Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
02799 011064 14443930 na godz. na dobę w sumie
Kodeks wykroczeń - ebook/pdf
Kodeks wykroczeń - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 185
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-4692-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Stan prawny: 24 września 2012 r.

Seria „żółtych broszur” pogrupowana jest tematycznie według poszczególnych gałęzi prawa. Adresowana jest do prawników, pracowników państwowej i samorządowej administracji, przedsiębiorców, studentów i wszystkich, dla których znajomość obowiązujących przepisów stanowi warunek prawidłowego wykonywania zawodu.

W broszurze pod wspólnym tytułem „KW” zebrano podstawowe akty ogólnie pojętego prawa wykroczeń.

Całość poprzedza interesujące wprowadzenie prof. dr. hab. Tomasza Grzegorczyka, omawiające założenia poszczególnych kodeksów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KW Kodeks wykroczeń Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia Przepisy wprowadzające Wprowadzenie Tomasza Grzegorczyka 19. wydanie C • H • BECK TEKSTY USTAW BECKA Kodeks wykroczeń Polecamy nasze publikacje z zakresu prawa karnego: PRAWO WYKROCZEŃ, wyd. 20 Twoje Prawo KODEKS KARNY, wyd. 38 Twoje Prawo KODEKS POSTĘPOWANIA KARNEGO, wyd. 29 Twoje Prawo KODEKS KARNY WYKONAWCZY, wyd. 18 Twoje Prawo KODEKS KARNY, KODEKS POSTĘPOWANIA KARNEGO, wyd. 23 Edycja Prokuratorska KODEKS KARNY, KODEKS POSTĘPOWANIA KARNEGO, KODEKS KARNY WYKONAWCZY, wyd. 31 Teksty Ustaw Becka KK, KPK, KKW, KSKU, wyd. 22 Edycja Sądowa Andrzej Marek PRAWO WYKROCZEŃ, wyd. 7 Podręczniki Prawnicze Andrzej Marek PRAWO KARNE, wyd. 10 Studia Prawnicze Marek Bojarski, Wojciech Radecki KODEKS WYKROCZEŃ, wyd. 5 Komentarze Becka www.ksiegarnia.beck.pl Kodeks wykroczeń i inne akty prawne Teksty jednolite wraz z wprowadzeniem Profesora dr. hab. Tomasza Grzegorczyka oraz z indeksem rzeczowym 19. wydanie WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2013 Kodeks wykroczeń i inne akty prawne 19. wydanie Stan prawny: 19 sierpnia 2013 r. Redakcja: Aneta Flisek © Wydawnictwo C. H. Beck 2013 Informacje wydawcy: Spisy treści poszczególnych ak- tów oraz tytuły artykułów umieszczone w nawia- sach kwadratowych pochodzą od redakcji. Są one, tak jak i przypisy, chronione prawem autorskim. Wydawnictwo C. H. Beck, Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-4691-5 ISBN e-book 978-83-255-4692-2 Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII Wprowadzenie – Prof. dr hab. Tomasz Grzegorczyk . . . . . . . . . . IX 1. Kodeks wykroczeń z dnia 20 maja 1971 r. (Dz.U. Nr 12, poz. 114) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z dnia . . . . . . . . . . . 3. Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z dnia 24 sierpnia 2001 r. (Dz.U. Nr 106, poz. 1149) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 sierpnia 2001 r. (Dz.U. Nr 106, poz. 1148) 91 97 1 45 V Wykaz skrótów Cyfry w nawiasach oznaczają pozycję w spisie treści. KPW . . . . . . . . . . . . Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (2) KW . . . . . . . . . . . . . Kodeks wykroczeń (1) PWKPW . . . . . . . . . Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (3) . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw Dz.U. KK . . . . . . . . . . . . . Kodeks karny KPK . . . . . . . . . . . . Kodeks postępowania karnego OSNKW . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa PiP . . . . . . . . . . . . . Państwo i Prawo PrUSP . . . . . . . . . . . Ustawa o ustroju sądów powszechnych RPO . . . . . . . . . . . . Rzecznik Praw Obywatelskich VII Wprowadzenie Podstawowe założenia materialnego i procesowego prawa wykroczeń Prof. dr hab. Tomasz Grzegorczyk Uniwersytet Łódzki Spis treści I. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Podstawowe założenia materialnego prawa wykroczeń A. Zasady odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . B. System środków reakcji na wykroczenie . . . . . . . III. Podstawowe założenia Kodeksu postępowania w spra- IX XIII XIII XIX stancji wach o wykroczenia z 2001 r. . . . . . . . . . . . . . . . . XXVII A. Ogólne założenia KPW z 2001 r. . . . . . . . . . . . . XXVII XLIII B. Strony postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . L A. Wszczynanie postępowania i jego przebieg w I in- L . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Postępowania szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . LVIII C. Zaskarżanie orzeczeń i postępowania odwoławcze LXVIII LXXII D. Nadzwyczajne środki zaskarżenia . . . . . . . . . . . . E. Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia LXXV F. Postępowanie ze stosunków międzynarodowych . . LXXVI G. Koszty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . LXXVII I. Uwagi wstępne 1. Kodyfikacja prawa wykroczeń z 1971 r., obejmująca Kodeks wy- kroczeń, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia i ustawę o ustroju kolegiów, uległa w 2001 r. znacznej dezaktualizacji. Pozostał z niej jedynie Kodeks wykroczeń, źródło materialnego prawa wykro- czeń. Z dniem 17.10.2001 r. zniknęły kolegia ds. wykroczeń, a nowy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z dnia 24.8.2001 r. (Dz.U. Nr 106, poz. 1148) przekazał orzecznictwo sądom. Zmiany te wymusiła Konstytucja RP z 1997 r., która w art. 237 uregulowała, że kolegia mogą działać tylko przez cztery lata od jej wejścia w życie. Or- gany te, działające od 1951 r., początkowo przy organach administracji, IX Wprowadzenie następnie – od 1990 r. – przy sądach rejonowych, uległy więc likwida- cji. Orzekały one w około 500 000–600 000 spraw rocznie, co obecnie obciąża sądy. Zapis z ustawy zasadniczej doprowadził do szybszego uchwalenia nowego Kodeksu postępowania w sprawach o wykrocze- nia, choć we wcześniejszych założeniach (prace nad nową kodyfikacją trwały od jesieni 1989 r.) projekt ten miał towarzyszyć projektowi no- wego Kodeksu wykroczeń. Obecny KPW tworzy samodzielną procedurę sądową w sprawach o wykroczenia, choć czerpie znacznie – poprzez recepcję przepisów KPK – z procedury w sprawach karnych. Tworzy jednak uproszczone, i to znacznie, postępowanie, odbiegające w wielu istotnych kwestiach od postępowania karnego, dlatego też zaniechano włączania go jako działu czy działów do Kodeksu postępowania karnego (zob. T. Grze- gorczyk, Komentarz do Kodeksu postępowania w sprawach o wykro- czenia, wyd. IV, Warszawa 2008). Kodeks z 2001 r. został następnie znowelizowany ustawą z 22.5.2003 r. (Dz.U. Nr 109, poz. 1031), która uprościła niektóre jego procedury i uwzględniła, stosowane tu odpo- wiednio, a zmienione nowelą z 10.1.2003 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 155), przepisy KPK oraz zmieniony kilkoma jeszcze ustawami w zakresie rozwiązań szczegółowych, w tym w 2007 r. m.in. ustawą o Państwo- wej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589) w sferze podmiotów oskarżających oraz postępowania mandatowego. Tekst jednolity Ko- deksu, obejmujący wszystkie te zmiany ukazał się w czerwcu 2008 r. – Dz.U. Nr 133, poz. 848. W 2008 r. przeprowadzono jednak dwie kolejne jego nowelizacje. I tak ustawą z 24.10.2008 r. o zmianie Ko- deksu karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 214, poz. 1344) zmodyfikowano art. 38 KPW oraz dodano nowy Dział XIIa o postępo- waniu w sprawach ze stosunków międzynarodowych. Z kolei ustawą z 5.12.2008 r. o zmianie Kodeksu postępowania karnego oraz niektó- rych innych ustaw (Dz.U. Nr 237, poz. 1651) zmieniono art. 10 KPW o odpowiedzialności żołnierzy za wykroczenia. W 2009 r. KPW zno- welizowano z kolei trzy razy. Ustawą z 9.9.2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 178, poz. 1375) zmodyfikowano art. 110 KW o podstawach uprawnionych do wnosze- nia kasacji, zaś ustawą z 9.10.2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz.U. Nr 190, poz. 1474) – ściganie żołnierzy za wykroczenia wprowa- dzające nowy art. 86a i tzw. ściganie na wniosek dowódcy wojsko- wego lub instytucji cywilnej, w której żołnierz pełni służbę. Z kolei ustawą z 5.11.2009 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1589), nowelizującą sześć Kodeksów ze sfery karnej (KK, KPK, KKW, KKS, KW, i KPW), a obowiązującą od 8.6.2010 r., zmodyfikowano recepcję przypisów X Wprowadzenie KPK odnośnie opini biegłych i kasacji oraz zmieniono przesłanki trybu przyspieszonego. W 2010 r. Kodeks nowelizowano trzykrotnie. Ustawą z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. Nr 182, poz. 1228) zmodyfikowano przepisy art. 41 § 2 i 3 oraz art. 70 § 2 KPW. Natomiast ustawą z 24.9.2010 r. o zmianie ustawy o Rzecz- niku Praw Dziecka (Dz.U. Nr 197, poz. 1307) – uzupełniono art. 110 § 1 KPW odnośnie podmiotów uprawnionych do wnoszenia kasacji, zaś ustawą z 29.10.2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu dro- gowym (Dz.U. Nr 225, poz. 1466) zmodyfikowano przepisy art. 17 § 3 KPK o oskarżycielach publicznych i art. 97 § 1 KPW o czyn- nościach wyjaśniających w trybie mandatowym. Również trzykrotnej nowelizacji KPW dokonano w 2011 r. I tak ustawę o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych z 31.8.2011 r. (Dz.U. Nr 217, poz. 1280) zmodyfikowano tryb przespieszony wprowadzając dodat- kową postać prowadzenia rozprawy na odległość przy użyciu urządzeń technicznych, bez doprowadzania ujętego do sądu (nowe art. 91 § 2a i art. 92a KPW), a ponadto umożliwiając nałożenie grzywny manda- tem za wykroczenie z ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych do 2000 zł. Możliwość nałożenia grzywny do 2000 zł przyjęto także w kolejnej ustawie z 16.9.2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogo- wym (Dz.U. Nr 244, poz. 1454), co dotyczyć ma naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego z ustawy o transporcie drogowym z 2001 r. gdy oskarżycielem jest Inspekcja Transportu Drogowego lub Policja, a ponadto za wykroczenia ścigane przez Państwową Inspekcję Pracy. Natomiast ustawą, także z 16.9.2011 r. o zmianie Kodeksu kar- nego wykonawczego (Dz.U. Nr 270, poz. 1431) wprowadzono obowią- zek stosowania w toku czynności wyjaśniających odpowiednio art. 213 § 1 KPK, tj. ustalenia m.in. stosunków rodzinnych i majątkowych, wy- kształcenia, zawodu i źródeł dochodu przyszłego obwinionego oraz jego karalności. Ilość tych zmian może spowodować, że ukaże się wkrótce kolejny tekst jednolity tego kodeksu. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia doczekał się już kilku opracowań komentatorskich i Czytelnik może tu odwołać się np. do takich z nich jak: T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008; J. Lewiński, Kodeks po- stępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2011; M. Rogalski (red.), Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2009, a także D. Świecki, Metodyka pracy sę- dziego w sprawie o wykroczenia, Warszawa 2007. 2. Sam Kodeks wykroczeń został dostosowany nowelą z 28.8.1998 r. (Dz.U. Nr 113, poz. 717) do nowej kodyfikacji karnej z 1997 r., która XI Wprowadzenie weszła w życie 1.9.1998 r. (o noweli tej zob. T. Grzegorczyk, Nowela do prawa wykroczeń. Komentarz, Kraków 1999). Nie budziło bowiem wątpliwości, że prawo wykroczeń stanowi część prawa karnego w sze- rokim tego słowa znaczeniu (zob. T. Grzegorczyk, A. Gubiński, Prawo wykroczeń, Warszawa 1996, s. 31–32), a tym samym zmiany o za- sadniczym charakterze dokonywane w Kodeksie karnym (np. odno- śnie winy, kar i innych środków reakcji na czyn zabroniony, trakto- wania umyślności i nieumyślności, itd.), muszą oddziaływać także na rozwiązania w sferze prawa wykroczeń. Kodeks wykroczeń był jed- nak, w swej części szczególnej dalej wielokrotnie nowelizowany, i od chwili wejścia w życie zmian wprowadzonych w 2001 r. przez przepisy wprowadzające nowy KPW, dokonano jeszcze 14 takich modyfikacji w różnych jego przepisach o poszczególnych wykroczeniach. Prac nad projektem nowego Kodeksu wykroczeń trwających nadal po 2001 r. ostatecznie zaniechano w 2004 r. W 2007 r. ogłoszono tekst jednolity Kodeksu wykroczeń obejmujący wszystkie modyfikacje jakie dotąd do niego wprowadzono (zob. Dz.U. Nr 109, poz. 756). W 2008 r. dodano tu jednak zmiany ustawą z 10.7.2008 r. o zmianie ustawy o swobo- dzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 141, poz. 888), dotyczyła ona art. 601 KW. W 2009 r. kolejnych modyfikacji dokonano wspomnia- nymi wcześniej ustawami z 9.10.2009 r. o dyscyplinie wojskowej (nowe brzmienie art. 33 § 4 pkt 7, art. 51 § 2 i 70 § 2 KW) i z 5.11.2009 r. (nowe brzmienie art. 20 § 2, 21, 52a, 54 § 1, 82, 82a, 109 i 117 KW), a w 2010 r. – ustawą z 8.1.2010 r. o zmianie ustawy o bezpieczeń- stwie żywności i żywienia (Dz.U. Nr 21, poz. 105), w zakresie art. 110 i 111 KW oraz ustawą z 28.4.2010 r. o zmianie ustawy o usługach tu- rystycznych oraz ustawy Kodeks wykroczeń (Dz.U. Nr 106, poz. 672) w zakresie art. 601 i art. 138d KW. W 2010 r. ukazał się też kolejny tekst jednolity Kodeksu wykroczeń (Dz.U. Nr 46, poz. 275), z tym że w tym roku znowelizowano jednocześnie ten kodeks pięciokrotnie, ale tylko w części szczególnej, nie tykając zasad odpowiedzialności. W 2011 r. KW nowelizowano z kolei już wielokrotnie, z tym że trzy razy w części szczególnej, a to wskazaną już wcześniej nowelą do ustawy o bezpieczeńswie imprez masowych z 31.8.2011 r., którą dodano nowy art. 66 § 1 KW oraz z tej samej daty nowelą do samego KW dodaje się nowy art. 603 o karalności prowadzenia sprzedaży poza miejscami do tego przeznaczonymi, a także ustawą z 16.9.2011 r. o ti- meshare (Dz.U. Nr 230, poz. 1370), mocą której wprowadzono do kodeksu nowe wykroczenia ujęte w art. 139a KW skreślając jednocze- śnie § 5 i 6 art. 601, dotyczące dotąd częściowo podobnych zachowań. Natomiast czwartą nowelą do KW, tzn. ustawą o zmianie Kodeksu XII Wprowadzenie karnego wykonawczego i niektórych innych ustaw z 16.9.2011 r. zmo- dyfikowano już przepisy części ogólnej KW, a to art. 23 i 25 do- tyczące zamiany kary ograniczenia wolności i grzywny na zastępczą karę aresztu. Kodeks wykroczeń z 1971 r. penalizuje tylko podstawowe wykrocze- nia, stąd uzupełnia go kilkadziesiąt ustaw dodatkowych, normujących poszczególne dziedziny życia społecznego i gospodarczego, zawiera- jących także przepisy karne statuujące wykroczenia (zob. M. Radecki, W. Bojarski, Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2006, s. 31–41; J. Lewiński, Kodeks wykroczeń oraz ustawy szczególne zawierające przepisy dotyczące wykroczeń, Warszawa 1999; W. Kotowski, Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2004, uw. do art. 48 KW; T. Grze- gorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks wykroczeń. Komen- tarz, Warszawa 2010). II. Podstawowe założenia materialnego prawa wykroczeń A. Zasady odpowiedzialności 1. Kodeks wykroczeń w art. 1 przyjmuje, że odpowiedzialność za wykroczenie ponosi ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł (zob. jednak dalej uw. B–2) lub nagany. Kodeks zatem utrzymuje materialną definicję wykroczenia (nowy art. 1 KW), przyjmując, że wykroczeniem jest czyn społecznie szkodliwy. Kodeks karny z 1997 r. zakłada wprawdzie w art. 1 § 1 definicję formalną przestępstwa, niemniej w § 2 art. 1 KK przyjmuje się, że nie stanowi przestępstwa czyn, którego szko- dliwość społeczna jest znikoma. W istocie zatem mamy tu definicję mieszaną, która nakazuje w procesie stosowania prawa uwzględnianie szkodliwości czynu (zob. J. Warylewski, Społeczna szkodliwość czynu w nowym Kodeksie karnym – próba określenia, PS 1998, Nr 7–8; Kodeks karny. Komentarz, pod red. O. Górniak, Gdańsk 2005, t. I, s. 23–30 i podane tam piśmiennictwo). Jeżeli uwzględnić, że wykro- czeniami są z założenia zachowania bezprawne o szkodliwości niższej niż znikoma, to zaakcentowanie tego aspektu w samym ujęciu o cha- rakterze definicyjnym jest zasadne (zob. też T. Grzegorczyk, Komentarz do ustawy nowelizującej prawo wykroczeń z 1998 r., Kraków 1998, s. 11–12). W orzecznictwie SN wskazywano m.in., że społeczne nie- bezpieczeństwo czynu nie może być oceniane tylko z punktu widzenia politycznych interesów sprawujących władzę i gdy niebezpieczeństwo XIII Wprowadzenie danego zachowania odnosi się tylko do takich interesów, a nie spo- łeczeństwa, nie jest niebezpieczeństwem społecznym o jakim mowa w art. 1 KW (zob. wyr. SN z 20.3.1996 r., II KRN 4/96, OSN Prok. Gen. 1996, Nr 11, poz. 6) oraz, że wprowadzone w stanie wojennym zakazy godzące w uznawane powszechne prawa i wolności obywatel- skie nie były przez społeczeństwo akceptowane, przeto zachowania, które w pokojowy sposób przeciwstawiały się następstwom wprowa- dzenia stanu wojennego, nie wskazywały cech społecznego niebez- pieczeństwa (wyr. SN z 12.5.1992 r., II KRN 39/92, OSNKW 1992, Nr 9–10, poz. 61). Elementy, jakie należy uwzględniać przy ocenie szkodliwości spo- łecznej, wskazane zostały w art. 47 § 6 KW, będącym odpowiedni- kiem art. 115 § 2 KK. Mają to być okoliczności związane z czynem oraz jego przedmiotową i podmiotową stroną (rozmiar szkody, sposób popełnienia, zamiar, motywacja, charakter naruszonego dobra, rodzaj naruszonych reguł ostrożności), natomiast nie należą do nich okolicz- ności dotyczące samego sprawcy (np. tryb życia, warunki osobiste), które są istotne przy doborze kary i środka karnego (art. 33 § 2 KW), ale nie decydują o tym czy czyn jest, czy nie jest – z uwagi na swą szkodliwość – wykroczeniem (zob. też Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz pod red. A. Zolla, Kraków 2004, s. 1393–1394). Należy za- uważyć, że nawet na gruncie przestępstw w orzecznictwie SN wskazuje się, iż możliwy jest in concreto czyn o całkowitym braku szkodliwości społecznej (zob. w. SN z 25.1.2000 r., WKN 45/99, OSNKW 56/2000, poz. 47). Na gruncie wykroczeń dopiero w takim wypadku można mó- wić o braku wykroczenia jako czynu karalnego (zob. T. Grzegorczyk (w:) T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks wykro- czeń. Komentarz, Warszawa 2010, s. 27–28). 2. Wzorem Kodeksu karnego (art. 1 § 3), zaakcentowano w KW zasadę winy (nullum crimen sine culpa), przyjmując w znowelizo- wanym w 1998 r. art. 1 § 2, że nie popełnia wykroczenia sprawca, któremu nie można przypisać winy w czasie czynu. Przepis formal- nie nie przesądza sporu o istotę winy, niemniej optuje (za Kodeksem karnym) w kierunku jej normatywnego ujęcia. Następuje tu wyraźne rozróżnienie między winą a stroną podmiotową czynu, gdyż umyślność i nieumyślność, zostały potraktowane jako znamiona typu czynu (nowy art. 5 KW), wina zaś jest odrębnym elementem struktury przestępstwa i warunkiem karalności czynu jako wykroczenia. Wina to w swej istocie możliwość postawienia sprawcy zarzutu, że w czasie swego bezprawnego, karalnego i karygodnego czynu nie dostosował się do zabraniającej tego normy prawnej, przy ustaleniu XIV Wprowadzenie możliwości dania posłuchu tej normie (zob. też A. Zoll (red.) Ko- deks karny. Część ogólna. Komentarz, op. cit., s. 40–41; L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2009, s. 52–53). Przesłanki przypisania winy sprawcy, określa Kodeks. Wymaga się zatem, aby: 1) sprawca: a) był zdatny do przypisania mu winy, co warunkowane jest jego dojrzałością z uwagi na wiek (17 lat – art. 8 KW) oraz poczy- talnością co najmniej ograniczoną (art. 17 § 1 i 2 KW), b) miał możliwość rozpoznania bezprawności zachowania (art. 7 § 1 KW) i znamion czynu zabronionego (nowy art. 7 § 2 KW), a także 2) wymagalność zgodnego z prawem zachowania była odniesiona do określonej konkretnej sytuacji (zob. np. ograniczenia z art. 16 § 1 in fine KW). Umyślność i nieumyślność potraktowane jako elementy podmio- towe strony czynu, oparto nadal na tzw. zasadzie ekwiwalencji (nowy art. 5 KW), co oznacza, że wykroczenie nadal można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że przepis szczególny ogranicza od- powiedzialność jedynie do czynu umyślnego. Ograniczenie takie może nastąpić przez: a) wyraźne wskazanie, że karalność obejmuje tylko zachowanie umyślne (np. art. 65 KW), b) wskazanie na pobudki lub motywy działania (zaniechania) sprawcy, np. „złośliwość” (art. 66 § l, art. 143 § 1 KW), czy działanie „w celu” (np. art. 107, czy art. 122 § 1 KW), c) użycie określeń, które w języku prawniczym lub w ogóle w ję- zyku polskim zakładają umyślność zachowania, np. „kradnie”, „przywłaszcza”, „uchyla się”, „szczuje”, „skłania”, „samowolnie używa”, itd. (np. art. 119 § 1, art. 127, 108, 104 czy 103 KW). Umyślność (art. 6 § 1 KW), obejmuje nadal zachowanie z zamiarem popełnienia czynu (tzw. zamiar bezpośredni – „chcenie”) lub godze- niem się na naruszenie prawa przy jego przewidywaniu (zamiar ewen- tualny). Nieumyślność (nowy art. 6 § 2 KW) to nie, jak do 1998 r., lekkomyślność bądź niedbalstwo, ale popełnienie czynu mimo braku zamiaru, poprzez „niezachowanie ostrożności wymaganej w danych okolicznościach”, mimo przewidywania lub możliwości przewidzenia naruszenia. Standardy zachowania winny tu uwzględniać zachowa- nie charakterystyczne dla tzw. rozważnego obywatela, i w tym sensie przeciętne, typowe, wymagane w danej kategorii sytuacji, np. w ru- chu drogowym (zob. T. Grzegorczyk, A. Gubiński, Prawo wykroczeń, op. cit., s. 86–87; A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna, Komen- XV Wprowadzenie tarz, s. 150–151; T. Grzegorczyk (w:) T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks wykroczeń. Komentarz, op. cit., s. 48–49). Sama nieumyślność występuje zatem jako „świadoma”, gdy sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu i „nieświadoma”, gdy jej nie przewidywał, choć mógł przewidzieć. W tym ostatnim wypadku możliwość przewidywania odnosić należy do modelowo ujmowanego obywatela, a nie do indywidualnych możliwości sprawcy, co wiąże się z faktem oddzielenia podmiotowej strony czynu od winy. Jeżeli zatem, z uwagi na nietypowy układ sytuacyjny, przewidywalność jest możliwa tylko w ramach wąskiego grona specjalistów, to nie można jej przypi- sać sprawcy, chyba że wykazano, iż wiedział on o takim nietypowym układzie. 3. Kodeks utrzymuje dotychczasowe zasady odpowiedzialności za formy stadialne i zjawiskowe czynu (art. 11–13 KW), a zmiany treści przepisów mają tu jedynie charakter stylizujący. Ponosi się zatem od- powiedzialność za usiłowanie (art. 11 § 2 KW), ale tylko wtedy, gdy przepis statuujący wykroczenie przewiduje je w odniesieniu do tego czynu (np. art. 119 § 2, art. 120 § 2, art. 122 § 3, art. 124 § 2 KW, art. 133 § 2 czy art. 134 § 3). Odpowiada się też za pomocnictwo i podżeganie do wykroczenia, ale jedynie gdy przepis szczególny tak stanowi (zob. np. art. 51 § 3, art. 52 § 2, art. 56 § 2, art. 57 § 2, art. 119 § 2, art. 120 § 2, art. 122 § 3, art. 123 § 2, art. 124 § 2, art. 133 § 2 czy art. 134 § 3 KW), a sprawca, któremu pomagano lub którego podżegano czynu dokonał (art. 14 § 1 KW). Nadal też przyjmuje się zbieg eliminacyjny – a nie jak w Kodeksie karnym, kumulatywny – przy zbiegu przepisów ustawy, tj. naruszeniu przez jeden czyn kilku przepisów (art. 9 § 1 KW), kiedy to czyn kwali- fikuje się z najsurowszego przepisu. Zakłada się także dalej ogranicze- nie karalności przy zbiegu dwu lub więcej wykroczeń (art. 9 § 2 KW) nakazując wymierzenie tylko jednej kary – łącznie, tej najsurowszej, a nie jak w prawie karnym, najpierw kar za poszczególne czyny, a na- stępnie kary łącznej i to w wymiarze od najsurowszej z nich do sumy kar jednostkowych (art. 86 KK). Natomiast przy zbiegu wykroczenia i przestępstwa, czyli jednoczesnego naruszenia jednym zachowaniem prawa wykroczeń i prawa karnego, dopuszcza się karanie odrębnie za każdy z nich w oddzielnych procesach (art. 10 KW). Ten ostatni przepis jest jedyną normą Kodeksu wykroczeń, znowelizowaną przez przepisy wprowadzające nowy Kodeks postępowania w sprawach o wykrocze- nia (art. 5 § 1 PWKPW). Zakłada on obecnie wyraźnie, że przy tzw. idealnym zbiegu wykroczenia i przestępstwa, orzeka się odrębnie za przestępstwo i odrębnie za wykroczenie, z tym że jeżeli wymierzono XVI Wprowadzenie w obu tych postępowaniach kary lub środki karne tego samego rodzaju, to wykonuje się tylko surowszą karę lub środek karny, a w razie wy- konania kary lub środka łagodniejszego, zalicza się ją (go) na poczet sankcji surowszych, przy czym kara aresztu jest uważana za karę tego samego rodzaju, co kara pozbawienia wolności; nie zalicza się jed- nak nawiązek i odszkodowań orzeczonych w sprawie o przestępstwo i o wykroczenie wobec różnych podmiotów lub za różne rodzajowo szkody. Rozwiązanie powyższe powoduje, że – jak wykazano w post. SN z 29.1.2004 r. (I KZP 40/03, OSNKW 2004, Nr 2, poz. 22), wcze- śniejsze zakończenie postępowania o ten sam czyn jako o wykroczenie, nie stanowi przesłanki rzeczy osądzonej dla procesu karnego tej samej osoby o tenże czyn jako przestępstwo, jako że zakończone uprzednio postępowanie nie było procesem karnym lecz tylko procesem o wy- kroczenie. 4. Kodeks wyłącza odpowiedzialność za wykroczenie w razie dzia- łania w błędzie (art. 7 KW), w obronie koniecznej (art. 15 KW), w stanie wyższej konieczności (art. 16 KW) oraz przy niepoczytal- ności (art. 17 KW). Na gruncie prawa wykroczeń odpowiedzialność wyłączyć może także zwyczaj; i tak np. bicie w dzwony na Pasterkę czy na rezurekcję, mimo że ma miejsce w porze nocnej, nie jest uzna- wane za zakłócanie ciszy nocnej (art. 51 § 1 KW) właśnie z uwagi na zwyczaj. Gdy chodzi o błąd, to kodeks wyróżnia tu błąd co do samej karalności danego zachowania (art. 7 § 1 KW), której nieznajomość wyłącza odpowiedzialność, ale tylko wtedy gdy był to błąd uspra- wiedliwiony oraz błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu (art. 7 § 2 KW) wyłączający jedynie odpowiedzialność za wykroczenia umyślne; nie stoi on zatem na przeszkodzie ukaraniu za nieumyślną postać danego wykroczenia (zob. T. Grzegorczyk (w:) T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks wykroczeń. Komentarz, op. cit., s. 49–53). Stan obrony koniecznej i stan wyższej konieczności wyłą- czają odpowiedzialność poprzez wyłączenie bezprawności zachowa- nia. Ten pierwszy oznacza działanie polegające na odpieraniu bezpo- średniego i bezprawnego zarzutu na dobro prawem chronione (art. 15 KW), ten drugi na działaniu w celu uchylenia bezpośredniego niebez- pieczeństwa (a nie zamachu) grożącego dobru prawem chronionemu, gdy nie można go inaczej uniknąć, przy czym dobro poświęcane nie może przedstawiać wartości oczywiście większej niż dobro chronione (art. 16 KW). Kodeks nie normuje kwestii przekroczenia granic obrony koniecznej (tzw. eksces intensywny lub ekstensywny) lub stanu wyż- szej konieczności (działanie przed lub po ustaniu stanu niebezpieczeń- stwa albo z naruszeniem proporcjonalności dóbr), ale w takich sytu- XVII Wprowadzenie acjach należałoby opowiedzieć się za sięganiem do art. 39 § 1 KW, czyli po nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpienie od niej (zob. T. Grzegorczyk (w:) T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks, op. cit., s. 76 i 81–82). Niepoczytalność wyłącza odpowiedzialność z uwagi na niemożność przypisania sprawcy winy. Ma miejsce wówczas, gdy z powodu cho- roby psychicznej (np. schizofrenii, paranoi czy psychozy) lub upośle- dzenia umysłowego albo innego zakłócenia czynności psychicznych (np. przez zatrucie organizmu, choroby wieku starczego, leki) sprawca nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swym postępowaniem (art. 17 § 1 KW). Gdy poczytalność nie była z tych przyczyn wyłączona, lecz tylko ograniczona, ale w stopniu znacznym, możliwe jest odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego przy uznaniu samej winy sprawcy (art. 17 § 2 KW). Reguł tych nie stosuje się jednak, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub innego odurzenia wyłączającego lub ograniczającego poczytalność, gdy skutki takie przewidywał lub mógł przewidzieć (art. 17 § 3 KW). W orzecznictwie wskazuje się jednak, że dotyczy to tylko sytuacji, gdy nietrzeźwość lub odurzenie jest wyłączną albo przeważającą przyczyną wyłączenia bądź ograniczenia poczytalności, a nie jeżeli zaostrzyła ona (ono) tylko stany patologiczne pozostające w bezpośrednim związku z popełnionym czynem (zob. T. Grzegorczyk (w:) T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska, Kodeks, op. cit., s. 85–86 i podany tekst jednolity oraz piśmiennictwo). 5. Już w wyniku nowelizacji z 1998 r. wydłużony został okres przedawnienia karalności wykroczenia (nowy art. 45 KW). Podsta- wowym terminem pozostał tu okres roczny, ale jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, okres przedawnienia wydłuża się do lat 2 od daty popełnienia czynu. Przez „wszczęcie postępowania” rozumieć na- leży wszczęcie postępowania przez prezesa sądu w trybie wskazanym w art. 59 § 2 KPW. Gdyby zaś czynowi początkowo przypisywano cechy przestępstwa – także wszczęcie postępowania karnego in per- sonam w tej sprawie. Chodzi zatem wówczas nie o wszczęcie docho- dzenia w ogóle, ale przeciwko osobie, co następuje poprzez przed- stawienie jej zarzutów w trybie określonym w KPK (tak też w post. SN z 21.10.2003 r., I KZP 9/03, OSNKW 2003, Nr 11–12, poz. 92). Ponieważ termin przedawnienia wydłuża się przez „wszczęcie” po- stępowania czyli, w normalnym trybie, przez decyzję prezesa sądu, do którego wpłynął wniosek o ukaranie obwinionego, przeto wska- zuje się w orzecznictwie SN, że jeżeli prezes taki zwrócił wniosek do uzupełnienia jego braków formalnych i poprawiony wniosek złożono XVIII Wprowadzenie w wymaganym terminie 7 dni (art. 59 § 2 KPW), ale w tym czasie upłynął już roczny termin przedawnienia, to należy jednak odmówić wszczęcia postępowania, jako że do przedawnienia doszło przed po- dejmowaniem tej decyzji (zob. post. SN z 25.2.2005 r., I KZP 34/04, OSNKW 2005, Nr 2, poz. 24). Stosownie do art. 45 § 2 KW w razie uchylenia prawomocnego rozstrzygnięcia, przedawnienie biegnie od daty uchylenia rozstrzygnię- cia, co oznacza obecnie, że bez znaczenia jest tryb, w jakim doszło do uchylenia (kasację czy poprzez wznowienie procesu). W uchwale 7 sę- dziów SN z 7.6.2002 r. (I KZP 15/02, OSNKW 2002, Nr 7–8, poz. 49) wskazano przy tym, że w razie uchylenia orzeczenia w trybie kasa- cji przedawnienie karalności nie biegnie od nowa po takim uchyleniu, jeżeli w dniu uchylenia okres przedawnienia już upłynął. Odmienne stanowisko było i jest prezentowane w doktrynie (zob. np. A. Ma- rek, Prawo wykroczeń, Warszawa 2008, s. 116; M. Bojarski, W. Ra- decki, Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2000, s. 218 i 2005, s. 311–313 oraz 2006, s. 318–320; A. Gubiński, [w:] T. Grzegorczyk, A. Gubiński, Prawo wykroczeń, Warszawa 1996, s. 199). Pogląd SN spowodował jednak, iż w projekcie przyszłego Kodeksu wykroczeń, nad którym jak wspomniano prace jednak zawieszono, zakładano, iż w razie uchylenia prawomocnego orzeczenia przedawnienie karalności miało odżywać i wynosić jeden rok biegnąc od daty uchylenia, a gdy okres przedawnienia jeszcze nie upłynął – od zakończenia tego okresu (art. 33 § 2 projektu). B. System środków reakcji na wykroczenie 1. W świetle przepisów sprzed zmian z 1998 r. reakcja na wykro- czenie obejmowała: a) kary (w tym zasadnicze, zastępcze i dodatkowe – art. 18–31 KW), b) środki o charakterze cywilno-karnym (nawiązka i obowiązek naprawienia szkody, w tym i przez odszkodowanie – art. 32, art. 37 KW i przepisy szczególne), c) środki oddziaływania społecznego (art. 39 § 4 KW) oraz d) środki oddziaływania wychowawczego (art. 40 i 41 KW). W wyniku nowelizacji z 1998 r., mając na uwadze rozwiązania Ko- deksu karnego z 1997 r., nastąpiło: 1) ograniczenie kar do dawnych kar zasadniczych, 2) ujęcie kar dodatkowych i środków cywilno-karnych w jednolite ramy tzw. środków karnych (tj. środka reakcji innej niż kara), 3) ograniczenie tych ostatnich przez eliminację niektórych dawnych kar dodatkowych z prawa wykroczeń, 4) ograniczenie stosowania środków oddziaływania wychowawczego. XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kodeks wykroczeń
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: