Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00055 005307 14475213 na godz. na dobę w sumie
Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków - ebook/pdf
Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 516
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0301-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Niniejsza książka ukazuje się jako kolejna już publikacja w nowej serii „Komentarze z wokandy”. Podstawowym walorem książek z tej serii jest przyjęta konwencja komentowania spraw, a nie przepisów, co umożliwia przedstawienie biegu postępowań sądowych w aspekcie materialnym i procesowym w wielopłaszczyznowym ujęciu.

 

W pracy przedstawiono możliwe sposoby dokonania podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami ze szczególnym uwzględnieniem postępowania nieprocesowego, któremu poświęcona jest znaczna część Komentarza. Autorka prowadzi czytelnika niejako krok po kroku przez całe postępowanie o podział majątku wspólnego, od szczegółowego przedstawienia jego składu i sposobu ustalania wartości, poprzez przybliżenie kolejno wszystkich roszczeń, jakie mogą podlegać rozpoznaniu w jego trakcie, do wyjaśnienia wpływu tego postępowania na inne sprawy majątkowe małżonków, ocenę skutków dokonania podziału i prawomocnego zakończenia tego postępowania oraz przybliżenie zasad orzekania o kosztach. W publikacji została skomentowana w sposób kompleksowy sprawa o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, co stanowi niewątpliwe novum na dotychczasowym rynku wydawniczym. Autorka porusza się cały czas równolegle na obu płaszczyznach: prawa materialnego i procesowego, wyjaśniając czytelnikowi nie tylko poszczególne przepisy z komentowanej materii, ale co ciekawe, przedstawiając analizowane kwestie bądź to na przykładach, bądź na konkretnych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Dopełnieniem całości są wzory pism i wniosków oraz orzeczeń sądowych.
Publikacja kierowana jest przede wszystkim do adwokatów, radców prawnych i sędziów zajmujących się problematyką spraw cywilnych, a w szczególności specjalizujących się w sprawach z zakresu podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami.

 

Krystyna Skiepko ­ sędzia mająca wieloletnią praktykę w zakresie orzekania w sprawach z dziedziny prawa cywilnego, w tym w sprawach o podział majątku wspólnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Komentarze z wokandy Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków Krystyna Skiepko pod redakcją Jacka Ignaczewskiego Wydanie 1 Warszawa 2013 Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Gierłowska Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Zdjęcie na okładce: © kzenon/iStockphoto.com © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-278-0301-6 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e -mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Na wokandzie Lp. 1. 2. Sprawa Strona Sędzia referent Rodzaje postępowań sądowych, w ramach których możliwe jest dokonanie podziału majątku wspólnego – uwagi ogólne Sprawa o sądowy podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami 35 Krystyna Skiepko 43 Krystyna Skiepko Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Słowo wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 CZĘŚĆ PIERWSZA. Umowny podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . 27 CZĘŚĆ DRUGA. Sądowy podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Rozdział I. Rodzaje postępowań sądowych, w ramach których możliwe jest dokonanie podziału majątku wspólnego – uwagi ogólne 35 1. Postępowanie o podział majątku wspólnego (art. 566 i 567 k.p.c.) . . . . . 35 2. Postępowanie o dział spadku bądź zniesienie współwłasności (art. 689 k.p.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 3. Postępowanie o rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa (art. 58 § 3, art. 613 § 1 i art. 21 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 4. Zawezwanie do próby ugodowej (art. 185 § 1 k.p.c.) . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.1. Wzór wniosku o zawezwanie do próby ugodowej . . . . . . . . . . . . . 41 5. Zapis na sąd polubowny (art. 1157 k.p.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Rozdział II. Sądowy podział majątku wspólnego dokonywany w trybie postępowania nieprocesowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2. Właściwość sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 3. Podmioty uprawnione do złożenia wniosku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4. Uczestnicy postępowania o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . 48 5. Wymogi formalne wniosku o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . 52 5.1. Wzór wniosku o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Rozdział III. Postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego . . . 60 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 7 Spis treści 2. Ustalanie składu i wartości majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 2.2. Składniki majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.2.1.1. Wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków . . . . . . 103 2.2.1.2. Dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2.2.1.3. Środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 2.2.1.4. Kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie prowadzonym przez zakład ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . 110 2.2.1.5. Spółdzielcze prawo do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.2.1.6. Prawo własności domu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.2.1.7. Prawo najmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 2.2.1.8. Ekspektatywa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2.2.1.9. Przedmioty uzyskane z przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . 129 2.2.1.10. Gospodarstwo rolne przekazane następcy . . . . . . . . . . 132 2.2.1.11. Nieruchomość nabyta na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 2.2.1.12. Rzeczy nabyte przez zasiedzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 2.2.1.13. Akcje pracownicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 2.2.1.14. Akcje i udziały w spółkach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 2.2.1.15. Wkład do spółki ze środków z majątku wspólnego . . . 159 2.2.1.16. Składniki majątkowe, których skuteczność nabycia zależy od dodatkowych wymogów . . . . . . . . . . . . . . . . 160 2.2.1.17. Posiadanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 2.2.1.18. Przynależność poszczególnych składników do majątku wspólnego a oświadczenia małżonków zawarte w umowie ich nabycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.2.1.19. Przedmioty zwykłego urządzenia domowego . . . . . . . . 168 2.2.1.20. Przynależność składników majątkowych przesuniętych wolą małżonków z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z nich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 2.2.1.21. Roszczenie z art. 231 k.c. – budowa na cudzym gruncie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 2.2.1.22. Wierzytelności i inne prawa majątkowe . . . . . . . . . . . . 177 8 Spis treści 2.2.2. Przedmioty majątkowe wchodzące w skład majątku osobistego małżonka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2.2.2.1. Przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (art. 33 pkt 1 k.r.o.) . . . . . . . . . . . 187 2.2.2.2. Przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (art. 33 pkt 2 k.r.o.) . . . . . 188 2.2.2.3. Prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom (art. 33 pkt 3 k.r.o.) . 192 2.2.2.4. Przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków (art. 33 pkt 4 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 2.2.2.5. Prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (art. 33 pkt 5 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 2.2.2.6. Przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 33 pkt 6 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 2.2.2.7. Wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków (art. 33 pkt 7 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 2.2.2.8. Przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków (art. 33 pkt 8 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 2.2.2.9. Prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy (art. 33 pkt 9 k.r.o.) 205 2.2.2.10. Przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (art. 33 pkt 10 k.r.o.) . . . . . . . . . . . 206 2.3. Ustalanie wartości przedmiotów majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 2.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 2.3.2. Wartość nieruchomości obciążonej hipoteką . . . . . . . . . . . . . 215 2.3.3. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . 220 2.3.3.1. Możliwość podwyższenia lub obniżenia wartości stosownie do szczególnych okoliczności występujących w danej sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2.3.4. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego . . . 231 2.3.5. Prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 2.3.6. Własność nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 2.3.7. Nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków w postaci wspólnej budowy domu . . . . . . . . . . 234 9 Spis treści 2.3.8. Użytkowanie wieczyste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 2.3.9. Prawo najmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 2.3.10. Wkład do spółki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 2.3.11. Nakład na rzecz osoby trzeciej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 2.3.12. Zbiór rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3. Żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym . . . . . . . . 243 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 3.2. Przesłanki ustalenia nierównych udziałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 3.2.1. Zgłoszenie żądania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 3.2.2. „Ważne powody” w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. . . . . . . . . . . 246 3.2.3. Stopień przyczyniania się małżonków do powstania majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 3.3. Tryb postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 3.4. Skutki prawne ustalenia nierównych udziałów . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 3.5. Swoboda małżonków w ustalaniu wielkości ich udziałów w majątku wspólnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4. Sposób podziału majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 4.2. Podział fizyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 4.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 4.2.1.1. Podział sprzeczny z przepisami ustawy . . . . . . . . . . . . . . 276 4.2.1.2. Zgodność podziału fizycznego ze społeczno- -gospodarczym przeznaczeniem rzeczy . . . . . . . . . . . . . 285 4.2.1.3. Istotna zmiana rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości jako dalsze negatywne przesłanki podziału fizycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 4.2.2. Sposoby podziału fizycznego nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . 301 4.2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 4.2.2.2. Podział budynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 4.2.2.3. Ustanowienie odrębnej własności lokalu . . . . . . . . . . . . 306 4.2.2.4. Zniesienie odrębnej własności lokali i podział fizyczny budynku, w którym tę własność ustanowiono . . . . . . . . 315 4.2.3. Podział fizyczny zbioru rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 4.3. Przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedaż rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 4.4. Reguły dotyczące zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 4.5. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 4.6. Wzory postanowień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 4.6.1. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez podział fizyczny nieruchomości składającej się z kilku działek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 10 Spis treści 4.6.2. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez podział fizyczny nieruchomości na kilka nowo tworzonych działek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 4.6.3. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez podział fizyczny i ustanowienie odrębnej własności lokali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 4.6.4. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez podział fizyczny nieruchomości wraz z podziałem pionowym budynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 4.6.5. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez zniesienie odrębnej własności lokali i podział fizyczny nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 4.6.6. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez przyznanie rzeczy jednemu z małżonków 360 4.6.7. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez przyznanie rzeczy obojgu małżonkom . . . 362 4.6.8. Wzór postanowienia dokonującego podziału majątku wspólnego poprzez zarządzenie sprzedaży rzeczy . . . . . . . . . 364 5. Spłaty i dopłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 5.2. Termin i sposób uiszczenia spłaty lub dopłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 5.3. Wysokość i termin uiszczenia odsetek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 5.4. Sposób zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 5.5. Odroczenie terminu zapłaty rat już wymagalnych . . . . . . . . . . . . . . 380 5.5.1. Wzór wniosku o odroczenie terminu zapłaty wymagalnych rat spłaty (dopłaty) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 5.6. Możliwość sądowej waloryzacji zasądzonej spłaty lub dopłaty . . . . . 382 5.7. Możliwość obniżenia spłat i dopłat zasądzonych w sprawie o podział majątku wspólnego z powołaniem się na art. 5 k.c. . . . . . 385 6. Żądania i roszczenia podlegające rozpoznaniu w postępowaniu o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 6.1. Roszczenia z tytułu wydatków i nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty każdego z małżonków oraz z tytułu wydatków i nakładów, które każde z małżonków poczyniło ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny . . . . 390 6.2. Rozliczenia dokonywane na podstawie art. 45 k.r.o. stosowanego w drodze analogii oraz na podstawie art. 415 k.c. . . . . . . . . . . . . . 418 6.3. Roszczenie z tytułu posiadania przedmiotów należących do majątku objętego wspólnością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 6.4. Roszczenie z tytułu pobranych pożytków i innych przychodów z majątku wspólnego w okresie między ustaniem wspólności a dokonaniem podziału majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 11 Spis treści 6.5. Roszczenie z tytułu spłaconych długów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 6.6. Roszczenie z art. 231 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 6.7. Żądanie rozliczenia nakładów i wydatków dokonanych z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego . . . 451 Rozdział IV. Wpływ postępowania o podział majątku wspólnego na inne sprawy majątkowe między małżonkami . . . . . . . . . 454 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 2. Sprawy pozostające poza kognicją sądu orzekającego w sprawie o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 Rozdział V. Orzeczenia merytoryczne wydawane w postępowaniu o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 1. Postanowienie częściowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 1.1. Wzór postanowienia częściowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 471 2. Postanowienie wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 476 3. Postanowienie kończące postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482 3.1. Wzór postanowienia o podziale majątku wspólnego z orzeczeniem o braku uprawnienia do lokalu socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 3.2. Wzór postanowienia o podziale majątku wspólnego z orzeczeniem o uprawnieniu do lokalu socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 4. Sposób zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 4.1. Dopuszczalność skargi kasacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Rozdział VI. Skutki zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 2. Prekluzja z art. 618 § 3 k.p.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 3. Podział uzupełniający . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 512 Rozdział VII. Zasady orzekania o kosztach postępowania o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów ŹRÓDŁA PRAWA Konstytucja RP k.c. k.k. k.k.w. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r. k.r.o. k.z. – ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyj- nego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) pr. spółdz. – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. p.u.n. u.g.n. u.k.p. u.k.s.c. u.k.w.h. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – ustawa z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 216) – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (tekst jedn. Dz.U. 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 707) 13 Wykaz skrótów u.s.m. – ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst ustawa o ochronie praw lokatorów jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) – ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkanio- wym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) PUBLIKATORY Biul. SN M. Prawn. NP OSA OSN OSNAPiUS OSNC OSNC-ZD OSNCP OSP OSPiKA OSNPG OTK PiP Prok. i Pr. PS PUG – Biuletyn Sądu Najwyższego – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. i Ubezpieczeń Społecznych Izba Administracyjna, Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna; Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Prokuratura Generalna – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Państwo i Prawo” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” ORGANY ORZEKAJĄCE NSA WSA SA SN – Naczelny Sąd Administracyjny – wojewódzki sąd administracyjny – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy INNE SKRÓTY Lex LexisNexis – system informacji prawnej Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. Słowo wstępne Słowo wstępne Słowo wstępne Niniejsza książka ukazuje się jako kolejna publikacja w serii „Komentarze z wokandy”, w której autorzy – praktycy komentują sprawy, a nie przepisy w oderwaniu od przebiegu indywidualnych postępowań sądowych. Ko- mentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków konsekwent- nie realizuje ogólne założenie całej serii. Praca stanowi kompleksowy zbiór wiedzy, poglądów, orzecznictwa Sądu Najwyższego, pism procesowych i sądowych, ale to co niewątpliwie od- różnia ją od innych klasycznych komentarzy i specjalistycznych opraco- wań, to przede wszystkim doświadczenie oraz przystępny język autorki. Komentarz zawiera wiele praktycznych wskazówek oraz liczne przykłady obrazujące funkcjonowanie abstrakcyjnych norm prawnych w konkret- nych sprawach. Parafrazując ogólne przekonanie prawników, komentarz nie kończy się tam, gdzie zaczyna się problem. Przeciwnie, podczas lek- tury dzieła, Czytelnik odnosi wrażenie prowadzenia za rękę, krok po kro- ku przez zawiłości prawne spraw o podział majątku wspólnego. W prak- tyce wymiaru sprawiedliwości nie ma bowiem spraw i problemów nie do rozstrzygnięcia. Sprawa musi się toczyć sprawnie i zakończyć rozstrzyg- nięciem. Myślą przewodnią dzieła zdaje się więc, że jest art. 1 ust. 4 Ko- deksu Napoleona, wedle którego „sędzia wymawiający się od sądzenia, pod pozorem, że prawo milczy, ciemne jest, albo niedostateczne; może być pociąganym, jako winny odmówienia sprawiedliwości”. Czytelniko- wi nie towarzyszy więc obawa, że niedoskonałości przepisów prawnych będą skrupulatnie przemilczane albo jedynie zasygnalizowane. Autorka w sposób racjonalny, logiczny, kompleksowy i usystematyzowany omawia przebieg spraw o podział majątku wspólnego małżonków zarówno w uję- ciu materialnym, jak i procesowym. Bez wątpienia mamy do czynienia 15 Słowo wstępne z autorskim komentarzem Pani Sędzi Krystyny Skiepko, który gorąco po- lecam zarówno każdemu prawnikowi specjalizującemu się w sprawach o podział majątku wspólnego małżonków, jak i studentom oraz aplikan- tom prawa. Warto przy tym zauważyć, że jest to jedyne opracowanie na rynku, które podziałowi majątku wspólnego poświęca odrębne i należne mu miejsce. Olsztyn, wrzesień 2013 r. Jacek Ignaczewski Wprowadzenie Wprowadzenie Wprowadzenie Skoro przedmiotem niniejszego komentarza jest podział majątku wspól- nego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami (byłymi mał- żonkami), to należy rozpocząć od wskazania, że wspólność majątkowa między małżonkami jest albo ustawowa, albo umowna. Ta pierwsza powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa (art. 31 § 1 k.r.o.) i obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżon- ków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Tę drugą małżonkowie bądź nupturienci mogą ustanowić w drodze umowy majątkowej małżeń- skiej (art. 47 k.r.o.). O ile zatem małżonkowie bądź nupturienci nie zawarli umowy majątko- wej małżeńskiej i nie zachodzą pomiędzy nimi przeszkody ustawowe do powstania wspólności ustawowej, o tyle z chwilą zawarcia małżeństwa po- wstaje między nimi ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej. Do powsta- nia wspólności ustawowej nie dojdzie, jeżeli w chwili zawarcia małżeń- stwa jedno z małżonków jest ubezwłasnowolnione bądź została ogłoszona jego upadłość (art. 53 § 1 k.r.o.) – w takiej sytuacji małżonków z mocy samego prawa obowiązuje przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej. Decydując się na zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, jej strony mają do wyboru trzy umowne ustroje majątkowe: 1) wspólność majątkową (rozszerzoną bądź ograniczoną w stosunku do wspólności ustawowej), 2) rozdzielność majątkową, 3) rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Małżonkowie mogą również umownie ustanowić ustrój wspólności usta- wowej. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy w drodze 17 Wprowadzenie kolejnej umowy majątkowej małżeńskiej (art. 47 § 2 k.r.o.), zmieniającej dotychczasową, małżonkowie postanowią o zastąpieniu obowiązującego ich umownego ustroju wspólności majątkowej (rozszerzonej bądź ogra- niczonej w stosunku do wspólności ustawowej) bądź umownego ustro- ju rozdzielności majątkowej, w tym z wyrównaniem dorobków, ustrojem wspólności ustawowej. Z majątkiem wspólnym, z oczywistych względów, mamy do czynienia tyl- ko w sytuacji wspólności majątkowej, bez względu na źródło jej powstania (ustawa czy umowa). Wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami jest współwłasnością (wspólnością) łączną (art. 196 § 1 k.c.), niekiedy określaną „współwłas- nością do niepodzielnej ręki”. Tym, co odróżnia ją od współwłasności w częściach ułamkowych, jest jej bezudziałowy charakter oraz podmio- towa niezmienność. Skutkiem bezudziałowego charakteru tej współwłas- ności jest to, że małżonkowie, nabywając w trakcie jej trwania składnik majątku wspólnego, nie nabywają go w określonych ułamkach, w tym przypadku po połowie, ale nabywają go na prawach małżeńskiej wspól- ności majątkowej, co oznacza, że cały przedmiot przysługuje niepo- dzielnie obojgu małżonkom. Podmiotami tej wspólności mogą być tylko małżonkowie. Nikt inny, ani w wyniku zawarcia umowy, ani w wyniku innego zdarzenia, nie może wstąpić w prawa małżonka wynikające z tej wspólności. Powyższe jest konsekwencją zakazów, o jakich mowa w art. 35 k.r.o., zgodnie z którym w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z mał- żonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w po- szczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Zakaz żądania podziału majątku wspólnego obowiązuje w czasie trwania wspólności. Zgodnie z tezą postanowienia Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r. (II CSK 139/11, LexisNexis nr 5145466) „zawarta w czasie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej umowa o podziale majątku wspólnego jest nieważna”. Podobnie niedopuszczalne jest zawar- cie ugody sądowej, mocą której dochodzi do podziału majątku wspólne- 18 Wprowadzenie go, w czasie kiedy wspólność ustawowa nadal istnieje (vide: postanowie- nie SN z 11 września 1998 r., I CKN 60/98, niepubl.). Tym samym należy uznać, że w czasie trwania wspólności ustawowej nie jest dopuszczalny ani umowny, ani sądowy – nawet na zgodny wniosek małżonków – podział majątku wspólnego. Trwała separacja faktyczna małżonków także nie daje podstawy do jego przeprowadzenia. Obej- ściem zakazu podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej byłoby umowne zbycie prawa do majątku wspólnego przez jedno z małżonków na rzecz drugiego, prowadzące w istocie do zniesie- nia wspólności ustawowej (vide: postanowienie SN z 6 czerwca 1975 r., III CRN 134/75, LexisNexis nr 313241, OSNCP 1976, nr 6, poz. 136). Jak podkreślił bowiem Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 27 marca 2001 r. (IV CKN 289/00, Lex nr 1168064), czynność taka jako sprzeczna z art. 35 k.r.o. jest z mocy prawa nieważna – art. 58 § 1 k.c. Przepis art. 35 k.r.o. nie ma zastosowania do czynności prawnych między małżonkami, wobec czego nie jest wyłączone dokonywanie przez małżon- ków przesunięć między majątkiem wspólnym a ich majątkami osobistymi, jeżeli takie przesunięcia nie prowadzą do likwidacji majątku wspólnego (vide: uchwała SN z 25 maja 1971 r., III CZP 29/71, LexisNexis nr 314445, OSNCP 1971, nr 11, poz. 196). Bliżej powyższa kwestia zostanie przed- stawiona w części komentarza poświęconej składowi majątku wspólnego. Od zakazów rozporządzania i zobowiązywania się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności ustawowej przypadnie mał- żonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach na- leżących do tego majątku, ustawa nie przewiduje żadnego wyjątku. Mają one moc bezwzględnie obowiązującą, co oznacza, że czynność prawna dokonana z ich naruszeniem jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). Stosownie do art. 48 k.r.o. zakazy przewidziane w art. 35 k.r.o. dotyczą także wspólności umownej. Podział majątku wspólnego jest zatem możliwy dopiero z chwilą usta- nia wspólności majątkowej między małżonkami. Wspólność ustawowa powstała z chwilą zawarcia małżeństwa trwa przez cały czas jego trwania. Tym samym wspólność ta przestaje istnieć 19 Wprowadzenie z chwilą ustania małżeństwa, bez względu na jego przyczynę. Ustaje ona zatem: 1) z chwilą śmierci jednego z małżonków lub jednoczesnej śmierci obojga małżonków, 2) z chwilą, która w prawomocnym orzeczeniu o uznaniu jednego z małżonków za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci (art. 55 § 1 k.r.o.), 3) z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód (art. 56 § 1 k.r.o.), 4) z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa (art. 21 k.r.o.). Wcześniejsze, czyli w trakcie trwania małżeństwa, ustanie wspólności ustawowej może nastąpić jedynie w razie: 1) zawarcia przez małżonków umowy, którą wspólność ustawową roz- szerzą lub ograniczą albo ustanowią rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (art. 47 § 1) – z chwilą zawarcia umowy lub z chwilą w niej oznaczoną, 2) ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej (art. 52 § 1 i 1a k.r.o.) – z chwilą oznaczoną w wyroku, 3) ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków (art. 53 § 1 k.r.o.) – z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ubezwłasnowol- nieniu, 4) ogłoszenia upadłości jednego z małżonków (art. 53 § 1 k.r.o. oraz art. 124 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i na- prawcze, Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – z chwilą ogłoszenia upadłości, 5) orzeczenia separacji (art. 54 § 1 k.r.o.) – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o separacji. W sytuacji, kiedy wspólność między małżonkami ustała w czasie trwa- nia małżeństwa, obowiązuje ich: w pierwszym wypadku ustrój umownej wspólności majątkowej w zakresie szerszym lub węższym od przewi- dzianego w przepisach o wspólności ustawowej albo ustrój rozdzielno- ści majątkowej lub rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorob- ków, a w pozost ałych wypadkach – przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej. 20 Wprowadzenie Ustanie wspólności ustawowej obejmuje – co do zasady – cały majątek, który był objęty tą wspólnością. Nie może nastąpić ustanie wspólności co do poszczególnych przedmiotów majątkowych wchodzących w jej skład. Jedynie wyjątkowo może być inaczej. Według art. 6801 § 2 k.c. ustanie wspólności majątkowej w czasie trwa- nia małżeństwa nie pociąga za sobą ustania wspólności najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny, jed- nakże sąd, stosując odpowiednio przepisy o ustanowieniu w wyroku rozdzielności majątkowej, tj. art. 52 k.r.o., może z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków znieść wspólność najmu lokalu [tak: M. Sychowicz, w: K. Piasecki (red.), H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, War- szawa 2011]. Z chwilą ustania wspólności majątkowej istniejąca pomiędzy małżonkami współwłasność łączna, obejmująca cały ich majątek wspólny, z mocy sa- mego prawa zamienia się we współwłasność ułamkową. Z tą chwilą każdy z małżonków może domagać się jej zniesienia poprzez dokonanie podzia- łu majątku wspólnego. Uprawnienie żądania podziału majątku małżon- kowie mogą jednak umownie wyłączyć na czas nieprzekraczający pięciu lat, przy czym w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze pięć lat; przedłużenie moż- na ponowić (art. 210 k.c.). Ze względu na to, że art. 210 k.c. nie wymaga żadnej formy dla dokonania czynności prawnej wyłączającej uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności, przyjmuje się, że może być to do- konane w każdej formie. Z wyjątkiem wskazanej powyżej możliwości czasowego wyłączenia uprawnienia żądania podziału majątku wspólnego z wnioskiem o jego dokonanie można wystąpić w każdym czasie, gdyż żądanie podziału ma- jątku wspólnego, jako roszczenie o zniesienie współwłasności, nie ulega przedawnieniu (art. 220 k.c.). Uprawnienia do żądania podziału majątku wspólnego, jako formy zniesienia współwłasności, z uwagi na niezbywalny charakter tego prawa, nie można się zrzec (art. 57 § 1 k.c.). Należy również wykluczyć wszelkie próby wyłączenia możliwości doko- nania podziału majątku wspólnego ze względu na odwoływanie się do 21 Wprowadzenie sprzeczności żądania dokonania takiego podziału z zasadami współżycia społecznego lub społeczno -gospodarczym przeznaczeniem prawa. Należy bowiem zgodzić się ze stanowiskiem, że generalny sprzeciw wzbu- dzają orzeczenia Sądu Najwyższego dopuszczające możliwość oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności w trybie art. 5 k.c. ze względu na rzekomą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego lub społeczno- -gospodarczym przeznaczeniem prawa. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 22 maja 1969 r. (III CRN 202/69, OSNPG 1969, nr 12, poz. 81) trafnie zauważa, że „zgodnie z przyjętą w Kodeksie cywilnym konstrukcją trak- tującą współwłasność jako stan tymczasowy, przepis art. 210 k.c. statuuje zasadę, w myśl której każdy ze współwłaścicieli, bez względu na rolę po- zostałych, może w każdym czasie żądać zniesienia współwłasności, przy czym roszczenie to nie może być wyłączone ani ograniczone. Obowią- zujące prawo nie przewiduje też możliwości oddalenia wniosku, traktując żądanie uprawnionej osoby jako impuls, który powinien doprowadzić do zniesienia współwłasności. W szczególności niemożliwość podziału w natu- rze nie uzasadnia oddalenia wniosku, lecz zobowiązuje sąd do zastosowa- nia innego sposobu zniesienia współwłasności. Z tego względu brak zgody uczestników postępowania na wybór jednego z wysuniętych przez biegłych wariantów zniesienia współwłasności nie może stanowić przeszkody do uwzględnienia wniosku w sposób najbardziej w konkretnej sytuacji celo- wy, nawet gdyby nie odpowiadało to w całości życzeniom wnioskodawcy. Sąd Najwyższy stwierdził jednak dalej, że zachodzą niekiedy sytuacje unie- możliwiające dokonanie zniesienia współwłasności w konkretnym czasie, a wówczas może nastąpić oddalenie wniosku z powodu przedwczesności, w aspekcie art. 5 k.c.”. W późniejszym postanowieniu z 9 października 1981 r. (III CRN 202/81, LexisNexis nr 309187) Sąd Najwyższy wypowie- dział pogląd, że „żądanie zniesienia współwłasności stanowi prawo każde- go ze współwłaścicieli, jednakże prawo to podlega również ograniczeniu przewidzianemu w art. 5 k.c.”. Dalej Sąd Najwyższy wywodził, iż jeżeli okazałoby się, że jedyny możliwy sposób zniesienia współwłasności polega na sprzedaży rzeczy oraz że ten sposób jest rażąco krzywdzący, zwłaszcza dla współwłaścicieli zamieszkujących na terenie siedliska, rozważeniu przez sąd pierwszej instancji będzie podlegać to, czy wniosek o zniesienie współ- własności z uwagi na art. 5 k.c. nie podlega oddaleniu. 22 Wprowadzenie Stanowczo należy oponować przeciwko „takiej (wprawdzie dawniejszej) tendencji orzecznictwa, zgodnie z którą w pewnych wyjątkowych sytu- acjach prawo żądania zniesienia współwłasności – a zatem i podziału majątku wspólnego – może być czasowo wyłączone na podstawie zarzu- tu wynikającego z art. 5 k.c. (zob. również: postanowienie SN z 3 grud- nia 1966 r., III CR 301/66, LexisNexis nr 309189, OSNCP 1967, nr 12, poz. 220). Nie można przesadnie wzmacniać tymczasowego, niepożąda- nego, konfliktogennego stanu współwłasności” (tak słusznie: E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Kraków 2001). Ponadto status prawa własności jako prawa chronionego art. 21 ust. 1 Konstytucji RP sprzeciwia się stanowisku, w myśl którego zniesienie współwłasności, czyli z natury rzeczy stanu przejściowego, mogłoby być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Mówiąc o sytuacjach, w których podział majątku wspólnego jest niedo- puszczalny, warto jeszcze wskazać na wpływ ogłoszenia upadłości jednego z małżonków na powyższą kwestię. Zgodnie z art. 124 p.u.n. z dniem ogłoszenia upadłości jednego z mał- żonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o któ- rej mowa w art. 53 § 1 k.r.o. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny (ust. 1). Małżonek upad- łego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z ty- tułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu- -komisarzowi (ust. 3). Domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa (ust. 4). Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżon- kowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przed- miotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (ust. 5). Konsekwencją regulacji z art. 124 p.u.n. jest nie tylko to, że nie jest do- puszczalne dokonanie przez małżonków podziału majątku wspólnego po 23 Wprowadzenie ogłoszeniu upadłości jednego z nich, ale i to, że skoro majątek wspól- ny wchodzi do masy upadłości, to prawo zarządu nim spoczywa na syn- dyku lub zarządcy. W tej sytuacji zakaz zarządu oraz możliwości korzy- stania z mienia i rozporządzania nim przez upadłego, o którym mowa w art. 75 p.u.n., dotyczy również jego małżonka, mimo że przepis ten nie odnosi się wprost do niego. Z chwilą prawomocnego uchylenia ubezwłasnowolnienia małżon- ka (art. 559 § 1 k.p.c.) oraz z chwilą prawomocnego umorzenia (art. 361 p.u.n.), ukończenia (art. 368 p.u.n.) lub uchylenia (art. 371 p.u.n.) postępowania upadłościowego ustaje przyczyna powstania rozdzielności majątkowej i ten ustrój majątkowy przestaje obowiązywać małżonków. Po nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dokonanej ustawą z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691), która weszła w życie z dniem 20 stycznia 2005 r., nie ma już wątpliwości co do tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje wówczas małżonków. Przepis art. 53 § 2 k.r.o. jednoznacznie wskazuje, że niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązywał małżonków przed ubezwłasnowolnieniem lub ogłoszeniem upadłości jednego z małżonków, z chwilą uchylenia ubez- własnowolnienia albo umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępo- wania upadłościowego powstaje między małżonkami ustawowy ustrój maj ątkowy. Nie jest to jednak ustrój przymusowy, a zatem małżonkowie mogą ten ustrój zmienić i stosunki majątkowe między sobą uregulować w drodze umowy (art. 47 § 1 k.r.o.). Z chwilą umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościo- wego ustaje również ustawowy zakaz dokonania podziału majątku wspól- nego, jeśli oczywiście po tej dacie nastąpi ustanie wspólności majątkowej między małżonkami. Kiedy już wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami ustanie, podziału ich majątku wspólnego można dokonać w dwojaki sposób: 1) w drodze umowy, 2) w drodze postępowania sądowego. W obu trybach (umownym i sądowym) podział majątku wspólnego może nastąpić z zastosowaniem takich samych sposobów likwidacji stosunku 24 Wprowadzenie współwłasności. W samym Kodeksie cywilnym (art. 211–212) oraz w Ko- deksie postępowania cywilnego (art. 621–625) wyróżniono i uregulowano – na użytek postępowania sądowego – trzy sposoby zniesienia współwła- sności, a mianowicie podział rzeczy wspólnej, przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli i sprzedaż rzeczy wspólnej. Bliżej te kwestie zostaną omówione w dalszej części komentarza, poświęconej sposobom podziału majątku wspólnego. CZĘŚĆ PIERWSZA Umowny podział majątku wspólnego Część pierwsza. Umowny podział majątku wspólnego Część pierwsza. Umowny podział majątku wspólnego Krystyna Skiepko Na podstawie art. 1037 § 1 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. możliwy jest umow- ny podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności małżeńskiej. Taki podział dokonywany jest poprzez zawarcie stosownej umowy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepisy Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego, poza dopuszczeniem samej moż- liwości dokonania umownego podziału majątku wspólnego, w żaden sposób nie regulują tej kwestii. Tym samym ten sposób podziału majątku wspólnego został pozostawiony autonomii małżonków (byłych małżon- ków), którzy mogą – z zastrzeżeniem ograniczeń ustawowych – uregulo- wać likwidację istniejącej między nimi współwłasności w sposób dowol- ny. Swoboda dyspozycji stron może być wyłączona lub ograniczona tylko przez wyraźny przepis prawa zakazujący określonego sposobu zniesienia współwłasności (np. w przypadku podziału nieruchomości) lub nakazujący zastosowanie wskazanego. Nie ulega wątpliwości, że strony mogą dokonać umownego podziału ich majątku wspólnego w sposób im odpowiadają- cy. Sposób ten nie może jednak uchybiać bezwzględnie obowiązującym przepisom prawa (art. 58 § 1 k.c.) ani zasadom współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Gdy chodzi o ruchomości, umowa dokonująca w ich zakresie podziału majątku wspólnego może być zawarta w dowolnej formie. Jeżeli nato- miast podział majątku dotyczy nieruchomości, konieczne jest zachowa- nie formy aktu notarialnego, ponieważ każdy sposób zniesienia współwła- sności będzie rozporządzeniem tą nieruchomością (art. 158 k.c. w zw. z art. 73 § 2 zd. 1 k.c. i art. 1037 § 2 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.), kończą- cym się nabyciem wyodrębnionych części rzeczy przez oboje małżonków (w razie podziału rzeczy wspólnej) lub nabyciem wyłącznej własności całej rzeczy przez jednego z małżonków. Wymóg formy aktu notarialnego doty- czy również sytuacji, gdy w skład dzielonego majątku wchodzi spółdziel- cze własnościowe prawo do lokalu (art. 172 ust. 4 ustawy z 15 grudnia 29 Część pierwsza. Umowny podział majątku wspólnego 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.). Umowa w przedmiocie podziału majątku wspólnego powinna zawierać wszystkie postanowienia podmiotowo i przedmiotowo istotne dla umowy znoszącej współwłasność, a zatem powinna określać sposób podziału, za- wierać oświadczenia o przeniesieniu udziałów lub postanowienia dotyczą- ce spłat i dopłat oraz terminów ich uiszczenia. Zgodnie z treścią art. 1038 § 2 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. umowny podział majątku wspólnego może dotyczyć całego majątku bądź zostać ograniczo- ny jedynie do jego części. Do umowy o podział majątku wspólnego mają zastosowanie przepisy ogól- ne Kodeksu cywilnego dotyczące wad oświadczenia woli (art. 82–88 k.c.). Ewentualna nieważność umowy o podział majątku wspólnego może być stwierdzona w drodze powództwa o ustalenie nieważności umowy (art. 189 k.p.c.), wytoczonego przez każdego – w tym stronę umowy – kto ma interes prawny w takim ustaleniu. Na nieważność umowy dokonują- cej podziału majątku wspólnego mogą również powoływać się uczestnicy postępowania sądowego o podział majątku wspólnego. Jeśli zarzut nie po- twierdzi się i sąd orzekający w sprawie o podział majątku wspólnego uzna, że został już dokonany umowny podział majątku wspólnego, obejmujący cały ten majątek, to powinien wniosek oddalić z uwagi na brak przedmio- tu podziału. Jeśli jednak zarzut okaże się zasadny i sąd orzekający w spra- wie o podział majątku wspólnego uzna, że umowa o podziale majątku wspólnego jest nieważna w całości bądź części, powinien w odpowiednim zakresie dokonać podziału majątku wspólnego. Należy również podzielić pogląd, że umowny tryb zniesienia współwłasno- ści, a zatem i podziału majątku wspólnego, wymaga zgodnych oświadczeń woli wszystkich współwłaścicieli. Dotyczy to zarówno samego zamiaru zniesienia współwłasności, jak również zastosowanego sposobu zniesienia współwłasności. W żadnym razie nie można „brakującego oświadczenia woli” któregokolwiek ze współwłaścicieli uzupełniać orzeczeniem sądu podejmowanym w trybie przepisów o zarządzie rzeczą wspólną (ani w try- bie art. 199 zd. 2 k.c., ani według art. 201 zd. 2 k.c.). Brak również pod- staw materialnoprawnych do zastosowania w trybie procesowym normy 30 Krystyna Skiepko
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: