Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00212 005497 13610805 na godz. na dobę w sumie
Kodeks pracy. Wydanie 36 - ebook/pdf
Kodeks pracy. Wydanie 36 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Język publikacji:
ISBN: 978-83-255-6597-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Seria „żółtych broszur”, pogrupowana jest tematycznie według poszczególnych gałęzi prawa. Adresowana jest do prawników, pracowników państwowej i samorządowej administracji, przedsiębiorców, studentów i wszystkich, dla których znajomość obowiązujących przepisów stanowi warunek prawidłowego wykonywania zawodu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

TEKSTY USTAW BECKA Kodeks pracy Polecamy inne nasze publikacje z zakresu prawa pracy: Pod red. Wojciecha Muszalskiego KODEKS PRACY. KOMENTARZ, wyd. 9 Duże Komentarze Becka Jerzy Wratny KODEKS PRACY. KOMENTARZ, wyd. 5 Komentarze Becka Ludwik Florek PRAWO PRACY, wyd. 15 Podręczniki Prawnicze Andrzej Marian Świątkowski KODEKS PRACY. KOMENTARZ, wyd. 4 Komentarze Kodeksowe Krzysztof Walczak, Jerzy Wratny ZBIOROWE PRAWO PRACY. KOMENTARZ Komentarze Becka KODEKS PRACY, wyd. 42 Twoje Prawo www.ksiegarnia.beck.pl Kodeks pracy i inne akty prawne Teksty jednolite wraz z wprowadzeniem Profesora dr. hab. Ludwika Florka oraz z indeksem rzeczowym 36. wydanie WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2014 Kodeks pracy i inne akty prawne 36. wydanie Stan prawny: 1 sierpnia 2014 r. Redakcja: Aneta Flisek © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Informacje wydawcy: Spisy treści poszczególnych ak- tów oraz tytuły artykułów umieszczone w nawia- sach kwadratowych pochodzą od redakcji. Są one, tak jak i przypisy, chronione prawem autorskim. Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-6596-1 ISBN e-book 978-83-255-6597-8 Spis treści 1 161 171 173 183 Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII Wprowadzenie – Prof. dr hab. Ludwik Florek . . . . . . . . . . . . . . . IX 1. Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Przepisy wprowadzające Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 142) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 paździer- nika 2012 r. (Dz.U. 2012, poz. 1110) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw z dnia 28 maja 2013 r. (Dz.U. 2013, poz. 675) – wyciąg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych z dnia 9 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 166, poz. 1608) . . . . . . . . . . . . . . . 6. Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni- kami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracow- ników z dnia 13 marca 2003 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 844) . . . . 7. Ustawa o związkach zawodowych z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 234) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Ustawa o organizacjach pracodawców z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 235) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z dnia 23 maja 1991 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 236) . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Ustawa o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji z dnia 7 kwietnia 2006 r. (Dz.U. Nr 79, poz. 550) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Ustawa o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Go- spodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego z dnia 6 lipca 2001 r. (Dz.U. Nr 100, poz. 1080) . . . . . . . . . . 12. Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych z dnia 4 marca 1994 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 163) . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewy- płacalności pracodawcy z dnia 13 lipca 2006 r. (Dz.U. Nr 158, poz. 1121) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 193 219 227 201 235 259 269 V Spis treści 14. Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwiet- nia 2007 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 589) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w spra- wach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadze- nia akt osobowych pracownika z dnia 28 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 62, poz. 286) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania z dnia 15 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 60, poz. 282) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzie- lania pracownikom zwolnień od pracy z dnia 15 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 60, poz. 281) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, usta- lania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwa- lentu pieniężnego za urlop z dnia 8 stycznia 1997 r. (Dz.U. Nr 2, poz. 14) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego z dnia 19 września 2013 r. (Dz.U. 2013, poz. 1139) . . . . . . . 20. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wyna- grodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy z dnia 29 maja 1996 r. (Dz.U. Nr 62, poz. 289) . . . . . . 295 339 353 359 365 371 375 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 VI Wykaz skrótów Liczby w nawiasach oznaczają pozycję w spisie treści. DokStosPrR . . . . . . . Rozporządzenie MPiPS w sprawie zakresu prowa- dzenia przez pracodawców dokumentacji w spra- wach związanych ze stosunkiem pracy oraz spo- sobu prowadzenia akt osobowych pracownika (15) FundŚwSocU . . . . . . Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych (12) InfPracU . . . . . . . . . Ustawa o informowaniu pracowników i przepro- wadzaniu z nimi konsultacji (10) KP . . . . . . . . . . . . . . Kodeks pracy (1) KPPW . . . . . . . . . . . Przepisy wprowadzające Kodeks pracy (2) KPZmU . . . . . . . . . . Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks pracy (3)–(4) ObliczWynagrR . . . . Rozporządzenie MPiPS w sprawie sposobu usta- lania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wy- równawczych do wynagrodzenia oraz innych na- leżności przewidzianych w Kodeksie pracy (20) OchrRoszczPrU . . . . Ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w ra- zie niewypłacalności pracodawcy (13) OPracodU . . . . . . . . Ustawa o organizacjach pracodawców (8) PIPU . . . . . . . . . . . . Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (14) PracTymU . . . . . . . . Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczaso- wych (5) SporyZbiorU . . . . . . Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (9) ŚwiadectwaR . . . . . . Rozporządzenie MPiPS w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (16) TKomisjaU . . . . . . . Ustawa o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno- Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (11) UrlopWychR . . . . . . Rozporządzenie MGPiPS w sprawie szczegóło- wych warunków udzielania urlopu wychowaw- czego (19) VII Wykaz skrótów UrlopWypoczR . . . . . Rozporządzenie MPiPS w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustala- nia i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (18) UsprawiedNieobR . . . Rozporządzenie MPiPS w sprawie sposobu uspra- wiedliwiania nieobecności w pracy oraz udziela- nia pracownikom zwolnień od pracy (17) ZwGrupU . . . . . . . . Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn nie- dotyczących pracowników (6) . . . . . . . . . . . . . Monitor Polski ZwZawU . . . . . . . . . Ustawa o związkach zawodowych (7) Dz.U. . . . . . . . . . . . . Minister Edukacji Narodowej MGiP . . . . . . . . . . . Minister Gospodarki i Pracy MPiPS . . . . . . . . . . . Minister Pracy i Polityki Socjalnej M.P. MPS . . . . . . . . . . . . Minister Polityki Społecznej MZ . . . . . . . . . . . . . Minister Zdrowia OSNCP . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izby Cywilnej i Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych OSPiKA . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitra- PiZS . . . . . . . . . . . . Praca i Zabezpieczenie Społeczne żowych VIII Wprowadzenie Prof. dr hab. Ludwik Florek Uniwersytet Warszawski Spis treści X I. Uwagi ogólne o źródłach prawa pracy . . . . . . . XI II. Konstytucja RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII III. Kodeks pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIV IV. Zmiany Kodeksu pracy przed 1996 r. . . . . . . . . XIV V. Nowelizacja Kodeksu pracy w 1996 r. . . . . . . . XV VI. Nowelizacja Kodeksu pracy w 2000 r. . . . . . . . XV VII. Zmiany Kodeksu pracy w 2001 r. . . . . . . . . . . XVII VIII. Nowelizacja Kodeksu pracy w 2002 r. . . . . . . . XVIII IX. Zmiany Kodeksu pracy w 2003 r. . . . . . . . . . . XX X. Zmiany Kodeksu pracy w latach 2004–2014 . . . XXIV XI. Ustawy z zakresu prawa pracy . . . . . . . . . . . . XXV XII. Akty wykonawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXVI XIII. Pragmatyki służbowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXVII XIV. Prawo spółdzielcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XV. Układ zbiorowy pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXVII XVI. Porozumienia zbiorowe . . . . . . . . . . . . . . . . . XXVIII XXIX XVII. Regulamin pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXX XVIII. Regulamin wynagradzania . . . . . . . . . . . . . . . XXX XIX. Źródła zbiorowego prawa pracy . . . . . . . . . . . . XX. Kodeks cywilny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XXXII XXI. Umowy międzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . XXXIII XXXV XXII. Prawo pracy Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . Niniejszy zbiór obejmuje podstawowe źródła prawa pracy: Kodeks pracy, najważniejsze ustawy i przepisy wykonawcze do Kodeksu pracy. Rozbudowana i złożona materia prawa pracy powoduje, iż nierzadko dla ustalenia praw i obowiązków pracodawców i pracowników należy sięgnąć do innych źródeł prawa pracy. Wprowadzenie ma ułatwić Czy- telnikowi poszukiwanie regulacji prawnej danego zagadnienia i usta- lenie stanu prawnego w razie kolizji źródeł prawa. IX Wprowadzenie I. Uwagi ogólne o źródłach prawa pracy Źródła prawa pracy są aktami prawnymi o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Oznacza to, że są one adresowane do wszystkich pra- cowników lub ich grup, a nie pojedynczych osób i obejmują powta- rzające się sytuacje, określone w przepisie. Na podstawie tych aktów pracownik może bezpośrednio dochodzić swoich uprawnień (źródła prawa w znaczeniu węższym). W znaczeniu szerszym przez źródła prawa pracy rozumie się tez akty prawne, które wpływają na treść źródeł prawa w znaczeniu węższym, co dotyczy zwłaszcza prawa eu- ropejskiego i międzynarodowego (z wyjątkiem norm o bezpośrednim działaniu w prawie polskim). Artykuł 9 KP zawiera ustawową defini- cję prawa pracy (dla potrzeb kodeksu). Opiera się ona na wyliczeniu aktów prawnych, które wchodzą w zakres prawa pracy: Kodeks pracy, inne ustawy oraz akty wykonawcze określające prawa i obowiązki pra- cowników i pracodawców, układy zbiorowe pracy i inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe oraz regulaminy i statuty, określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Prawo pracy reguluje także wiele innych zagadnień związanych z wykonywaniem pracy zarobkowej, które nie stanowią bezpośrednio praw i obowiązków pracowników i pracodawców jako stron stosunku pracy. Tym samym do jego źródeł zalicza się także akty prawne, które regulują inne stosunki prawne związane z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, czego przykładem są akty normujące stosunki pomię- dzy pracodawcami a związkami zawodowymi, państwowy nadzór nad warunkami pracy czy sprawy związane z zatrudnieniem i bezrobociem. System źródeł prawa pracy jest bardziej złożony niż system źródeł większości innych dziedzin prawa. Najogólniej biorąc źródła prawa pracy da się podzielić na powszechne, które są znane innym dzia- łom prawa i właściwe tylko prawu pracy. Do źródeł powszechnie obowiązujących zaliczamy akty prawne stanowione przez państwo, a w szczególności Konstytucję RP, ustawy, ratyfikowane umowy mię- dzynarodowe i rozporządzenia wydawane na podstawie ustaw i w celu ich wykonania (por. art. 87 Konstytucji RP). W zakresie stosunków pracy te ostatnie są wydawane przede wszystkim przez Radę Ministrów oraz ministra właściwego do spraw pracy. Do źródeł tych stosujemy ogólne zasady wypływające z Konstytucji RP, co dotyczy zwłaszcza ich wejścia w życie, hierarchii czy podziału materii legislacyjnej oraz warunków ich zawierania, ratyfikowania i wypowiadania (umowy mię- dzynarodowe) czy wydawania (rozporządzenia). Do źródeł właściwych prawu pracy, a nie znanych innym działom prawa, zaliczamy przede wszystkim układy zbiorowe pracy i porozu- X Wprowadzenie mienia zbiorowe, jak również regulaminy pracy i regulaminy wyna- gradzania. W mniejszym zakresie prawa i obowiązki stron stosunku pracy regulowane są także statutami. Regulaminy są wydawane przez pracodawcę samodzielnie lub ze związkami zawodowymi i obejmują pracowników jednego zakładu pracy. Dotychczasowa praktyka za- wierania układów zbiorowych pracy wskazuje również na to, iż prze- ważająca ich część jest zawierana na szczeblu zakładu pracy. Układy zbiorowe pracy, jak również po części regulaminy tworzone wspólnie ze związkami zawodowymi, mają charakter porozumień (umów) okre- ślających warunki pracy i płacy. Stąd też niekiedy są one nazywane umownym lub też autonomicznym prawem pracy. To ostatnie okre- ślenie wynika z tego, iż wymienione akty prawne są tworzone przez strony zbiorowych stosunków pracy, niezależnie od państwa. Taki sam charakter mają inne porozumienia zbiorowe, zawierane na podstawie przepisów ustawy. Źródła będące wynikiem porozumienia pomiędzy pracodawcą a związkami zawodowymi stanowią nie tylko wzajemne zobowiąza- nia ich stron, ale i bezpośrednio kształtują sytuację pracowników. Tym samym pracownik może dochodzić swoich uprawnień wynikających z takich aktów prawnych w taki sam sposób, jak ich dochodzi z prze- pisów stanowionych przez państwo. Artykuł 9 § 2 i 3 KP określa także hierarchię źródeł prawa. W szczególności postanowienia układu i porozumienia zbiorowego nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż ustawy i prze- pisy wydane na ich podstawie. Również postanowienia układu zakła- dowego nie mogą być mniej korzystne niż układu ponadzakładowego (art. 24126 § 1 KP). Natomiast postanowienia regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż ustawy i prze- pisy wykonawcze, układy i porozumienia zbiorowe. Jak z tego wynika relacja pomiędzy poszczególnymi źródłami prawa oparta jest na zasa- dzie uprzywilejowania pracownika, noszącej również nazwę zasady korzystności. II. Konstytucja RP Konstytucja RP jest najwyżej usytuowanym w hierarchii źródłem prawa, także dla prawa pracy. Pracownicy lub osoby ubiegające się o pracę mogą powoływać się bezpośrednio na jej przepisy, o ile sama Konstytucja RP nie ogranicza swego bezpośredniego stosowania, po- przez odesłanie do ustawy. Również sądy obowiązane są orzekać na podstawie tych przepisów, dając im pierwszeństwo przed przepisami XI Wprowadzenie prawa pracy, które byłyby niezgodne z Konstytucją RP. Jeżeliby do- szło do naruszenia konstytucyjnych wolności czy praw, to każdy może wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego, na warunkach przewi- dzianych w art. 79 Konstytucji RP. Uznanie Konstytucji za najwyższe prawo Rzeczypospolitej Polskiej oznacza też, iż wszystkie akty prawne z zakresu prawa pracy muszą być z nią zgodne. Niezgodność ustaw z Konstytucją RP może być stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny, którego orzeczenia mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Może to następować również na wniosek każdego sądu, jeżeli rozstrzygnięcie toczącej się przed nim sprawy zależy od oceny zgodności danego aktu normatyw- nego z Konstytucją RP. W sprawach ze stosunku pracy wnioski w tym zakresie mogą zgłaszać do Trybunału między innymi ogólnokrajowe organy związków zawodowych i organizacji pracodawców. Akty nor- matywne z zakresu prawa pracy dotyczą bowiem spraw objętych ich zakresem działania, jak tego wymaga art. 191 ust. 2 Konstytucji RP. Rzeczywiste znaczenie Konstytucji RP dla prawa pracy wynika z faktu, iż zawiera ona liczne przepisy odnoszące się do stosunków pracy. Można je podzielić na trzy grupy: 1) o charakterze ogólnym, które dotyczą między innymi stosunków pracy, 2) regulujące niektóre uprawnienia pracownicze oraz 3) określające podstawy zbiorowego prawa pracy (o czym mowa w części dotyczącej zbiorowych źródeł prawa pracy). Przepisy o charakterze ogólnym mają po części charakter ustro- jowy (wyznaczają cele państwa) i z reguły odnoszą się do wielu in- stytucji prawa pracy. Należy do nich w szczególności zasada sprawie- dliwości społecznej, społecznej gospodarki rynkowej, ochrony pracy i dialogu społecznego, jak również zasada równości (często powoły- wana przed Trybunałem Konstytucyjnym), ochrony godności i prywat- ności człowieka. Konstytucyjne gwarancje indywidualnych stosunków pracy obej- mują trzy grupy zagadnień. Po pierwsze, wolność osobista znajduje swoje uszczegółowienie w odniesieniu do pracy (wolność pracy). Po drugie, inne konstytucyjne gwarancje praw człowieka i obywatela od- noszą się także do stosunków pracy. Po trzecie, Konstytucja zapewnia niektóre podstawowe uprawnienia pracownicze, jak prawo do minimal- nego wynagrodzenia, prawo do wypoczynku czy prawo do bezpiecz- nych i higienicznych warunków pracy a także zakaz stałego zatrudnia- nia dzieci do lat 16. XII III. Kodeks pracy Wprowadzenie Kodeks pracy jest najważniejszym źródłem prawa pracy. Formalnie biorąc, ma on taką samą rangę, jak i pozostałe ustawy z zakresu prawa pracy, lecz faktycznie pełni on szczególną rolę w tej dziedzinie prawa. Kodeks pracy obejmuje podstawowe zasady prawa pracy, które sta- nowią wytyczne legislacyjne i reguły interpretacyjne dla pozostałych źródeł prawa pracy. Definiuje on też podstawowe pojęcia i instytucje prawa pracy (jak na przykład pracodawca, pracownik, umowa o pracę, itd.), które są wykorzystywane przez pozostałe ustawowe źródła prawa pracy, o ile nie normują ich one odmiennie. Kodeks znajduje zastosowanie do wszystkich stosunków pracy, cho- ciaż w niejednakowym stopniu. W stosunku do pracowników zatrud- nionych w gospodarce (przemysł, handel, usługi), to jest w praktyce do znacznej większości zatrudnionych, Kodeks pracy stanowi podsta- wowe źródło prawa pracy. Reguluje on przeważającą część ich sta- tusu prawnego. Poza tym, inne źródła prawa mające zastosowanie do tych pracowników nie mogą być mniej korzystne niż przepisy Kodeksu pracy (art. 9 § 2 i 3 KP). Kodeks pracy jest podstawowym źródłem prawa pracy zarówno w stosunku do pracowników zatrudnionych na podstawie umowy, jak i pracowników z powołania (na mocy art. 69 KP stosuje się do nich przepisy dotyczące umowy o pracę), a także pra- cowników z wyboru (poza służbą publiczną). Jeśli chodzi o pracowników szeroko rozumianego sektora pu- blicznego, to tradycyjnie ich stosunki pracy regulowane są odręb- nymi aktami prawnymi zwanymi pragmatykami służbowymi. Zgodnie z art. 5 KP stosuje się do nich przepisy Kodeksu pracy w zakresie nieuregulowanym przepisami pragmatyk. Oznacza to, iż Kodeks pracy stanowi dla tych grup pracowników uzupełniające źródło prawa pracy. Znajduje on bowiem zastosowanie tylko w takim zakresie, w jakim dana kwestia nie jest regulowana odmiennie pragmatyką służbową. Po wtóre, nie obowiązuje tutaj zasada, iż regulacja zawarta w pragmatyce służbowej nie może być mniej korzystna niż Kodeks pracy. W prak- tyce odnosi się to przede wszystkim do pracowników mianowanych, ponieważ stosunek pracy pracowników umownych (kontraktowych) za- trudnionych w służbie publicznej podlega również w przeważającym stopniu przepisom Kodeksu pracy. Kodeks pracy nie obejmuje całej materii prawa pracy lecz przede wszystkim prawo stosunku pracy. Z tego zresztą punktu widzenia my- ląca może być jego systematyka, zgodnie z którą jedynie dział drugi nosi nazwę stosunek pracy, podczas gdy w rzeczywistości również działy III–X regulują treść stosunku pracy. Ponadto Kodeks pracy re- XIII Wprowadzenie guluje układy zbiorowe pracy, rozpatrywanie sporów o roszczenia pra- cowników ze stosunku pracy, odpowiedzialność za wykroczenia prze- ciwko prawom pracownika, przedawnienie roszczeń oraz grupową or- ganizację pracy. IV. Zmiany Kodeksu pracy przed 1996 r. Kodeks pracy był kilkakrotnie nowelizowany od 1974 roku. Najważ- niejsze zmiany Kodeksu przed 1996 r. dotyczyły: 1) likwidacji komisji rozjemczych i odwoławczych oraz przekazania, rozstrzygania sporów ze stosunku pracy sądom pracy, z czym łą- czyło się także przeniesienie procedury rozstrzygania sporów do Kodeksu postępowania cywilnego (1985 r.), 2) nowelizacji przepisów o układach zbiorowych pracy (1986 r. i 1994 r.), 3) zmiany przepisów związanych z przekształceniami gospodar- czymi zakładów pracy i dopuszczeniem pluralizmu związkowego (1989 r.), 4) kilkakrotnego nowelizowania przepisów dotyczących postępowa- nia w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika, 5) dodania do Kodeksu działu czternastegoa poświęconego grupowej organizacji pracy (1989 r.), 6) wprowadzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy (1991 r.), 7) wprowadzenia wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy (1995 r.). V. Nowelizacja Kodeksu pracy w 1996 r. Nowelizacja Kodeksu pracy z 1996 roku stanowiła najbardziej roz- ległą i konsekwentną ze wszystkich dotychczasowych. Jak o tym mowa powyżej, poprzednie zmiany Kodeksu, z wyjątkiem tej z kwiet- nia 1989 roku, dotyczyły tylko niektórych jego instytucji. Noweliza- cja z 1996 r. objęła praktycznie, chociaż w niejednakowym stopniu, wszystkie działy Kodeksu i dotyczyła większości jego przepisów. Nie było to jednak stworzenie nowego aktu prawnego (przewidziane do następnego etapu tzw. rekodyfikacji), lecz jedynie szeroko zakrojona zmiana Kodeksu. Został zachowany bowiem zakres Kodeksu, jego układ, większość zasad i podstawowych instytucji prawa pracy. Znowelizowany Kodeks pracy zrównał sytuację pracodawców, ustanawiając takie same prawa i obowiązki dla wszystkich podmio- tów zatrudniających, niezależnie od charakteru ich własności i formy XIV Wprowadzenie organizacyjnej. Służyło temu również wprowadzenie jednolitego poję- cia „pracodawca” zamiast dotychczas używanych pojęć „zakład pracy” i „osoba fizyczna zatrudniająca pracowników”. Pomimo upływu wielu lat nie jest to jednak używane konsekwentnie w innych aktach praw- nych. Kodeks zmienił sytuację prawną stron stosunku pracy, w tym zwłasz- cza polepszył sytuację pracowników. Z drugiej strony Kodeks udzie- lił ochrony tym interesom pracodawców, które stały się ważne w wa- runkach konkurencji rynkowej, co dotyczy zwłaszcza zakazu konku- rencji ze strony pracowników, który może być rozciągnięty także na okres po zakończeniu stosunku pracy (art. 1011−4). Kodeks określił również pracowniczy obowiązek przestrzegania tajemnicy (służbowej), obejmując nim wszelkie informacje, których ujawnienie mogłoby na- razić pracodawcę na szkodę (art. 100 § 2 pkt 5). VI. Nowelizacja Kodeksu pracy w 2000 r. Ustawa nowelizująca Kodeks z listopada 2000 r. zmieniła zasadni- czo dział jedenasty Kodeksu, poświęcony układom zbiorowym pracy. Najważniejsze z tych zmian dotyczyły następujących aspektów układu zbiorowego pracy (uzp): 1) uchylenie ograniczeń przedmiotowych, 2) utrudnienie rozwiązywania uzp (uchylone wyrokiem TK z 18.11.2002 r., K 37/01), 3) możliwość zgłoszenia zastrzeżenia, iż uzp został zawarty z naru- szeniem przepisów i wykreślenia go z rejestru, 4) generalizacja uzp, 5) reprezentatywność związków zawodowych na szczeblu zakłado- wym, 6) możliwość zgłoszenia zastrzeżeń dotyczących reprezentatywności zakładowej organizacji związkowej, 7) zawieszenie stosowania układu, 8) zawarcie uzp przez kilku pracodawców wchodzących w skład tej samej osoby prawnej. VII. Zmiany Kodeksu pracy w 2001 r. Ustawa nowelizująca Kodeks z marca 2001 r. skróciła czas pracy do przeciętnie 40 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy (w przyję- tym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy). Wpro- wadzenie norm czasu pracy przewidzianych w ustawie nie spowodo- wało obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego pracownikowi XV Wprowadzenie w stałej miesięcznej wysokości. Składniki wynagrodzenia określone w inny sposób uległy podwyższeniu w stopniu zapewniającym zacho- wanie przez pracownika wynagrodzenia nie niższego niż dotychczas otrzymywane. Ustawa z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. Nr 111, poz. 1194) zmieniła przepisy Kodeksu pracy dotyczące zatrudniania młodocianych, dopasowując je do zmienionego systemu szkolnego. W szczególności przyjęto jako regułę, iż zatrudnie- nie młodocianych dopuszczalne jest po ukończeniu przez nich 16 roku życia i gimnazjum. Zgodnie z ustawami zmieniającymi Kodeks z dnia 25 kwietnia i 24 sierpnia 2001 r. pracownica mogła wystąpić z wnioskiem o skró- cenie urlopu macierzyńskiego, który nie może jednak trwać krócej niż 16 tygodni. Pozostała część urlopu i odpowiadające mu prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje pracownikowi będącemu ojcem dziecka. Rozległe zmiany Kodeksu pracy zostały dokonane w drugiej jego noweli z dnia 24 sierpnia 2001 r. Objęła ona przede wszystkim równe traktowanie kobiet i mężczyzn, z uwzględnieniem prawa Unii Europej- skiej. Istotną jej częścią jest prawo do odszkodowania (w wysokości nie niższej niż najniższe wynagrodzenie za pracę i pierwotnie nie wyższej niż sześciokrotność tego wynagrodzenia) dla osoby, wobec której pra- codawca naruszył zasadę równego traktowania. Wprowadzono również ogólny zakaz dyskryminacji z przyczyn innych niż płeć. Ustawa unormowała także dodatkowe uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem. Do prawa europejskiego dostosowano rów- nież ochronę pracowników młodocianych, co dotyczy zwłaszcza ich czasu pracy, niektóre obowiązki podmiotu, który zamierza korzystać z pracy pracownika zatrudnionego przez agencję pracy czasowej, jak również obowiązek informowania związków zawodowych o zmianie pracodawcy. Tę ostatnią instytucję umieszczono jednak w ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 167), pomimo tego iż obowiązek informowania pra- cowników jest uregulowany przepisem art. 231 § 3 KP. Ustawa określiła także dodatkowe warunki umowy o pracę pracow- ników skierowanych do pracy na obszarze państwa niebędącego człon- kiem Unii Europejskiej, na okres przekraczający 1 miesiąc. Unormo- wała ona także warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy za granicą w państwach Unii Europejskiej, które miały wejść w życie z dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii. Nowelizacja Kodeksu pracy z grudnia 2001 r. skróciła urlopy ma- cierzyńskie (wcześniej wydłużone ustawą z listopada 1999 r.) do po- XVI Wprowadzenie przedniego poziomu: 16 tygodni przy pierwszym porodzie i 18 tygodni przy każdym następnym porodzie. Zmieniła ona też zasady dzielenia urlopu. W szczególności pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni (poprzednio 16) urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu, którą udziela się pracownikowi–ojcu wychowującemu dziecko. Rozciągnęła ona rów- nież ochronę trwałości stosunku pracy na pracownika–ojca wychowu- jącego dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego. VIII. Nowelizacja Kodeksu pracy w 2002 r. Nowelizacja Kodeksu pracy z lipca 2002 r. służyła przede wszystkim uelastycznieniu prawa pracy, co w założeniu ma się przyczynić do zmniejszenia bezrobocia. W szczególności zmniejszono uprawnienia pracowników lub dopuszczono ich ograniczenie w drodze porozumie- nia ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników. Nowelizacja była rezultatem częściowego kompromisu osiągniętego w toku negocjacji z partnerami społecznymi. Najważniejsze zmiany objęły: 1) możliwość zawieszenia w drodze porozumienia przepisów prawa pracy lub warunków umowy o pracę, 2) umowę na zastępstwo, 3) ograniczenia prawa do dni wolnych na poszukiwanie pracy tylko do wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, 4) ograniczenie związkowej konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę tylko do szczebla zakładowego, 5) ograniczenie obowiązku wydania regulaminu wynagradzania i re- gulaminu pracy do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników, 6) skrócenie okresu niezdolności do pracy wskutek choroby, za które wynagrodzenie płaci pracodawca (do 33 dni, pierwszy dzień bez prawa do wynagrodzenia przy zwolnieniu trwającym do sześciu dni), 7) uchylenie przepisu ograniczającego skutki kar porządkowych, 8) uelastycznienie czasu pracy, w szczególności poprzez wydłuże- nie okresu rozliczeniowego, dopuszczenie płatnych i niepłatnych przerw w pracy, dopuszczenie większej liczby godzin nadliczbo- wych w roku oraz zmniejszenie wynagrodzenia za te godziny, 9) ograniczenie ewidencji czasu pracy, 10) udzielanie urlopu w dniach kalendarzowych, jeżeli są dla pracow- nika dniami pracy, XVII Wprowadzenie 11) znaczne ograniczenie obowiązku ustalania planu urlopów, 12) unormowanie wykorzystania urlopu w okresie wypowiedzenia, 13) prawo do 4 dni urlopu w terminie wskazanym przez pracownika, 14) możliwość obniżenia wymiaru czasu pracy osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, 15) wydłużenie do 30 dni terminu na zawiadomienie inspektora pracy i inspektora sanitarnego o rozpoczęciu działalności, 16) ograniczenie obowiązku badań lekarskich i szkolenia pracowni- ków w przypadku ponownego podjęcia pracy, 17) ograniczenie obowiązku tworzenia służby bhp do pracodawców zatrudniających więcej niż 100 pracowników, a komisji bhp – więcej niż 250 pracowników, 18) uzależnienie możliwości zawarcia układu dla pracowników sfery budżetowej od środków finansowych będących w ich dyspozycji, 19) zniesienie ograniczenia zawierania umów na czas określony (do czasu przystąpienia do Unii). Oprócz tego nowelizacja Kodeksu z lipca 2002 r. objęła zmiany o bardzo różnym charakterze. Niektóre z nich porządkowały stan prawny lub ujednolicały terminologię, co jest zwłaszcza następstwem zmiany podstaw prawnych ubezpieczeń społecznych. Pewne zmiany miały jednak charakter pozorny lub dotyczyły spraw, które w podobny sposób były rozstrzygane w poprzednim stanie prawnym. IX. Zmiany Kodeksu pracy w 2003 r. Nowelizacja KP z listopada 2003 r., najobszerniejsza po 1996 r., słu- żyła przede wszystkim wdrożeniu prawa wspólnotowego, a w mniej- szym stopniu – dostosowaniu przepisów Kodeksu do Konstytucji RP. Zawierała ona również liczne zmiany niezwiązane z żadną z wymienio- nych przyczyn. Niektóre z tych zmian miały charakter mieszany. Stąd też trudno je zakwalifikować tylko do jednej z wymienionych grup. Dotyczy to zwłaszcza przepisów o czasie pracy (nowy dział szósty) i BHP. Przepisy ukształtowane pod wpływem prawa wspólnotowego obej- mowały: 1) zakaz dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub et- niczne, religię, wyznanie, niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub w niepełnym wy- miarze (wcześniej szczegółowo unormowany ze względu na płeć), 2) objęcie zakazem dyskryminacji molestowania a także molestowa- nia seksualnego, XVIII Wprowadzenie 3) ograniczenie prawa pracowników do informacji o zmianie pra- codawcy tylko do pracodawców, u których nie działają związki zawodowe, 4) poszerzenie obowiązku informowania pracowników o warunkach zatrudnienia (w umowie o pracę i innych dokumentach), 5) warunki pracy w niepełnym wymiarze, 6) warunki zatrudnienia pracowników skierowanych do pracy na te- 7) informacja o pracy w pełnym lub niepełnym wymiarze oraz rytorium Polski, o pracy stałej, 8) obowiązek pracodawcy przeciwdziałania mobbingowi, 9) tygodniowy wymiar czasu pracy (łącznie z godzinami nadliczbo- wymi), odpoczynek dobowy i tygodniowy, 10) praca nocna, 11) podniesienie wymiaru urlopu wypoczynkowego, 12) prawo rodziców lub opiekunów do jednoczesnego urlopu wycho- 13) poszerzenie ochrony pracowników przed narażeniem na działanie czynników rakotwórczych i biologicznych w środowisku pracy, 14) obowiązek oceny ryzyka zawodowego (dotychczas w rozporzą- wawczego, dzeniu), niu), 15) służba bhp, 16) konsultacje w zakresie bhp, 17) warunki wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dzieci w wieku do lat 16. Dostosowanie Kodeksu do Konstytucji RP objęło: 18) udostępnianie, dokumentowanie i ochronę danych osobowych, 19) możliwość dochodzenia na drodze sądowej odszkodowania przy odwołaniu pracownika powołanego, 20) określenie kwoty wolnej od potrąceń (poprzednio w rozporządze- 21) urlop wychowawczy (poprzednio w rozporządzeniu). Nowela zawierała także inne zmiany, na co składa się w szczegól- ności: 22) ograniczenie możliwości aneksowania umów na czas określony, jak również dopuszczenie nieograniczonego zawierania takich umów w celu zastępstwa pracownika bądź wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym, 23) wprowadzenie wypowiedzenia umowy na zastępstwo, 24) inne unormowanie czasu na poszukiwanie pracy w razie wypo- wiedzenia umowy o pracę, XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks pracy. Wydanie 36
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: