu pracy w stosunku do tych unormowań. Odnosi się ona zarówno do pragmatyk pracowniczych, jak i układów zbioro
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks pracy. Komentarz. Wydanie 3
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: