Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00301 006491 13237408 na godz. na dobę w sumie
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo Aplikanta - ebook/pdf
Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo Aplikanta - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 306
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8906-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Orzecznictwo Aplikanta – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zawiera  tezy orzeczeń do poszczególnych (wybranych) artykułów tego Kodeksu.

W niniejszym zbiorze znajdziesz tezy najważniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych oraz sądów okręgowych. Pełną treść orzeczenia wraz z uzasadnieniem możesz następnie wyszukać w dostępnym na egzaminie komputerze.

Orzecznictwo aplikanta jest wyjątkowe ponieważ nasze materiały możesz spokojnie zabrać na egzamin, a ponadto artykuły i przyporządkowane im tezy pozwolą Ci na szybkie znalezienie właściwego orzeczenia. Dzięki temu unikniesz kolejek do komputerów w trakcie egzaminu.

Co więcej, nie martw się, że przed egzaminem zostaną opublikowane nowe orzeczenia, których niniejsza książka nie zawiera, a które będą podstawa do prawidłowego rozwiązania kazusów. Gwarantujmy aktualność stanu prawnego do dnia egzaminu zawodowego w 2019 r. Zbiór będzie aktualizowany przez dodawanie nowych, ważnych tez do orzeczeń oraz przez aktualizację stanu prawnego.

Seria Orzecznictwo Aplikanta składa sie z 9 zbiorów:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) (wyciąg) Artykuł 1. [Przesłanki zawarcia małżeństwa] § 1. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed kie- rownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. § 2. Małżeństwo zostaje również zawarte, gdy mężczyzna i kobieta zawierający związek mał- żeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego w obecności duchownego oświadczą wolę jednoczesnego zawarcia małżeństwa podlegające- go prawu polskiemu i kierownik urzędu stanu cywilnego następnie sporządzi akt małżeństwa. Gdy zostaną spełnione powyższe przesłanki, małżeństwo uważa się za zawarte w chwili złoże- nia oświadczenia woli w obecności duchownego. § 3. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się, jeżeli ratyfikowana umowa międzynaro- dowa lub ustawa regulująca stosunki między państwem a kościołem albo innym związkiem wyznaniowym przewiduje możliwość wywołania przez związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu tego kościoła albo innego związku wyznaniowego takich skutków, jakie po- ciąga za sobą zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. § 4. Mężczyzna i kobieta, będący obywatelami polskimi przebywającymi za granicą, mogą za- wrzeć małżeństwo również przed polskim konsulem lub przed osobą wyznaczoną do wykony- wania funkcji konsula. Niedopuszczalność zarejestrowania w Polsce małżeństwa zawartego za granicą przez osoby tej samej płci W świetle prawa obowiązującego w Polsce małżeństwa jednopłciowe są niedopuszczalne, zatem za- graniczny akt małżeństwa może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji  jedynie wówczas, gdy wskazuje jako małżonków mężczyznę i kobietę. (wyrok NSA z 28.2.2018 r., II OSK 1112/16) Odmienność płci jako konstytutywny wyznacznik małżeństwa Przyjęcie stanowiska, że ustrojodawca wskazał w Konstytucji odmienność płci jako konstytutywny  wyznacznik małżeństwa znajduje ponadto uzasadnienie w art. 1 KRO, w którym ustawodawca określił  przesłanki zawarcia małżeństwa. Przepis ten, realizując zasadę wyrażoną w art. 18 Konstytucji RP, jed- noznacznie wskazuje, że jedynie kobieta i mężczyzna mogą zawrzeć związek małżeński. Wskazuje to na  wolę i konsekwencję ustawodawcy w określeniu małżeństwa, jedynie jako związku kobiety i mężczy- zny. Podkreślenia przy tym wymaga, że treść tego przepisu nigdy nie była skarżona przed Trybunałem  Konstytucyjnym, jako sprzeczna z art. 18 Konstytucji RP. Również sąd apelacyjny nie ma wątpliwości,  że art. 1 KRO jest zgodny z art. 18 Konstytucji RP. (postanowienie SA w Katowicach z 13.6.2017 r., V ACz 495/17) 1 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Kwestionowanie aktu zawarcia małżeństwa W przypadku gdy istnieje akt małżeństwa, właściwą drogą do zakwestionowania samego faktu zło- żenia przez wskazane w nim osoby oświadczeń o zawarciu małżeństwa jest zgłoszenie żądania unieważ- nienia aktu małżeństwa w postępowaniu nieprocesowym na podstawie art. 30 pkt 1 ustawy z 29.9.1986 r.  – Prawo o aktach stanu cywilnego. Dopiero jeśli powództwo dotyczy zarzutu, że małżeństwo – mimo  złożenia powyższych oświadczeń – zostało zawarte bez skutku prawnego w rozumieniu art. 1 KRO,  właściwa jest droga procesu cywilnego o ustalenie nieistnienia małżeństwa. (wyrok SA w Warszawie z 19.12.2014 r., I ACa 1315/14) Zawarcie małżeństwa wyznaniowego – powództwo o ustalenie istnienia małżeństwa W  razie  niesporządzenia  aktu  małżeństwa,  mimo  spełnienia  pozostałych  wymogów  określonych  w art. 1 § 2 KRO, strony nie mogą dochodzić ustalenia istnienia pomiędzy nimi małżeństwa na podsta- wie art. 189 KPC. (wyrok SN z 3.3.2004 r., III CK 346/02) Znaczenie orzeczenia sądu kościelnego dla orzeczenia sądu państwowego w kwestii ważności związku małżeńskiego Orzeczenie sądu kościelnego o ważności bądź o ustaniu małżeństwa kanonicznego nie może mieć  prejudycjalnego wpływu na orzeczenie sądu państwowego o ważności lub o ustaniu świeckiego związku  małżeńskiego tych samych małżonków. (wyrok SN z 17.11.2000 r., V CKN 1364/00) Artykuł 2. [Ustalenie nieistnienia małżeństwa]  Jeżeli mimo niezachowania przepisów artykułu poprzedzającego został sporządzony akt mał- żeństwa, każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić z powództwem o ustalenie nie- istnienia małżeństwa. Niedopuszczalność ustalenia nieistnienia małżeństwa z powodu złożenia oświadczenia o wstąpieniu w związek w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli Nie można żądać ustalenia nieistnienia małżeństwa (art. 2 KRO) z powołaniem się na niezłożenie  oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński z powodu pozostawania w stanie wyłączającym świa- dome wyrażenie woli (art. 151 § 1 pkt 1 KRO). (wyrok SN z 22.2.2012 r., IV CSK 240/11) Artykuł 6. [Zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika] § 1. Z ważnych powodów sąd może zezwolić, żeby oświadczenie o wstąpieniu w związek mał- żeński lub oświadczenie przewidziane w art. 1 § 2 zostało złożone przez pełnomocnika. § 2. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym i wymieniać osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte. Zezwolenie cudzoziemcowi na udzielenie pełnomocnictwa do oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński Do zgłoszenia wniosku o zezwolenie na udzielenie pełnomocnictwa do oświadczenia o wstąpieniu  w związek małżeński uprawniona jest, stosownie do art. 563 KPC, wyłącznie osoba, która zamierza  udzielić pełnomocnictwa; nie jest uprawniona do wystąpienia z takim wnioskiem osoba, z którą ma być  zawarty związek małżeński przez pełnomocnika. (postanowienie SN z 16.11.1971 r., III CRN 354/71) 2 Artykuł 8. [Zawarcie małżeństwa w formie wyznaniowej] Ważne powody uzasadniające zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika Za ważne powody w rozumieniu art. 6 § 1 KRO należy uznać takie okoliczności, które w świetle  zasad współżycia społecznego usprawiedliwiają odstąpienie od obowiązku jednoczesnego stawienia  się przyszłych małżonków przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego dla założenia oświadczenia,  że wstępują ze sobą w związek małżeński. Żadna zatem z góry określona sytuacja osoby ubiegającej  się o zezwolenie jej na złożenie przez pełnomocnika oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński,  w szczególności także fakt jej zamieszkiwania za granicą oraz związane z tym trudności przyjazdu  do Polski, nie mogą być same przez się uznane za ważne powody w rozumieniu powołanego wyżej  przepisu. (uchwała SN z 8.6.1970 r., III CZP 27/70) Zobacz również: –  postanowienie SN z 3.1.1969 r., III CRN 349/68. Artykuł 8. [Zawarcie małżeństwa w formie wyznaniowej] § 1. Duchowny, przed którym zawierany jest związek małżeński podlegający prawu wewnętrz- nemu kościoła albo innego związku wyznaniowego, nie może przyjąć oświadczeń przewidzia- nych w art. 1 § 2 – bez uprzedniego przedstawienia mu zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, sporządzonego przez kierownika urzędu stanu cywilnego. § 2. Niezwłocznie po złożeniu oświadczeń, o których mowa w § 1, duchowny sporządza za- świadczenie stwierdzające, że oświadczenia zostały złożone w jego obecności przy zawarciu związku małżeńskiego podlegającego prawu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego. Zaświadczenie to podpisują duchowny, małżonkowie i dwaj pełnoletni świad- kowie obecni przy złożeniu tych oświadczeń. § 3. Zaświadczenie, o którym mowa w § 2, wraz z zaświadczeniem sporządzonym przez kie- rownika urzędu stanu cywilnego na podstawie art. 41 § 1, duchowny przekazuje do urzę- du stanu cywilnego przed upływem pięciu dni od dnia zawarcia małżeństwa; nadanie jako przesyłki poleconej w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 1113, 1250, 1823 i 1948) jest równoznaczne z przekazaniem do urzędu stanu cywilnego. Jeżeli zachowanie tego terminu nie jest możliwe z powodu siły wyższej, bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas trwania przeszkody. Przy obliczaniu biegu terminu nie uwzględnia się dni uznanych ustawowo za wolne od pracy. Niedochowanie terminu do przekazania dokumentów stwierdzających zawarcie małżeństwa do urzędu stanu cywilnego a siła wyższa Błędne  przekonanie  duchownego  co  do  przesłanek  skutecznego  zawarcia  przed  nim  małżeństwa  świeckiego nie może być uznane za siłę wyższą w rozumieniu § 3 art. 8 KRO. Siła wyższa w rozumieniu § 3 art. 8 KRO oznacza zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego nie  można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec, mimo dołożenia największej  staranności. Skutkiem niedochowania 5-dniowego terminu, co do przekazania do urzędu stanu cywilnego doku- mentów stwierdzających zawarcie małżeństwa bez wykazania siły wyższej jest odmowa kierownika  urzędu stanu cywilnego sporządzenia cywilnego aktu zawarcia małżeństwa (art. 61a ust. 5 PrASC). (postanowienie SN z 16.11.2005 r., V CK 325/05) 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Artykuł 10. [Wiek] § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z do- brem założonej rodziny. § 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemna- stu, oraz przez kobietę, która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął. § 4. Jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku. Niedopuszczalność powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku w wypadku zajścia żony w ciążę Przepis art. 10 § 3 zd. 2 KRO wyłącza legitymację czynną męża do wystąpienia z powództwem  o unieważnienie małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku w wypadku zajścia żony w ciążę  – niezależnie od tego, czy fakt taki nastąpił przed czy po zawarciu małżeństwa, byleby ciąża istniała  w czasie trwania małżeństwa. (wyrok SN z 23.4.1968 r., II CR 77/68) Artykuł 12. [Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy] § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowe- go jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby. Unieważnienie małżeństwa W sprawie o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysło- wego jednego z małżonków sąd ustala istnienie okoliczności wymienionych w art. 12 § 1 zd. 2 KRO. (uchwała SN (7) z 9.5.2002 r., III CZP 7/02) Zobacz również: –   wyrok SA w Poznaniu z 4.5.2016 r., I ACa 1339/15; –   wyrok SA w Katowicach z 18.6.2015 r., I ACa 708/13. Choroba psychiczna jako przesłanka unieważnienia małżeństwa Przesłanką unieważnienia małżeństwa, zgodnie z art. 12 KRO, jest choroba psychiczna małżonka,  istniejąca w dacie zawarcia związku, a sformułowanie „osoba dotknięta chorobą psychiczną” oznacza  osobę, u której choroba ta występowała i została stwierdzona w chwili zawarcia małżeństwa. Późniejsze,  to jest po zawarciu małżeństwa, popadniecie w chorobę psychiczną nie stwarza natomiast możliwości  unieważnienia małżeństwa. (wyrok SN z 9.7.2003 r., IV CKN 327/01) Zobacz również: –   wyrok SA w Białymstoku z 23.2.1995 r., I ACr 33/95. 4 Artykuł 13. [Bigamia] Postępowanie o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego Okoliczności wymienione w art. 12 § 1 zd. 2 KRO mogą być rozważane jedynie w postępowaniu  toczącym się w trybie art. 561 § 2 KPC, na skutek wniosku osoby dotkniętej chorobą psychiczną albo  niedorozwojem umysłowym o udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa, a nie w postępowaniu  o unieważnienie małżeństwa zawartego przez taką osobę mimo braku zezwolenia sądu. (wyrok SN z 10.11.1999 r., I CKN 202/98) Zezwolenie na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną Po zawarciu małżeństwa rozstrzyganie o zezwoleniu z art. 12 § 1 zd. 2 KRO w postępowaniu prze- widzianym w art. 561 § 2 KPC jest niedopuszczalne. Sąd rozpoznający sprawę o unieważnienie – z po- wodu choroby psychicznej jednego z małżonków – małżeństwa zawartego bez wskazanego zezwolenia  rozstrzyga, czy zachodziła potrzeba i przesłanki udzielenia zezwolenia. (uchwała SN z 25.4.1983 r., III CZP 12/83) Pojęcie zagrożenia zdrowia przyszłego potomstwa Zawarte w art. 12 § 1 KRO pojęcie „zagrożenie zdrowia przyszłego potomstwa” należy pojmować  w tym sensie, że dotyczy ono nie tylko kwestii możliwości przekazania choroby psychicznej ewentual- nemu potomstwu, ale także zagadnienia, czy stan psychiczny określonej osoby nie wyłącza prawidłowe- go, zgodnego z przyjętymi zasadami wychowania dzieci i w ogóle wykonywania władzy rodzicielskiej. (wyrok SN z 29.12.1978 r., II CR 475/78) Pojęcie ustania choroby psychicznej „Ustanie choroby”, w rozumieniu art. 12 § 3 KRO, oznacza wygaśnięcie tej choroby, a nie ustanie  tylko jej ostrych objawów. (wyrok SN z 1.2.1966 r., II CR 424/65) Artykuł 13. [Bigamia] § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w po- przednio zawartym związku małżeńskim może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zosta- ło unieważnione, chyba że ustanie tego małżeństwa nastąpiło przez śmierć osoby, która za- warła ponowne małżeństwo pozostając w poprzednio zawartym związku małżeńskim. Śmierć osoby trzeciej żądającej unieważnienia małżeństwa W razie śmierci osoby trzeciej, żądającej unieważnienia małżeństwa (art. 13 § 2 KRO), nie mają  zastosowania przepisy art. 174 § 1 pkt 1 i art. 180 pkt 1 KPC. (uchwała SN z 13.5.1988 r., III CZP 34/88) Zawieszenie postępowania w sprawie o unieważnienie małżeństwa bigamicznego Względy celowości uzasadniają zawieszenie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 KPC postępowania  w sprawie o unieważnienie małżeństwa bigamicznego, jeżeli sąd nabierze uzasadnionego okoliczno- ściami sprawy przekonania, że istnieją widoki na rozwiązanie poprzedniego małżeństwa w toczącym  się już procesie rozwodowym i – co się z tym wiąże – na konwalidację związku bigamicznego, który  funkcjonuje zgodnie z podstawowymi założeniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. (postanowienie SN z 17.11.1981 r., I CZ 119/81) 5 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Żądanie unieważnienia małżeństwa z powodu bigamii a zarzut nadużycia prawa W sprawach, w których przedmiotem jest żądanie unieważnienia małżeństwa z powodu bigamii prze- pis art. 5 KC nie może mieć zastosowania bez względu na to, jakie skutki unieważnienia małżeństwa  wywoła w sferze interesów współmałżonka. Zawarcie małżeństwa bigamicznego stanowiącego prze- stępstwo, jak również utrzymywanie takiego małżeństwa, godzi w sposób rażący w istniejący porządek  prawny i obraża poczucie moralne społeczeństwa, likwidacja więc takiego stanu rzeczy leży w szeroko  pojętym interesie społecznym wyższego rzędu, przed którym interes jednostki musi ustąpić. (wyrok SN z 13.4.1973 r., II CR 106/73) Artykuł 151. [Wady oświadczenia] § 1. Małżeństwo może być unieważnione, jeżeli oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeń- ski lub oświadczenie przewidziane w art. 1 § 2 zostało złożone: 1) przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świa- dome wyrażenie woli; 2)  pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony; 3)  pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wy- nika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu okoliczności wymienionych w § 1 może żądać mał- żonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą. § 3. Nie można żądać unieważnienia małżeństwa po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej groźbą – a w każdym wypadku po upływie lat trzech od zawarcia małżeństwa. Niedopuszczalność ustalenia nieistnienia małżeństwa z powodu złożenia oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli Nie można żądać ustalenia nieistnienia małżeństwa (art. 2 KRO) z powołaniem się na niezłożenie  oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński z powodu pozostawania w stanie wyłączającym świa- dome wyrażenie woli (art. 151 § 1 pkt 1 KRO). (wyrok SN z 22.2.2012 r., IV CSK 240/11) Artykuł 17. [Unieważnienie małżeństwa]  Małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn przewidzianych w przepisach działu ni- niejszego. Unieważnienie małżeństwa Artykuł 17 KRO interpretować należy w ten sposób, że zawarte w przepisach art. 10–16 KRO wyli- czenie podstaw unieważnienia małżeństwa jest wyczerpujące. Nie są podstawą do unieważnienia wady  oświadczenia złożonego przed kierownikiem USC, nie znajdują też zastosowania przepisy Kodeksu  cywilnego o wadach oświadczenia woli (art. 82–88 KC). (wyrok SA w Katowicach z 16.10.1992 r., I ACr 464/92) Artykuł 20. [Zła wiara małżonka] § 1. Orzekając unieważnienie małżeństwa, sąd orzeka także, czy i który z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze. § 2. Za będącego w złej wierze uważa się małżonka, który w chwili zawarcia małżeństwa wie- dział o okoliczności stanowiącej podstawę jego unieważnienia. 6 Artykuł 27. [Zaspokajanie potrzeb rodziny]  Pojęcie złej wiary małżonka jako przesłanki unieważnienia małżeństwa Przepis art. 20 § 2 KRO zawiera autentyczną wykładnię pojęcia złej wiary. Za będącego w złej wierze  można uznać tylko wówczas małżonka, gdy w chwili zawarcia małżeństwa wiedział on o okoliczno- ściach stanowiących podstawę jego unieważnienia. Tylko zatem pozytywna wiedza o okolicznościach  stanowiących określone zakazy zawarcia małżeństwa uzasadniałyby przypisanie małżonkowi złej wiary  w rozumieniu powołanego przepisu. (wyrok SN z 28.12.1982 r., I CR 349/82) Wykluczenie złej wiary przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym Małżonek, który w chwili zawarcia małżeństwa był całkowicie ubezwłasnowolniony, nie może być  uznany za zawierającego małżeństwo w złej wierze w rozumieniu art. 20 KRO. (wyrok SN z 20.6.1968 r., II CR 232/68) Artykuł 23. [Osobiste prawa i obowiązki małżonków]  Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego po- życia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Prawa i obowiązki małżonków Obowiązek przewidziany w art. 23 KRO może być wyłączony, jeżeli zachowanie będące wynikiem  choroby psychicznej małżonka uzasadnia zwolnienie z tego obowiązku drugiego z małżonków. (wyrok SN z 18.3.1999 r., I CKN 1050/97) Gdy wina małżonka w rozkładzie pożycia jest następstwem naruszenia przez niego obowiązków wy- nikających z przepisów prawa rodzinnego (w szczególności art. 23, 24, 27), to jej uznanie nie wymaga  nadto oceny, że takie jego postępowanie jest naganne moralnie. (wyrok SN z 29.6.2000 r., V CKN 323/00) Przepis  art.  23  KRO  nakłada  na  małżonków  m.in.  obowiązek  wzajemnej  pomocy. Ten  obowią- zek ma szczególne znaczenie w niepomyślnych okolicznościach życiowych, w szczególności takich  jak choroba. Porzucenie małżonka w ciężkiej chorobie, a więc wówczas gdy potrzebuje on specjalnie  troskliwej opieki i serdecznego współczucia, z reguły spotyka się ze sprzeciwem moralnym ze strony  społeczeństwa. (wyrok SA w Białymstoku z 24.6.1997 r., I ACr 162/97) Zasady współżycia społecznego (art. 5 KC) stawiają zachowaniu małżonków wobec siebie nawzajem  i wobec rodziny drugiego małżonka większe wymagania, niż postępowaniu ludzi względem siebie ob- cych. Dopóki małżeństwo trwa, obowiązuje małżonków wzajemny szacunek i wzajemna pomoc (art. 23  KRO). Zachowanie, które w stosunkach między obcymi ludźmi nie byłoby uznawane za naganne, może  być między małżonkami uznane za szkodliwe z punktu widzenia trwałości małżeństwa. (wyrok SN z 25.8.1992 r., III CRN 182/82) Artykuł 27. [Zaspokajanie potrzeb rodziny]  Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarob- kowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodar- stwie domowym. 7 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Kwalifikacja prawna czynności realizowanych przez małżonka osoby prowadzącej działalność gospodarczą Zwyczajowa pomoc, jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą małżonek, pro- wadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, stanowi normalną konsekwencję obowiązku małżon- ków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla rodziny wynikającą z art. 23 i 27 KRO. Taka zaś  pomoc, nie jest traktowana jako współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej w znaczeniu  ustawowym. (wyrok SA w Łodzi z 23.5.2017 r., III AUa 722/16) Separacja małżonków a obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny Niesłuszny jest pogląd, że wynikający z art. 27 KRO obowiązek małżonków w zakresie zaspokajania  potrzeb rodziny trwa wyłącznie do czasu, gdy małżonkowie tworzą wspólny związek, a w szczególności  pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Separacja faktyczna nie powinna wywierać ujemne- go wpływu na zakres zaspokajania potrzeb dzieci z małżeństwa, a potrzeb tych w praktyce nie da się  oddzielić od potrzeb tego z rodziców, przy którym dzieci pozostały. Dlatego nawet zupełne zerwanie  pożycia małżeńskiego nie uchyla obowiązku przewidzianego w art. 27 KRO, ale może wpłynąć na jego  ukształtowanie i zakres. (postanowienie SA w Krakowie z 21.3.2016 r., I ACz 399/16) Prawo wdowy do nabycia renty rodzinnej a małżeński ustrój wspólności majątkowej W małżeńskim ustroju wspólności majątkowej (ustawowym lub umownym) może zdarzyć się, że  jeden z małżonków uchyla się od obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, a drugi  nie korzysta z sądowego wymuszenia realizacji tej małżeńskiej powinności w trybie art. 27 lub 28 KRO.  Niekiedy z przyczyn osobistych (np. z powodu bezrobocia) lub zdrowotnych małżonek nie może ekono- micznie przyczyniać się do utrzymania rodziny, co nie przekreśla istnienia innych płaszczyzn pozosta- wania w rzeczywistej wspólności małżeńskiej. Oznacza to, że realne więzi małżeńskie kreujące faktycz- ną wspólność małżeńską wymaganą do nabycia przez wdowę (wdowca) prawa do renty rodzinnej mogą  być zachowane w każdym ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej. Pozostawania we wspólności  małżeńskiej nie wyklucza w szczególności uzgodnienie ustroju rozdzielności majątkowej, który prze- cież nie wpływa ani nie ogranicza powinności małżeńskich, o jakich stanowi art. 23 KRO. Sądowe  stwierdzenie  obowiązku  (nakazanie)  przyczyniania  się  do  zaspokajania  potrzeb  rodziny,  w  trybie  art.  27  lub  28  KRO,  stanowi  orzeczenie  o  charakterze  alimentacyjnym,  a  w  każdym  razie  prowadzi do potwierdzenia alimentacyjnego obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra  rodziny, obejmującego powinność przyczyniania się do utrzymania także współmałżonka, co w razie  śmierci alimentacyjnie zobowiązanego ubezpieczonego kreuje uprawnienie do nabycia renty rodzinnej  tak, jakby wdowa miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem  lub ugodą sądową [art. 70 ust. 3 in fine ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu  Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.)]. Wspólność małżeńska w rozumieniu  tego przepisu nie ustaje wskutek ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, ale  może funkcjonować w każdym ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej. Za takim stanowiskiem  przemawia także konstytucyjna zasada podlegania małżeństwa ochronie i opiece Rzeczypospolitej Pol- skiej (art. 18 Konstytucji RP). (wyrok SA w Gdańsku z 16.2.2016 r., III AUa 1643/15) 8 Artykuł 27. [Zaspokajanie potrzeb rodziny]  Zaliczenie małżonka osoby zmarłej do kręgu osób uprawnionych do renty; brak podstaw do czasowego ograniczenia świadczenia renty ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego Wynikający z treści art. 27 KRO obowiązek małżonka łożenia także na utrzymanie współmałżonka  ma charakter alimentacyjny, co uzasadnia zaliczenie małżonka osoby zmarłej do kręgu osób uprawnio- nych do renty przewidzianej w art. 446 § 2 KC. Osiągnięcie w przyszłości wieku biologicznego uprawniającego do przejścia na emeryturę nie jest  okolicznością wystarczającą do ograniczenia czasowego świadczenia renty zasądzonej na podstawie  art. 446 § 2 KC. (wyrok SA w Krakowie z 21.10.2015 r., I ACa 431/15) Skutki śmierci współmałżonka zarabiającego i przyczyniającego się do zaspokajania potrzeb rodziny dla roszczeń pozostałego przy życiu małżonka Śmierć współmałżonka zarabiającego i przyczyniającego się do zaspokajania materialnych potrzeb  rodziny uniemożliwia pozostałym członkom, w tym również pracującemu zarobkowo małżonkowi, za- spokojenie usprawiedliwionych potrzeb w zakresie utrzymania. W takim wypadku brak jest usprawie- dliwienia dla odmowy wyrównania szkody pozostałego przy życiu małżonka i przyznanie renty tylko  pozostałym członkom rodziny. (wyrok SA w Łodzi z 15.9.2015 r., I ACa 332/15) Prawo do renty małżonki, która przed śmiercią swojego współmałżonka nie pracowała zarobkowo Prawo do renty na podstawie art. 446 § 2 zd. 1 KC ma małżonka, która przed śmiercią swojego  współmałżonka nie pracowała zarobkowo i to bez względu na swoją zdolność do samodzielnego utrzy- mania się. Obowiązek alimentacyjny między małżonkami na podstawie art. 27 KRO ma charakter bez- względny i nie uchyla go zdolność małżonka do samodzielnego utrzymania się z pracy zarobkowej  lub prowadzonej działalności gospodarcze. Okoliczności te mogą mieć jedynie wpływ na zakres tego  obowiązku. (wyrok SA w Gdańsku z 15.7.2015 r., I ACa 205/15) Obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka Artykuł 27 KRO kreuje obowiązek alimentacyjny w szerszym zakresie, niż czyni to art. 135 KRO, co  sprawia, że uzyskanie pełnoletniości przez dziecko, a tym samym samodzielnej legitymacji do żądania  alimentów, nie powoduje automatycznie obniżenia kwot z tytułu zabezpieczenia, o ile dziecko to nie ma  własnych źródeł dochodów. (postanowienie SA w Łodzi z 25.6.2015 r., I ACz 946/15) Roszczenia małżonków o nakłady Na podstawie art. 23 i 27 KRO małżonkowie mają wzajemny obowiązek udzielania sobie pomocy  i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Następstwem tego jest, wynikające z art. 45 § 1  zd. 3 KRO, wyłączenie możliwości wzajemnego żądania przez byłych małżonków przy podziale mająt- ku wspólnego zwrotu wydatków (kosztów związanych z nabyciem rzeczy) i nakładów (kosztów zwią- zanych z zachowaniem, ulepszeniem, poprawieniem, naprawą, konserwacją rzeczy) zużytych w celu  zaspokojenia potrzeb rodziny, z wyjątkiem nakładów i wydatków, które zwiększyły wartość majątku  w chwili podziału. Suma odpowiadająca zwiększeniu wartości rzeczy może w konkretnym wypadku być  wyższa od wydatków poczynionych na te nakłady, jeżeli w ostatecznym wyniku wartość rzeczy wzrosła  w stopniu przekraczającym poczynione wydatki, może być też mniejsza, jeżeli wartość rzeczy wzrosła  w stopniu mniejszym w stosunku do wydatków. (postanowienie SN z 5.12.2014 r., III CSK 87/14) 9 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Orzeczenie o obowiązku przyczyniania się przez drugiego z małżonków do zaspokajania potrzeb dzieci W sprawie o rozwód sąd na żądanie jednego z małżonków nie może orzec o obowiązku przyczy- niania się przez drugiego z małżonków do zaspokajania potrzeb dorosłych dzieci, a orzekając o takim  obowiązku względem dzieci małoletnich – winien określić go indywidualnie w stosunku do każdego  dziecka. (postanowienie SA w Katowicach z 10.9.2014 r., I ACz 670/14) Opieka nad niepełnosprawnym małżonkiem jako podstawa przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego Wyrażony w art. 27 KRO obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodzi- ny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23  KRO, obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Z samego charakteru  świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27 KRO, wynika, że ich celem jest dostarczenie  uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących potrzeb. Poszczególne bowiem raty alimen- tacyjne służą do zaspokojenia bieżących potrzeb osoby uprawnionej. Obowiązków alimentacyjnych,  przewidzianych w KRO nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i n. KRO, lecz odnosić je  należy do wszystkich przepisów KRO, które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając  art. 23 i 27 KRO. Obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają przy tym obowiązki alimentacyjne  krewnych. W świetle powyższe za błędną należy uznać odmową przyznania specjalnego zasiłku opie- kuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. (wyrok WSA w Lublinie z 6.2.2014 r., II SA/Lu 587/13) Zakres obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny Celem przewidzianego w art. 27 KRO obowiązku jest uzyskanie od obojga małżonków środków  materialnych dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rodziny jako całości oraz zaspokojenie  uzasadnionych potrzeb jej poszczególnych członków przy zachowaniu zasady równej stopy życiowej.  Małżonkowie mają obowiązek współdziałania w trakcie trwania małżeństwa, a jedną z form współdzia- łania jest obowiązek dostarczania środków w celu prawidłowego funkcjonowania rodziny. (wyrok SO w Sieradzu z 2.10.2013 r., I Ca 354/13) Roszczenie o zasądzenie alimentów w sprawie o rozwód W sprawie o rozwód każda za stron – małżonków – może domagać się zasądzenia alimentów od dru- giej strony – małżonka – z tym, że na podstawie art. 60 § 1 lub § 2 KRO. Natomiast niedopuszczalne jest  domaganie się podwyższenia alimentów orzeczonych wcześniej na podstawie art. 27 KRO, albowiem  obowiązek alimentacyjny przewidziany w art. 27 KRO wygasa na skutek ustania małżeństwa, nawet  w sytuacji, gdy jest orzeczony na podstawie prawomocnego wyroku. (wyrok SA w Krakowie z 28.11.2012 r., I ACa 1091/12) Podstawa prawna roszczeń alimentacyjnych między małżonkami w trakcie procesu o rozwód Podstawą  materialnoprawną  wniosku  o  udzielenie  zabezpieczenia  alimentów  na  rzecz  małżonka,  w trakcie trwania procesu o rozwód, jest art. 27 KRO. Brak jest podstaw do stosowania art. 60 KRO,  gdyż przepis ten normuje przesłanki roszczeń alimentacyjnych między rozwiedzionymi małżonkami,  a więc po zakończeniu procesu o rozwód. (postanowienie SA w Łodzi z 28.10.2011 r., I ACz 1252/11) 10 Artykuł 27. [Zaspokajanie potrzeb rodziny]  Wygaśnięcie obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny Z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód obowiązek małżonków przyczyniania  się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 KRO) wygasa. (uchwała SN z 13.7.2011 r., III CZP 39/11) Obowiązywanie zasady pro praeterito nemo alitur Zasadą jest, że roszczenie alimentacyjne nie dochodzone w czasie właściwym wygasa (zasada pro praeterito nemo alitur). Już z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27  KRO, wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących  potrzeb.  Poszczególne  bowiem  raty  alimentacyjne  służą  do  zaspokojenia  bieżących  potrzeb  osoby  uprawnionej. O takim zaspokajaniu potrzeb może być mowa tylko co do teraźniejszości lub przyszłości,  ponieważ nie można mówić o pokrywaniu potrzeb przeszłych. (wyrok SN z 7.7.2000 r., III CKN 1015/00) Separacja faktyczna a obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 KRO) ustaje w wyniku fak- tycznej separacji bezdzietnych małżonków bądź małżonków, których dzieci wskutek usamodzielnienia  się nie pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. (wyrok SN z 26.5.1999 r., III CKN 153/99) Separacja faktyczna małżonków może uzasadniać oddalenie powództwa o świadczenie alimentów  z art. 27 KRO. (wyrok SN z 28.1.1998 r., II CKN 585/97) Okoliczność, że małżonek pozostający w separacji faktycznej i nie obarczony obowiązkiem wycho- wania dzieci, jest zdolny do pracy zarobkowej i bądź pracuje bądź ma możność taką pracę uzyskać,  sama przez się nie pozbawia go roszczenia do współmałżonka na podstawie art. 27 KRO o zaspokojenie  swych potrzeb w zakresie odpowiadającym zasadzie równej stopy życiowej małżonków. (uchwała SN z 13.10.1976 r., III CZP 49/76) Zasądzenie alimentów przez określenie ich ułamkowej części wynagrodzenia W wypadku gdy uprawniony do alimentacji ma prawo równej stopy życiowej ze zobowiązanym,  zasądzenie alimentów przez określenie ich ułamkowej części wynagrodzenia nie jest wyłączone, jeżeli  wynagrodzenie stanowi jedyne stałe źródło utrzymania zobowiązanego, a system tego wynagrodzenia  usprawiedliwia takie rozstrzygnięcie. (uchwała SN (7) – zasada prawna – z 22.9.1979 r., III CZP 16/79) Roszczenie o zwrot wydatków na utrzymanie dziecka Małżonkowi, który wyłącznie łożył na utrzymanie wspólnego dziecka, przysługuje prawo domagania  się od współmałżonka zwrotu odpowiedniej części poniesionych na ten cel kosztów (art. 140 § 1 KRO),  niezależne od tego, z jakich źródeł czerpał on środki na zaspokojenie potrzeb dziecka. (uchwała SN z 24.2.1978 r., III CZP 4/78) Roszczenia alimentacyjne między małżonkami Okoliczność, że małżonkowie pozostają w faktycznej separacji i że żona bez porozumienia z mężem  przerwała pracę zarobkową w celu zajęcia się wychowaniem małego dziecka, nie stoi na przeszkodzie  domaganiu się przez nią pomocy od męża w postaci świadczeń alimentacyjnych na jej rzecz w granicach  jej potrzeb oraz możliwości zarobkowych i majątkowych męża. 11 Kodeks rodzinny i opiekuńczy W sprawach o roszczenia alimentacyjne między małżonkami sąd w zasadzie nie bada, czy i który  z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Jednakże w wypadkach szczególnych, np. gdy małżonek,  który zerwał pożycie pozostaje w konkubinacie z inną osobą, sąd może odmówić uwzględnienia rosz- czenia, jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. (uchwała SN z 7.8.1974 r., III CZP 46/74) Ustalenie winy zerwania pożycia małżeńskiego może przemawiać za znacznym nawet, przy uwzględ- nieniu sytuacji majątkowej małżonka winnego i jego zdolności do pracy, ograniczeniem zakresu jego  roszczeń alimentacyjnych, które należałoby uważać za usprawiedliwione. W przypadku gdy małżonek,  który zerwał pożycie, pozostawałby w faktycznym związku z inną osobą, jego roszczenie alimentacyjne  mogłoby ulec oddaleniu, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. (wyrok SN z 6.8.1976 r., III CRN 151/76) Zerwanie pożycia małżeńskiego a obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb drugiego małżonka Także w wypadku zerwania pożycia małżeńskiego niewinny małżonek ma w stosunku do drugiego  małżonka roszczenie z art. 27 KRO o zaspokajanie potrzeb rodziny według zasady równej stopy życiowej. (uchwała SN z 7.6.1972 r., III CZP 43/72) Artykuł 28. [Nakaz wypłaty wynagrodzenia] § 1. Jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka. § 2. Nakaz, o którym mowa w paragrafie poprzedzającym, zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego pożycia małżonków. Sąd może jednak na wniosek każdego z mał- żonków nakaz ten zmienić albo uchylić. Pozostawanie małżonków we wspólnym pożyciu jako przesłanka nakazania wypłacania wynagrodzenia za pracę do rąk drugiego małżonka Przesłanką nakazania przez sąd na podstawie art. 28 § 1 KRO wypłaty małżonkowi wynagrodzenia  za pracę lub innych należności przypadających drugiemu małżonkowi jest pozostawanie przez tych mał- żonków we wspólnym pożyciu. (postanowienie SO w Poznaniu z 7.1.2014 r., XV Ca 1495/13) Przepisu art. 28 KRO nie stosuje się do należności nie mających charakteru dochodów małżonka,  a w szczególności do kwoty przypadającej mu z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość  stanowiącą jego majątek odrębny. (uchwała SN (7) – zasada prawna – z 30.9.1976 r., III CZP 97/75) Artykuł 281. [Uprawnienie do korzystania z mieszkania]  Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawnio- ny do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego. Przesłanki prawa podmiotowego do korzystania z mieszkania w trakcie trwania małżeństwa; utrata uprawnienia współmałżonka do korzystania z mieszkania Z racji zawarcia związku małżeńskiego współmałżonek osoby dysponującej samodzielnym prawem  do mieszkania (domu), uzyskuje własne prawo podmiotowe do korzystania z tego mieszkania w trakcie  trwania małżeństwa i to wyłącznie w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Zatem pozytywnymi przesłan- 12 Art. 281 [Uprawnienie do korzystania z mieszkania] kami dla tego prawa podmiotowego, które muszą być spełnione kumulatywnie, jest fakt pozostawania  w związku małżeńskim z osobą dysponującą odrębnym prawem do mieszkania oraz korzystanie z tego  właśnie mieszkania wyłącznie w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Prawidłowo dokonana wykładnia przepisu art. 281 KRO utratę uprawnienia dla współmałżonka bez  tytułu prawnego do mieszkania wiąże z ustaniem małżeństwa a nie pożycia oraz z zaprzestaniem ko- rzystania z mieszkania w celu zaspokajania potrzeb rodziny przez uprawnionego, a nie z zaprzestaniem  w nim zamieszkiwania przez małżonka będącego właścicielem mieszkania. (wyrok SA w Gdańsku z 17.1.2017 r., I ACa 571/16) Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez byłego małżonka z pomieszczeń domu stanowiącego majątek osobisty drugiego małżonka Korzystanie przez jednego z małżonków z domu wzniesionego w trakcie trwania wspólności ma- jątkowej małżeńskiej na gruncie stanowiącym majątek osobisty drugiego z małżonków, który w takiej  sytuacji należy uznać za nakład z majątku wspólnego małżonków na majątek osobisty jednego z nich,  nie stanowi podstawy do żądania przez małżonka będącego właścicielem domu zapłaty przez drugiego  małżonka wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z zajmowanych pomieszczeń (art. 224 § 1 KC).  W takiej sytuacji korzystający z domu małżonek niebędący właścicielem domu ma status lokatora w ro- zumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie  gminy i zmianami Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), a z uwagi na to, iż  wykonuje uprawnienia przysługujące mu na mocy art. 281 KRO (prawo do mieszkania w celu zaspoka- jania potrzeb rodziny) – nie narusza praw małżonka będącego właścicielem, jest posiadaczem w dobrej  wierze, a tym samym nie jest obowiązany do płacenia drugiemu małżonkowi wynagrodzenia za bezu- mowne korzystanie z zajmowanych pomieszczeń (art. 224 § 1 KC). W sytuacji gdy po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego określającego sposób korzystania  z  domu przez strony prawo drugiego małżonka do zamieszkiwania w  domu stanowiącym własność  byłego małżonka znajduje oparcie w tym wyroku, nie można uznać tego małżonka za posiadacza w złej  wierze. Dopiero po dacie uprawomocnienia się postanowienia sądu o podziale majątku były małżonek  będący właścicielem nieruchomości może żądać od drugiego małżonka zapłaty za bezumowne korzy- stanie z domu (art. 225 KC). (wyrok SA w Lublinie z 22.1.2014 r., I ACa 624/13) Małżonek najemcy lokalu jako inna osoba mająca tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego Małżonka najemcy lokalu, ze względu na prawo do korzystania z mieszkania określone w art. 281 KRO, należy uznać za „inną osobę mającą tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkaniowego” w ro- zumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21.6.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2013 r.  poz. 966 ze zm.). (wyrok WSA w Gliwicach z 21.1.2014 r., IV SA/Gl 284/13) Korzystanie z mieszkania przez rozwiedzionego małżonka nieposiadającego tytułu prawnego do mieszkania Przydzielenie rozwiedzionemu małżonkowi na podstawie art. 58 § 2 zd. 1 KRO do korzystania wy- odrębnionej części wspólnie zajmowanego mieszkania, jeżeli nie posiada on jakiegokolwiek prawa do  tego lokalu, nie może stanowić skutecznego zarzutu niweczącego żądanie drugiego z małżonków oparte  o dyspozycję art. 222 § 1 KC. Jednakże małżonek nieposiadający tytułu prawnego do mieszkania pozostaje pod ochroną przewi- dzianą w art. 281 KRO i ustawie z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie  gminy i zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.). (wyrok SA w Gdańsku z 25.2.2011 r., I ACa 928/10) 13 Kodeks rodzinny i opiekuńczy Pojęcie lokatora a uprawnienie małżonka do zajmowania lokalu Małżonek, którego prawo do korzystania z mieszkania wynika z art. 281 zd. 1 KRO, jest lokatorem  w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zaso- bie gminy i zmianami Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.). (wyrok SN z 21.3.2006 r., V CSK 185/05) Artykuł 29. [Wzajemna reprezentacja]  W  razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z  małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w  sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprze- ciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy. Zasada przedstawicielstwa ustawowego małżonków Ustawodawca w art. 29 KRO wprowadził przedstawicielstwo ustawowe małżonków, które należy  odróżnić od instytucji pełnomocnictwa. Przepis ten dotyczy jednak tylko zarządu majątkiem osobistym  małżonka, który doznał przeszkody. Natomiast w przypadku czynności dotyczących majątku wspólnego,  skorzystanie z art. 29 KRO jest niepotrzebne, albowiem zgodnie z art. 36 § 2 KRO każdy z małżonków  może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym. Zarząd obejmuje czynności prawne, faktyczne oraz  procesowe. Zasadą jest przy tym, że każdy z małżonków uprawniony jest do samodzielnego zarządu  majątkiem wspólnym (art. 36 § 1 KRO), zaś ewentualny brak zgody współmałżonka wywołuje skutek  tylko, jeśli idzie o zakres zaspokojenia się potencjalnego wierzyciela (art. 41 § 1 i 2 KRO). W związku  z tym nie może budzić wątpliwości, że dochodzenie roszczeń zmierzające do zachowania substancji  majątku wspólnego mieści się w ramach umocowania z art. 36 § 2 KRO. (wyrok SA w Białymstoku z 8.3.2013 r., I ACa 894/12) Działanie w procesie małżonki za jej męża Nie sposób przyjąć, że fakt działania przez pozwaną w imieniu pozwanego – jej męża, wynika ze sto- sunku małżeństwa i regulacji art. 29 KRO. Przepis ten reguluje działanie przez współmałżonka w spra- wach zwykłego zarządu w razie przemijającej przeszkody, nie stanowi jednak podstawy do traktowania  strony jako pełnomocnika procesowego jej współmałżonka w sytuacji, gdy pełnomocnictwo takie nie  zostało jej wyraźnie udzielone. (postanowienie SA we Wrocławiu z 26.1.2012 r., I ACz 105/12) Charakter ustawowego umocowania do działania przez współmałżonka W kwestii, czy działanie przez małżonka w ramach umocowania z art. 29 KRO jest jego uprawnie- niem, czy też obowiązkiem, należy przychylić się do poglądu, że to ustawowe umocowanie do działania  przez współmałżonka ma charakter uprawnienia. Za poglądem tym przemawia sformułowanie zawarte  w art. 29 KRO, a zwłaszcza dwukrotnie użyty w tym przepisie wyraz „może” a nie „powinien” lub „ma  obowiązek”, a  nadto możliwość wyrażenia sprzeciwu  przez  małżonka, którego  dotyczy  przeszkoda.  Okoliczności te wskazują na to, że wolą ustawodawcy było ustanowienie jedynie możliwości działania  za współmałżonka, a nie obowiązku takiego działania. (wyrok NSA z 30.8.2011 r., II GSK 781/10) Artykuł 30. [Solidarna odpowiedzialność] § 1. Oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jed- nego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. § 2. Z ważnych powodów sąd może na żądanie jednego z małżonków postanowić, że za powyż- sze zobowiązania odpowiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zaciągnął. Postanowienie to może być uchylone w razie zmiany okoliczności. 14 Artykuł 31. [Wspólność ustawowa – zasada ogólna] § 3. Względem osób trzecich wyłączenie odpowiedzialności solidarnej jest skuteczne, jeżeli było im wiadome. Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania z działalności gospodarczej prowadzonej przez jednego z nich – zaciąganie zobowiązań na potrzeby rozwoju tej działalności Pomiędzy zakupem rzeczy potrzebnych do rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej a uzyska- niem przychodu z działalności gospodarczej, a następnie przeznaczeniem części zysku jaki z tej działal- ności prowadzący działalność osiągnął na potrzeby rodziny, zachodzi zbyt odległy związek, aby uznać,  iż mamy tu do czynienia z sytuacją uzasadniającą solidarną odpowiedzialność współmałżonka za zobo- wiązania. Zgodnie z art. 30 § 1 KRO solidarna odpowiedzialność zachodzi bowiem tylko, jeżeli jeden  z małżonków zaciąga zobowiązanie w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. (wyrok SN z 5.8.2005 r., II CK 9/05) Brak współuczestnictwa koniecznego małżonka odpowiedzialnego solidarnie za zobowiązanie zaciągnięte przez współmałżonka Solidarna odpowiedzialność małżonka za zobowiązanie zaciągnięte przez jednego z nich nie ozna- cza, że w sprawie o zasądzenie należności z tytułu tego zobowiązania udział drugiego małżonka po  stronie pozwanej jest konieczny. (wyrok SN z 6.12.2000 r., III CKN 1352/00 Odpowiedzialność za zobowiązania małżonka W art. 30 KRO chodzi wyłącznie o zobowiązanie zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokaja- nia zwykłych potrzeb rodziny a nie zobowiązania, których źródłem jest czyn niedozwolony. (wyrok SA w Warszawie z 20.10.1998 r., I ACa 1024/97) Zniesienie przez sąd wspólności spółdzielczego prawa do lokalu a odpowiedzialność solidarna małżonków za zapłatę opłat Zniesienie przez sąd wspólności spółdzielczego prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na określoną  w art. 30 § 1 KRO odpowiedzialność solidarną obojga małżonków za zapłatę opłat związanych z uży- waniem spółdzielczego lokalu mieszkalnego. (uchwała SN z 11.10.1995 r., III CZP 137/95) Warunki solidarnej odpowiedzialności małżonków Przez zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny  (art. 30 § 1 KRO) należy rozumieć tylko te zobowiązania, które odnoszą się do normalnych codziennych  potrzeb rodziny, wymagających bezwzględnie zaspokojenia bez potrzeby podejmowania przez małżon- ków specjalnych decyzji. Wszelkie inne zobowiązania – zwłaszcza dotyczące większych zakupów ratal- nych, niedające się zakwalifikować pod pojęcie „zwykłych” potrzeb rodziny – zaciągnięte przez jednego  małżonka nie rodzą odpowiedzialności solidarnej drugiego małżonka. (wyrok SN z 22.9.1966 r., I CR 544/66) Artykuł 31. [Wspólność ustawowa – zasada ogólna] § 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność ma- jątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. § 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę i  dochody z  innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo Aplikanta
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: