Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00061 006991 14280587 na godz. na dobę w sumie
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wydanie 1 - ebook/pdf
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Język publikacji:
ISBN: 978-83-278-0871-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Oddajemy do rąk Czytelników pierwsze wydanie komentarza do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod redakcją naukową prof. UW dra hab. Jacka Wiercińskiego. W gronie Autorów znaleźli się wybitni prawnicy z bardzo dużym doświadczeniem zawodowym, wśród których większość stanowią sędziowie Sądów Apelacyjnych i Okręgowych orzekający w sprawach rodzinnych, łączący bieżącą praktykę orzeczniczą z pracą kodyfikacyjną, naukową lub dydaktyczną.

Podstawowym celem publikacji jest ułatwienie rozwiązywania problemów powstających przy stosowaniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego - przy wykorzystaniu orzecznictwa Sądu Najwyższego - zostały wyjaśnione zagadnienia interpretacyjne o doniosłym znaczeniu dla jego praktycznego stosowania komentowanego aktu. Zważywszy na niewielką w ostatnim ponaddziesięcioleciu aktywność Sądu Najwyższego w sprawach rodzinnych, omówiono również szeroko orzecznictwo sądów powszechnych, także dotychczas niepublikowane, w zakresie, w jakim jest to niezbędne do zilustrowania omawianych zagadnień. Pogłębiona analiza Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego została dokonana z uwzględnieniem wszystkich zmian ustawodawczych, w tym najnowszej noweli z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Publikacja jest adresowana przede wszystkim do prawników zajmujących się na co dzień prawem rodzinnym, tj. sędziów rodzinnych, adwokatów i radców prawnych, prokuratorów i kuratorów sądowych, a także do aplikantów zawodów prawniczych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Słowo wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . USTAWA z dnia z 25 lutego 1964 r . – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn . Dz .U . z 2012 r ., poz . 788 ze zm .) 7 11 TYTUŁ I. Małżeństwo (art . 1–616) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Dział I . Zawarcie małżeństwa (art . 1–22) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Dział II . Prawa i obowiązki małżonków (art . 23–30) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Dział III . Małżeńskie ustroje majątkowe (art . 31–54) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 Rozdział I . Ustawowy ustrój majątkowy (art . 31–46) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 Rozdział II . Umowne ustroje majątkowe (art . 47–515) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Oddział 1 . Przepisy ogólne (art . 47–471) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Oddział 2 . Wspólność majątkowa (art . 48–501) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 Oddział 3 . Rozdzielność majątkowa (51–511) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 Oddział 4 . Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobku (art . 512–515) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Rozdział III . Przymusowy ustrój majątkowy (art . 52–54) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 Dział IV . Ustanie małżeństwa (art . 55–61) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 Dział V . Separacja (art . 611–616) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 561 TYTUŁ II. Pokrewieństwo i powinowactwo (art . 617–1441) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 Dział I . Przepisy ogólne (art . 617–618) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 579 Dział Ia . Rodzice i dzieci (art . 619–1136) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 Rozdział I . Pochodzenie dziecka (art . 619–86) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 Oddział 1 . Macierzyństwo (art . 619–6116) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 Oddział 2 . Ojcostwo (art . 62–86) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 604 Rozdział II . Stosunki między rodzicami a dziećmi (art . 87–1136) . . . . . . . . . . . . . 685 Oddział 1 . Przepisy ogólne (art . 87–91) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 685 Oddział 2 . Władza rodzicielska (art . 92–112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 695 Oddział 2a . Piecza zastępcza (art . 1121–1128) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 732 Oddział 3 . Kontakty z dzieckiem (art . 113–1136) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 764 Dział II . Przysposobienie (art . 114–127) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 778 Dział III . Obowiązek alimentacyjny (art . 128–1441) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 876 5 TYTUŁ III. Opieka i kuratela (art . 145–184) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 989 Dział I . Opieka nad małoletnim (art . 145–174) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 990 Rozdział I . Ustanowienie opieki (art . 145–153) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 990 Rozdział II . Sprawowanie opieki (art . 154–164) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1012 Rozdział III . Nadzór nad sprawowaniem opieki (art . 165–168) . . . . . . . . . . . . . . . 1037 Rozdział IV . Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki (art . 169–174) . . . . . . . . . . . . . 1045 Dział II . Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie (art . 175–177) . . . . . . . . . 1053 Dział III . Kuratela (art . 178–184) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1058 O Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1079 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1081 Spis treści Wykaz skrótów Akty prawne d .k .p .c . k .c . – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29 lis topada 1930 r . – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn . Dz .U . z 1950 r . Nr 43, poz . 394 ze zm .) – nie obowiązuje – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r . – Kodeks cywilny (tekst jedn . Dz .U . z  2014  r ., poz . 121 ze zm .) k .k . Konstytucja RP – ustawa z 6 czerw ca 1997 r . – Kodeks karny (Dz .U . Nr 88, poz . 553 ze zm .) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwiet nia 1997  r . (Dz .U . Nr  78, poz . 483 ze sprost . i zm .) Konwencja haska – Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia mię- dzynarodowego, sporządzona w Hadze dnia 29 maja 1993 r . (Dz .U . z 2000 r . Nr 39, poz . 448) – Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Konwencja o prawach dziecka Zjednoczonych 20 lis topada 1989 r . (Dz .U . z 1991 r . Nr 120, poz . 526 ze zm .) Konwencja o wyko- – Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci, sporządzona w Strasbur- nywaniu praw dzieci gu dnia 25 stycznia 1996 r . (Dz .U . z 2000 r . Nr 107, poz . 1128) k .p . – ustawa z 26 czerw ca 1974 r . – Kodeks pracy (tekst jedn . Dz .U . z 1998 r . Nr 21, k .p .a . k .p .c . k .p .k . k .r . k .r .o . p .a .s .c . p .p .m . pr . bank . pr . not . pr . rodz . poz . 94 ze zm .) – ustawa z 14 czerw ca 1960 r . – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn . Dz .U . z 2013 r ., poz . 267 ze zm .) – ustawa z 17 lis topada 1964 r . – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 101 ze zm .) – ustawa z  6  czerw ca 1997  r . – Kodeks postępowania karnego (Dz .U . Nr  89, poz . 555 ze zm .) – ustawa z 27 czerw ca 1950 r . – Kodeks rodzinny (Dz .U . Nr 34, poz . 308 ze zm .) – nie obowiązuje – ustawa z 25 lutego 1964 r . – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn . Dz .U . z 2012 r ., poz . 788 ze zm .) – ustawa z 29 wrześ nia 1986 r . – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn . Dz .U . z 2011 r . Nr 212, poz . 1264 ze zm .) – ustawa z 4 lutego 2011 r . – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz .U . Nr 80, poz . 432 ze zm .) . – ustawa z  29  sierp nia 1997  r . – Prawo bankowe (tekst jedn . Dz .U . z  2012  r ., poz . 1376 ze zm .) . – ustawa z  14  lutego 1991  r . – Prawo o  notariacie (tekst jedn . Dz .U . z  2014  r ., poz . 164 ze zm .) – dekret z 22 stycznia 1946 r . – Prawo rodzinne (Dz .U . Nr 6, poz . 52 ze zm .) – nie obowiązuje 7 pr .spółdz . – ustawa z 16 wrześ nia 1982 r . – Prawo spółdzielcze (tekst jedn . Dz .U . z 2013 r ., poz . 1443) p .u .n . p .u .s .p . – ustawa z  28  lutego 2003  r . – Prawo upadłościowe i  naprawcze (tekst jedn . Dz .U . 2012 r ., poz . 1112) – ustawy z 27 lipca 2001 r . – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn . Dz .U . z 2013 r ., poz . 427 ze zm .) regulamin sądowy – rozporządzenie Ministra Sprawied liwości z  23  lutego 2007  r . – Regulamin rozporządzenie nr 2201/2003 u .g .n . u .KRS u .k .s .c . u .k .w .h . u .o .p .l . u .p .n . u .w .l . urzędowania sądów powszechnych (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 259) – rozporządzenie Rady (WE) nr  2201/2003 z  27  lis topada 2003  r . dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i  wykonywania orzeczeń w  sprawach małżeń- skich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchyla- jące rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz .Urz . UE 2003 L 338/1) – ustawa z  21  sierp nia 1997  r . o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn . Dz .U . z 2010 r . Nr 102, poz . 651 ze zm .) – ustawa z  20  sierp nia 1997  r . o  Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn . Dz .U z 2013 r ., poz . 1203) – ustawy z 28 lipca 2005 r . o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 1025) – ustawa z 6 lipca 1982 r . o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn . Dz .U . z 2013 r ., poz . 707 ze zm .) – ustawa z 21 czerw ca 2001 r . o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym za- sobie gminy i  o  zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn . Dz .U . z  2014  r ., poz . 150) – ustawy z  26  października 1982  r . o  postępowaniu w  sprawach nieletnich (tekst jedn . Dz .U . z 2014 r ., poz . 382) – ustawa z  24  czerw ca 1994  r . o  włas ności lokali (tekst jedn . Dz .U . z  2000  r . Nr 80, poz . 903 ze zm .) u .w .r .s .p . – ustawa z 9 czerw ca 2011 r . o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn . Dz .U . z 2013 r ., poz . 135 ze zm .) zarządzenie o organizacji – zarządzenie Ministra Sprawied liwości z 12 grudnia 2003 r . w sprawie organi- zacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów admini- stracji sądowej (Dz .Urz . MS Nr 5, poz . 22 ze zm .) Publikatory AUWr Biul . SN CBOSA DPP KPP MoP M .P . NP ONSAiWSA OSA OSAiSN OSAŁ OSN OSNAPiUS OSNC OSNCP OSNC-ZD OSNPG 8 – „Acta Universitatis Wratislaviensis” – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – Centrala Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Monitor Polski” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Łodzi – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Biuletyn Prokuratury Generalnej Wykaz skrótów OSP OSPiKA OTK-A OTK ZU Pal . PiP PiZS POSAG Prok . i Pr . – wkł . PS Rej . RPES SC SP TPP ZNUJ Inne Lexis .pl nb NSA SA SI SIP SN SO TK TSUE WSA – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego . Zbiór Urzędowy . Seria A” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego . Zbiór Urzędowy” – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku” – „Prokuratura i Prawo” – wkładka – „Przegląd Sądowy” – „Rejent” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Studia Prawnicze” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – numer brzegowy – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – „Studia Iuridica” – Lex – system informacji prawnej Wolters Kluwer – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawied liwości Unii Europejskiej – Wojewódzki Sąd Administracyjny Artykuły bez bliższego okreś lenia są przepisami ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy . Wykaz skrótów Słowo wstępne Podstawowym założeniem przyjętym przy pisaniu komentarza do Kodeksu ro- dzinnego i  opiekuńczego było stworzenie dzieła służącego wyjaśnianiu na po- trzeby wymiaru sprawiedliwości i stosowania prawa zagadnień, które występują lub mogą pojawić się w  praktyce . Z  tego względu problematyka teoretyczna zo- stała uwzględniona nieco węziej, a ustalenie zakresu, w jakim przedstawienie roz- ważań naukowych należało uznać za potrzebne, zostało pozostawione do decyzji każdego z  Autorów i  każdy z  nich odpowiada samodzielnie za wyrażane przez siebie poglądy . Wśród Autorów znaleźli się wybitni prawnicy z  bardzo dużym doświadczeniem zawodowym, przy czym większość stanowią sędziowie Sądów Apelacyjnych i  Okręgowych łączący bieżącą praktykę orzeczniczą z  pracą kodyfikacyjną, na- ukową lub dydaktyczną, których poglądy i  orzecznictwo kształtują od lat prak- tykę stosowania prawa rodzinnego . Po 2000 r . zapadło bardzo niewiele orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczących za- gadnień materialnego prawa rodzinnego . Jest to skutek reformy procedury cy- wilnej wyłączającej w  zasadzie całkowicie dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu prawa rodzinnego . Reformę tę trudno uznać za udaną lub uzasadnioną, a  jest ona częściowo pokłosiem nieprawidłowego przekonania, że prawo rodzinne nie obfituje w  złożone zagadnienia prawne . Reformę tę można także określić jako krótkowzroczną, ustawodawcy umknęło bowiem, że prawo ro- dzinne zaczęła cechować duża dynamika . Odzwierciedla ona zmiany dotyczące rodziny, stosunków rodziców z  dziećmi, władzy rodzicielskiej itp . zachodzące w  społeczeństwie . Zmiany te są natomiast dostrzegane w  części orzecznictwa sądów powszechnych i  można przypuszczać, że są kolejne są nieuniknione . Nie- uniknione są również konflikty wartości, które orzecznictwo będzie odzwiercie- dlać . Wobec wymuszonego ustawowo milczenia Sądu Najwyższego, który mógłby rozstrzygać spory pojawiające się na tym tle, powstającą lukę mogą częściowo wy- pełniać orzecznictwo Sądów Apelacyjnych, szczęśliwie dostępne coraz szerzej, oraz nauka prawa . Chcielibyśmy, żeby tę lukę wypełniał, choćby częściowo, rów- nież ten komentarz . 11 Publikacja jest przeznaczona przede wszystkim dla praktyków prawa rodzinnego, w  szczególności sędziów i  pełnomocników procesowych, poszukujących na po- trzeby konkretnej sprawy rozwiązań zagadnień często bardzo szczegółowych . Z  uwagi na przystępną formę jest on skierowany również do osób, dla których problematyka prawa rodzinnego i opiekuńczego jest tylko wycinkiem ich szerszej działalności zawodowej i zajmują się nią sporadycznie . Warszawa, wrzesień 2014 r . Jacek Wierciński Słowo wstępne USTAWA z dnia 25 lutego 1964 r . Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz .U . z 11 lipca 2012 r ., poz . 788; zm .: Dz .U . z 2012 r ., poz . 1529; z 2013 r ., poz . 1439; z 2014 r ., poz . 1188) TyTUŁ I Małżeństwo DZIAŁ I Zawarcie małżeństwa Bibliografia: Adamczewski  W., Przepisy małżeńskie konkordatu polskiego na tle innych umów kon- kordatowych, „Ius Matrimoniale” 2001, t .  6; Adamczyk  M., Zmiana płci w  świet le aktualnego stanu prawnego, PS 2006, nr 11–12; Adamowicz L., Aspekty praktyczne związane z funkcjonowaniem mał- żeństwa „konkordatowego”, w:  Prawo rodzinne w  Polsce i  w  Europie, red .  P .  Kasprzyk, Lublin 2005; Balwicka-Szczyrba M., Zasady biegu 5-dniowego terminu z art. 8 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńcze- go, w: Przesłanki konieczne zawarcia małżeństwa. Próba systematyzacji zagadnienia w aspekcie wymo- gów formy religijnej, red . A . Tunia, Lublin 2011; Banaszkiewicz B., „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”. O niektórych implikacjach art. 18 Konstytucji RP, KPP 2013, nr 3; Banaszkiewicz B ., Pro- blem konstytucyjnej oceny instytucjonalizacji związków homoseksualnych, KPP 2004, nr  2; Bory- siak W., Działanie Państwa jako siła wyższa prowadząca do wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów przedawnienia i zasiedzenia, PS 2010, nr 5; Borysiak W ., O prawie spadkobierców usta- wowych do zachowku – polemicznie, PiP 2008, nr 5; Borysiak W ., w: Kodeks cywilny. Komentarz, t . 3, Spadki (art. 922–1088 k.c.), red . K . Osajda, Warszawa 2013; Bosek L., W sprawie zgodności z Konsty- tucją  RP przeszkody małżeńskiej okreś lonej w  art.  12 Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, „Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych” 2011, nr 3; Broniewicz W., Powództwo prokuratora o unieważ- nienie małżeństwa według kodeksu postępowania cywilnego i  kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, PiP 1961, nr 6; Cagara J., Postępowanie nieprocesowe w sprawach dotyczących zawarcia małżeństwa z obywatelem polskim, NP 1979, nr 2; Chwyć H., Zawarcie małżeństwa i jego rejestracja w prawie pol- skim, Lublin 1998; Cieślak  R., Zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika, „Jurysta” 2005, nr  6–7; Cioch  P., Postępowanie nieprocesowe w  sprawach o  udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa, PS 2010, nr 3; Czajkowska A., Pachniewska E., Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecz- Witold Borysiak 13 Tytuł I. Małżeństwo nictwo. Wzory dokumentów i pism, Warszawa 2011; Daniluk P., Prawne aspekty „chirurgicznej zmiany płci” u transseksualistów (uwagi de lege ferenda), PiP 2007, nr 5; Dąbrowski  H., w: Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 1972; Dobrzański B., Glosa do orzeczenia SN z 12 sierp nia 1965 r., I CR 214/65, OSPiKA 1966, nr 5; Dobrzański B ., Przegląd orzecznictwa, NP 1972, nr 4; Domański M., Orzekanie o zezwoleniu na zawarcie małżeństwa kobiecie, która nie ukończyła 18 lat, w: Stosowanie prawa. Księga jubileuszowa z okazji XX-lecia Instytutu Wymiaru Sprawied liwości, red . A . Siemaszko, Warszawa 2011; Domański M ., Rozdzielność płci nupturientów jako przesłanka istnienia małżeństwa (art. 1 k.r.o.), KPP 2013, nr  4; Domański  M ., Względne zakazy małżeńskie, Warszawa 2013; Domański  M ., Zawieranie małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną w prawie polskim a Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, SP 2013, nr 2; Domański M ., Zezwolenie na zawarcie małżeń- stwa przez pełnomocnika, w: Prawo w działaniu, t . 7, red . E . Holewińska-Łapińska, Warszawa 2010; Domański  R.A., Konstytutywny czy deklaratywny charakter sporządzenia aktu małżeństwa w  USC w  przypadku małżeństwa konkordatowego, PiP 2006, nr  3; Drozd  E., Uzyskanie pełnoletności przez zawarcie małżeństwa, NP 1969, nr 7–8; Dulko S., Stwierdzenie zmiany płci w drodze sądowej, NP 1982, nr 9–10; Dulko S., Imieliński K., Czernikiewicz W., Prawne aspekty małżeństwa transseksualistów (analiza niezwyk łego przypadku), NP 1983, nr 6; Dymek E., Konkubinat. Czy istnieje potrzeba prawne- go uregulowania stosunków osobistych i majątkowych związków pozamałżeńskich?, w: Czy potrzebna jest w Polsce zmiana prawa rodzinnego i opiekuńczego?, red . B . Czech, Katowice 1997; Dzienis P., Kon- walidacja małżeństw wyznaniowych w  prawie cywilnym, Pal . 2003, nr  7–8; Fabian  J., Pełnomocnic- two, Warszawa 1963; Filar  M., Prawne i  społeczne aspekty transseksualizmu, w:  Prawo a  medycyna u progu XXI wieku, Toruń 1987; Filar M ., Transseksualizm jako problem prawny, PS 1996, nr 1; Gaj- da J., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Akty stanu cywilnego. Komentarz, Warszawa 2002; Gajda J ., Poję- cie dobrej wiary w przepisach Kodeksu cywilnego, SP 1997, nr 2; Gajda J ., w: System Prawa Prywatnego, t . 11, Prawo rodzinne i opiekuńcze, red . T . Smyczyński, Warszawa 2009, 2014; Gawlik B., w: System prawa cywilnego. Tom I. Część ogólna, red . S . Grzybowski, Ossolineum 1985; Gilewicz M., Przysposo- bienie całkowite w polskim prawie rodzinnym, SC 1981, t . XXXI; Gołowkin-Hudała M., Pokrewieństwo jako przeszkoda małżeńska. Nowe uwarunkowania wynikające z rozwoju technik wspomaganej prokre- acji, w: Zawieranie małżeństwa w różnych systemach prawnych, religiach i kulturach, red . R . Sztychmi- ler, Olsztyn 2009; Gondorek K., Ustowska A., Prawo o aktach stanu cywilnego z komentarzem, War- szawa 1991; Góra-Błaszczykowska  A., Postępowanie dowodowe w sprawach o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w: Przesłanki konieczne zawarcia małżeństwa. Próba systematyzacji zagadnienia w aspek- cie wymogów formy religijnej, red . A . Tunia, Lublin 2011; Góralski W., Czynności i rola duchownego przy zawieraniu małżeństwa „konkordatowego”, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Europie: zagadnienia wybrane, red . P . Kasprzyk, Lublin 2005; Góralski W ., Zawarcie małżeństwa konkordatowego w Polsce, Warszawa 1998; Górecki  J., Unieważnienie małżeństwa, Kraków 1958; Gromadzki  C., Poczucie przynależności do danej płci jako kryterium przy zmianie oznaczenia płci w  akcie urodzenia trans- seksualistów, PS 1997, nr 10; Gromek K., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2013; Gromska-Szuster  I., w:  Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom  I.  Artykuły 1–366, red .  H .  Dolecki,  T .  Wiśniewski, Warszawa 2013; Grzybowski  S., Prawo rodzinne . Zarys wykładu, Warszawa 1980; Grzybowski S ., Z problematyki usytuowania prawa rodzinnego w systemie prawa cy- wilnego (zagadnienia części ogólnej oraz oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński), w:  Z  zagad- nień współczesnego prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tomasza Dybowskiego, „Stu- dia Iuridica” 1994, t .  21; Gudowski  J., w:  Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t .  3, red . T . Ereciński, Warszawa 2012; Gwiazdomorski J., Zawarcie małżeństwa, PiP 1949, nr 2; Haak H., Zawarcie małżeństwa . Komentarz, Toruń 1999; Hemerling M., Status prawny małżeńskiej wspólności ustawowej w małżeństwie bigamicznym i podział majątku wspólnego po jego ustaniu, Pal . 2012, nr 3–4; Ignatowicz J., Nowa forma zawierania małżeństw (art. 10 Konkordatu), PS 1994, nr 2; Ignatowicz J ., Udział prokuratora w sprawach o prawa stanu cywilnego w świet le przepisów prawnych obowiązujących od dnia 1  stycznia 1965  r., PiP 1965, nr  4–5; Ignatowicz  J., Nazar  M., Prawo rodzinne, Warszawa 2012; Iwulski  J., Wołek  T., Unieważnienie małżeństwa z  powodu niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, NP 1978, nr 2; Jędrejek G., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Małżeństwo. Komentarz do art. 1–616, Warszawa 2013; Jędrejek G ., Ograniczenia środków zaskarżenia od wyroków rozwodowych, w: W trosce o rodzinę. Księga Pamiątkowa ku czci Profesor Wandy Stojanowskiej, red . M . Kosek, J . Słyk, Warszawa 2008; Jędrejek G ., Regulacja instytucji małżeństwa w prawie kanonicznym i świeckim, RPES 14 www.lexisnexis.pl Dział I. Zawarcie małżeństwa 2008, nr 2; Karnicka-Kawczyńska A., Kawczyński J., Stosunki majątkowe w małżeństwie, „Prawo Spółek” 2000, nr 3; Kasprzyk P., Nieprawidłowości dotyczące rejestracji zawieranych małżeństw „kon- kordatowych” w urzędach stanu cywilnego w Polsce, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Europie, red . P . Ka- sprzyk, Lublin 2005; Kasprzyk P ., Unieważnienie małżeństwa w polskim prawie rodzinnym a stwierdze- nie nieważności małżeństwa w  prawie kanonicznym, w:  Iustitia civitatis fundamentarum. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Wiesława Chrzanowskiego, Lublin 2003; Kępiński M., Opinia o projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, „Przegląd Legislacyjny” 2001, nr 4; Kło- da  M., Wybrane problemy międzyczasowe ostatnich nowelizacji prawa rodzinnego, Pal . 1999, nr  11; Konieczny K., Nazwisko małżonków, PS 2003, nr 5; Kopaczyńska-Pieczniak K., w: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, red .  A .  Kidyba, Warszawa 2012; Koper  I., w:  Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom  III. Art.  506–729, red .  H .  Dolecki,  T .  Wiśniewski, Warszawa 2011; Korzan  K., Charakter i  skutki wyroków wydanych w  sprawach małżeńskich, SC 1975, t .  XXV–XXVI; Korzan K ., Postępowanie w sprawach małżeńskich, Rej . 2005, nr 1; Kosek M., w: Nowelizacja prawa rodzinnego na podstawie ustaw z 6 lis topada 2008 r. i 10 czerw ca 2010 r. Analiza, wykładnia, komen- tarz, red . W . Stojanowska, Warszawa 2011; Kozaczka A., Wady oświadczenia konsensu z art. 1 kodek- su rodzinnego a nieważność małżeństwa, NP 1957, nr 9; Krajewski R., Małżeństwa transseksualistów (uwagi de lege lata i de lege ferenda), „Jurysta” 2009, nr 2; Krajewski R ., Przyrzeczenie zawarcia mał- żeństwa (zaręczyny) w  świet le obowiązujących przepisów prawa, „Jurysta” 2007, nr  10; Kremer  A., Zawarcie związku małżeńskiego przed konsulem (wybrane zagadnienia), „Zeszyty Prawnicze UKSW” 2007, nr 7; Krukowski J., Konkordat polski. Znaczenie i realizacja, Lublin 1999; Krukowski J ., Normy konkordatowe w relacji do innych norm prawnych. Wprowadzenie do problematyki uznania skutków cy- wilnych małżeństwa kanonicznego, w:  Prawo rodzinne w Polsce i w Europie, red .  P .  Kasprzyk, Lublin 2005; Krzemiński Z., Postępowanie odrębne w sprawach małżeńskich, Warszawa 1973; Krzemiński Z ., Wyrok w sprawach małżeńskich, Pal . 1973, nr 3; Księżak P., Zachowek w polskim prawie spadkowym, Warszawa 2012; Kuglarz F., Zoll F., Małżeństwo konkordatowe. Analiza prawnoporównawcza zawar- cia małżeństwa w prawie kanonicznym i w prawie polskim. Rozważania na tle konkordatu z 28 lipca 1993  r., Kraków 1994; Kusyk  B., Kontrola sądu powszechnego nad czynnościami kierownika urzędu stanu cywilnego, PS 2009, nr  5; Lewaszkiewicz-Petrykowska  B., w:  System prawa cywilnego. Tom I. Część ogólna, red . S . Grzybowski, Ossolineum 1985; Lipiński K., Odszkodowanie za niedotrzy- manie przyrzeczenia małżeństwa, NP 1954, nr  7–8; Lipiński  K ., Treść prawna zwolnienia przez sąd przyszłych małżonków od przedstawienia urzędnikowi stanu cywilnego wymaganych przez prawo doku- mentów, PiP 1949, nr  9–10; Lipiński  K ., W  kwestii wykładni art.  3 kodeksu rodzinnego, PiP 1951, nr  8–9; Lipiński  K ., Zezwolenie na zawarcie małżeństwa przez osobę małoletnią, NP 1953, nr  4; Li- twin J., Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz, Warszawa 1961; Litwin J ., Zmiany w dziedzinie zawierania małżeństw i  rejestracji stanu cywilnego, jakie przynosi kodeks rodzinny i  opiekuńczy, NP 1964, nr 7–8; Łętowska E., Woleński J., Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z  1997  r., PiP 2013, nr  6; Madaj  S., Postępowanie nieprocesowe w  sprawach małżeńskich, Warszawa 1978; Majer  P., Małżeństwo jako przedmiot zainteresowania Kościoła i  Państwa – prawo kanoniczne a małżeństwo cywilne, w: Prawo wyznaniowe w systemie prawa polskiego, red . A . Mezglewski, Lublin 2004; Malinowska  I., Instytucja małżeństwa w  polskim prawie świeckim i  w  prawie międzynarodo- wym, w: Małżeństwo w prawie świeckim i w prawie kanonicznym, red . B . Czech, Katowice 1996; Ma- sewicz W., Prokurator w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1975; Mączyński A., Konstytucyjne pod- stawy prawa rodzinnego, w:  Państwo prawa i  prawo karne. Księga Jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, tom I, red . W . Wróbel, P . Kardas, T . Sroka, Warszawa 2012; Mączyński A ., Oświadczenia mał- żonków jako element zawarcia małżeństwa w formie konkordatowej, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Eu- ropie, red . P . Kasprzyk, Lublin 2005; Mączyński A ., Polskie prawo małżeńskie a Konkordat między Sto- licą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z 28 lipca 1993 r., w: Czy potrzebna jest w Polsce zmiana prawa rodzinnego i  opiekuńczego?, red .  B .  Czech, Katowice 1997; Mączyński  A ., Projektowana nowelizacja przepisów o zawarciu małżeństwa, KPP 1998, nr 3; Mączyński A ., Rozwód w prawie prywatnym mię- dzynarodowym, Warszawa 1983; Mączyński  A ., Wpływ konkordatu na polskie prawo małżeńskie, w: Studia z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Birucie Lewaszkiewicz-Petry- kowskiej, Łódź 1997; Mączyński A ., Znaczenie prawne aktu małżeństwa w świet le kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa o aktach stanu cywilnego, w: Valeat aequitas. Księga pamiątkowa ofiarowa- na Księdzu Profesorowi Remigiuszowi Sobańskiemu, red . M . Pazdan, Katowice 2000; Mezglewski A., Witold Borysiak 15 Tytuł I. Małżeństwo Jedno małżeństwo czy dwa? Rzecz o istocie małżeństwa konkordatowego, MoP 2003, nr 18; Mezglew- ski A ., w: A . Mezglewski, H . Misztal, P . Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2006; Mik C., Zawarcie i rozwiązanie małżeństwa w świet le orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w: W tro- sce o rodzinę. Księga pamiątkowa ku czci Profesor Wandy Stojanowskiej, Warszawa 2008; Mościcka L., Diagnoza i prognoza trwałości małżeństw zawieranych za zgodą sądu, Wrocław 1982; Nazar M., Cy- wilnoprawne zagadnienia konkubinatu de lege ferenda, PiP 1989, nr 12; Nazar M ., Konkubinat a mał- żeństwo – wybrane zagadnienia, w:  Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008; Nazar  M ., Niektóre zagadnienia małżeństwa i  rodziny w  świet le unormowań Konstytucji  RP z dnia 2 kwiet nia 1997 r., Rej . 1997, nr 5; Nazar M ., Pozostawanie w związku małżeńskim jako okolicz- ność wyłączająca zawarcie kolejnego małżeństwa, w:  Bigamia, red .  M .  Mozgawa, Lublin 2010; Na- zar M ., Prawo małżeńskie „de lege lata” i „de lege ferenda”, w: Polska lat dziewięćdziesiątych. Przemiany państwa i  prawa, tom  2, Lublin 1998; Nazar  M ., Rozliczenia majątkowe konkubentów, Lublin 1993; Nazar  M ., Zawarcie małżeństwa według prawa polskiego z  uwzględnieniem postanowień podpisanego 28 lipca 1993 r. konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, KPP 1996, nr 3; Neste- rowicz  M., Błąd co do osoby jako przyczyna unieważnienia małżeństwa (uwagi de lege ferenda), PiP 2009, nr 4; Osajda K., Transseksualizm w świet le prawa i praktyki sądów polskich, PS 2004, nr 5; Osuchowska M., Pojęcie duchownego w świet le przepisów o wyznaniowej formie zawarcia małżeństwa cywilnego, PiP 2011, nr  7–8; Pazdan  J., Pełnomocnictwo w  prawie prywatnym międzynarodowym, Kraków 2003; Pazdan  M., w:  System Prawa Prywatnego. Tom  2. Część ogólna, red .  Z .  Radwański, Warszawa 2008; Paździor S., Forma i wymagane dokumenty do zawarcia małżeństwa w prawie kano- nicznym, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Europie, red . P . Kasprzyk, Lublin 2005; Pęczyk-Tofel A., To- fel  M., Przesłanki zawarcia małżeństwa konkordatowego w  świet le przepisów Konstytucji, PS 2007, nr 7–8; Piasecki K., w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red . K . Piasecki, Warszawa 2012; Piątowski J.St., w: System prawa rodzinnego i opiekuńczego, red . J .St . Piątowski, Ossolineum 1985; Pietrzykowski K., Międzynarodowe aspekty zawarcia małżeństwa wyznaniowego, w: Rozprawy praw- nicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005; Pietrzykowski K ., Problemy kodyfikacji prawa rodzinnego i opiekuńczego, w: Czy potrzebna jest w Polsce zmiana prawa rodzinnego i opiekuńczego?, red . B . Czech, Katowice 1997; Pietrzykowski K ., w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ko- mentarz, red .  K .  Pietrzykowski, Warszawa 2012; Pietrzykowski  K ., Wady konsensu małżeńskiego, w: Małżeństwo w prawie świeckim i w prawie kanonicznym, red . B . Czech, Katowice 1996; Pietrzykow- ski  K ., Wpływ wad oświadczenia woli nupturientów na ważność małżeństwa, SP 1980, nr  3; Pietrzy- kowski  K ., Zakres stosowania konstrukcji nadużycia prawa w  sprawach o  prawa stanu cywilnego, SP 1988, nr 3; Pietrzykowski K ., Zawarcie małżeństwa i przesłanki jego ważności w prawie międzyna- rodowym prywatnym, Warszawa 1985; Preussner-Zamorska J., Matrimonium non existens oraz pod- legające unieważnieniu małżeństwo, SC 1981, t . XXXI; Preussner-Zamorska J ., Wady oświadczenia woli na gruncie prawa rodzinnego (ocena aktualnego stanu prawnego i wnios ki de lege ferenda), w: Problemy kodyfikacji prawa cywilnego – księga pamiątkowa ku czci prof. Zbigniewa Radwańskiego, red . S . Sołty- siński, Poznań 1990; Przybyłowski K., Dobra wiara w polskim prawie cywilnym (ogólne uwagi o poję- ciu), SC 1970, t .  XV; Pyziak-Szafnicka  M., Europeizacja środków zwalczania oszustw w  dziedzinie stanu cywilnego – przeciwdziałanie małżeństwom zawieranym dla pozoru, w: W kierunku europeizacji prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu, red . A . Brzozow- ski, W .J . Kocot, K . Michałowska; Warszawa 2007; Radwański Z., Konstytucyjna ochrona małżeństwa, macierzyństwa i rodziny, w: Prace cywilistyczne. Księga pamiątkowa dla uczczenia 40-lecia pracy na- ukowej Prof.  Jana  Winiarza, Warszawa 1990; Radwański  Z ., Uwagi ogólne o  zasadzie równości płci w  świet le prawa polskiego, SP 1978, nr  3; Rajski  J., O  zawarciu małżeństwa w  prawie rodzinnym, NP  1958, nr  9; Rezler  J., Dopuszczalność udzielania zezwoleń na zawarcie małżeństwa ex post, NP 1962, nr 9; Rosiak Z., Przejawy patologii społecznej w funkcjonowaniu małżeństw zawieranych za zgodą sądu przez małoletnie dziewczęta, w:  Wybrane zagadnienia patologii rodziny, Warszawa 1976; Rowiński T., Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1970; Rowiński  T ., Powództwo o  ustalenie istnienia albo nieistnienia małżeństwa, NP 1965, nr  11; Rowiń- ski T ., Wyrokowanie z urzędu w sprawach ze stosunków rodzinnych w polskim procesie cywilnym, Pal . 1965, nr 11; Rozental K., O zmianie płci metrykalnej de lege ferenda, PiP 1991, nr 10; Rudnicki S., O  niektórych małżeństwach nieistniejących, Pal . 1966, nr  6; Safjan  M., W  sprawie lekarskich badań przedślubnych, PiP 1974, nr 11; Smyczyński T., Glosa do wyroku SN z 3 marca 2004 r., III CK 346/02, 16 www.lexisnexis.pl Dział I. Zawarcie małżeństwa OSP 2005, nr  2, poz .  23; Smyczyński  T ., Kierunki reformy kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, KPP 1999, nr 2; Smyczyński T ., Konstytutywny charakter sporządzenia aktu małżeństwa konkordatowego, PiP 2006, nr 3; Smyczyński T ., Małżeństwo „konkordatowe” a konstytucja (o potrzebie i zakresie nowe- lizacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), PiP 1997, nr 5; Smyczyński T ., Małżeństwo w świet le usta- wodawstwa Rady Europy, PiP 1992, nr 6; Smyczyński T ., Nowelizacja prawa małżeńskiego, PiP 1999, nr 1; Smyczyński T ., Odpowiedzialność odszkodowawcza duchownego z powodu naruszenia prawa przy zawieraniu małżeństwa, RPES 2002, nr  2; Smyczyński  T ., Prawo rodzinne i  opiekuńcze, Warszawa 2012; Smyczyński  T ., Prawo rodzinne i opiekuńcze. Analiza i wykładnia, Warszawa 2001; Smyczyń- ski T ., Rodzina i prawo rodzinne w świet le nowej Konstytucji, PiP 1997, nr 11–12; Sobański R., Uwagi o zmianach w prawie polskim postulowanych art. 10 Konkordatu z 28 lipca 1993 r., w: Czy potrzebna jest w  Polsce zmiana prawa rodzinnego i  opiekuńczego?, red .  B .  Czech, Katowice 1997; Sobański  R ., Wyznaczniki kanonicznego prawa małżeńskiego, w:  Małżeństwo w  prawie świeckim i  w  prawie kano- nicznym, red .  B .  Czech, Katowice 1996; Sobański  R ., Zaświadczenie urzędu stanu cywilnego a  prze- słanki małżeństwa „konkordatowego”, PiP 2003, nr 5; Sokołowski T., Zastosowanie przepisów regulu- jących zawieranie małżeństw „konkordatowych”, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Europie: zagadnienia wybrane, red . P . Kasprzyk, Lublin 2005; Sokołowski T ., Zawarcie małżeństwa przez chorego na ciężką chorobę zakaźną, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2003, tom  10; Sośniak  M., Zasada równorzędności płci w zakresie zawarcia, unieważnienia i rozwiązania małżeństwa w socjalistycznych systemach prawa międzynarodowego prywatnego, ze szczególnym uwzględnieniem prawa polskiego, SC 1978, nr 3; Stad- niczeńko L., Przymioty małżeństwa jako wartości w świet le prawa kanonicznego i prawa rodzinnego, w:  Małżeństwo w  prawie świeckim i  w  prawie kanonicznym, red .  B .  Czech, Katowice 1996; Stelma- chowski A., Przysposobienie w polskim prawie rodzinnym, Warszawa 1957; Stelmachowski A ., w: Ko- deks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red . B . Dobrzański, J . Ignatowicz, Warszawa 1975; Strzebiń- czyk J., Glosa do uchwały SN z 9 maja 2002 r., III CZP 7/02, OSP 2004, nr 1; Strzebińczyk J ., Glosa do wyroku SN z 13 czerw ca 2000 r., III CKN 260/00, OSP 2001, nr 5; Strzebińczyk J ., Propozycje noweli- zacji polskiego prawa w  związku z  ewentualnością uznania przez państwo małżeństw kanonicznych, w: Małżeństwo w prawie świeckim i w prawie kanonicznym, red . B . Czech, Katowice 1996; Strzebiń- czyk J ., w: Kodeks cywilny. Komentarz, red . E . Gniewek, P . Machnikowski, Warszawa 2013; Strzebiń- czyk J ., Zawarcie małżeństwa wyznaniowego podlegającego prawu polskiemu, Rej . 1999, nr 4; Szadok- -Bratuń A., Uwagi w przedmiocie rejestracji małżeństwa w prawie świeckim i w prawie kanonicznym na tle Konkordatu z  1993  r., w:  Małżeństwo w  prawie świeckim i  w  prawie kanonicznym, red .  B .  Czech, Katowice 1996; Szczyrba M., Charakter prawny 5-dniowego terminu z art. 8 § 3 Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2003, nr  10; Szer  S., Konkubinat, SC 1969, nr  13–14; Szer S., Winiarz J., Prawo rodzinne w zarysie, Warszawa 1969; Szewczyk H., w: Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Komentarz do art. 117–277, red . A . Zoll, Kraków 2006; Szlęzak A., Prawnorodzin- na sytuacja pasierba, Poznań 1985; Szlęzak A ., Stosunki majątkowe między konkubentami. Zagadnie- nia wybrane, Poznań 1992; Sztombka  J., Zezwolenie na zawarcie związku małżeńskiego w  praktyce sądowej, NP 1973, nr 12; Sztychmiler R., Przesłanki i przeszkody do zawarcia małżeństwa w prawie kanonicznym, w: Prawo rodzinne w Polsce i w Europie, red . P . Kasprzyk, Lublin 2005; Ślusarski M., Postępowanie w sprawach o udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa osobie, która nie osiąg nęła przepisanego wieku, Acta Universitatis Lodziensis, „Folia Iuridica” 1986, nr 27; Świderska M., Prze- miany polskiego prawa rodzinnego w ostatnim dziesięcioleciu w świet le standardów międzynarodowych, „Studia Iuridica Toruniensia” 2002, nr 1; Trammer H., Czy wada oświadczenia woli nupturienta jest przyczyną unieważnienia małżeństwa, NP 1966, nr 1; Tunia A., Podmiot urzędowy zawarcia małżeń- stwa cywilnego w formie wyznaniowej, w: Przesłanki konieczne zawarcia małżeństwa. Próba systematy- zacji zagadnienia w  aspekcie wymogów formy religijnej, red .  A .  Tunia, Lublin 2011; von Münch  I., Wpływ prawa konstytucyjnego na małżeństwo i  rodzinę, w:  Księga pamiątkowa ku czci Profesora Leopolda Steckiego, Toruń 1997; Wach A., Orzekanie w przedmiocie złej wiary małżonków, NP 1982, nr 5–6; Wach A ., Wyrokowanie z urzędu w sprawach o unieważnienie małżeństwa, NP 1991, nr 4–6; Walaszek B., Dobro dziecka jako przesłanka niektórych uregulowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego PRL, SP 1970, nr 26–27; Walaszek B ., Instytucja zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika w polskim prawie prywatnym międzynarodowym i  procesowym, w:  Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa–Wrocław 1967; Walaszek B ., Przysposobienie w polskim prawie rodzinnym oraz w polskim prawie międzynarodowym prywatnym i procesowym, Warszawa 1966; Walaszek  B ., Zarys prawa ro- Witold Borysiak 17 Art. 1 Tytuł I. Małżeństwo dzinnego i  opiekuńczego, Warszawa 1971; Walencik  D., Odmienność płci jako przesłanka konieczna zawarcia małżeństwa w  prawie polskim i  w  prawie kanonicznym, w:  Przesłanki konieczne zawarcia małżeństwa. Próba systematyzacji zagadnienia w aspekcie wymogów formy religijnej, red . A . Tunia, Lu- blin 2011; Warzocha E., Ustalenie stosunku prawnego lub prawa w sądowym postępowaniu cywilnym, Warszawa 1982; Winiarz J., w: System prawa rodzinnego i opiekuńczego, red . J .St . Piątowski, Ossoli- neum 1985; Winiarz J., Gajda J., Prawo rodzinne, Warszawa 2001; Wiszniewski Z., Sprawy o zezwo- lenia na wstąpienie w związek małżeński, DPP 1949, nr 10; Wiszniewski Z ., w: Kodeks rodzinny i opie- kuńczy. Komentarz, red .  B .  Dobrzański,  J .  Ignatowicz, Warszawa 1975; Wojdyła  A., Ustanie i unieważnienie małżeństwa a powinowactwo, NP 1988, nr 10–12; Zabłocki J., Małżeństwo konkorda- towe, „Studia Iuridica” 2000, nr 37; Zieliński A., Postępowanie odrębne w sprawach małżeńskich, War- szawa 2010; Zieliński  A ., Sądownictwo opiekuńcze w  sprawach małoletnich, Warszawa 1975; Zieliń- ski A ., Zarys instytucji konkubinatu, Pal . 1983, nr 12; Zieliński T.J., Stosowanie wyznaniowej formy zawarcia małżeństwa cywilnego poza Kościołem katolickim, PiP 2011, nr 2; Zielonacki A., Prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny, w: Prawa człowieka. Model prawny, red . R . Wieruszewski, Ossolineum 1991; Zielonacki A ., w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red . H . Dolecki, T . So- kołowski, Warszawa 2013; Zielonacki  A ., Zawarcie małżeństwa, Ossolineum 1982; Zielonacki  A ., Zmiana płci w świet le prawa polskiego, RPES 1988, nr 2; Żurawińska O., Małżeństwo konkordatowe zawarte przez pełnomocnika (uwagi na tle prawa polskiego i kodeksu prawa kanonicznego), Rej . 2012, nr 3 . Art. 1. PRZESŁANKI ZAWARCIA MAŁŻEŃSTWA Art. 1. § 1. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześ- nie obecni złożą przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. § 2. Małżeństwo zostaje również zawarte, gdy mężczyzna i kobieta zawiera- jący związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła albo in- nego związku wyznaniowego w  obecności duchownego oświadczą wolę jednoczes nego zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu i kie- rownik urzędu stanu cywilnego następnie sporządzi akt małżeństwa. Gdy zostaną spełnione powyższe przesłanki, małżeństwo uważa się za zawarte w chwili złożenia oświadczenia woli w obecności duchownego. § 3. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się, jeżeli ratyfikowana umo- wa międzynarodowa lub ustawa regulująca stosunki między państwem a ko- ściołem albo innym związkiem wyznaniowym przewiduje możliwość wywo- łania przez związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu tego kościoła albo innego związku wyznaniowego takich skutków, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. § 4. Mężczyzna i kobieta, będący obywatelami polskimi przebywającymi za granicą, mogą zawrzeć małżeństwo również przed polskim konsulem lub przed osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula. Pojęcie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konstytucyjna ochrona małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przesłanki zawarcia małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego . . . . . s. 19 s. 20 s. 21 18 www.lexisnexis.pl Dział I. Zawarcie małżeństwa Art. 1 Przesłanki zawarcia małżeństwa przed konsulem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zawarcie małżeństwa przed duchownym kościoła albo innego związku wyznaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konkubinat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zawarcie małżeństwa za granicą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . s. 25 s. 25 s. 30 s. 32 POJĘCIE MAŁŻEŃSTWA 1. Przepisy Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego nie definiują pojęcia małżeństwa ani będącego jego odpowiednikiem pojęcia związku małżeńskiego . Art .  18 Kon- stytucji RP wskazuje jedynie wyraźnie na fakt, że jest to związek kobiety i męż- czyzny (por . dalej nb 6 komentarza) . W doktrynie nie ma też zgodności co do cech małżeństwa, choć większość jego definicji jest do siebie zbliżona (zob . K . Pietrzy- kowski, w: Kodeks rodzinny…, komentarz do art . 1, nb 2–4 oraz tam podaną lite- raturę) . Dlatego właś ciwsze jest nie tyle definiowanie pojęcia małżeństwa, ile wskazanie jego cech wyróżniających tę instytucję spośród innych . 2. Można wskazać na następujące cechy małżeństwa w  prawie polskim . Jest ono przede wszystkim monogamicznym związkiem osób różnej płci . Związek ten za- kłada równouprawnienie małżonków (por . art . 23 zd . 1) . Małżeństwo to ma cha- rakter świecki i  zawierane jest w  sposób sformalizowany (w  „formie cywilnej”, a więc przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem, oraz w „formie wyznaniowej”, a więc przed duchownym kościoła lub innego związku wyznanio- wego) . Jest ono też z założenia trwałe, choć nie ma charakteru nierozerwalnego, za czym przemawia istnienie przepisów o rozwodzie . 3. Pojęcie małżeństwa jest jednolite w  obrębie całego prawa publicznego i  prywat- nego (por . uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 23 kwiet nia 2008 r ., II FSK 373/07, Lexis .pl nr 2795226) . Oznacza ono więc zawsze związek zawarty z zacho- waniem wymogów art . 1 . 4. Zawarcie małżeństwa jest czynnością cywilnoprawną, o charakterze umownym, powstającą przez zgodne oświadczenia woli nupturientów (co do rozbieżności w doktrynie co do tego zagadnienia por . szerzej M . Nazar, Zawarcie małżeństwa…, s . 458 i n .; K . Pietrzykowski, w: Kodeks rodzinny…, komentarz do art . 1, nb 19–20 i  tam podaną dalszą literaturę) . Jej specyfiką jest to, że może zostać dokonana między osobami różnej płci, w specjalnej przewidzianej prawem formie oraz przed ściśle okreś lonym organem (zob . szerzej M . Nazar, Zawarcie małżeństwa…, s . 466) . Nie jest też możliwe zawarcie małżeństwa pod warunkiem lub z  zastrzeżeniem terminu . 5. Prawo polskie nie przewiduje instytucji zaręczyn, a więc formalnego wstąpienia dwóch osób w związek mający prowadzić do zawarcia małżeństwa (por . R . Kra- jewski, Przyrzeczenie zawarcia…, s . 22) . Za złamanie „obietnicy zawarcia małżeń- stwa”, wynikającej z  faktu zaręczyn, osoba, która poczuła się zawiedziona, nie Witold Borysiak 19 Art. 1 Tytuł I. Małżeństwo może żądać ani zadośćuczynienia, ani odszkodowania, chyba że spełnione są przesłanki zastosowania jednej z  ogólnych instytucji prawa cywilnego (np . bez- podstawnego wzbogacenia w  wypadku dania zadatku zaręczynowego czy daro- wizny w  związku z  mającym być zawartym w  przyszłości małżeństwem – zob . postanowienie SN z 28 kwiet nia 1965 r ., II CR 103/65, Lexis .pl nr 319810; zob . też R .  Krajewski, Przyrzeczenie zawarcia…, s .  22 oraz co do możliwości zasądzenia zadośćuczynienia w  takich sytuacjach K .  Lipiński, Odszkodowanie za niedotrzy- manie przyrzeczenia…, s .  153–156) . Nie jest też możliwe zastrzeżenie kary umownej, która miałaby wiązać się z ewentualną odpowiedzialnością nupturienta za niedojście małżeństwa do skutku . Osoba, która chciałaby zawrzeć małżeństwo ze swoim narzeczonym, nie ma również roszczenia o zawarcie małżeństwa . Nie- trafny jest jednak pogląd wyrażony w  postanowieniu  SN z  28  kwiet nia 1965  r ., II CR 103/65, Lexis .pl nr 319810, zgodnie z którym takie roszczenie nie podlega rozpoznaniu przez sądy, a więc w sprawie takiej nie przysługuje danemu podmio- towi droga sądowa . KONSTYTUCYJNA OCHRONA MAŁŻEŃSTWA 6. Zgodnie z art . 18 Konstytucji RP małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczy- pospolitej Polskiej . Przepis ten zawiera więc konstytucyjną definicję małżeństwa i  przewiduje jego ochronę . Przesądza to, że żaden związek w  polskim systemie prawnym – niezależnie, czy heteroseksualny, czy homoseksualny – nie może pod- legać ochronie w takim samym zakresie, jak ma to miejsce w odniesieniu do mał- żeństwa . Przemawia za tym wyraźnie wykładnia historyczna i literalna wskaza- nego artykułu (por . za wielu B .  Banaszkiewicz, „Małżeństwo jako związek…, s . 591 i n .) . Należy także wskazać, że art . 71 ust . 1 Konstytucji RP ustanawia za- sadę, że państwo w  swojej polityce społecznej i  gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a  więc także zawartego przez małżonków małżeństwa (art .  71 ust .  2 Konstytucji  RP) . Prawo do zawarcia małżeństwa wynika też wprost z  prawa do życia rodzinnego, czyli z art . 47 Konstytucji RP . 7. Art . 33 ust . 1 Konstytucji RP wyraża wprost zasadę równouprawnienia (egalita- ryzmu) małżonków . Może być ona uznana za jedną z  podstawowych zasad pol- skiego prawa rodzinnego, gdyż wyrażona jest także wprost m .in . w art . 23 k .r .o . Ten ostatni artykuł wyraża zakaz dyskryminacji jednego z małżonków ze względu na jego płeć w ramach stosunku małżeństwa (zob . szerzej komentarz do art . 23) . 8. Na tle Konstytucji RP oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego można wyróżnić kilka zasad dotyczących małżeństwa . Są to m .in . zasada trwałości małżeństwa, zasada równouprawnienia małżonków oraz zasada świeckości małżeństwa . Zob . szerzej co do tych zasad T .  Smyczyński, Prawo rodzinne i  opiekuńcze…, 2012, s . 19–20, nb 22–27 . 20 www.lexisnexis.pl Dział I. Zawarcie małżeństwa Art. 1 9. Prawo do zawarcia małżeństwa jest również przedmiotem regulacji międzynaro- dowych . Zgodnie z art . 12 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (sporządzonej w  Rzymie 4  lis topada 1950  r ., Dz .U . z  1993  r . Nr  61, poz . 284 ze zm .): „Mężczyźni i kobiety w wieku małżeńskim mają prawo do za- warcia małżeństwa i założenia rodziny, zgodnie z ustawami krajowymi regulują- cymi korzystanie z  tego prawa” . Wolność zawarcia związku małżeńskiego może być uznana za jedno z podstawowych praw człowieka . PRZESŁANKI ZAWARCIA MAŁŻEŃSTWA PRZED KIEROWNIKIEM URZĘDU STANU CYWILNEGO 10. Nupturienci chcący zawrzeć małżeństwo w Polsce mogą dokonać wyboru między tzw . „formą cywilną” zawarcia małżeństwa (przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo konsulem) a  tzw . „formą wyznaniową” (przed duchownym ko- ścioła albo innego związku wyznaniowego), jeżeli przewiduje to ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa regulująca stosunki między państwem a ko- ściołem albo innym związkiem wyznaniowym . 11. Przesłanki zawarcia małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego są okreś lone w  art .  1 §  1 . Są nimi odmienność płci nupturientów, ich jednoczes na obecność oraz zgodność oświadczeń woli o wstąpieniu w związek małżeński . 12. Nie jest przesłanką istnienia małżeństwa ogłoszenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego, że zostało ono zawarte (zob . J . Winiarz, w: System prawa rodzin- nego…, s . 139–140; K . Pietrzykowski, w: Kodeks rodzinny…, komentarz do art . 1, nb 32; odmiennie B . Walaszek, Zarys prawa rodzinnego…, s . 26) . Zob . w tym za- kresie szerzej komentarz do art . 7 . 13. Brak którejkolwiek z  przesłanek okreś lonych w  art .  1 §  1 powoduje, że małżeń- stwo nie istnieje (matrimonium non existens), a  więc nie wywołuje skutków dla siebie właś ciwych . Sytuacja taka w praktyce może więc prowadzić jedynie do po- wstania konkubinatu . Umożliwia to każdej osobie zainteresowanej wniesienie po- wództwa o ustalenie nieistnienia małżeństwa . Por . szerzej w tym zakresie komen- tarz do art . 2 . 14. Co do tzw . przesłanek porządkowo-formalnych zawarcia małżeństwa oraz doku- mentów, do których przedstawienia kierownikowi urzędu stanu cywilnego zobo- wiązani są obydwoje nupturienci, por . szerzej komentarz do art . 3 . 15. Sporządzenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktu małżeństwa ma – w wypadku spełnienia wszystkich przesłanek okreś lonych w art . 1 § 1 – jedynie znaczenie deklaratywne . Oznacza to, że nawet w  braku sporządzenia tego aktu małżeństwo istnieje, a  chwilą jego zawarcia jest złożenie odpowiednich oświad- czeń woli przez nupturientów przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego . Jak wskazano w  zachowującym aktualność wyroku  SN z  7  czerw ca 1958  r . (2 CR Witold Borysiak 21 Art. 1 Tytuł I. Małżeństwo 293/58, OSPiKA 1959, nr 10, poz . 260 z glosą B . Dobrzańskiego, tamże, oraz J . Li- twina, PiP 1959, nr 10), akt małżeństwa nie jest przesłanką materialną ważności małżeństwa, lecz ma jedynie znaczenie dowodowe względem tych zdarzeń, które zostały w  akcie stwierdzone . Z  tego też względu w  razie dokonania wszystkich czynności, które w  myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego są ko- nieczne do zawarcia małżeństwa, okoliczność, że nie spisano aktu małżeństwa albo spisano go w  sposób wadliwy, na skutek czego akt taki musi być unieważ- niony, nie wpływa na ważność samego małżeństwa . Należy także podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu orzeczenia, że brak świadków przy zawieraniu związku małżeńskiego nie powoduje nieważności złożonych przez małżonków oświadczeń . 16. Małżeństwo mogą zawrzeć jedynie osoby różnej płci . Zasada taka ma swoje oparcie w art . 18 Konstytucji RP . Płeć jest elementem stanu osobistego człowieka i jest niepodzielna . Dana osoba przynależy więc przez całe swoje życie do jednej okreś lonej płci . 17. W  doktrynie wskazuje się, że brak różnicy płci zachodzi wtedy, gdy oboje nuptu- rienci są tej samej płci, jak również w  przypadku, gdy z  medycznego punktu wi- dzenia nie można w  ogóle ustalić płci, albo w  razie obojnactwa, gdy przeważa okreś lona płeć zbliżona do płci drugiej osoby (S . Szer, J . Winiarz, Prawo rodzinne…, s . 38; A . Zielonacki, w: Kodeks rodzinny…, komentarz do art . 1, nb 3) . Odmienność płci ustalana jest przez kierownika urzędu stanu cywilnego na podstawie aktu uro- dzenia, do którego wpisywana jest płeć dziecka . Płeć tę ustala się na podstawie zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej (art . 40 ust . 2 pkt 1 w zw . z art . 40 ust . 1 p .a .s .c .) . W wypadku istnienia u  danego dziecka cech zarówno płci żeńskiej, jak i  męskiej (np . oboj- nactwa) płeć ustala się na podstawie cech płci, która przeważa . 18. Akt urodzenia jest wyłącznym dowodem płci małżonka . Jego odpis jest składany kierownikowi urzędu stanu cywilnego przy zawarciu małżeństwa (por . komen- tarz do art . 3) . Nie jest więc możliwe badanie i ustalanie płci nupturienta na pod- stawie zeznań świadków lub opinii biegłego . Jak trafnie wskazano w  doktrynie, akt urodzenia jednego z  małżonków nie może być zakwestionowany przez kie- rownika urzędu stanu cywilnego w toku toczącego się postępowania poprzedzają- cego zawarcie małżeństwa i może zostać podważony wyłącznie w postępowaniu sądowym (por . M . Domański, Rozdzielność płci…, s . 847–849) . 19. Prawo polskie nie reguluje procedury zmiany płci przez jedno z  małżonków, zwłaszcza w sytuacjach tzw . transseksualizmu (różnicy pomiędzy tzw . płcią me- trykalną a tzw . płcią psychiczną – por . A . Zielonacki, Zmiana płci…, s . 39–41 oraz M . Domański, Rozdzielność płci…, s . 823 i n .) . W takiej sytuacji zmiana płci moż- liwa jest jedynie na drodze sądowej . Przyjmuje się w orzecznictwie, że zmiana płci może nastąpić w drodze procesu o ustalenie na podstawie art . 189 k .p .c ., gdyż po- czucie przynależności do danej płci jest dobrem osobistym (por . postanowienie SN 22 www.lexisnexis.pl Dział I. Zawarcie małżeństwa Art. 1 z  22  marca 1991  r ., III  CRN 28/91, Lexis .pl nr  296334, z  glosą M .  Safjana, PS 1993, nr  2, s .  78–90 oraz wyrok SA w  Katowicach z  30  kwiet nia 2004  r ., I  ACa 276/04, OSA 2004, nr 10, poz . 31, z glosą P . Daniluka, Pal . 2006, nr 7–8, s . 307– 311) . Pozwanymi w  procesie o  ustalenie płci powinni być rodzice powoda (por . uchwałę SN z 22 wrześ nia 1995 r ., III CZP 118/95, OSNC 1996, nr 1, poz . 7, z glosą J . Ignatowicza, OSP 1996, nr 4, poz . 78) . Odrzuca się obecnie wykładnię, zgodnie z  którą zmiana płci może nastąpić na drodze sprostowania aktu urodzenia po przeprowadzeniu postępowania nieprocesowego w  trybie art .  31 p .a .s .c . (zob . uchwałę składu 7 sędziów SN z 22 czerw ca 1989 r ., III CZP 37/89, OSNCP 1989, nr  12, poz .  188, z  glosami Z .  Radwańskiego i  G .  Rejman, obie OSP 1991, nr  2, poz .  35, M .  Filara, PiP 1990, nr  10, s .  116–118; J .  Pisulińskiego, PiP 1991, nr  6, s . 112–116 oraz J . Leszczyńskiego, Pal . 1992, nr 3–4, s . 97–102) . 20. Brak jest ustawowego zakazu zmiany płci w czasie trwania małżeństwa . Wprowa- dzenie takiego zakazu można postulować jedynie de lege ferenda (por . K . Gromek, Kodeks rodzinny…, komentarz do art .  2, nb  7; K .  Pietrzykowski, w:  Kodeks ro- dzinny…, komentarz do art . 2, nb 9) . Jeżeli w trakcie małżeństwa nastąpi zmiana płci jednego z nupturientów, to sytuacja taka powinna prowadzić do stwierdzenia nieistnienia małżeństwa . Zmiana płci prowadzi bowiem do uznania z  mocą wsteczną, że osoba zawierająca związek małżeński od chwili urodzenia miała inną płeć niż ta wynikająca z  aktu urodzenia złożonego kierownikowi urzędu stanu cywilnego . W takiej sytuacji należy uznać, że małżeństwo od początku było zawarte pomiędzy osobami tej samej płci, a więc jest w świet le polskiego prawa nieistniejące i każda osoba mająca w tym interes prawny może wystąpić o takie ustalenie do sądu (por . M .  Domański, Rozdzielność płci…, s .  852–853; zob . też K . Pietrzykowski, w: Kodeks rodzinny…, komentarz do art . 2, nb 9) . 21. Do zaistnienia małżeństwa konieczna jest jednoczes na obecność nupturientów w chwili składania oświadczeń woli o wstąpieniu w związek małżeński . Nie jest więc możliwe pojedyncze zgłaszanie się przez nich do kierownika urzędu stanu cywilnego i składanie przed nim osobno oświadczeń o wstąpieniu w związek mał- żeński . Jedynym wyjątkiem od obowiązku osobistego stawiennictwa małżonków przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego i związanego z tym osobistego skła- dania przez nich oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński jest możliwość zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika . Zagadnienie to omówione jest szerzej w komentarzu do art . 6 . 22. Małżeństwo dla swej ważności musi być zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego . Kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest wójt lub burmistrz (prezydent) miasta (art . 6 ust . 2 p .a .s .c .) . Osoby te mogą zatrudnić inny podmiot na stanowisku kierownika urzędu stanu cywilnego w  gminach poniżej 50  000 mieszkańców, a  muszą to uczynić w  gminach powyżej tej liczby mieszkańców (art . 6 ust . 3–4 p .a .s .c .) . Mimo że ustawa nie stanowi o tym wprost, z kierowni- Witold Borysiak 23 Art. 1 Tytuł I. Małżeństwo kiem urzędu stanu cywilnego powinien być zrównany jego zastępca (por . art .  6 ust . 1 p .a .s .c .) . „Małżeństwo” zawarte przed innym urzędnikiem lub przed innym pracownikiem urzędu stanu cywilnego powinno być uznane z
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wydanie 1
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: